İzmir Ortak Sağlık Güvenlik Birimi
2014
Elektrik eğitiminin temel hedefleri
Elektriğin klasik özellikleri,
 İnsan üzerindeki etkileri,
 Klasik kaza çeşitleri,
 Güvenlik önlemleri,
 Güvenlik alet ve donanımları,
 KKD ler ve kullanımı

Eğitim Eksikliğine Dayalı Hatalı
Davranışlar
Elektrikle ilgili kazaların meydana
gelmesinde bilgi eksikliğinin büyük
oranda etkili olduğu görülmüştür.
 Bu bilgi eksikliğine dayalı olarak bir çok
insanın riskli çalışma yaptığı, bu
çalışması sırasında elektriğe kapılma
tehlikesinin çok yüksek olduğunun
farkında değildir.
 Yine bir çok insan bilgi eksikliği nedeniyle,
elektrikle ilgili güvenlik donanımlarını, alet
ve aparatları kaldırmakta, söküp atmakta
veya işe yaramaz hale getirmektedir.

Elektrik Enerjisi ve Tanımlar
Elektrik Akımı Nasıl Oluşur




Bir İletkenden birim zamanda geçen elektrik
yükü miktarına akım denir.
Elektrik akımı iletkenin atom yapısındaki
elektronların hareketiyle meydana gelmektedir.
Bu maddeye elektrik uygulandığında
elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne
doğru hareket etmeye başlar.
Bu harekete "Elektrik Akımı" denir. Birimi ise
"Amper" 'dir. İletkenin herhangi bir noktasından
1 saniyede 6.25*10^18 elektron geçmesi 1
Amperlik akıma eşittir. Akımlar "Doğru Akım"
(DC) ve "Alternatif Akım" (AC) olarak ikiye
ayrılır.
“Elektrik Çarpması” nedir?

“Elektrik akımının vücuttan geçecek şekilde kişinin bir elektrik
kaynağı ile teması sonucu yaralanması veya ölümü”dür.

Etkileyen faktörler

Elektrik devresinin tamamlanıp tamamlanmadığı

Akımın gerilimi (Voltaj)

Akımın cinsi (ASC, DC)

Akımın şiddeti (Amper)

Akımın geçtiği yol

Akımın dokulardan geçtiği süre

Vücut dokularının direnci
Elektrik Akımının İnsana Etkisi
Elektrik akımı iletken cisimler üzerinde
hareket eder.
 Elektrik akımı yalıtkan cisimlerde
elektron akımını sağlayamadığı için bu
cisimler elektrik akımını iletmezler
 Elektrik akımı elektronları harekete
geçirdikleri iletken cisimler üzerinde
etkilerini gösterirler.

İnsan vücudu homojen bir yapıya
sahip olmamakla birlikte iletken bir
yapıya sahiptir.
 Yani insan vücudu elektrik akımını
iletir. Bu nedenle de elektrik akımının
tüm olumsuz etkileri insan vücudunda
da meydana gelir.

Elektrik akımının iletken cisim
üzerindeki geçişini sağlayabilmesi için
devrenin tamamlanması gerekmektedir.
 İnsan vücudu söz konusu olduğunda,
elektrik akımının insan vücudundan
çıkarak devresini tamamlaması
gerekmektedir.
 Bu nedenle, insanların elektrik
çarpılmalarında en klasik yöntem
elektriğin insan vücuduna girişini ya da
çıkışını engellemektir.

Elektrik Voltaj ve Akım
Değerleri
Küçük Gerilim; 50Volt ve altı
 Alçak Gerilim; 1000Volt ve altı
 Yüksek Gerilim; 1000Volt üstü
 İnsan için 50Volt ve üstü TEHLİKELİDİR

1-8mA arası şok etkisi
 15-20mA kramplar
 50-100mA solunum kesilmesi kalp
durması
 100mA’den büyük, ÖLÜM

İnsan Vücudunun Özellikleri
İnsan vücudunun her yeri ayni iletkenlik
veya direnç seviyesinde değildir.
 Bu nedenle, alçak gerilime maruz
kaldığında elektrik akımı direnci en
düşük yolu tercih etmektedir. Bu yol da
dolaşım sistemi ve kalptir.
 Kalpten geçen elektrik akımı
fibrilasyona ve şok sonucu ölüme
neden olmaktadır.


Yüksek gerilimde elektrik akımı tüm vücutta
etkili olmakta, vücuda uygulanan elektriksel
alan şiddetinin daha fazla olması nedeniyle
dolaşım sistemi dışındaki bir çok organ da
iletken hale gelmektedir. Yüksek gerilim
nedeniyle, vücuda giriş ve çıkışlarında, deri
dokusunun direncinin daha yüksek olması
sonucu aşırı ısı oluşmakta ve dokusunda
yanıklar meydana gelmektedir. Genellikle
alçak gerilime maruz kalan vücutta şok,
yüksek gerilime maruz kalan vücutta ise ağır
yanıklar meydana gelir.
Elektrik kazaları

Makina yakınındaki elektrik kaçağı ile madeni kısımlarının
elektriklenmesi sonucu oluşan kazalar
:% 26
İzalasyon hatalarından oluşan kazalar
:% 23
Enerji iletim hatlarıyla temas sonucunda oluşan kazalar :% 20
Elektrik direkleri üzerinde veya yakınında oluşan
kazalar
:% 12
Elektik kısa devreleri sonucu yangın
:% 7.6
Patlama sonucu oluşan kazalar
:% 5.9

Gerilim yakınında ki işlerde oluşan kazalar





:% 5.5
İnsanın elektrik akımından
korunmasında temel prensip

Elektrik akımının insan vücudundan
geçişini önlemekte iki temel ilke vardır.
 İnsan üzerinde önlem
 Sistem üzerinde önlem
İnsan Üzerinde Önlem
İstenmeyen elektrik akımının insan vücudu
üzerinden devresini tamamlamaması için,
insan vücudunun olası elektrik akımı
girebilecek kısımlarının yalıtkan hale
getirilmesi prensibine dayanmaktadır.
 Elektrik akımı ihtimali bulunan iletken
cisimlerle temas etmesi söz konusu olan
kişilerin ellerine gerilim gücüne uygun
yalıtkan eldiven giymeleri, akımın vücuda
girişini engelleyecektir.

İzole Eldiven

Vücudun kontrol dışı elektrik
tertibatlarına temas riski bulunduğunda,
izole önlük veya elbise giyilmelidir.

Başın elektrik hatlarına veya
tertibatlarına temas etme riskine karşı,
İzole baret giyilmelidir.
İzole Baret

İnsan vücuduna giren akımın devreyi
tamamlamasına engel olan başka bir
yöntem de izole çizme veya izole
ayakkabı uygulamasıdır.
İzole Çizme
İzole Ayakkabı
İzole Ayakkabı
İnsan üzerindeki önlemler sadece uygun
KKD verilmesi ile sınırlı değildir.
 İnsan, KKD kullanmadan da elektrik
akımından korunabilir.
 Elektrik akımının özelliklerinin bilinmesi,
nerelerde kaçak akım tehlikesi var ve buna
karşı nasıl çalışılması gerektiğinin bilinmesi
durumunda da elektrik kazalarından
korunmak mümkündür. Bu nedenle
çalışanlara elektrik güvenliği konusunda
eğitim verilmesi de insan üzerindeki
önlemler kapsamında ele alınabilir.

Sistem Üzerinden Önlem
İzole etme
 Koruyucu Hat İletkeni İle koruma
(Topraklama, Sıfırlama)
 Kaçak akım önleme
 Uzakta bulundurma
 Küçük gerilim kullanma

Sistem üzerinde yapılan tüm koruma
önlemlerinin ana prensibi bu dört
temel yönteme dayanmaktadır.
 İşyerlerindeki elektrik tesisatı ile ilgili
olarak bu temel prensiplerin herhangi
birinin devre dışı kaldığının tespit
edilmesi halinde, elektrikle ilgili olarak
güvenlik açısından bir sorun var
demektir.

İzole Etme

İzole Etme yönteminde, elektrik akımını
ileten ve üzerinde bulunduran tüm
iletken tesisatın yalıtkan malzeme ile
izole edilmesi ile bu tesisat ile bilerek
veya bilmeyerek temas eden kişilerin
korunması hedeflenir.
İzolasyonu bozulan;
Elektrik kabloları, elektrik tesisat ve donanımları
 Seyyar el aletleri,
 Sabit elektrikli alet, makine ve tezgahlar,
 Diğer elektrikli cihazlar

Düzenli olarak kontrol edilmeli,
 Bu ekipmanların bozuk izolasyon ile
kullanılmasına izin verilmemelidir,

Çift Yalıtımlı Cihazlar
Özellikle seyyar elektrikli el aletlerinde
aktif bölümlerin yalıtımından başka pasif
bölümlerin de koruyucu bir kılıfla
kapatılarak tamamen yalıtımıdır.
 Uluslar arası sembolü iç içe geçmiş iki
karede veya (UL) olarak gösterilir

Topraklama

Elektrikle çalışan tüm iş
ekipmanlarının teorik olarak metal
aksamlarında kaçak akım riski
bulunmaktadır.
 Hatalı bağlantı,
 İzolasyon hatası,
 Yanlış temas,
gibi nedenlerle iş ekipmanlarının metal
aksamında kaçak elektrik akımı bulunabilir
Kaçak Akım Rölesi
Elektrikli el aletleri üzerinde meydana
gelebilecek kaçakların tehlikeli gerilim
seviyesine gelmeden önce alete gelen
elektrik devresini keser
 İnsanları kaçak akıma karşı korur.
 Hata Açması: 30 mili amper ve 0,2 sn.
 Aylık test yapılmalı.

Bazı Gerilim Hatlarına Mutlak
Yaklaşma Mesafesi
650-1500 Volt ; 30cm
 1.500 – 50.000 ; 50cm
 50.000 – 150.000 ; 120cm
 150.000 – 250.000 ; 200cm
 250.000 – 420.000 ; 350cm

Statik Elektrik

İki farklı yükteki malzeme birbirine
değdiği zaman bir elektron transferi
meydana gelir. Bunun sonucu bir
malzemede negatif yük fazlalığı öteki
malzemede pozitif yük fazlalığı gözlenir
ve iki malzeme birbirinden ayrılırsa, her
birinde artık yükler kalır. Bu olaya
elektrostatik yüklenme denir
Statik elektrik meydana geldikten
sonra, uygun topraklama yapılmadığı
veya başka bir yöntemle boşaltılmadığı
taktirde biriktiği yalıtkan yüzeyde
bekler.
 Karşıt yüklerin birbirini çekmesi ile statik
elektrik birikimi atlama, ark veya
kıvılcım şeklinde boşalır.

Video
Elektrik Kazalarında İlkyardım
Elektrik kazalarının muhtemel sonuçları;
deri üzerinde oluşan yanık, solunum ve
dolaşım sisteminde bozukluk, bilinç
kaybı sonucu düşme ve buna bağlı
kırıklardır.
 Daha kötü 3. derece yanıklar, solunum
ve kalbin durması, ÖLÜM…






Şalter ya da sigorta yakında ise hemen
kapatılmalı
Uzakta ise, yalıtkan bir cisim ile (plastik
boru, tahta) kişinin elektrik akımı ile olan
ilişkisi kesilmeli. DİKKATLİ BİR ŞEKİLDE
Giysilerinden tutularak olay yerinden birkaç
metre uzağa çekilmeli. 112 Aranmalı
Kazazede kendinde değilse soluk alışverişi
ve kalp atışları kontrol edilir.
Solunum yoksa ayakları yükseltilir, ağız içi
kontrol edilir, göğüse birkaç kez yumruk
atılır
BİLMİYORSAN DOKUNMA
 Suni Solunum ve Kalp Masajı
 Sadece İLK YARDIM EĞİTİMİ ALMIŞ
OLANLAR YAPMALI

Elektrik Yangına Müdahele
Kuru tozlu, halokarbon gazlı söndürme
cihazları ile en az YARIM METREDEN
 Su ile, en az 5 Metreden

Elektrik İşlerinde Tamir,
Bakım, Onarım
Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı,
paratoner tesisatı ile akümülatör ve
transformatör ve benzeri elektrik ile ilgili
tesisatın periyodik kontrollerini SADECE
elektrik mühendisleri, elektrik
tekniker veya yüksek teknikerleri
yapabilir.
 1 yılda bir, yetkili kişi tarafından
 Elektrik İç Tesisat Yönetmeliğine Göre
Yapılır

Bazı Elektrikli Aletlerde İş Sağlığı
ve Güvenliği
Hidrolik Giyotin Makas
Makine çalışırken, çalışma noktasına el,
kol vücut parçalarınızı sokulmamalı
 Servis, bakım işlerini sadece yetkili
kişilere bırakılmalı
 Kullanım talimatı dışına çıkılmamalı
 Yan ve ön güvenlik kapaklı sürekli kapalı
tutulmalı
 Üçüncü şahıslar makine etrafında
olmamalı
 Çalışma alanını mutlaka düzenli
tutulmalı

CNC Abkant Pres
Kısa kalan iş parçasını elimizle
bükerken baş parmağımızı
kullanmalıyız.
 Bükme işlemini yaparken özellikle büyük
parçalarda bükme hızı düşük tutmalı ve
iş parçasının bükülürken üzerimize
çarpmamasına dikkat etmeliyiz

Makinenin alt ve üst kalıp arasından
elinizi uzatarak anahtar ya da herhangi
bir malzeme almayınız.
 İş parçasını bükerken parçanın büküm
sonrası alacağı şekle dikkat ederek iş
parçasının nasıl tutmamız gerektiğine
doğru karar veriniz

Ahşap Mobilya vb. İmalatta
İSG
Testereler çevresinde
koruma
 Elektrik kablolarının
korumalı
 KKD kullanımı
 Talaş Tozuna DİKKAT

Talaş Tozu Patlaması
Tanecik boyu 400mikron altı
 Uçucu, hava ile karışabilen
 Talaş Tozları bir kıvılcım ile
PATLAYABİLİR
 Bol havalandırma
 Temizlik kısım kısım yapılarak toz
oluşumu engellemesi
 Temizlik esnasında az miktarda su
kullanımı

Video
Teşekkürler
Download

Elektrİkle çalIşmalarda İş sağlIĞI ve GÜvenlİğİ - OSGB