TÜNEL KALIP SİSTEMLERİ
 TANIM
Tünel kalıp sistemi, yapının duvar ve
döşemelerinin, hassas boyutlu ve düzgün yüzeyli çelik
kalıplar yardımıyla, tek bir operasyonla dökülebildiği
yapı tekniği olarak tanımlanabilir. Aynı zamanda
kalıpların yapının enine ve boyuna doğrultuda hareket
ettirilerek çıkarıldığı, gerek düşey ve gerekse yatay
yapı elemanlarının aynı anda dökülebildiği bir yapım
sistemidir.
Taşıyıcı duvar ve döşemelerin bütün halinde
ve tek işlemle yerinde dökümünü sağlayan bu
yapım sistemi, bu yönüyle geleneksel yapım
sistemine benzemektedir. Ancak sistemin
nitelikleri açısından beraberinde ön yapımlı
(prefabrik) bazı yapı elemanlarının kullanımına
olanak sağladığı için yarı ön yapımlı bir sistem
olarak kabul edilir.
Bu sistemde cephe elemanları, merdivenler,
sahanlıklar, bölme duvarlar, bacalar vb. ön yapımlı
olarak üretilip, yerinde dökülen ana yapı ile
birleştirilerek kullanılmaktadır. Sistemin en büyük
avantajı yapım süresini kısaltmasıdır. Tünel kalıp
sistemde betona kür yolu ile kısa sürede gerekli
dayanım verildiğinden, kalıbı çok kısa süre sonra
sökmek, yine kısa sürede kurarak yeniden beton
dökmek ve üst kotta üretime başlamak mümkün
olabilmektedir.
Daha önce yapı projesine uygun şekilde
üretilmiş hazır kalıplarla binanın taşıyıcı
elemanları betonarme olarak üretilmekte,
temeller, çatı ve bitirme işlemlerinin çoğu
geleneksel tekniklerle gerçekleştirilmektedir
Sistemin esas unsurları, bükme saçlarla
mukavemeti arttırılmış saç panolardır. Panoların çelik
borulu taşıyıcı sistemi, tekerleklere bağlanır. Panolar
tekerlekler üzerinde yürütülerek yatay yönde hareket
ettirilir. İç hacimde, düşey betonarme perdeye ve
döşemeye kalıp görevi yapan ters (L) şeklinde iki
yarım tünel ya da ters (U) şeklinde bir tam tünel kalıp
yer alır. Yarım tünellerde iki ters (L) bir araya
getirilerek ters (U) şeklinde bir tünel kalıp tamamlanır.
Dış yüzeylerde, içteki panoya benzer
panolar kullanılır. Dış panoların yüksekliği,
döşeme betonu kalınlığı kadar iç pano
yüksekliğinden fazladır. İç ve dış panolar
birbirlerine çelik bağlantı elemanları yardımıyla
rijit şekilde sabitlenirler. Beton içinde kapı,
pencere, baca deliği gibi boşlukları oluşturmak
için “çelik rezervasyon elemanları” kullanılır.
Ayrıca tünel kalıpların beton
dökümünden sonra yerlerinden
çıkarılmasını sağlayan çalışma platformları
ile sistem tamamlanır. Bu sistemde; kalıpları
yerlerine yerleştirebilmek için mutlaka kule
vinç gerekmektedir
Konut Üretiminde Tünel Kalıp
Teknolojisi’nin Sağladığı Yararlar
 Üretim Hızı
 Ekonomi
 Kalite
 Uygulamada Kolaylık
 Güvenlik
Tünel Kalıp Sisteminin Uygulanması
Tünel kalıp sisteminde temel eleman bir
dikey, birde yatay panodan oluşan yarım
tüneldir. iki yarım tünel elemanı birleşerek bir
üniteyi oluşturur. Tünel tamamlanıp döşemede
betonu atıldıktan sonra üzerine tünel kalıp
kurulur. Demir donatı ve tesisat işlenir. Duvar
ve döşeme üzerinde boşluklar var ise (kapı,
pencere, baca v.b.) buralarda betonu dolduran
özel elemanlar (rezervasyon kalıpları) yerine
takılır.
Döşeme ve duvarların betonu beraberce ve bir
kerede dökülür. Soğuk havalarda bir taraftan beton
tünel kalıp içinden ısıtılırken, diğer yandan da
döşemenin üstü yalıtım plaklarıyla kapatılarak
korunur. Böylece betonun kısa sürede sertleşmesi ve
belirli bir mukavemete erişmesi dolayısıyla, ertesi gün
önce dış kalıplar sökülür, sonra yarım tünellerden bir
tanesi düşürülerek. (Krikolar üzerinde duran kalıp
indirilerek tekerlekler üzerine basar) tekerlekleri
üzerinde dışarıya doğru çekilir.
Bu sırada ünitenin öteki yarısı döşemeyi
desteklemeye devam etmektedir. Çıkarılan yarım
tünelin yerine döşemeyi desteklemek için ayarlı
çelik dikmeler yerleştirilir ve öteki yarım tünel de
düşürülür ve çekilerek dışarıya alınır. Tünel
kalıbın sökülerek çıkarılabilmesi için, bu kalıpla
betonu dökülen hacmin mutlaka bir tarafının açık
olması gerekir.
Böylece yapının cephesinde açık kalan
hacimler, sonradan ön yapımlı
(prefabrik) elemanlarla kapatılır.
Önceden hazırlanmış olan bölme duvar,
düz veya çiçeklikli balkon ve cephe
parapetleri, merdivenler, sahanlıklar,
bacalar v.b. yerlerine takılır
Tünel kalıp sistemi bir hızlı yapım sistemidir.
Bu sistemin en önemli özelliklerinden biri 8 saatlik
çalışma ile ve 24 saatlik rotasyonlarla bir iş
programı uygulanabilmesidir. 100 m2 civarındaki
bir konut biriminin tünel kalıpla yapıldığını
varsayarsak 8–10 kişilik bir tünel kalıp ekibi, bir
elektrik tesisatçısı ve iki kişilik soğuk demirci ile
sabahtan öğleye kadar 4 saatlik süre içerisinde
tünel kalıp bir önceki yerinden sökülerek yeniden
kurulmakta ve öğleden sonraki süre içerisinde
betonu dökülmektedir.
Kış aylarında ısıtma yaparak yaz aylarında
ise ısıtmadan, kalıp, ertesi gün sabah yeniden
kurum için sökülebilmektedir. Bu büklükteki bir
konut birimi için 10-12 parça kalıbın yeterli
olduğunu söylersek işlerin ne denli hızlı
yürütüleceğini daha iyi anlamış oluruz.
Kullanılacak kalıp sayısını proje, konut miktarı,
inşaat süresi belirlemektedir. Bu değerlendirmeler
ışığında tek tünel kalıp takımı ile günde bir daire
üretilebilmekte, daha fazla üretim için tünel
takımını artırmak gerekmektedir.
Tünel Kalıp Sistemin Hazırlanışı
Tünel Kalıp Sisteminin Gelişimi ve Uygulandığı Ülkeler
Tünel kalıp sistemi ilk kez Fransa'da yapılan
uygulamada ahşap kalıplar ile denenmiş olup daha sonra
çelikten üretilmiştir. Dünyada OUTINORD isimli bir
inşaat firması tarafından tanıtılan bu sistem tek konut, otel
blokları ve Belçika'daki üniversite inşaatı uygulamalarının
yanı sıra çoğunlukla konut bloklarında uygulanmış olup
halen Yugoslavya, Almanya, Kuzey Amerika, İsrail,
Romanya, Türkiye gibi altmışın üzerindeki ülkede
uygulamaları sürmektedir. Sistemde sekiz saatlik çalışma
ile 24 saatlik rotasyon uygulanmaktadır. Yapının ana
malzemelerini BS 20, BS 25 kalitesindeki beton oluşturup,
donatı ise ağırlıklı hasır çeliktir.
1978 yılından sonra, Türkiye'de yapı
üretimi yapan bir kuruluş olan MESA,
endüstriyel yapı teknolojisini yurdumuza
getirerek tünel kalıpları kullanmaya
başlamış ve yaygınlaşmasında önderlik
etmiştir. Bu firma Fransız firması ile
ortaklık kurarak bir fabrika kurmuş ve
1981 yılında tam kapasite ile üretime
başlamıştır
Tünel Kalıp Sisteminin Kullanılma Nedenleri
Tünel kalıp sisteminin kullanılma amaçlarını şöyle
sıralayabiliriz;
 Tünel Kalıp, düşey ve yatay taşıyıcı yapı
elemanlarını, bir defada yerinde dökebilme
olanağı sağlar. Bu şekilde monolitik bir yapının
inşa edilmesiyle, özellikle perde ile döşemelerin
birleşim bölgelerinde ortaya çıkan inşaat derzleri
problemi ortadan kalkmış olur.
 Düşey taşıyıcıların perde olması, yapının yatay
kuvvetlere karşı dayanıklı ve yüklerin temele homojen
olarak dağılmasını sağlamaktadır.
 Tünel kalıp ile yapım süresi, geleneksel yöntemlere
oranla çok kısadır. Bu sayede işgücü ve anaparanın
uzun süre bağlı kalmaları önlenir.
 Nitelikli işçi gereksinimi azdır.
 İş güvenliği açısından başarılı bir uygulamadır.
 Sıva gibi ince işlerin yapılmasını gerektirmeyen
düzgün beton yüzeyi elde etmek mümkündür, boya,
duvar kağıdı veya benzeri dekorasyon malzemeleri
yüzeye doğrudan uygulanabilir.
TÜNEL KALIP SİSTEMİNİN ÇEŞİTLERİ VE
TEŞKİLİ
Tünel Kalıp Sistemin Çeşitleri
1. Tam Tünel Kalıp
 Mekanik Tam Tünel Kalıp
 Hidrolik Tam Tünel Kalıp
2. Yarım Tünel Kalıp
1.Tam Tünel Kalıp
Tam tünel kalıp elemanları, iki kenarı kapalı ve üç
kenarı kapalı olarak yapılabilmektedir. Tam tünel kalıp
elemanı, döşemelerle birlikte binanın dış yan
duvarlarının, iç bölme perdelerinin beton dökümüne
olanak veren bir kalıp sistemidir. Tam tünel kalıp
ekipmanı ile kalıp söküldükten sonra döşemelerin,
sehime karşı dikme ile mutlaka desteklenmesi gerekir.
Tam tünel kalıp ekipmanları,
yükseklikleri ve genişlikleri projesine uygun
olarak üretilir. Tam tünel kalıplarının standart
derinlik boyutları 625 – 1250 – 2500 mm2 dir.
Gerektiğinde istenilen ara boyutta
üretilebilmektedir.
2. Yarım Tünel Kalıp
Diğer bir tünel kalıp sistemi ise yarım
tünel kalıp sistemidir. Yarım tünel kalıp
elemanları, köşe tünel kalıp ve konsol tünel
kalıplar olarak iki tipe ayrılırlar. Yarım tünel
kalıp elemanları döşeme ile birlikte, binanın
dış duvar elemanlarının, iç bölme
perdelerinin betonlaşmasına izin veren kalıp
ekipmanlarıdır.
TÜNEL KALIP SİSTEMİNDE UYGULAMA
Yapı çukurunun açılması ve zeminin
hazırlanması klasik usullerde olduğu gibidir.
Temel, ahşap kalıp ya da pano kalıp ile
oluşturulur. Kat sayışma bağlı olarak da, genellikle
radye-jeneral temel veya mütemadi (sürekli) temel
yapılır. Tünel kalıp sistemlerde münferit temel
uygulanmaz.
Bodrum katları normal kat
yüksekliklerinden fazla olduğu durumlarda
tamamen geleneksel yöntemlerle yapılır. Fakat
gerek kalıp amortismanı, gerekse üst katlarda
kalıp teknolojisi ile milimetrik hassasiyeti
sağlamak için, temiz kat yüksekliğinin bodrum
katta da aynen normal katlardaki ölçüde
yapılmasında büyük fayda vardır.
Ancak standart kalıp yükseldiğinden dolayı,
tünel kalıbın bodrum hücrelerinden çıkabilmesi
için toprak kazısının tünel uzunluğundan bir
miktar fazla yapılması zorunluluğu vardır. Bodrum
kat eğer tünel kalıp sistemine göre yapılacaksa
tünel kalıbın oturacağı aks betonu kalıbı ilk defa
burada konularak temel ile beraber beton dökülür.
Daha sonra, tünel kalıp elemanları kule vinçler
yardımıyla döşeme üzerine oturtulur.
Tesisat uygulamaları, gerekli rezervasyonları
ve rezervuar kalıpları yerlerine takıldıktan sonra,
beton perdelere ve döşemelere bir bütün halinde ve
bir kerede dökülür. Ertesi gün sökülmek üzere
prizini alması beklenir. Eğer hava çok soğuksa,
gerekli önlemler alınarak betonun ısıtılması
sağlanır. Böylece betonun kısa sürede sertleşmesi
ve belirli bir mukavemete erişmesinin ardından
kalıplar sökülmeye başlanır
Tünel Kalıp
Platform Detayı
UYGULANIŞ DETAYLARI
İşlemin Her Safhasında Proje
Çalışmalarına Paralel Bir Gidişat ile Hız ve
Ekonomik Yönden Avantaj Sağlanmaktadır.
Yani PARA=HIZ ilkesi yürütülmektedir.
Tünel Kalıpların Montajı ve
Sökümü
Tünel kalıp elemanları, döşeme
üzerine
kreynler
yardımıyla
taşınırlar. Burada, ayarlanabilir
dikmelerden yararlanılarak dengeye
alınır ve kreynden çözülürler. Düşey
panele döşeme üzerinde tüm
rezervasyonlar, tesisat ve rezervuar
kalıpları işlenir. Daha sonra
tekerlekleri
üzerinde
önceden
topograflar tarafından alınan kot
çizgisine taşınırlar. Aks betonu
kalıbının üzerine oturtulurlar. Kalıp
flanş ayaklar üzerinde kaldırılarak
teraziye
alınır.
Flanşların
tepelerindeki somunun sağa sola
döndürülmesiyle teraziye alma
işlemi tamamlanır. Bu işlem
sırasında döşemeye tünel açıklığına
göre ters sehim verilir.
Perde kalıbı görevini yapan yan yana monte
edilmiş iki tünelin arasındaki tigeler (ara mesafe
çubukları) ve ayar konikler ile ayarlanır. Önce alt
ayar konikleri sıkılır. Daha sonra, perde alın
panoları yerlerine monte edilerek diğer üst ve orta
ayar konikleri sıkılır. Bu da betonun yatay
eforlarına karşı kalıpların deformasyonunu
ortadan kaldırır. Çalışma platformları yerlerine
monte edilir. Dikme tekerlekleri artık
kullanılmayacağından yukarı vidalanarak yerle
irtibatı kesilir.
Döşeme üzerindeki tüm donatı, elektrik,
tesisat ve rezervasyonlar yerleştirilir.
Bulonların somunları sıkılır. Döşeme
alınlarının sabitleme pimleri takılır. Aks beton
kalıbı yerleştirilir. Tünel içine ısıtıcılar
yerleştirilerek, beton dökme işlemine geçilir.
Beton prizini aldıktan sonra kalıpların sökülme
süreci başlar.
Tünel Kalıba Donatı Yerleştirilmesi ve Beton
Dökümü
Tünel kalıp uygulamalarında, genellikle
dışarıda hazırlanan hasır çelik donatılar (ST37)
kullanılır. Çelik hasır donatılar döşeme ve
perdelerde istenilen ölçüde önceden kesilerek
kreynler yardımıyla taşınır ve yerlerine monte
edilirler. Böylece donatı hazırlama ve montaj
süresi de önemli ölçüde kısalmış olur
Donatı yerleştirilirken pas paylarının tutturulmuş
olması gerekir. Donatının yerleştirilmesinden
sonra donatıyla bağlı olmayan diğer montaj
demirleri yerlerine yerleştirilir. Ayrıca duvar
kalınlıklarının aynı olması da (20 cm) donatı
yerleştirmede büyük kolaylıklar sağlamaktadır.
Tünel kalıp uygulamalarında, betonarme
betonu olarak normal BS20, BS25 betonu
kullanılmaktadır. Daha sonra kalıp içerisine
yerleştirilmiş ısıtıcılarla betonun kürlenme süreci
başlatılır.
Donatıların Yerleştirilmesi
Beton Dökümü
Kalıp İçindeki Betonun Kürlenmesi
Hacmin içerisini ısıtarak yapılan kürlemede, çeşitli
ısıtıcılar kullanılarak hacim içi ısıtılır. Herhangi bir
düzene ihtiyaç yoktur. Fakat betonu ısıtabilmek için
bütün hacmi ısıtmak zorunluluğu vardır.
Diğer bir yöntem olan sıcak su veya buharların
kanalları, döşeme panelleri ile yan cidarların altlarına
asılarak yapılır. Bütün yöntemlerde döşeme üstleri ve
açık olan yüzeylerin ısı yalıtım malzemeleriyle
kapatılmasında büyük yararlar vardır. Bu sayede ısı
kayıpları önlenmiş olacak ve kürlenme süresi
kısalacaktır. Bundan başka kimyasal katkı gereçleri
kullanılarak kürlenme işlemi yapılabilmektedir
Tünel Kalıpta Isıtma Sobaları ile Kürleme
Tünel kalıp sisteminin konut üretiminde
önem kazanmasının sebepleri; üretime
getirdi çabukluk, ekonomiklik, üretimde
kalite, uygulamada kolaylık, güvenirlilik,
üretimde süreklilik olarak sayılabilir
Her ne kadar tünel kalıp sisteminin pahalı
bir ön yatırım maliyeti varsa da, yukarıda
sıralanan faydalarına ilave olarak kalıbın
yüzlerce kez kullanılabilir olması,
yatırımının maliyetini önemli miktarda
düşüren bir faktör olarak karşımıza
çıkmaktadır.
Tünel kalıp sistemler depreme karşı
oldukça dayanıklıdır. Bunun sebebi,
taşıyıcı sistem açısından tünel kalıp ile
yapılan binaların monolitik bir yapı
oluşturmasıdır. Dolayısıyla depreme
karşı dayanımı ve rijitliği son derece
yüksektir
Ülkemizin %92 'sinin deprem
kuşağında olması, tünel kalıp sisteminin
önemini artırmaktadır. Bu bağlamda
Bayındırlık Bakanlığı, tünel kalıp sistemi ile
yapılmış binaların 8.2 şiddetindeki
depremlere karşı dayanıklı olduğunu
açıklayarak, Türkiye' deki afet evlerinin
yapımında tünel kalıp sistemi uygulamasını
başlatmıştır.
Download

Beton Test çekici