Cevap Anahtarı 2014 İÖ Bütünleme
1. (15 puan) Sorunun ilk bölümü “mutabakat muhtırası” isimli belgenin milletlerarası hukukta nasıl
nitelenip tanımlanabileceği üzerinedir, milletlerarası andlaşma mı değil mi değerlendirilmelidir. 1969
Viyana Konvansiyonu m.2/1 (a)’ya göre analiz edilmeli, tanımdaki unsurlar incelenmelidir. Buna göre, bir
veya daha fazla ilgili belgede yer alan, ismi her ne olursa olsun, devletlerarasında yazılı şekilde yapılmış
olan ve milletlerarası hukuka tabi olan milletlerarası anlaşmadır. Temel olarak, milletlerarası hukukun
kaynaklarından biri olan anlaşma milletlerarası hukuk kişileri arasında milletlerarası alanda hak ve borç
doğurmak, bunları değiştirmek veya sona erdirmek niyeti ile meydana gelen irade uyuşmasıdır. Bu tanıma
göre anlaşmanın milletlerarası hukuk kişileri arasında yapılmış olması, taraflar arasında milletlerarası
alanda hukuki sonuç doğurmaya yönelik olması ve tarafların irade uyuşmasının bulunması gerekir.
Sorunun ikinci bölümü andlaşma akdinde yetki ile ilgilidir. Yetki için 1969 Viyana Konvansiyonu m.7
irdelenmelidir. Genel kural, temsilcinin yetki belgesine sahip olması gereğidir. İstisnaî olarak yetki belgesi
aranmayan tam ve sınırlı yetkiye sahip kişilerden biri olayda söz konusu değildir. Mutabakat muhtırasını
NATO ve savunma gibi bir konu ile ilgili andlaşma olması, Türk Savunma Bakanı yetkili kılmaz,
imzalaması, yetki belgesi ile yetkilendirmesi halinde mümkün olur.
Ancak ilgili devlet uygulamasından veya diğer şartlardan niyetlerinin o şahsın devleti temsil ettiğini kabul
ve yetki belgesini bertaraf etmek olduğu meydana çıkıyorsa mümkün olabilir. (m.7/1(b)) Yetkisiz kişi
olup, yaptığına sonradan icazet verilmesi de düşük bir ihtimal olarak dikkate alınabilir. (m.8)
2. (15 puan) 244 sayılı Kanun m.3 uyarınca her andlaşma için çıkması gereken Bakanlar Kurulu
Kararnamesidir.
Uygun Bulma Kanunu’ndan söz açılmaması, 244 sayılı Kanun m.6’ya göre akdedilmiş bir NATO
andlaşması olduğu içindir.
“NATO ile ilgili andlaşmaların yapılmasında Hükümetin yetkisi
Madde 6 — 18 Şubat 1952 tarihli ve 5886 sayılı kanunla onaylanmış olan Kuzey Atlantik Andlaşmasının gereği
olarak bu Andlaşmaya t a r a f olan Devletlerle ve Kuzey Atlantik Andlaşması teşkilâtı ile yapılan iki veya çok t a r a
f l ı andlaşmalan, 2 nci maddenin 4 üncü f ı k r a s ı gereğince onaylamaya veya bunlara katılmaya Bakanlar Kurulu
yetkilidir.”
3. (10 puan) BM Şartı m.43’te öngörülen BM’nin kendi ordusu, kuvveti kurulamadığı için BM Şartı m.53
( bölge anlaşmaları) uyarınca Güvenlik Konseyi bölgesel teşkilatlara yetki devrinde bulunabilir.
m.53/1: “ Güvenlik Konseyi, gerekirse kendi yetkisi altında alınan zorlayıcı önlemlerin uygulanması için bölgesel
anlaşma ya da kuruluşlardan yararlanır. Bununla birlikte, Güvenlik Konseyi’nin izni olmaksızın bölgesel anlaşmalar
uyarınca ya da bölgesel kuruluşlar tarafından hiçbir zorlama eylemine girişilmeyecektir…”
Ayrıca BM Şartı 7. Bölüm çerçevesinde m. 42 uyarınca uygulanacak silahlı kuvvet kullanımını gerektiren
tedbirleri uygulamak üzere Güvenlik Konseyi’nce yetkilendirilme söz konusu olabilir.
4. (10 puan) BM Şartı m.103 gereği BM Şartı hükümleri üstün tutulacaktır. “Madde 103- Birleşmiş
Milletler üyelerinin işbu Antlaşmadan doğan yükümlülükleri ile başka herhangi bir uluslararası anlaşmadan
doğan yükümlülüklerinin çatışması durumunda, işbu Antlaşmadan doğan yükümlülükler üstün gelecektir.”
5. (20 puan) Mümkündür, BM Şartı ile bağdaşır, çünkü NATO Andlaşması m.5 uyarınca müttefiklerden
birine gelecek silahlı saldırının hepsine yöneltilmiş sayılması, bireysel ve toplu meşru müdafaaya yol
açması, zaten BM m.51’de tanınan bireysel ve ortak meşru müdafaa hakkına dayanır.
Yeter ki bireysel veya ortak meşru müdafaa hakkına gerekli, orantılı, derhal olsun ve Güvenlik Konseyi
tedbir alınca sona erdirilsin. Müttefik devletlerden birine gelen saldırı, silahlı olmalı, başka bir devletten
gelmeli. Buradaki silahlı saldırı mı? Tartışılmalıdır. “O devletin ülke bütünlüğüne veya siyasal
bağımsızlığına karşı, BM ilkeleri ile bağdaşmayan tehdit ve kuvvet kullanılması” saldırıdır. Saldırı
tanımına göre irdelendiğinde, olayda Musul’daki Türk Başkonsolosluğu’nun basılması, kaçırılması
1974 tarihli saldırı tanımında yer alan eylemlere girmiyor. Burada devletten devlete gelen bir saldırı
yok, adı devlet diye geçse de, IŞID devlet dışı aktördür. Ancak Bush doktrini devlet dışı aktörlere
(serseri devlet tabir ettiği devletlere de) muhtemel saldırılara karşı ön alıcı müdahale hakkını öngörüyor.
6. (5 puan) Tıpkı diplomatik imtiyaz ve muafiyetler gibi diğer bir ülkede bulunan yabancıların resmi
görevlerinin ifasını sağlıklı bir şekilde sağlamak içindir.
7. (10 puan) BM Şartı m.96 uyarınca Uluslararası Adalet Divanı’ndan Genel Kurul, Güvenlik Konseyi,
Genel Kurulca yetkili kılınan Birleşmiş Milletler organları ile Birleşmiş Milletler’e bağlı uzmanlık
kuruluşları çalışma alanlarına ilişkin konularda hukukî sorunlar için istişarî mütalaa talebinde
bulunabilir. NATO uzmanlık kuruluşlarından biri değildir. Ayrı bir milletlerarası teşkilattır. Dolayısıyla
istişarî mütalaa talebinde bulunamaz.
8. (5 puan) BM Adalet Divanı bu konuyu 1949 tarihli “Tazminatlar” kararında ele almış ve bu hakkın BM şartı
içinde bulunan bir örtülü yetki olduğuna karar vermiştir. BM Adalet Divanı 1949 tarihli “Tazminatlar” kararında
BM’nin talepte bulunma yetkisini, mahkemeler önünde hak arama yetkisini kabul etmiştir. Yine teşkilatların
kendi çalışanlarının görevleri sırasında uğradıkları hukuka aykırılıklardan korunabilmesi amacıyla uluslararası
alanda “fonksiyonel himaye” hakkı denen bir hakkı kullanmaları mümkündür. Kısacası, uluslararası
teşkilatlar, personelinin uğradığı haksız fiilden ötürü hukukî yollara başvurabilir. Ayrıca, Norveç
vatandaşı NATO personeli için kendi vatandaşı olduğu devlet Norveç diplomatik himaye hakkını
kullanabilir.
9. (10 puan) İzmir’in 7 mil açığı, açık deniz alanına girer, çünkü karasularının dış sınırı Ege’de 6 mil
genişliğindedir. Olay, karasularının dışındadır. Karasularında olsa idi 82 BMDHS m.19 uyarınca geçişi
zararlı hale getirirdi. (19/e ve 19/f: Herhangi bir uçağın/askerî aygıtın güverteden
havalandırılması/fırlatılması, güverteye inmesi, güverteden alınması. Bu filler, geçişi- kıyı devletin
barışına düzenine veya güvenliğini haleldar kılmak suretiyle- zararlı kılıyor) Burada, açık deniz
serbestilerinden uçma serbestisinden faydalanmaktadır. (m.87). Bu nedenle milletlerarası hukuku ihlal
etmez.
Download

II. Öğretim Cevaplar