APLUS Enerji Yatırım Teknoloji ve Danışmanlık
Elektrik Ticareti Risk Yönetimi
Ozan Korkmaz – Eylül 2014
İÇERİK
1) RİSK, PİYASA ve TİCARET
2) PİYASA RİSKİ
3) TÜRKİYE’DE FİYAT BELİRSİZLİĞİ
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
1. RİSK, PİYASA ve TİCARET
 Beklenenden fazlasını kaybetmek veya beklenenden az kazanmak.
Sonuçta değer kaybetmek!
 Risk = Belirsizlik 
 Risk = Belirsizlik (Olasılık) X Sonuçları 
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
3
1. RİSK, PİYASA ve TİCARET
 Maruz kaldığımız riskler nelerdir?
 Market Risk (Price Risk)
 Political Risk (Country Risk)
 Regulatory Risk
 Credit Risk (Default Risk veya Counterparty Risk)
 Operational Risk
 Natural Risk (Deprem, Kuraklık, vb..)
 Model Riski
 Volume Risk (Dengesizlik gibi)
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
4
1. RİSK & PİYASA & TİCARET
 Risk Yönetimi? 3 Adım:
 Belirle
o Maruz kalınan risk nedir? (Piyasa? CounterParty? vb.)
 Ölç
o Value at Risk (VaR)
o Greek Variables (Delta, Rho, Vega, Teta, Gamma, vb.)
 Kontrol Et
o Derivatives (Forwards, Futures, Options, Swaps)
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
5
1. RİSK & PİYASA & TİCARET
 Elektrik Ticareti Süreçleri
Veri &
Haber
İhtiyacı
Veri
Yönetimi
Bilgiye
Dönüştürme
 Piyasa Tanımı ve Tipleri
 Alıcı ve satıcıların buluşma yeri
 OTC/İkili Anlaşma veya Exchange
 Fiziksel veya Finansal
 Spot veya Forward
 Auction veya Continuous
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
6
Karar Verme
1. RİSK & PİYASA & TİCARET
 Ticaret İşlemleri – Neden?
 Fiziksel ihtiyaçlar
 Finansal ihtiyaçlar
o Hedging
o Arbitraj
o Spekülasyon (Proprietary)
 Ticaret İşlemleri – Nerede?
 OTC
 Exchange
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
7
İÇERİK
1) RİSK & PİYASA & TİCARET
2) PİYASA RİSKİ
3) TÜRKİYE’DE FİYAT BELİRSİZLİĞİ
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
2. PİYASA RİSKİ
 Piyasa riski (Market Risk), yani fiyat riski veya volatilite riski, kısacası
fiyatın öngörülenin dışında gerçekleşmesi riskidir.
Sebep
Zamansallık
Talep
Günlük, Mevsimsel
Santral Emreamadeliği (Üretim)
Günlük, Mevsimsel, Yıllık, Uzun Dönemli
Yakıt Fiyatları
Mevsimsel, Uzun Dönemli
Diğer Üretim Maliyetleri
Çok Uzun Dönemli
İletim Kısıtları
Günlük, Mevsimler, Uzun Dönemli
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
14
2. PİYASA RİSKİ
 %100 spot piyasa açıklığı %0 hedge’dir.
Zarar!
Price (TL/MWh)
200
150
100
50
Spot Price
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
End User Tariff
15
Ağu 14
Tem 14
Haz 14
May 14
Nis 14
Mar 14
Şub 14
Oca 14
Ara 13
Kas 13
Eki 13
Eyl 13
Ağu 13
Tem 13
Haz 13
May 13
Nis 13
Mar 13
Şub 13
Oca 13
0
2. PİYASA RİSKİ
 Hedging
Plain Vanilla
Exotic
Futures
American Cash or Nothing Options
Forwards
Perpetual American Options
Swaps
Asian Options
• Fixed Strike Asian Options
• Average Price Options
European Options
Swing Options
American Options
Barrier Options
Digital Options
Swaptions
Multi Asset Options (Like Spread Options)
Load Following
Tolling
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
17
2. PİYASA RİSKİ
 OTC Deal
Forward Contract
170 TL
Seller B
Buyer A
Elektrik
 Counterparty Risk
 Kolay ve tüm şartları taraflarca esnek şekilde belirlenebilir: Master
Agreements
 Şeffaf değil
 Regülasyon çok yakın: EMIR, REMIT, MIFID !
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
18
2. PİYASA RİSKİ
 Exchange Deal
Futures Contract
170 TL
170 TL
Exchange
Buyer A
Elektrik
Initial Margin: 17 TL
Seller B
Elektrik
Clearing
House
Initial Margin: 17 TL
 Clearing House: Counterparty, Risk yok (düşük)
 Ürün ve sözleşme şartları belli, esneklik yok
 Teminat yükümlülükleri, şeffaflık
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
19
2. PİYASA RİSKİ
 Piyasada fiyat 170’den 168’e düşerse:
Futures Contract
170 TL
170 TL
Exchange
Buyer A
Elektrik
Initial Margin: 17 TL
Variation Margin:2 TL
Seller B
Elektrik
Clearing
House
Initial Margin: 17 TL
 Clearing House, Buyer A’nın default etmesi durumunda artık 168’den
hedge edebileceği birpozisyonu var. Seller B’ye verilecek ilave 2 için
Buyer A’dan 2 TL’lik variation margin (veya margin call) alıyor.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
20
2. PİYASA RİSKİ
 Piyasada fiyat 168’den 172’ye çıkarsa:
Futures Contract
170 TL
170 TL
Exchange
Buyer A
Elektrik
2 TL + Faiz
Seller B
Elektrik
Clearing
House
Initial Margin: 17 TL
Initial Margin: 17 TL
Variation Margin: 2 TL
 Buyer A’dan alınan variation margin faizi eklenerek iade edilir, Seller
B’den 2 TL variation margin alınır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
21
2. PİYASA RİSKİ
 Options
 Put Option: Put option alıcısı bir premium ödeyerek ürünü, belirlenmiş
bir fiyattan (strike) satma hakkı (yükümlülük değil) almış olur.
 Call Option: Call option alıcısı bir premium ödeyerek ürünü, belirlenmiş
bir fiyattan (strike) satın alma hakkı (yükümlülük değil) almış olur.
Long Call
Right to buy
Short Call
Obliged to sell
Long Put
Right to sell
Short Put
Obliged to buy
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
22
2. PİYASA RİSKİ
 Long Call: Right to buy
 Eğer exercise tarihinde piyasa fiyatı > strike olursa (ITM) option kullanılır,
yoksa kullanılmaz.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
Profit (TL/MWh)
Option
Call
Short or Long
Long
Strike Price
170
Option Premium
3
Current Price of 2015 Base 170
Price Profit Profit-CL20Profit-CS Profit-PL Profit-PS
150
-3
-3
3
17
-17
Out-of155
-3
-3
3
12
-12
15
Money
160
-3
-3
3
7
-7
(OTM)
10
165
-3
-3
3
2
-2
170
-3
-3
3
-3
3
At-the175
2
25
-2
-3 Money
3
180
7
7
-7
-3 (ATM)
3
0 -12
185
12
12
-3
3
190
17
17
-17
-3
3
-5
150 155 160 165 170 175
Price (TL/MWh)
23
In-theMoney
(ITM)
180 185 190
2. PİYASA RİSKİ
 Long Put: Right to sell
 Eğer exercise tarihinde piyasa fiyatı < strike olursa (ITM) option kullanılır,
yoksa kullanılmaz.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
Profit (TL/MWh)
Option
Put
Short or Long
Long
Strike Price
170
Option Premium
3
Current Price of 2015 Base 170
Price Profit Profit-CL20Profit-CS Profit-PL Profit-PS
In-theOut-of150
17
-3
3
17
-17
Money
Money
155
12
-3
3
12
-12
15
(ITM)
(OTM)
160
7
-3
3
7
-7
10
165
2
-3
3
2
-2
170
-3
-3
3
-3
3
At-the5
175
-3
2
-2
-3
3
Money
(ATM)
180
-3
7
-7
-3
3
0 -12
185
-3
12
-3
3
190
-3
17
-17
-3
3
-5
150 155 160 165 170 175 180 185 190
Price (TL/MWh)
25
2. PİYASA RİSKİ
 Value at Risk (VaR)
 Belirli bir güven aralığı ile belirtilmiş olasılık için belirli bir tarih
aralığında oluşabilecek zarar üst limiti.
 %99 güven aralığı için Covariance-Variance yöntemi ile VaR
hesaplama formülü:
o 2,33  %99 güven aralığına denk gelen standart sapma katsayısı (%95 güven
aralığı için 1,645)
o M  Ortalama beklenen fiyat
o σf  Volatilite (Standart sapma)
o T  Periyod (Volatilite aylık ise ve VaR hesaplanacak periyot 1 ay ise T=1; VaR
hesaplanacak periyot 1 gün ise T=1/31’dir)
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
36
2. PİYASA RİSKİ
 Conditional Value at Risk
(CVaR)
 Güven aralığının dışında
oluşacak düşük olasılık
ve yüksek etkiye sahip
senaryoların
değerlendirilmesi
gerekli.
 cVaR, VaR’ın üstünde
(ya da altında) kalan
zararların ortalama
değeridir.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
41
2. PİYASA RİSKİ
 Greek Variables (Greeks)
 Delta: Türev ürünü fiyatının UA fiyatındaki değişime duyarlılığı
 Rho: Türev ürünü fiyatının Faiz Oranındaki değişime duyarlılığı
 Theta: Türev ürünü fiyatının zamanla değişimi (Time decay)
 Vega: Türev ürünü fiyatının volatilite’ye duyarlılığı
 Gamma: Delta’nın UA fiyatındaki değişime duyarlılığı (Curvature)
 Vanna: Delta’nın volatilite’deki değişime duyarlılığı
 Vera: Rho’nun volatilite’deki değişime duyarlılığı
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
42
2. PİYASA RİSKİ
 Delta (Δ)
 UA fiyatı 1 TL artarsa option fiyatı ne kadar artar? Eğer o da 1 TL
artıyorsa Delta 1’dir; 0,5 TL artıyorsa Delta 0,5’dir.
 Delta -1 ile 1 arasında olabilir. Call option için 0 ile 1 arasında, Put
option için 0 ile -1 arasındadır. Forward/futures için ise hep 1’dir.
Option short ise yön değişir. (Short call -1 ile 0 arasındadır.)
 Delta’nın bir diğer gösterge olarak kullanılışı, option’ın exercise edilme
ihtimalini göstermesidir. Delta 0,6 ise %60 olasılıkla option exercise
edilecek demektir.
 Delta’nın gösterge olarak kullanıldığı bir diğer alan, hedge rasyosu
oluşturmasıdır (Delta Hedging). Diyelim Delta’sı 0,6 olan 10 tane long
call option’ınız var. Demek ki 6 tane long Delta’nız var. O zaman Delta
Neutral olmak için 6 futures satmalısınız.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
43
2. PİYASA RİSKİ
 Gamma (Γ)
 Option value fonksiyonun fiyata göre 1. türevidir. Çünkü Delta’nın
kendisi de UA fiyatına bağlıdır ve sabit değildir.
 At-the-Money option için Delta 0,5’dir dersek (normal dağılım kabul
edilirse) UA fiyatı arttığında Gamma’nın 0,01 olduğunu kabul edersek
Delta %51’e çıkar.
 Gamma her zaman 0 ile 1 arasındadır. Futures ürünlerin Gamma’sı hep
0’dır. (Çünkü Delta hep 1’dir ve sabittir)
 Gamma Hedging ile Continuous Delta Hedging time interval
azaltılabilir.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
44
2. PİYASA RİSKİ
Underlying Price
172
Exercise Price
170
Today's Date 25.09.2014
Expiry Date 31.12.2014
Historical Volatility
31%
Interest Rate
2,00%
Underlying Price
173
Exercise Price
170
Today's Date 25.09.2014
Expiry Date 31.12.2014
Historical Volatility
31%
Interest Rate
2,00%
Call Option Put Option
Theoretical Price
Delta
Gamma
Theta
Vega
Rho
12,3737
9,4725
0,5739
0,0143
-0,0603
0,3476
0,2295
-0,4261
0,0143
-0,0510
0,3476
-0,2199
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
Call Option Put Option
Theoretical Price
Delta
Gamma
Theta
Vega
Rho
45
12,9547
9,0535
0,5881
0,0141
-0,0603
0,3471
0,2359
-0,4119
0,0141
-0,0511
0,3471
-0,2134
2. PİYASA RİSKİ
 Rho (ρ)
 Cost of carry de denir.
 Faiz %1 (100 baz puan) artarsa, Rho pozisyonu 0,05 olan call
option’ın değeri 5 kuruş artar, put option’ının ise 5 kuruş azalır.
 Call option değeri artar, put option’ınki azalır, çünkü faiz oranı futures
fiyatlarını artırır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
46
2. PİYASA RİSKİ
 Theta (θ)
 Expiration date yaklaştıkça option değerinin düşmesi beklenir, çünkü
öngörü kolaylaşır. Bu düşüşün hızını Theta belirler.
 -0,02 değerinde bir Theta, option değerini her gün 2 kuruş azaltır.
 Hem call hem de put’un değeri azaltır (Long için)
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
47
2. PİYASA RİSKİ
 Vega
 0,5 değerindeki Vega, volatilitenin %1 oynamasında hem Call hem de
Put option değerini 0,5 TL artırır.
 Vega değeri, expiration date yaklaştıkça düşer. Çünkü volatilite azalır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
48
2. PİYASA RİSKİ
 Hedging Örnek – Portföy Yönetimi
 Cal15 Future fiyatı şu anda 170 TL. Dün ise 169 TL idi.
 Cal15 için perakende tarafta base load 2.000 MW’lık pozisyonum var.
Fiyatı 180 TL’den satış sözleşmelerim var.
 Daha önce 500 MW Cal15 Futures satmıştım ve fiyatı 168 TL idi.
 900 MW gücünde bir gaz santralim var ve marjinal maliyeti 145 TL.
Her zaman emreamade olacağını düşünüyorum.
 Bir jeotermal santralim var ve baz yük olarak 200 MW üretiyor. Bunun
marjinal maliyeti 0 TL ve bunun da hep emreamade olacağını kabul
ediyorum.
 Bir counterpaty’ye call option satmıştım. Expiration tarihi 31 Aralık
2014, miktarı 500 MW ve strike 175 TL.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
54
2. PİYASA RİSKİ
 Hedging Örnek – Portföy Yönetimi
 Sorular: 2014 pozisyonum nedir? Nasıl hedge ederim? Bir gecedeki
futures fiyat değişimi ile P/L nasıl değişti?
 2000 + 500 – 900 – 200 + 500 = 1900? Hayır!
 Call option Delta’sı 0,458, o zaman cevap değişir:
 2000 + 500 – 900 – 200 + 500 x 0,484 = 1642 MW (x 8760 MWh)
 Hedge etmek için 170 TL’den future alabilirim.
 1 gecede sabit short pozisyonum olan 1400 (2000 + 500 – 900 – 200) MW için 1 TL
kaybettim (1400 x 1 x 8760). Ayrıca 500 x (0,484 – 0,471) = 500 x 0,013 = 6,5 MW
için de 1 TL daha kaybettim (6,5 x 1 x 8760). Buradaki 0,013 Gamma değeridir.
 Cevaplar Doğru mu?
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
55
2. PİYASA RİSKİ
 Hedging Örnek – Portföy Yönetimi
 Sorular: 2014 pozisyonum nedir? Nasıl hedge ederim? Bir gecedeki
futures fiyat değişimi ile P/L nasıl değişti? Bir önceki cevaplar doğru
değil.
 Çünkü gaz santrali de bir option. Fiyat 145 TL’nin altına düşerse
üretmem. Onun da bir Delta’sı var:
 2000 + 500 – 900 x 0,849 – 200 + 500 x 0,484 = 1.777,9 MW (x 8760 MWh)
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
56
İÇERİK
1) RİSK & PİYASA & TİCARET
2) PİYASA RİSKİ
3) TÜRKİYE’DE FİYAT BELİRSİZLİĞİ
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Elektrik fiyatının en düşük noktada gerçekleştiği 8 Ağustos 2013 ile en yüksek noktalardan birisinde
gerçekleştiği 28 Ağustos 2013 tarihlerindeki saatlik üretim kırılımı aşağıdaki grafiklerde verilmiştir.
28/08/2013
08/08/2013
40.000
40.000
Net Import
35.000
Hard Coal
30.000
MW
MW
Lignite
15.000
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23
Hours
Geothermal
Hydro
5.000
Fuel Oil
-
Lignite
10.000
Hydro
5.000
Motorin
20.000
15.000
Geothermal
10.000
Wind
25.000
Motorin
20.000
Hard Coal
30.000
Wind
25.000
Net Import
35.000
Fuel Oil
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23
Hours
Natural Gas
Natural Gas
 PTF 28 Ağustos tarihinde 186,10 TL; 8 Ağustos tarihinde ise 55,68 TL olarak gerçekleşmiştir. 28 Ağustos’ta
ortalama talep, Ramazan Bayramı’na denk gelen 8 Ağustos tarihine göre 11.700 MW daha yüksektir. Rüzgar
üretimi ise 8 Ağustos günü, 28 Ağustos gününe göre 1.200 MW daha yüksek gerçekleşmiştir. Bu durum 8
Ağustos gününde termik üretimin oldukça düşük bir seviyeye inmesine yol açmıştır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
58
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 8 Ağustos 2013 ve 28 Ağustos 2013 tarihlerindeki saatlik termik üretim sol alttaki grafikte verilmiştir.
Termik Merit Order
Karşılaştırmalı Termik Üretim
30.000
600
25.000
500
PTF (TL/MWh)
MW
20.000
15.000
10.000
5.000
400
300
200
100
1
3
5
7
9
11 13 15 17 19 21 23
Hours
08.Ağu.13
0
0
28.Ağu.13
5000
10000
15000
MW
20000
25000
30000
 Ağustos ayında termik alınabilir gücün aylık alınabilir güç ortalamasına yakın olduğu bir gün için çizilen Merit
Order grafiği sağ üstte gösterilmektedir.
 ~24.000 MW termik talebe (28 Ağustos) denk gelen PTF 190 TL/MWh olarak hesaplanırken, ~14.000 MW
termik talebe (8 Ağustos) denk gelen PTF 50 TL/MWh olarak hesaplanmaktadır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
59
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Elektrik fiyatının maksimum noktada gerçekleştiği 13 Aralık 2013 tarihindeki saatlik üretim kırılımı aşağıdaki
grafikte verilmiştir.
Termik Merit Order
13/12/2013
600
40.000
Net Import
35.000
PTF (TL/MWh)
30.000
Hydro
25.000
MW
500
Geothermal
Wind
20.000
Motorin
15.000
Fuel Oil
10.000
Hard Coal
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23
Hours
300
200
100
Natural Gas
5.000
400
0
0
Lignite
5000
10000
15000
20000
25000
MW
 13 Aralık tarihinde termik alınabilir güç 20.552,93 MW olarak TEİAŞ tarafından yayınlanmıştır. Buna göre
çizilen Merit Order grafiği ise sağ üstte gösterilmektedir.
 Termik üretime olan ihtiyacın 21.000 MW ve üzerine çıktığı bugün içinde bazı saatlerde arz ve talep
kesilmemiş ve yüksek fiyatlar ortaya çıkmıştır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
60
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 APLUS olarak 1 Temmuz 2014’te doğalgaz fiyatına zam gelebileceğini öngörüyorduk. Zam yapılmaması ile
%10’luk bir zam yapılması durumlarında ortaya çıkabilecek Merit Order grafikleri 1 Temmuz 2014 tarihi için
aşağıda gösterilmektedir.
Termik Merit Order - %10 Zam
300
300
250
250
PTF (TL/MWh)
PTF (TL/MWh)
Termik Merit Order - %0 Zam
200
150
100
200
150
100
50
50
0
0
0
5000
0
10000 15000 20000 25000 30000 35000
MW
5000
10000 15000 20000 25000 30000 35000
MW
 Termik ortalama üretimin 27.000 MW mertebesinde olduğu göz önüne alındığında. %10’luk gaz zammının
gerçekleşmesi durumunda 27.000 MW için gerçekleşen fiyat, %0 zam seviyesi olan 176 TL/MWh marjinal
maliyet yerine 194 TL/MWh olarak hesaplanmıştır. Termik üretimin düşük olduğu saatlerde ise %10’luk
zammın fiyata etkisinin daha az olduğu görülmektedir. 20.000 MW termik talepte zam olmama durumunda
marjinal maliyet 103 TL/MWh, %10 zam durumunda ise 108 TL/MWh olarak bulunmaktadır.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
61
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Verilen örnekler, PTF’yi etkileyen 3 ana faktörün belirlenmesini sağlamaktadır:

Termik Üretim

Termik Alınabilir Güç

Doğalgaz Zammı
 Termik Üretimin bağlı olduğu faktörler ile bu faktörleri etkileyen parametreler şunlardır:

Elektrik Talebi
o Ekonomik Aktivite
o Sıcaklık

Hidro Üretimi
o Yeni devreye girecek santral yatırımları
o Yağış / Kuraklık durumu

Rüzgar Üretimi
o Yeni devreye girecek santral yatırımları
o Sıcaklık / Kuraklık
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
62
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Termik Alınabilir Güç’ün bağlı olduğu faktörler ile bu faktörleri etkileyen parametreler şunlardır:

Yeni devreye girecek santral yatırımları

Sıcaklık

Bakım periyotlarının sezonsallığı
 Doğalgaz fiyatının bağlı olduğu faktörler şunlardır:

Brent petrol fiyatları

USD kuru

Seçim vb. gibi politikaya ilişkin konular
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
63
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Son 6 aylık kuraklıklar tekrar beklenen seviyeye yükselmiştir. Ancak 2014 yılının kalanı ve 2015 bu şekilde mi
devam eder?

2014 su yılında şu ana kadar gerçekleşen Hidro Kapasite Faktörü, geçen sene için aynı dönemin %30;
uzun yıllar ortalamasında aynı dönemin %32 altındadır. Kuraklık, rüzgar üretimlerini de etkilemiştir. 2014
yılında ilk 7 ay için ortalama rüzgar kapasite faktörü, geçen senenin ilk 7 ayına %16 daha düşük
seyretmektedir.

2015 yılının kalanın daha az veya daha çok kurak olacağına ilişkin herhangi bir kesin yargı oluşturmak
mümkün görünmemektedir.
Monthly Hydro Capacity Factor
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Oct
Nov Dec
2011
Kaynak: www.dmi.gov.tr
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
65
Jan
Feb
2012
Mar
Apr May Jun
2013
2014
Jul
Aug Sep
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 2014 yılında GDP artışı nasıl gerçekleşir?

Türkiye’nin 2014 yılı büyüme tahmini IMF tarafından %2,3 olarak açıklandı. AB Komisyonu ise Türkiye için
%2,5 oranında bir büyüme öngördü.

Yükselen faiz ve döviz kurları ile siyasi gerilimin getirdiği problemler sebebiyle Türkiye’nin büyümesinin
yavaşlayacağı öngörülebilir. Tahminler, belirsizliğin çoğunu ortadan kaldırmaktadır.
2013 yılında Türkiye %4,05 büyümüş
olsa da elektrik talebi sadece %1,28
oranında artmıştır.
6%
2014 yılında bu durum bir baz etkisi
oluşturarak tersi yönde bir hareket
oluşturabilir. Ancak bu yargı kesin bir
yargı değildir ve belirsizlik içermektedir.
0%
4%
2%
-2%
-4%
Demand Growth
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
66
GDP Growth
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
-6%
2000

8%
2002

10%
2001
 Ekonomik büyüme ile elektrik talebi
arasındaki ilişkinin 2013 yılındaki değişimi
2014 ve 2015 yıllarında da devam eder mi?
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Sıcak bir yaz sebebiyle yaz puantı 40.000
MW mertebesini geçebilir mi?

Columbia University bünyesinde bir
enstitü olan IRI’nin önümüzdeki kış ayları
için yapmış olduğu tahminlerde Türkiye
genelinde mevsim normallerine yakınbir
sıcaklık görünme olasılığı yüksek olarak
belirlenmiştir.

Geçen seneki kış tahminleri de benzer
olan IRI’nin tahminleri başarılı olabilir mi?
 Kışın düşük sıcaklıklar sebebiyle doğalgaz
krizi olabilir mi?
Kaynak: http://iri.columbia.edu/our-expertise/climate/forecasts/seasonal-climate-forecasts/
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
67
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 2014 yılı içerisinde doğalgaza zam gelir mi?

Nisan 2014 itibariyle BOTAŞ’ın gaz satış tarifesi ÖTV dahil 350 USD/tSm3 mertebesindedir. BOTAŞ’ın
maliyetinin ise bu rakamdan çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir, bu sebeple gaz zammı ihtiyacı
açıktır.

Diğer taraftan seçimler öncesinde doğalgaz zammı yapmak hükümetin istemeyeceği bir durum olabilir.

Rus doğalgazının Almanya sınırındaki
fiyatı giderek azalmaktadır. Bu azalma
trendinin yıl sonuna kadar devam edeceği
belirtilmektedir.

İran’dan yapılan gaz ithalatının birim
fiyatının Tahkim başvurusu sonrası
düşürüldüğü konuşulmaktadır.
Bütün bu faktörler ışığında 2014 yılında
doğalgaz fiyatına zam olması ve
olmaması ihtimallerinin birbirine eşit
olduğu söylenebilir.
385
380
375
USD/tSm3

Russian Gas Price at German Border
370
365
360
355
350
345
340
Kaynak: International Monetary Fund
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
68
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Devam eden yatırımlarda herhangi bir gecikme veya erken devreye girme durumu gerçekleşir mi?

RWE Denizli santralinin, yaşanan teknik sorunlar sebebiyle devreye girişinin birkaç ay geciktiği belirtilmişti.
APLUS olarak geçen seneki tahminlerimizde bu sebeple bir yanılma olmuştu. Tam tersi bir durum İzdemir
Enerji’nin Aliağa’daki kömür santralinin beklentimizden önce devreye girmesi ile yaşanmıştır.

Aynı durum aşağıdaki tabloda gösterilen 2015 yılının sonuna kadar devreye girmesini beklediğimiz büyük
termik santraller için de söz konusu olabilir. Bu da PTF’nin belirsizliğini artıran bir başka konudur.
Facility Name
Investor Name
Commissioning Date
Installed Capacity (MWe)
TUPRAS İzmit Yarımca Natural Gas CHP
Tüpraş
05.10.2014
115
Cengiz Samsun Natural Gas CCPP Heavy Duty
Cengiz Enerji
10.10.2014
595
Park Silopi Asphaltite TPP 2nd Block
Park Elektrik
16.11.2014
135
Diler Atlas Imported Coal TPP 2nd Block
Diler Holding
01.12.2014
600
Park Silopi Asphaltite TPP 3rd Block
Park Elektrik
10.12.2014
135
Göktaş 1 Barajı ve HES
Bereket Enerji
21.12.2014
122,2
Aksa Goynuk Lignite TPP 1st Block
Aksa Enerji
30.12.2014
135
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
69
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 2014 Q4 için belirsizlik aşağıdaki şekilde girdilerle modellenmiştir:
 Elektrik talebi baz tahminden +- %1 sapabilir
 Hidro üretimi baz tahminden +- %5 sapabilir
 Rüzgar üretimi baz tahminden +- %8 sapabilir
 Termik emreamadelik baz tahminden +- %2 sapabilir
 Ekim 2014’te gaza %25 olasılıkla %10 zam gelebilir (%75 olasılıkla zam yok!)
 Aralık 2014’te gaz krizi;
o %50 olasılıkla 1 hafta sürer
o %40 olasılıkla 2 hafta sürer
o %10 olasılıkla hiç olmaz
 Q4’te devreye girmesi beklenen santrallerde +- 2 aylık bir erken/geç devreye girme
durumu oluşur.
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
70
3. TÜRKİYE’DEKİ FİYAT BELİRSİZLİĞİ
 Yapılan 400 Monte Carlo simülasyonu sonucunda 2014 Q4 için fiyat tahminin olasılıksal
dağılımı aşağıdaki gibi bulunmuştur:
APLUS ENERJİ YATIRIM TEKNOLOJİ VE DANIŞMANLIK
71
İLETİŞİM
Süleyman Seba Caddesi, BJK Plaza A-Blok Kat 1
Beşiktaş/İstanbul
Tel: +90 212 276 55 22 Fax: +90 212 236 79 40
[email protected]
www.aplusenerji.com.tr
Download

2. piyasa riski