EYLÜL 2014
İÇİNDEKİLER
BOYA TABANCALARI NASIL KULLANILIR?.....................................................................................................................1
RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE YÖNETİMİ .................................................................................................................9
KARGO TANKLARINA DREYN DEVRELERİ ............................................................................................................21
EMNİYET KOMİTESİ - SAFETY MEETING – TOPLANTI GÜNDEMİ
BOYA TABANCALARI NASIL KULLANILIR?
Gemilerimizde sıklıkla kullandığımız boya tabancalarının sprey uygulama metodu, boyanın küçük damlacıklar halinde
atomize edilecek şekilde püskürtülerek uygulanması temeline dayanır. Düzgün kalınlık dağılımı ve yüzeye iyi yayılım
elde edilebilmesi bu yöntemin sanayi boya uygulamalarında çeşitlenip yaygınlaşmasına yol açmıştır. Ancak
uygulayıcının maske, eldiven vb. kişisel koruyucu ekipmanlar ve cihazın gerektirdiği koruyucu donanımı kullanmasını
gerekmektedir. Ayrıca uygulama esnasında, ortama yayılan boya miktarı, diğer bir deyişle boya transferi verimliliği
(püskürttüğümüz boyanın ne kadarı yüzeye yapışıyor?) her sprey uygulamasına göre değişkenlik göstermektedir.
Boya tabancalarından istenen; en küçük boya damlacıklarını oluşturup (atomizasyon) bunu en yüksek hızla yüzeye
yapıştırmasıdır.
Temel olarak sprey uygulama yöntemlerine göre 5 farklı tip boya tabancasından söz edebiliriz:
1. Konvansiyonel (Havalı) Sprey Uygulamaları
 Havalı tabanca (Gemilerimizde en çok kullanılan tiptir)
 Yüksek Hacimli Düşük Basınçlı (HVLP) Sprey Uygulamaları
 Düşük Hacimli Düşük Basınçlı (LVLP) Sprey Uygulamaları
2. Havasız Sprey Uygulamaları (Gemilerimizde sıkça kullanılmaktadır.)
3. Elektrostatik Sprey Uygulamaları
4. Sıcak Sprey Uygulamaları
5. Sıvılaştırılmış Karbondioksitle Sprey Uygulamaları
Burada sadece gemilerimizde bulunan boya tabancalarına değineceğiz.
Havalı Tabancalar
Sıvı boya, havalı sprey tabancası aracılığıyla dar tabanca memesinden çıkar, basınçlı hava ile karışır ve çok küçük
damlacıklar halinde püskürtülür.
Tabancaya boya beslemesi üç farklı yöntemden biriyle sağlanabilir. Her bir yöntem için farklı tabanca yapıları dizayn
edilmiştir.
Basınçlı (Beslemeli) kaplı tabanca: Bir kabın içindeki boya, 0.1–0.5 atm basınç uygulanarak oluşturulan
itme kuvveti ile hortumdan geçerek tabancaya ulaştırılır. Genellikle büyük miktardaki boyamalar için
kullanılır. Daha iyi atomizasyon sağlanır ve ortama saçılan boya zerrecikleri daha azdır. Bu sistem bir
süre gemilerimizde kullanıldı ama hem hantallığı hem de yavaşlığı nedeniyle terkedildi.
Üstten hazneli tabanca: Boya, tabancanın üzerine takılan bir hazneden yer çekimi etkisiyle
tabancaya beslenir. Küçük ve renk değişiminin sık olduğu işler için çok uygundur.
1
Alttan hazneli tabanca: Boya, tabancanın altına takılan bir hazneden emiş etkisiyle
tabancaya beslenir. Üstten hazneli tabancalar gibi, az miktarlı ve renk değişiminin sık
olduğu işler için çok uygundur.
Havalı sprey tabancasına beslenen boya, tabanca içindeki kanallardan geçerek tabancanın ucundaki boya memesine
(nozzle) ulaşır. Boyanın tabanca ağzından çıkışı esnasında boya ile karışacak olduğu hava ise, bir kompresör
yardımıyla veya servis havasından (gemilerimizde 7 bar dır) 2.5-5.5 atm aralığında bir basınca ulaşır. Boya tabancası
başlığına göre, boya hem tabancanın içinde (internal mix) hem de hava başlığının hemen dışında (external mix)
atomize edilebilir. Her boyamadan sonra iğne ve memenin sökülmesi ve temizlenmesi gerekmektedir.
Servis hava devrelerindeki hava nemli olabilir veya hava basınçlandırılınca, içerdiği nem yoğunlaşabilir ve bu su
tanecikleri boyanın yüzeyine ulaşıp kabarcık dediğimiz yüzey kusuruna yol açabilir. Ayrıca kompresör yağının da
havaya karışması olası olduğu için, hava servis devresi ile tabanca arasına “su ve yağ tutucu”lar takılması gerekir ama
nedense gemilerimizde bu pek uygulanmamaktadır. Oysaki güverte hava servis devresinden basınçlı hava alan tüm
cihazlarda ister boya tabancası veya pilot çarmıhı motoru ister pnömatik balast devresi olsun mutlaka “su ve yağ
tutucu”lar takılmalıdır.
Tabancanın arka kısmında iki adet, alt kısmında ise bir adet ayar valfi başı yer almaktadır. Arkada yer alan valflerden
yukarıda olanı, boya huzmesinin büyüklüğünü ayarlamak için, diğeri ise memeden püskürtülecek boyanın debisini
ayarlamak için kullanılır. Altta yer alan ayar valfi ise hava kanallarına beslenen hava miktarını ayarlamak için
kullanılmaktadır.
Basınçlı havanın elde edildiği kompresördeki ayarlanmış olan hava basıncı ile boya tabancasına gelen hava basıncı
arasındaki fark, hava hortumunun uzunluğuna ve hortumun çapına bağlıdır. Uygun olan hortum uzunluğu 10 m, hortum
çapı ise 9 mm.dir. Küçük çaplı hava hortumları kullanılırsa basınç kaybı nedeniyle tabancaya az hava gelir. Bu basınç
kaybı, hortumun iç duvarları ile hortum içinde geçen hava arasında meydana gelen sürtünmeden kaynaklanır.
Boya debisini ve hava debisini valfler ile ayarlarken basınçta değişiklik gerçekleşmez. Bununla
beraber, büyüklüğü ayarlanmış boya huzmesi tabancadan çıktıktan sonra, dış ortamın hava akımı
ile karşılaşır. Bu nedenle, dairesel olması beklenen huzme daha iyi verim sağlayan eliptik bir yapıya
dönüşür
Boyanın, atomizasyon da denilen çok küçük damlacıklara parçalanması, aşağıdaki değişkenlere
bağlı olarak belirlenir.
 Boyanın uygulama viskozitesi (boya viskozitesi arttıkça damlalar irileşir),
 Meme deliğinin çapı (meme deliğinin çapı küçüldükçe damlalar küçülür),
 Boya basıncının hava basıncına oranı (bu oran küçüldükçe damlalar küçülür),
 Boyanın yüzey gerilimi (yüzey gerilimi düştükçe damlalar küçülür),
 Boyayı meme deliğine sürükleyen boya basıncı (boya basıncı/hava basıncı oranın sabit kalması koşuluyla,
boya basıncı arttıkça damlalar küçülür),
2
İyi bir atomizasyondan kastedilen, damlacıkların olabildiğince küçülmesidir. Havalı sprey uygulamalarında 20 µm ile 50
µm arasında damlacık çaplarına ulaşılabilir. Bu çok iyi bir boya yayılmasına olanak sağlayan bir atomizasyondur. Bu
noktada, istisnai bir uygulama olarak pütürlü boya uygulamasından söz edilebilir. Pütürlü boya uygulamalarında, hava
basıncı azaltılıp büyük çaplı püskürtme memeleri seçilerek boyanın iri damlacıklar halinde püskürtülmesi sonucunda iyi
yayılmayan girintili çıkıntılı bir pürüzlü yüzey elde edilmesi hedeflenir. Bazı makinelerin ve oto bagaj içlerinin bu
görünüme sahip olacak şekilde boyanması özellikle tercih edilir.
Havalı sprey uygulamalarında, 1 hacim boya için 600 hacim hava kullanılır. Dolayısıyla püskürtülen malzeme, içinde
bol miktarda hava bulunduran bir boya-hava karışımıdır. Karışımın içinde havanın bu derece fazla olması üç önemli
sonuca yol açar.
1) Havalı spreyde malzeme sınırları belirsiz bir bulut halinde hedefe doğru gider. Uygulama direkt
yüzey üzerine yapılsa da, boyanın bir kısmı yüzeyin dışına taşmaktadır.
2) Hava ile beraber çok yüksek basınca ulaşan boya tanecikleri, yüzeye büyük bir hızla çarpar ve çarpan boyanın
önemli bir kısmı geriye sıçrayarak çevreye yayılır.
3) 2,5 – 4 bar gibi yüksek basınçla çıkan hava ve havaya göre daha az basınçla çıkan boya
uygulanacak yüzeye oldukça yüksek hızlarda ulaşırlar. Havanın yüzeye çarpıp dönmesinden
ötürü, yüzeyde bir miktar hava bulutu birikerek hava yastığı dediğimiz etkiyi oluşturur.
Tabancadan çıkan boyanın bir kısmı daha yüzeye varmadan bu hava yastığına çarparak geriye
sıçrama eğilimi içinde olurlar. Buna “geri sıçrama etkisi” adı verilir. Geri dönen boya zerrecikleri (overspray tozları
olarak da anılırlar) ise çevreye yayılır.
Bu iki nedenden dolayı, havalı sprey uygulamalarında boya kayıpları çoktur ve aktarım etkinliği düşüktür. Transfer
verimliliği boyanacak nesnenin şekline ve büyüklüğüne göre %-50 aralığına kadar düşebilir. Düşük transfer veriminden
dolayı, boyanın yüzeyi örtmesi için kullanılması gereken boya miktarı ve çevreye yayılan solvent miktarı da artmaktadır.
Çevreye yayılan boya tozu miktarının ve solvent miktarının (VOC değerinin) çok oluşu ise sağlıksız koşullar
oluşturmakta ve uygulamaların açık alanlarda yapılmasına el vermemektedir. Bu nedenle, uygulamalar boya
kabinlerinde yapılmalıdır. Ayrıca, uygulamayı yapacak kişinin, gerekli kişisel koruyucu ekipmanlar ile uygulama
yapması gerekmektedir.
Avantajları
 Her türlü yüzeyde kullanılabilir.
 İyi atomizasyon sağlamaktadır.
 Uygulama alanı geniştir. Uygun tabanca seçilerek 100 gr.'dan tonlarca boyanın kullanıldığı çeşitli alanlarda
kullanılabilir.
 İyi yüzey kalitesi sağlamaktadır.
 Alttan hazneli, üstten hazneli ve basınçlı kapla kullanılabilme çeşitliliği vardır. (Basınçlı kap yardımıyla boyanın
akışının sağlandığı sistemler genelde büyük boyamalarda tercih edilir.)
 Havanın ve boyanın basıncını ve debisini ve huzmenin karışım oranını değiştirme imkanı sağlamaktadır.
 Özellikle renk hassasiyetinin önemli olduğu efektli renk uygulamalarında iyi sonuç vermektedir. Efektli boyalar
için en ideal uygulama yöntemidir.
 Araç gereç maliyeti görece olarak daha düşüktür.
Dezavantajları
 Uygulama esnasında çevreye çok fazla boya tozu ve solvent saçılmaktadır. Bu nedenle, özel uygulama
kabinlerinin kurulumunu gerektirir. Kabin filtreleri sık sık değiştirilmelidir.
 Tabancanın temizliği de önem arz eder. Temizlik işlemleri hassasiyet ve zaman gerektirir.
 Boyanın transfer verimi düşüktür.
Püskürtme Tekniği
Sprey işleminde tabancanın doğru ve açıda tutulması önemli bir teknik kuraldır. Tabanca boyanacak panele aynı
uzaklıkta, dik tutulmalı ve birbirine paralel izler yapacak biçimde hareket ettirilmelidir. Tabanca tutuş şekline dikkat
ediniz.
3
Tabancanın doğru kullanılması
Tabancanın yanlış kullanılması
Ortadaki bilekte tabanca doğru tutulmuş, sağ ve soldaki bileklerde ise tabanca yanlış tutulmakta. Boyama süresince
tabanca yüzeye dik tutulmalıdır. 45 derecelik bir eğim bile yapılırsa boyanın % 65’i ziyan olur.
Tabanca - yüzey arasındaki mesafe bozulmamalıdır. Tabanca yüzeye daima dik olarak gezdirilmelidir. Aksi takdirde
boya filmi ortada kalın, kenarlarda ince olur. Şekil 2 6da yay biçiminde bir yol izleyerek kullanılan tabancanın yapacağı,
dengesiz kalınlıktaki boya filmine dikkat ediniz.
Tabancanın Yüzey Mesafe Ayarı
Boya tabancasının püskürtme hareketi yüzeye paralel ve dik olmalıdır. Boya tabancası
ile yüzey arasındaki mesafe HVLP tabancalarda 10-15 cm., konvansiyonel tabancalarda
15- 20 cm. olmalıdır. Yüksek basınçlı Airless tabancalarda 30-50 cm. dir. Boyama
hareketi düzgün hareketlerle yapılmalı, tabancayı yüzey üzerinde sağa-sola hareket
ettirirken yeni atılan boya katı bir evvelki katın HVLP tabancalarda %75, konvansiyonel
tabancalarda %50 üzerinden geçmelidir. Tabanca yüzeye çok yakın tutulursa yüzeyde
fazla boya toplanır. Bu durumda boyanın akmaması için boya tabancasının hızlı hızlı
hareket ettirilmesi gerekir. Tabanca yüzeyden çok uzak tutulursa, boya yüzeye kuru
düşer. Yüzeyde boya tozunun fazlalaşmasına sebep olur. Boya tabancası yüzeye eğik
vaziyette tutularak püskürtme yapılmamalıdır.
Tabanca Kullanımı
Boya işlemine başlamadan önce, tabancada boya varken hava ayarı, tetik ayarı, dargeniş ayarı açılarak boya bir yüzey
üzerine 15-20 cm. (Yüksek basınçlı airless tabancalarda 30-50 cm) mesafeden püskürtülerek tabanca kontrol edilir.
Boya tabancasının yüzey üzerinde meydana getirdiği şekle göre tabancanın düzgün atıp atmadığı anlaşılır. Bu
şekillerin ifadeleri ve nedenleri şöyledir;
Normal Atım
Hava basıncı 4 atm’.e ayarlanır Boyayı tabancaya doldurulur. Hava Ayar-Boya miktar dar ve geniş vidalarını
sonuna kadar açılır. Dik bir yüzeye 20 cm mesafeden bir defa kuvvetlice sprey yapılır.
Hatalı Atım
Püskürtme Ortada Çok Kuvvetli Nedenleri:
 Malzemenin (boya veya vernik) viskozitesi fazla.
 Hava basıncı yeterli değil.
 Boya basıncı çok yüksek
 Boya meme çapı çok büyük
Püskürtme Sağda ve Solda Çok Kuvvetli Nedenleri:
 Hava başlığının kirliliği
 Boya memesinin kirliliği.
 Deliklerin kısmen tıkanmış olması
4
Püskürtme Ortada Çok Zayıf Nedenleri:
 Malzeme girişi yetersiz.
 Hava basıncı çok fazla.
 Malzeme basıncı çok az
Püskürtme Yukarıda ve Aşağıda Çok Kuvvetli Nedenleri:
 Hava başlığının kirliliği.
 Boya memesinin kirliliği.
 Deliklerin kısmen tıkanmış olması.



Püskürtmenin Kademeli Olarak Teklemesi Nedenleri:
 Basınçlı veya emmeli kaplarda az boya bulunması.
 Alttan emmeli tabancalarda çalışırken tabancanın çok fazla eğilmesi.
 Pistoledeki veya boya hortumlarındaki kirlilik.
 Boya memesinde hasar veya laçkalık. (Tam sıkışmamış )
 Malzemenin viskozitesinin çok yüksek olması
İğnenin aşınmış olması.
Alttan depolu (emmeli) tabancalarda havalandırma deliğinin tıkalı olması.
Boya hortumunun iyi bağlanmamış veya hasarlı olması.
Üst Üste Atım
Boya tabancasının püskürtme ortası, boyanacak panelin üst kenar köşesine gelecek
şekilde olmalıdır. Tetiğe işin üzerine gelirken basılmalı, panelin dışına çıkarken tetik
boşaltılmalıdır. Panelin dışına çıkan tabanca, ikinci izi yapacak kadar aşağıya indirilmeli
ve işin üzerindeyken tekrar tetiğe basılmalıdır. Tek katta tüm panele boya püskürtüldükten
sonra hiç ara vermeden işlem, panelin en üstünden aynı şekilde ikinci kez tekrar
edilmelidir. Yani boya yaş olarak iki kat üst üste uygulanmış olur. Yöntem Yaş üstü yaş
atım olarak ta adlandırılır.
Konvansiyonel
Tabanca
Yüksek Basınçlı
Havasız
Giriş Basıncı
Çıkış Basıncı
Transfer Verimi
Yüzeye Mesafe
3-5 bar
2,5-4 bar
%30-50
20-22cm
3-7 bar
en fazla 345 bar
%70
30-50cm
Havasız Sprey Uygulamaları
Havasız sprey uygulamalarında, boya 5 atm ile 35 atm arasında basınçlandırılarak, havasız sprey tabancasının
memesinden püskürtülür. Yüksek basınçlı havasız -airless- tabancalarda bu 340 atm ye çıkmaktadır. Yani güverte
servis hava devresindeki basıncın 50 katına. Memeden ince bir perde halinde ve yüksek hızla çıkan boya huzmesi
tabancanın dışındaki durgun hava moleküllerine çarptıkça yırtılıp damlacıklara dönüşür.
Damlacıkların boyutu;
 boya çıkış hızı arttıkça,
 boya basıncı arttıkça,
 boya viskozitesi azaldıkça ve
 boyanın yüzey gerilimi azaldıkça küçülür.
Hava tahrikli airless sprey
5
Huzmenin büyüklüğü ise delik büyüklüğü ve şekline bağlıdır. Ancak, havasız sprey uygulamalarında, havalı
uygulamaların atomizasyon kalitesine erişilemez. Havalı sprey uygulamalarında tabancanın ağzından püskürtülen
boya damlacıklarının çapları 20-50 µm aralığına erişirken, havasız sprey uygulamalarında bu değer 70-150 µm
aralığındadır. Öte yandan havalı uygulamalardaki boya huzmesinin merkezinden kenarlarına doğru gidildikçe boya
damlacıklarının giderek azalması, uygulamalar arasında yumuşak geçişlere olanak vermektedir. Dolayısıyla homojen
kalınlıkta uygulamalar yapmak kolaylaşmaktadır. Havasız sprey uygulamalarında ise, hava içermedikleri için bu şansı
vermezler.
Havasız
püskürtme
uygulamalarıyla
homojen
kalınlık
uygulamak
daha
zordur.
Uygulama hızı açısından ise havasız sprey uygulamaları daha hızlı uygulama sağlamaktadır. Ancak düz olmayan
kompleks yüzeylerde, boyanın kalın düşmesine ve akmalara neden olabilir.
Havasız sprey uygulamalarında, boya damlacıklarına eşlik eden basınçlı hava olmadığı için boya yüzeye varmadan
uçan solvent miktarı daha az olmaktadır. Bu da boyanın yüzeye daha yaş düşmesine neden olur. Bu nedenle, hem
boya formülü içindeki çözgenlerin seçiminde hem de uygulama incelticisinin seçiminde daha hızlı buharlaşan türler
kullanılmalıdır.
Havalı sprey uygulamalarıyla kıyaslandığında, havasız sprey uygulamalarında geri sıçrama etkisi ve neticesinde
çevreye yayılan boya zerrecikleri daha azdır. Dolayısıyla, transfer verimi nispeten daha fazladır.
Hava destekli ama havasız sistemlerin kullanıldığı durumlar da mevcuttur. Bu sistemlerde basınç, havalı sistemlerdeki
hava basıncından fazla, havasız sisteminkinden azdır. Bu tür sistemlerde atomizasyon havasız sisteme göre çok daha
iyidir.
Yüksek basınçlı Havasız airless boya tabancaları kullanılırken unutulmaması gereken en önemli nokta boya püskürtme
basınçlarının havalı boya tabancalarından 50 kat fazla olmasıdır. Bu 350 atm lik basınç tehlikeli ve vücuda temas
halinde oldukça zararlıdır.
Airless Sprey Kullanım Sonrası Temizliği
1. Airless sprey tetiğine boşta basılarak hortum ve tabancada kalan boya dışarı püskürtülür.
Ardından tiner ile çalıştırılıp, nozuldan tiner renginde tiner gelene kadar hortum ve tabanca
temizlenir.
2. Ardından tiner ile çalıştırılıp, nozuldan tiner renginde tiner gelene kadar hortum ve
tabanca temizlenir
Boya Tabancası Kullanırken Alınması Gereken Emniyet Tedbirleri
İşe başlamadan önce bir risk değerlendirmesi yapın. Özellikle daha önceden kullanmaya alışık olmadığınız bir cihaz
ise kullanma ve emniyet talimatlarını boya yapacak personelle birlikte okuyun ve alacağınız önlemleri saptayın.
1. Kişisel Koruyucu Ekipmanı mutlaka donanın (Kask, gözlük, maske, eldiven). Unutmayın boya zerrecikleri
püskürtme sırasında oluşan türbülans ve overspray nedeniyle ortama dağılacak ve solunması halinde vücuda özellikle
akciğerlere ve gözlere zarar verecektir. Püskürttüğünüz boyanın %50-%70 i yüzeye transfer olur. Kalan kısmı ortama
yayılır. Kapalı mahallerde kullanılmak zorunda kalındı ise ortamın havalandırması iyi ve sürekli yapılmalıdır.
2. Boya ortamında sigara içmeyin açık ateşle dolaşmayın. Bitişik bölmede sıcak işlem yapmayın. Yapacaksanız
da tüm komşu bölmelerde yangın önleme tedbirlerini alın.
3. Boya tabancanızı iyi tanıyın. Eğer yüksek basınçla çalışan airless model ise püskürtme basıncının standart
boya tabancasından 50 kat daha fazla olacağını ve bedeninizde ciddi yaralanmalara yol açacağını unutmayın.
4. Hortum ve bağlantılarını iyice kontrol edin. Berelenmiş hortumların yüksek basınç görünce patlayarak ciddi
yaralanmalara neden olur.
5. Servis havasını sadece boya yapanın istediği ve onun durumuna uygun şekilde açın veya kapatın
6. Tabanca tetiğini asla sabitlemeyin.
7. Önce bir test püskürtmesi yaparak, boya akışkanlığını, meme ayarı, basınç ayarı ve sistemin temizliğini kontrol
edin.
6
8. Boya işlemi süresince haznedeki boyayı sıklıkla karıştırın. Kesik püskürtme durumunda başlık ve memeyi
kontrol ederken sistemi devreden çıkarın. Boya devrelerinde basınç olmamasına dikkat edin.
9. Tekniğine uygun olarak boya yapın.
10. İşiniz bittiğinde mutlaka meme başlık ve hazne temizliğini yapın. Hazneye tiner koyarak püskürtme Yapın,
başlık ve memenin temizlendiğine emin olun.
Havasız Airless Boya Tabancaları İçin Özel Emniyet Tedbirleri
Burada örnek olarak gemilerimizde bulunan KST marka havasız boya tabancalarında dikkat edilmesi
gereken hayati önemdeki emniyet konularına değineceğiz:
Havasız boya tabancaları 2 ana birimden oluşur. Biri boyanın yüksek basınçla tabancaya ulaşmasını
sağlayan pompa kısmı. Diğeri ise püskürtmeyi yapan tabanca kısmıdır.
KST P301 airpump lar hava destekli (pnömatik) sistemle boyayı yüksek basınçla tabancaya gönderirler. Pompanın
çalışması için güverte servis havası yeterlidir. Air motor maximum 7 barlık giriş havası ile çalışır. Pompa çıkışında
basınç 210 bara ulaşır. Maximum güçte 345 bar (5000 psi) basınçla püskürtme yapabilmektedir. Aşağıda gördüğünüz
gemilerimizde kullanılan airless boya tabancalarının ilk ikisi KTS diğeri Graco markadır.
Aşağıdaki şekilde KTS airless boya tabancasının parçaları görülmekte. 1 numaralı parça tip guard denen uç
koruyucusudur. Aynı zamanda doğrudan uca teması engeller. 11 numaralı parçanın uzantısı trigger guard denen tetik
muhafazasıdır. Düşme çarpma gibi nedenlerle yanlışlıkla püskürtmenin oluşmasını engellemek amaçlıdır. Bu iki
koruyucu parça takılı olmadan boya tabancası çalıştırılmaz ve asla tetiğin sürekli basılı olarak kullanılmasına izin
verilmez
Hatalı Kullanım Ve Püskürtme Tehlikeleri
1. Eğer püskürtme tabancası veya patlak hortum veya kaçıran bağlantılardan bedeninize yüksek basınçlı
sıvı/boya çarparsa bu uzuv kaybına denen olabilecek çok ciddi yaralanmalara sebebiyet verir. Cilde veya göze teması
da ciddi yaralanmalara neden olur.
2. Yara genellikle bıçak kesiğine benzer ama bıçak kesiğinden çok daha ciddi bir yaralanmadır. Derhal tıbbi
müdahale yapılmalıdır. Yaralı revire alınarak yaranın derinliği kontrol edilmeli, derinin altına kas dokusuna ulaşan bir
yaralanma söz konusu ise cerrahi müdahale gerekebileceği dikkate alınmalıdır. Boya içindeki solvent süratle dokuya
sızar, kan dolaşımını engeller ve kangren oluşmasına neden olabilir. Bu olasılık sanıldığından çok daha yüksektir.
3. Tabancayı asla vücudunuza veya bir başkasına doğrultmayın. “Şeytan doldurur” sözü boya tabancaları için de
geçerlidir.
7
4. Uç bölüme dokunmayın. Aynı şekilde hortumda veya bağlantılarda olabilecek çatlaklara asla elinizle müdahale
etmeyin veya bastırmayın. Eldiveninize güvenmeyin çünkü basınçlı sıvı delip geçecektir.
5. Püskürtme başlangıcın da bir geri tepme bekleyin ve kontrolü kaybetmeyin. Geri tepmenin tabancanın
savrulmasına neden olmamasına özen gösterin. Ucu yüzeye çok yakın tutup yüzeyden geri tepme oluşmasına izin
vermeyin.
6. Daima Uç koruyucu ve tetik koruyucuyu kullanın.
7. Boya tabancası emniyet pimi/kolu nun düzgün çalıştığına emin olun. Çalışmaya ara verdiğinizde kilitleyin.
8. Çalışmaya ara verdiğinizde veya bakım/kontrol gibi nedenlerle durdurduğunuzda, müdahaleden önce mutlaka
sistemdeki basıncı boşaltacak prosedürleri uygulayınız. “Pressure Relief Procedure” talimatını tüm kullanıcılara iyi
öğretiniz ve buna mutlaka uyunuz. Tekrar kullanıma başlamadan önce tüm bağlantıların sıkılığını kontrol ediniz.
9. Yıpranmış ve hasarlı parçaları mutlaka hemen değiştiriniz. Bu şekilde cihazı kullanmayınız. Hortumdaki
gözden kaçan bir hasar veya az gevşemiş bağlantı bir anda 300-354 barlık bir sıvı basıncıyla karşılaşmanıza neden
olabilir. Bu nedenle hortumları sürüklemeyin ve çekiştirmeyin, çevredeki ve yol üstündeki keskin kenarlar ve sivri
köşelerden uzak tutun.
10. KTS hortumlar -40 ile +66°C arasında kullanılabilir. Çevrede yapılabilecek sıcak işlemlerden koruyun.
11. Havasız boya sistemleri profesyonel kullanıcılar içindir. Kullanıcı personel iyi eğitilmeli ve bu işi yapabilecek
yetenekte olmalıdır.
12. Cihazda değişiklik ve modifikasyon yapmayınız.
13. Air motor pleyt i takılı olmayan cihazı kullanmayınız.
14. Air motor pistonu, pompa kolu, konnektin rod hareketli parçalardır ve istenmeyen kazalara neden olabilirler.
Çalıştırma ve çalışma sırasında bu bölümlere dikkat ediniz ve uzak bulununuz.
15. Cihaz, bağlantılar ve hortumların günlük kontrollerini aksatmayınız. Aşırı basınçla maximum performansda
kullanmaktan kaçınınız.
16. Cihazın kullanma talimatını mutlaka çalışmaya başlamadan önce bir kez daha okuyunuz. Eğer bir instruction
manual yok veya Çince ise mutlaka şirketten talep ediniz. Kullanma talimatı olmayan cihazı kesinlikle kullanmayın.
Örneğin; diğer boya tabancalarından farklı olarak bu cihazlarda topraklama yapmayı unutabilirsiniz.
Toksik Sıvı Tehlikeleri
1. Kullanacağınız boyanın data sheet’inde belirtilen uyarıları mutlaka iyi inceleyiniz. Zehirlenme durumunda
yapılacak müdahale için yeterli tıbbi ekipmanın gemide olup olmadığını kontrol ediniz.
2. Kullandığınız boyanın %70 i yüzeye yapışacak kalan %30 u ortama dağılacaktır. Boya zerreciklerinin asılı
olduğu atmosferi solumaktan kaçının, kişisel koruyucu malzemeyi usulüne uygun olarak mutlaka kullanınız. Boya veya
sıvı üreticisinin uyarılarını dikkate alınız.
Yangın Ve Patlama Tehlikesi
1. Boya ve çözelticiler, yanıcı ve parlayıcı maddelerdir. Mutlaka ayrı depolanmalıdır.
2. 345 bar basınçla sıvı akımı olan bir cihazda oluşacak statik elektrik oldukça tehlikelidir ve deşarj edilmelidir.
Ekipmanın topraklaması mutlaka kitapçığında belirtilen şekilde yapılmalıdır.
3. Boyama sahasında açık ateş bulunmamalı ve havalandırması iyi yapılmalıdır. Boyama alanında bujili cihaz
çalıştırmayın. Sıcak işlem yapmayınız. Bu tür cihazlar havada kümelenebilecek yanıcı gazların parlamasına neden
olabilir. Sahada bulunabilecek elektrikli cihazları fişlerinden çıkarınız. Aydınlatmayı kapalı tutunuz. SİGARA
İÇMEYİNİZ.
4. Çalışma sırasında elektrik sparkı fark ederseniz çalışmayı derhal durdurunuz.
ÇALIŞMAYA BAŞLAMADAN ÖNCE BU EMNİYET TEDBİRLERİNİ VE ACİL DURUMDA YAPILACAKLARI
GÖZDEN GEÇİRECEK BİR EMNİYET TOPLANTISI YAPINIZ VE KAYITLARA GEÇİRİNİZ.
Kapt. Ö. Faruk ÜRÜNDÜL
YASA EĞİTİM
8
EMNİYET KOMİTESİ - SAFETY MEETING – TOPLANTI GÜNDEMİ
RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE YÖNETİMİ
1. KAZALARIN SEBEBİ
Araştırmalara göre kazaların yaklaşık olarak %80'i insan hatasından kaynaklanmaktadır.
İnsan hataları birçok nedenden ortaya çıkabilir, bunların bazıları şöyledir:
 İşe bağlı tehlikeleri göz ardı etmek
 Tehlikelere yakınken nasıl emniyetle çalışılacağı hakkında anlayış veya yetenek eksikliği
 İhmalkarlık
 Emniyet yerine görevi bitirmeye odaklanma
 "Benim başıma gelmez" yaklaşımı
İlerleyen kısımlarda 4 farklı kaza senaryosundan bahsedeceğiz. Her bir senaryo için kazanın kuvvetle muhtemel
sebebini tanımlamaya çalışacağız.
1.1. Senaryo 1:
Bir gemi personeli; makine dairesi kreynini kullanarak taşlama tezgahından egzoz valfi spindle'ını
kaldırmaktadır.
İlk defa yapmakta olduğu bu iş esnasında bir eli ile valf spindle'ını yönlendirirken diğer eli ile de kreyn
kumandasını kullanmaktadır. Bu operasyon esnasından kontrolü kaybeder, yaklaşık 100 kg ağırlığa sahip
valf spindle'ı sallanarak kafasına çarpar.
Bu kazanın sebebi: Yapılan işe bağlı tehlikeleri görmezden gelmektir. Başlamadan önce bu işin nasıl
yapılması gerektiğini iş arkadaşları ile görüşmesi gerekirdi. Çünkü bu işi ilk defa yapıyordu ve olası
risklerden haberi yoktu. Zaten haberi olsaydı birinden yardım isterdi, bu işin iki kişilik bir iş olduğu çok netti.
Bir kişi kreyni kontrol ederken diğer bir kişinin valf spindle'ını yönlendirmesi gerekirdi.
1.2. Senaryo 2:
Borda iskelesi telinin gam almış olması sebebiyle gemi personeli teli el ile vira ederek
düzeltmek için manuel krank kolunu vince bağlarlar. Bu esnada güverteyi kontrol etmekte
olan zabit, borda iskelesi telinin deste olduğunu fark eder. Vincin başında kimse olup
olmadığını görmeden vincin kontrol panelinin başına geçip vira etmeye çalışır. Bunu yapınca
manuel krank kolu dönerek fırlar ve gemi personelinden bir tanesinin kolunu kırar.
Bu kazanın sebebi: İhmalkarlıktır. Gam almış teli düzeltmeye çalışan personelin vinç
kontrol kutusuna yakın bir yere uyarı levhası asması; zabitin ise vince kumanda etmeden
önce bunun emniyetli olup olmadığını kontrol etmesi gerekirdi.
1.3. Senaryo 3:
Gemi personeli 8 mm kalınlığındaki metal bir saca delik açmaya çalışıyordu. Daha önce de yaptığı
gibi, sacı eli ile sabit tutuyordu. Matkabın ucu saca girince matkaptaki tork sacı döndürdü. Sonuç
olarak da gemi personelinin bileği döndü ve incindi, elinin kırılmasına ramak kaldı.
Bu kazanın sebebi: "Benim başıma gelmez" yaklaşımıdır. Matkap, taş motoru ve kesiciler gibi
dönerek çalışan cihazlar ile çalışırken; üzerinde çalışılan maddenin sıkıca emniyete alınması çok
önemlidir. Ayrıca kişisel koruyucular giyilmesi ve uygun çalışma şeklinin seçilmesi şarttır.
1.4. Senaryo 4:
Gemi personeli, iki elini de kullanarak roda edilmiş bir yangın hortumunu taşırken merdiven
inmektedir. Bu esnada gemi hafif hafif yalpa yapmaktadır ve merdivenler ıslaktır. Gemi personeli
dengesini kaybederek düşer ve eli ile sırtını incitir.
Bu kazanın sebebi: Emniyet yerine görevi bitirmeye odaklanmadır. Ne iş yaparsanız yapın
odaklanmanız gereken şey emniyettir. Merdiven çıkarken veya inerken bir elin mutlaka
korkuluklara tutunuyor olması gerekir. Eğer taşınan madde tek el ile taşınamayacak kadar ağırsa;
yardım istenmeli veya taşımak için başka bir yol bulunmalıdır.
9
Senaryolardaki tüm kazaların sebebi insan hatasıydı. Kazaların nasıl ve neden gerçekleştiğini anlamak, bu kazaları
önleme konusunda anahtar rol oynar.
Kazaları önleyebilmek için, bir görevi yerine getirirken bununla alakalı riskleri analiz etmek gerekmektedir.
Buradaki ana fikir emniyetle alakalı konular hakkında farkındalığı artırmak ve insanların işe bağlı tehlikeler hakkında
kafa yormasını sağlamaktır. Bu sayede tehlikeler kontrol altına alınabilir ve her iş emniyetle bitirilebilir.
2. RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Risk değerlendirmesi, risk analizi ve risk ölçümünden oluşan süreçtir. Diğer bir deyişle,
çalışmanızda nelerin insanlara, mala, çevreye veya ticarete zarar verebilecek bir olaya
sebebiyet verebileceğini araştırmaktır. Bu sayede bunlara karşı yeterli tedbir alınıp
alınmadığını / kazanın bir daha yaşanmaması için bir şeyler daha yapılıp yapılamayacağını
anlaşılabilir.
Risk, bir olayın gerçekleşme olasılığı ile olayın sonucunun çarpımıdır. Diğer bir deyişle;
düşük yada yüksek olsun, insan veya malın bir tehlike sebebiyle zarar görme ihtimalidir.
Gemide neredeyse yapılan tüm işler risklidir, bu sebeple tüm görevlerin potansiyel tehlikeler
açısından analiz edilmesi gerekir.
RİSK = SONUÇ X OLASILIK
2.1. Risk Analizi:
Risk analizi, risk yönetim sürecinin bir parçasıdır. Risklerin tanımlanması ve her riskin olasılığının ve sonuçlarının
belirlenmesinden oluşur.
2.1.1. Risk Tanımlaması:
Riskleri analiz edebilmek için ilk önce riskleri oluşturabilecek olan tehlikelerin tanımlanması gerekir.
2.1.1.1. Tehlikeleri Tanımlama:
Risk değerlendirmesinin ilk adımı riskleri oluşturabilecek tehlikeleri tanımlamaktır. Tehlike, zarara sebep olabilecek
potansiyele sahip herhangi bir şeydir. Denizde, mevcut birçok potansiyel tehlike vardır, bunlara örneklere aşağıda
verilmiştir:
 Deniz, rüzgar, sis, ısı, soğuk, kar vb. hava şartları

Kimyasallarla temas veya bunların buharını soluma

Elektrik

Stim, gaz gibi yüksek basınçlı maddeler

Hareket eden veya dönen makine parçaları

Yüksek ses

Yüksekte çalışma

Kaygan yüzeyler

Ağır yükleri elleçleme

Yetersiz aydınlatma

Yetersiz havalandırılmış alanlar

Deniz netası yapılmamış objeler

Emniyete alınmamış açıklıklar

Hasar görmüş aletler ve ekipmanlar
10
2.1.2. Tehlike Tahmini:
Tehlikelerin tanımlanmasından sonra yapılacak iş, olayın gerçekleşme olasılığının ve sonuçlarının tahminini yapmaktır.
Olasılık: Profesyonel risk analizi yapan kişiler olasılıklar için rakamları kullanırlar. Kazaya doğru giden risklerin
olasılıklarını belirlemede kullanılan farklı yöntemler vardır. Bunlar:
 Benzer tipte kazaların ne sıklıkla olduğunu incelemek için geçmişe bakmak (Bizim kullandığımız yöntem budur)
 İşin teorik bir modelini yaparak model analizi yapmak
 Ekipman üreticisine danışarak ne sıklıkla arıza olduğunu öğrenmek (Ekipman arıza sıklığı verisi)
Yasa Tanker Olasılık Skorlaması
Identifying Likehood
1-Extremely Unlikely, one or more times every thirty years
2-Very Unlikely, one or more times every five year
3-Possible, one or more times a year
4-Reasonably probable, one or more times a month
5-Frequent, one or more times a week
Sonuç: Bir olayın sonucu olarak tanımlanır. Tek bir olayın birden fazla sonucu olabilir. Sonuçlar ekonomik, insani
(insanı etkileyen), çevresel veya ticari olabilir.
11
Bir kazanın sonuçlarının tespiti için farklı yollar vardır. Aşağıda bazı örnekler gösterilmiştir:
Modelleme: Bir kaza senaryosunun kompüterize veya teorik modelini yapmak.
Kaza geçmişi: Geçmişe bakarak önceki kazaların hangi sonuçlara sebep olduğuna bakmak.
Sonuçlara örnekler:
 İnsana zarar (Yaralanma veya ölüm)
 Çevreye zarar (Kirlilik)
 Mala zarar (Gemiye, başka gemiye, kargoya, ekipmana veya kara tesislerine verilen zarar)
 Ticarete zarar (Şirketin itibar kaybetmesi, ticari ilişkilerin zarar görmesi)
Profesyonel risk analizi yapan kişiler sonuçlar için rakamları kullanırlar.
YASA TANKER SONUÇ SKORLAMASI
A- Hazard to people
1- None
2- Negliable, (Single slight Injury)
3- Moderate, (Multiple minor or single major injury)
4- Major, (Multiple major injuries or single fatality)
5- Diastrous, (More than one fatality)
B- Hazard to Property
1- < USD 4000, None
2- USD 4000 < Negliable < USD 40 K
3- USD 40 K < Moderate < USD 400 K
4- USD 400 K < Major < USD 4 Million
5- USD 4 Million < Disastrous
C- Hazard to Environment
1- None
2- Negliable, Tier 1 response, small operational Oil spill with no effect on environmental eminty (>USD 4.000)
3- Moderate, Tier 2 spilldeclared but capable of being limited toimmediate area with in harbour enclosure ( >
USD 40 K)
4- Major, Tier 2 response required with pollution outsideharbour enclosure expected. Loss of environmental
amenity. ( > USD 400 K)
5- Disastrous, Tier 3 oil spill, widespread beach contamination or extensive damage tpo amenities. ( > USD 4
Million )
D- Business Loss
1- None < USD 4.000
2- USD 4.000 < Negliable < USD 40 K,
3- USD 40 K < Moderate < USD 400 K (Bad local publicity or short term loss of dues, reveue, etc.
4- USD 400 K < Major < USD 4 Million, Bad widespread publicity, temporary port closure, or prolonged
restriction of navigation. Loss of use of vessel
5- USD 4 Million < Disastrous
12
2.2. Risk Ölçümü:
Olasılık ve sonuç skorlaması yapıldıktan sonra sıra risk ölçümü yapmaya gelir. Bu işlem için elde edilen skorlamalar ile
risk profili matriks'ine girilir.
Yasa Tanker risk profili matriksi
3. RİSK YÖNETİMİ
Risk yönetimi; bir organizasyonu risklere karşı kontrollü bir şekilde yönetmek için yapılan koordine edilmiş aktivitelerdir.
Risk yönetimi genellikle şu aşamalardan oluşur:
1. Risk değerlendirmesi
2. Riskin kabulü
3. Riskin iyileştirilmesi (treatment)
Risk değerlendirmesini zaten anlatmıştık.
Riskin kabulü: Riskin kabul edilip edilmeyeceğine karar verilmesidir. Eğer risk kabul edilirse iş riskle birlikte yapılır. Bu
karar verilirken risk profili matriksi'ne bakılır.
Yasa Tanker risk profili matriksi
Yeşil alan: Risk kabul edilebilir, işe planladığınız gibi devam edebilirsiniz.
Sarı alan: Devam etmeden önce riski düşürme konusunda düşünmeniz gerekir.
Kırmızı alan: Risk kabul edilemez düzeydedir, işe başlamadan önce riski mutlaka düşürmeniz gerekir.
13
Riskin iyileştirilmesi: Riskleri modifiye etmek için tedbirlerin seçilmesi ve uygulanması sürecidir; "Riskin kontrol altına
alınması" olarak da bilinir. Riskin iyileştirilmesi ile ilgili tedbirler arasında risk azaltımı, riskin hafifletilmesi, riskten
kaçınma veya riskin transfer edilmesi vardır.
Risk azaltımı; riskin sadece gerçekleşme olasılığının, sadece sonuçlarının veya bunların her ikisinin de birlikte
düşürülmesi için yapılan hareketlerdir.
Riskin hafifletilmesi; bir olayın negatif sonuçlarının sınırlandırılması, hafifletilmesidir.
Riskten kaçınma; riske sahip aktivitelere girmeme kararı alınmasıdır.
Riskin transfer edilmesi; riskin sorumluluğunun bir başka tarafa iletilmesidir. Sigorta buna en güzel örnektir.
Yasa Tanker risk yönetim süreci akış diyagramı
4. RİSKİN AZALTILMASI
Riskin azaltılabilmesi için; gerçekleşme olasılığın, sonuçların şiddetinin veya bunların her ikisinin de birlikte
düşürülmesi gerekir.
Risk azaltımından sonra yeni bir risk analizi yapılmalı ve risk profili matriks'ine yeni skorlar girilerek riskin azaldığından
emin olunmalıdır.
Olasılığın azaltılması: Olasılığı azaltmanın bir yolu, görevin gerçekleştirilme sayısının azaltılmasıdır. Bu mümkün
değilse diğer tercihler değerlendirilir.
Örneğin; köprüüstünün lumbuzları her gün temizlenecektir. Bu düşme olasılığı yüksek tehlikeli bir
iştir. Bunun haftada 1 kez'e düşürülmesi olasılığı azaltacaktır fakat başka bir riski doğuracaktır ki;
o da vardiyacıların etrafı görüşünün azalması. O zaman yapılacak en güzel şey, otomatik cam
silicilerin kullanılması olacaktır.
Sonuçların şiddetinin azaltılması: Riskin azaltılması; sonuçların şiddetinin azaltılması ile de
mümkün olabilir.
14
Aynı örnek ile devam edecek olursak; lumbuz camlarını temizleyen personelin hiç bir emniyet önlemi almadan
çalışırken düşmesi durumunda bunun sonuçlarının şiddeti büyük olacaktır. Halbuki safety belt takıp çalışırken düşerse
bu olayın sonuçları çok daha hafif olur.
Risk azaltımına örnek olarak şunları gösterebiliriz:
1. İşi yapmanın daha az tehlikeli bir yolunu bulmak: Örneğin; 200 litrelik varili el ile taşımaya çalışmak
yerine el arabası kullanmak.
DON'T BE A FOOL; USE PROPER TOOL !
2. Fiziksel şartları değiştirmek: Örneğin; bir şirketin gemilerinde sıkça ağır yedeklerin taşınması esnasında kazalar
yaşanıyor. Yedek sandığı içindeki yedek parçaların tek seferde değil de tek tek taşınması buna güzel bir örnektir.
3. Görev prosedürünü modifiye etmek: Örneğin; sıcak yakıt devreleri veya stim devreleri üzerinde çalışma
prosedürlerini; çalışma öncesi sistemi stop edecek ve basıncını düşürecek şekilde değiştirmek.
4. Görevi yerine getirmenin sıklığını değiştirmek: Örneğin; ana makinenin üstüne tırmanarak
alınan lokal termometrelerden sıcaklık okunmasının günde bir defaya düşürülerek kayıp düşme
olasılığını azaltmak.
5. Kişisel koruyucu giymek: Bu seçenek risk azaltımında her zaman en son seçenek olmalıdır. Öncelikle riskin diğer
yöntemlerle düşürülmesi sağlanmalıdır.
5. RİSK YÖNETİMİNE ÖRNEK
Risk yönetimine vereceğimiz örnek için seçilen görev, "Yıllık bakımdan gelen 6 kişilik can salının lumbar ağızından baş
taraftaki beşiğine taşınması" olsun.
İlk yapacağımız işlem, risk tanımlamasıdır.
15
YS T-534-15 Tehlike Kontrol Listesi
16
YS T-534-13A Tehlike analizi
Yukarıdaki formumuzdan yararlanarak şu riskleri tespit ettik:
 Can salını kaldıran insanların bellerini incitmeleri
 Can salının düşmesi sonucu taşıyan kişilerin yaralanması
 Düşme sebebiyle can salının hasar görmesi
Sonraki adım tecrübeye dayalı olarak olasılık tahmini yapmaktır:
Risk
Gerçekleşme olasılığı skorlaması
Kaldırma işi yapan insanların bellerini incitmeleri
4
Malzeme düşmesi sebebiyle insan yaralanması
2
Düşürülen ekipmanın zarar görmesi
3
Sıradaki adım tecrübeye dayalı olarak sonuçların tahminini yapmaktır:
Sonuç
Sonucun
insana etkisi
Sonucun
mala etkisi
Sonucun
çevreye etkisi
Sonucun
ticarete etkisi
Belini incitenlerin bir süre çalışamaması
2
0
0
0
Düşen can salının insanı çalışamayacak
hale getirmesi veya hastanelik etmesi
3
0
0
0
Düşen can salının zarar görmesi
0
1
0
0
17
Şimdi sıra geldi; tanımlanan riskleri, olasılık ve sonuç skorlamasını ilgili forma girmeye...
Aşağıda görüldüğü üzere can salını taşıyan insanların bellerini incitme riski orta seviyede çıktı.
18
Bu bizi riskin azaltılması konusunda düşünmeye zorlar.
Can salını el ile kaldırmak yerine bir el arabası ile baş tarafa taşımak riskin gerçekleşme olasılığını düşürerek riski
azaltacaktır.
Diğer iki risk için; her ne kadar düşük seviyede çıktıkları için herhangi bir tedbir almadan göreve devam edilebilir olsa
da, mümkünse onlar için de risk azaltımı yapılması doğru bir hareket olacaktır.
Şimdi bu tedbirleri göz önüne alarak yeni bir risk değerlendirmesi yapalım.
Yeni risk değerlendirmesinin sonucuna göre tüm riskler kabul edilebilir seviyelere indi.
19
Risk değerlendirmemizin sonucuna göre; bu görev bir el arabası ve ilave 2 kişi (toplam 4) kullanılarak emniyetle
gerçekleştirilebilir.
Formdaki ekip üyeleri ve imzalar bölümü ile Kaptan, 1.Zabit ve Baş Mühendis imza kısımlarının doldurulması
unutulmamalıdır.
Risk değerlendirmesinin sonucunda riskler kabul edilebilir seviyelere düşürülemez ise; RAS akış diyagramına uygun
şekilde şirkete danışılmalıdır.
Kapt. R. Özgür CAN
YASA EĞİTİM
20
KARGO TANKLARINA DREYN DEVRELERİ
1. GİRİŞ
Petrol tankerlerinde inertli durumda olan kargo tankları daima pozitif basınçta (1 Atm hava basıncının üstünde)
tutulmalıdır.
Kargo tanklarının basınçlarını ifade ederken birim olarak mmWG (Milimeter Water Gauge) veya diğer bir
deyişle mmWC (Milimeter Water Column)' i kullanıyoruz. İsminden de anlaşılacağı gibi bu; milimetre biriminde
ifade edilen yüksekliğe sahip tatlı suyun hidrostatik basıncı anlamına gelmektedir. Örneğin 800 mmWG; bir
kap içinde bulunan 800 milimetre yüksekliğe sahip suyun kabın dibinde oluşturduğu hidrostatik basınçtır.
2
10 metre yüksekliğe sahip tatlı suyun hidrostatik basıncı, yani 10000 mmWG basınç yaklaşık olarak 1 kg/cm ye denk
2
gelir. 1 metre yüksekliğe sahip tatlı suyun hidrostatik basıncı, yani 1000 mmWG basınç ise yaklaşık olarak 0,1 kg / cm
2
denk gelir. Bu durumda 800 mmWG basınç yanlızca 0,08 kg / cm 'dir.
2. SIVILARIN HİDROSTATİK BASINCI
Sıvıların hidrostatik basıncını bulmak için kullanılan formül şöyledir:
P=gxdxh
P: Sıvının hidrostatik basıncı (Pa)
2
g: Yerçekimi ivmesi (9,81 m/s )
3
d: Sıvının yoğunluğu (kg/m )
h: Sıvının yüksekliği (m)
3. KARGO TANKINA SIVI DREYNİ
Gemilerimizde kargo tanklarına gravite ile sıvı dreyni yapılması için tesis edilmiş devreler; "Dump
Valve (Surface Valve)" lere ve "Damlama Tavaları (Drip Trays)" na bağlı olanlardır.
Atmosferik basınca maruz olan ortamlardaki sıvıların kargo tanklarına dreyn edilmesi, bazı
durumlarda sıvının geri tepmesine, dreyn eden kişinin yüzüne / gözüne sıvı sıçramasına sebebiyet
verebilir. Bu sorunun ortaya çıkması için şartlardan bir tanesi; kargo tankının aleç hacminin mutlak
basıncının, atmosferik basınç ve sıvının hidrostatik basıncını toplamından fazla olmasıdır.
Peki kargo tankına sıvı dreyn edeceğimiz zaman tank basıncını, bağıl olarak 0 mmWG'ye / mutlak
olarak 1 Atm' e indirmek zorunda mıyız?
4. KARGO TANKLARINA DREYN DEVRELERİNİN YAPISI
Kargo tanklarına dreyn devrelerinin yapısı özeldir. Kargo tankındaki gaz basıncının yenilebilmesine imkan sağlayacak,
aşağıdaki resimde gösterilen bir "U-Bend" e sahiptir:
Dump Valve (Surface Valve) ve ona bağlı dreyn devresi
21
BU "U-BEND" İN
GEREKMEKTEDİR.
GÖREV
YAPABİLMESİ
İÇİN
İÇERİSİNDE
YETERLİ
MİKTARDA
SIVININ
OLMASI
Soru: Aşağıdaki senaryoda "U-Bend" içinde sıvı yokken "Dump Valve" açılırsa ne olur?
Resimde görüldüğü gibi "Dump Valve" in alt tarafındaki mutlak basınç 1 Atm + 800 mmWG.
"Dump Valve" in üst tarafında 1 Atm hava basıncına ek olarak yağ kaçağının hidrostatik basıncı mevcuttur.
Bunu hesap edelim:
P=gxdxh
P = 9,81 x 850 x 0,30
P = 2501 Pa = 0,025 kg/cm2 = 250 mmWG
Bu hesaba göre "Dump Valve" in üst tarafındaki toplam mutlak basınç 1 Atm + 250 mmWG' dir.
1 Atm + 800 mmWG > 1 Atm + 250 mmWG olduğundan "Dump Valve" açılırsa birikmiş yağ sızıntısı tanka dreyn olmak
yerine dışarı doğru püskürecektir.
Şimdi kargo tankına dreyn devresinin içinde sıvı varken dengedeki halini görelim:
Dreyn devresi içinde sıvı varken denge hali
22
Soru: Aşağıdaki senaryoda "U-Bend" içinde sıvı varken "Dump Valve" açılırsa ne olur?
Sıvı aşağıdaki resimde gösterilen şekilde problem çıkartmadan kargo tankına dreyn olur.
Dreyn devresi içinde sıvı varken Dump Valve açılırsa
5. ÖZET
Kargo tanklarına dreyn devrelerinin yapısı özeldir. Dump valve bir yağ/yakıt kaçağı mücadele ekipmanı olduğundan
kullanımı hakkında bilgi sahibi olunmalıdır.
Kargo tanklarına sıvı dreyni ancak 1.Zabit'in bilgisi dahilinde yapılabilir.
Kullanılabilmeleri için kargo tanklarının basıncının düşürülmesine gerek yoktur, ancak böyle bir durumda sorunsuz
kullanılabilmeleri için iç kısımlarında sıvı olması gerekmektedir.
Kapt. R. Özgür CAN
YASA EĞİTİM
23
Download

MARS Report 200769