STRATEJİK YÖNETİMDE “STRATEJİ” KAVRAMI NELERİ KAPSAMAKTADIR.
Mustafa MURAT > Stratejik Planlama Uzmanı > [email protected]
GİRİŞ:
Strateji kavramı son yıllarda tüm toplumda sıkça söz edilen kavramlardan bir tanesidir.
“Stratejim, stratejik konular, kurumsal strateji, strateji geliştirme, stratejik planlama, stratejik
yönetim” gibi örneklerden de anlaşılacağı üzere strateji kelimesi tek başına kullanıldığı gibi,
çoğunlukla bu kelimenin yüklediği anlamla güçlendirilmiş diğer kelimelerle de
kullanılmaktadır. O halde son yıllarda kamu ve eğitim kurumlarında sıkça kullanılan strateji
kavramının tanımsal boyutu üzerinde durmakta yarar görülmelidir.
Daha önceki yazılarımızda belirttiğimiz üzere strateji kavramı, Latince “yol, iz, töre”
gibi anlamlara gelen “stratum” kelimesinden türetilmiştir. Tükçe’de sürme, götürme, gütme
anlamlarında kullanılmıştır. Önceleri daha çok askeri bir terim olarak kullanılan strateji, daha
sonra genel bir anlam yüklenerek yaygınlaşmıştır.
Genel anlamıyla” strateji”; aklın ve zekânın tüm unsurlarını kullanarak bir yol bir tarz,
bir eylem gerçekleştiren kullanıcıyı farklılaştırarak, (kişiyi, kurumu, organizasyonu) onu
benzerlerinden üstün tutma yoludur.
Bu anlamıyla strateji bireysel, kurumsal ve organizasyon yapılanmasında hayatta
kalmanın, varlığı devam ettirmenin, büyümenin ve gelişmenin en önemli gereklerinden bir
olarak karşımıza çıkmaktadır. “Doğru stratejiniz yoksa batarsınız” sözü de bu durumu
açıklayan bir cümledir.
Strateji geleceği ilgilendirmektedir. Bugünü de kapsayan yarınları konu edinmektedir.
Hayatın temel varlığı insandır. O halde insan unsurunu konu edinen eğitim kurumlarında
strateji, diğer kurumlara göre daha fazla ele alınması, yer verilmesi ve kullanılması gereken
bir kavram olmaktadır. Milletlerin geleceği genç neslin stratejik yol ve yöntemlerle teşekkül
ettirilmiş eğitim sürecinin varlığı ve sürekliliği ile doğrudan bağlantılıdır.
Kurumsal gelişimde ve başarıya ulaşmada önemli rol oynayan stratejilerin
oluşturulmasında ve uygulanmasında önemli sınırlılıklar bulunmaktadır. Kurum
yöneticilerinin yöneticilik kapasitesi, finansal kaynak ve zaman yetersizliği, çalışanlardaki
motivasyon eksikliği bu sınırlılıklardan bir kaçıdır. Stratejik planlamanın yapılmasında ve
hedeflere ilişkin stratejilerin belirlenmesinde kurumsal yönden her şey mükemmel ve istendik
yönde olduğu durumlarda dahi kurum dışı paydaşlar tarafından ortaya konulabilecek
sınırlılıklar, yasal boşluklar ya da engellerden kaynaklanan sınırlılıklar da bulunabilecektir.
En uygun strateji mevcut durumun çok iyi analiz edilerek yapılacak olan en uygun
faaliyetlerin neler olduğunun doğru tespit edilmesidir.
O halde eğitim açısından strateji nedir ve nasıl anlaşılmalıdır:
1. Strateji gelecekte varolabilmektir:
Küçülen dünyada ilgi alanına giren konular faklılaşmış, çoğalmış, kültürel farklılıklar ve
değerler birbiri içine girmiş içine girmeye, azalmaya başlamıştır. Toplumun geleceğini
oluşturacak gençlere hangi değerlerin nasıl verilebileceği, nelerin ne kadar öğrenilmesi ve
öğretilmesi gerektiği, farklı yönetim tipleri içerisinde eğitim kurumlarında nasıl bir yönetim
modelinin kullanılacağı, eğitim modellerinden hangisinin benimseneceği gibi konular tüm
eğitim yöneticilerini düşündürmektedir.
Geçmişte öğrenilecek konular geneldi. Şimdi konular çoğalmış, detaylar önemli hale
gelmiştir. Hangi konuların ele alınması gerektiği doğru olarak bilinmelidir. Toplumsal,
bireysel ve küresel ihtiyaç analizi yapılarak öğretilecek konular belirlenmelidir. Böylece
eğitimde stratejik bakış açısı yakalanmış olacak ve genç nesiller toplumun güveni halini
alacaktır. Bir açıdan toplumsal gelişme ve istendik yönde devamlılık eğitimde stratejinin
kullanılmasıyla doğru orantılı olacaktır.
2. Strateji farklılığı yakalayabilmektir.
“Nasıl bir eğitim metodu uygulanmaktadır? Bu kurumu diğer kurumlardan ayıran
özellikler nelerdir ve neler olmalıdır? Hangi yönlerden farklı bir eğitim kurumu?” gibi sorular
günümüzde önem kazanmıştır. İnsanların tercihleri seçici hâle gelmiştir. Türk milli eğitim
sisteminde kaliteli kurum anlayışı son 4 yılın en önemli konularının başına yerleşmiştir.
“Toplam Kalite Yönetimi, Altı Sigma, Avrupa Mükemmellik Yönetimi Modeli, Deming
öğretileri gibi kalite yöntemleri, “stratejik planlama” kapsamında ele alınmış ve kurumlar
farklılıklarını, özelliklerini, eksilerini, yazarak kamuoyuna duyurma gerekliliğini
duymuşlardır.
Özellikle “Farklı Eğitim, Farklı Birey, Farklı Kurum” anlayışı içerisinde bulunan
kurumlar bu çalışmalarını bir model haline getirmek durumundadırlar. Kalite kavramı eğitim
kurumunun tüm çalışmalarını kapsar. Eğitim ve öğretimin genel niteliği, öğretmen, öğrenci
veli etkileşimi, okul aile işbirliği, sosyal ve kültürel etkinlikler, rehberlik çalışmaları, eğitim
teknolojisin geliştirilmesi ve kullanılması, okul fiziki yapısının düzenlenmesi gibi konularda
müşteri memnuniyeti sağlanmalı ve bu durum ölçülebilir araçlarla ortaya konulmalıdır.
Eğitim kurumları sadece müfredatı uygulayan ya da uygulamak için mücadele eden bir
kurum özelliğinden sıyrılarak eğitimde öncü ve lider konumuna yükselmeli ve stratejiyi bu
doğrultuda belirlemelidir. İnanılan bir etkinlik türünü ya da öğretim yolunu ilk kez uygulayan
okul, geliştirdiği bir metodu sürekli hale getirerek farklılığını koruyan okul olma yolunda
gayret gösterilmeli ve strateji geliştirilmelidir.
Okullarda sergilenen liderlik anlayışı, kurumu emsallerinden ayırmanın, farklılığı
yakalayarak başarıya ulaşmanın, saygı ve takdir görmenin en önemli basamağıdır. Aklımıza
bilgisayar dendiğinde IBM, elektronik alet dendiğinde SONY, araba dendiğinde MERCEDES
markası geldiği gibi, eğitim dendiğinde de akla hemen bir özelliği ile ünlenen daha doğrusu
toplumsal katkısı yüksek nitelikli bireyler yetiştiren eğitim kurumları akla gelmelidir. Bu ise
ancak vizyoner liderlik, modelleşmiş eğitim ve kurumsallaşmış organizasyon ile oluşabilir.
Farklılığı korumak, farklılığı insanların zihinlerine yerleştirmek kurumu kendi alanında
lider haline getirecek ışık olma özelliği kazandıracaktır. Stratejiniz yoksa nasıl farklı
olacaksınız? Farklı değilseniz niçin tercih edileceksiniz ki?
3. Strateji emsal kurumları tanımak ve tercih edilen olmaktır.
Emsal eğitim kurumlarının benden farklı yanları nelerdir? Emsal eğitim kurumları
içerisine hangi okullar girmektedir? O bölgedeki okullar mı, o ilçedeki okullar mı, o ildeki
okullar mı, ülkemizdeki okullar mı, Dünyadaki isim yapmış okullar mı? Kendimizi
ölçtüğümüz sınırlar ve karşılaştırdığımız kurumlar kendi kurumumuzu geliştirecek, gayrete
getirecek nitelik taşıyor mu?
Rakiplerle başa çıkma, onlardan üstün duruma gelme, ya da her zaman farklılığı koruma
ancak sürekliliği olan strateji oluşturma ve bu stratejiyi doğru biçimde uygulama ile
mümkündür. “Bu kurum iyidir” demekle, günü birlik ya da alınmış olan bir iki sayısal başarı
göstergeleriyle iyi olunmamaktadır. İyi olmak sürekli tercih edilir konumda olmak, eğitimde
diğer kurumlara yön göstermek, sosyal, bilimsel ve kültürel yayınlarla yürütülen çalışmaları
desteklemekle mümkündür. Mezun olan öğrencilerin toplumsal katkı düzeylerinin yüksekliği,
süreli, ya da süresiz yayınların varlığı, çalışanların memnuniyet düzeyi iyi olma
göstergelerinden bir kaçıdır.
İyi olma göstergeleri doğrultusunda diğer kurumlarla bu kurum arasında güçlü ve zayıf
yönler doğru olarak tespit edilmeli ve kendi kurumumuzun güçlü yönlerine takılıp kalmadan
zayıf yönler güçlendirilmelidir. Strateji rakip kurumlarda önce kurumun kendi konumunda
sürekli atak yaparak fark oluşturabilmektir.
4. Strateji etkin liderliktir.
Tüm organizasyonlarda olduğu gibi eğitim kurumlarında liderlik çok önemlidir. Tüm
kalite sistemlerinde liderlik ilk sıradadır. Kurumsal gelişimde, değişim ve dönüşüm
liderlikten başlar. Üst yönetimin benimsemediği uygulamalar kurumlarda kolaylıkla
uygulanamaz.
Kurumlarda etkin liderliğin temeli eğitim kurumunun misyonu üzerinde sürekli meşgul
olarak bunu tüm paydaşların algılayacağı, anlayacağı ve kabul edeceği biçimde örgüt
kültürünün bir parçası haline getirmek ve yerleştirmektir. Kurumsal büyük hedef, yani vizyon
ise ancak misyonun doğru, açık ve kapsamlı şekilde belirlenmesinden sonra lider tarafından
ortaya konulmalıdır.
Strateji liderliktir. Strateji vizyoner liderliktir. Strateji gelecekte var olabilmenin, ayakta
güçlü biçimde durabilmenin mücadelesidir. Bu yolculukta kurumsal liderlik önemli rol
oynamaktadır. Liderlik sadece kurumun üst yöneticisi ile sınırlı tutmak temel yanlışlardandır.
Kurum içerisinde her birey kendi konumunun lideridir. Her liderin mutlaka bir hedefi ve
stratejisi olmalıdır. Üst yönetici dediğimiz okul müdürü liderlerin lideri olması gerekir.
Öğretmen sınıfın, zümre başkanı zümrenin lideridir. Sınıf içerisinde her öğrenci durumuna
uygun bir çalışmanın lideri olabilir. Önemli olan okul vizyonuna uygun olarak her alt çalışma
biriminin kendi vizyonunu oluşturması ve uygulama stratejilerini belirleyecek liderlik
sisteminin kurulmasıdır.
Okulda etkin liderlikte üst yönetici sadece orkestra şefi konumunda olmalıdır. İyi
liderler güldüren, şakalaşan, alkışlayan, işleri kolaylaştıran, güç veren, motive eden ve güven
duyulan kişilerdir. Liderler esnektirler. Ruhsal rahatlık içerisinde ve cesaret sahibidirler.
Başarı ancak doğru strateji ve güçlü liderlikle elde edilebilir. Lider belirlediği hedefe
ulaşmak için gayret eden, kafa yoran, sancı çeken insandır. Hedefe ulaşmak bir beyin, ruh ve
kalp çalışmasını gerektirir. Gönül insanı olan liderin yaydığı sinerji mutlaka hissedilir.
Etrafında bir hâlelenme meydana gelir. Lider bir öğretmen öğrencilerini bir peyk gibi
etrafında döndürür.
5. Strateji bugünün kıymetini bilmektir.
Eğitim kurumlarının konusu insandır. İnsan ise eğitimle mükemmelliği tanır ona
ulaşmaya çalışır. Bugün insana verilmiş en nadide armağandır. Dün bir kez daha yaşanamaz,
yarınlara herkes ulaşamaz. Yarın karşılaşılacak koşullar çoğunlukla bu gün alınan kararların
bir sonucudur. Eğitim kurumlarının bir günü içinde bulunulan eğitim ve öğretim dönemidir.
Strateji iyi bir taktik belirlemek ve o dönem içerisinde belirlenen hedefle ulaştıracak
çalışmalara “bu an”dan itibaren başlamaktır. Bir kaneviçe işler gibi ilmik ilmik öğrencilerin
kalp ve ruh dünyalarını doldurmak ve onları geleceğe hazırlamaktır. Unutulmaması gereken
nokta her bir öğrencinin top yekün bir millet tablosunun küçücük bir karesi olduğudur.
Dünden, dünkü uygulamalardan sebep ve sonuç ilişkisi bakımından yararlanmak
gerekir. Ancak dünkü uygulamalara takılmamak gerekir. Dünkü güneşler artık bugünün
çamaşırlarını kurutmamaktadır. Bugün milleti ışıklandıracak yeni güneşlere ihtiyaç vardır.
Gelecek dünün muhasebesiyle mutlaka eldeki değerler kullanılarak gerçekçi biçimde
planlanmalıdır. Strateji geleceği planlamaktır. Vizyon bu günü de kapsayan bir gelecektir. Bu
nedenle bugün stratejik planlamada en önemli bir ayrıntıdır.
SONUÇ
Strateji kurumlar için vazgeçilemez ve hafife alınamaz bir zorunluluktur. Strateji hayali,
zihinlerde olması gereken bir süreç değildir. Yazılıdır ve iç paydaşların katılımıyla
geliştirilmiştir. Strateji yokluğu kurumda yaşanması muhtemel olumsuzlukların en başta gelen
sebebidir. Stratejiden yoksun olan kurumlar, kurumu ziyaret eden alan uzmanları tarafından
hemen kendilerini hissettirirler. Çalışmalar bir düzene bağlı değildir. Kurumsal öz
değerlendirme, analiz ve anket çalışmaları ya yoktur ya da düzenli değildir. Stratejiden
yoksun kurumlar çoğunlukla yasal zorunlulukları yerine getirmeye çalışan vagon konumunda
kurumlardır. Lokomotif kurum olmaktan uzaktırlar. Bunun içindir ki pek çok eğitim
kurumunda hatta ülkemizdeki Cumhuriyetimizin kuruluşundan beri var olan kurumlarda
hiçbir bilimsel, kültürel, sosyal ya da edebi yayın bulunmamaktadır. Yapılan faaliyetlerin,
faaliyetlerde yer alan kişilerin performanslarını ölçecek verilerin saklandığı bir arşiv yoktur.
Çok değil 3-5 yıl öncesine ait personel özlük haklarını ilgilendiren veriler dışındaki verilere
dahi ulaşmak zordur.
Stratejiden yoksun kurumlarda kişiler önemli duruma gelmiştir. Günü birlik işler, planlı
gelişimi ve uzun soluklu olmayı engellemektedir. Özellikle mezunlara ait veri kaynakları
bulunmaz. Hâlbuki eğitim kurumlarının var oluş nedeni toplumsal katkısı yüksek bireyler
yetiştirmek ve geleceği imar etmektir. Bu yüzden “stratejik planlama” ve “strateji geliştirme”
eğitim kurumları için vazgeçilemez bir zorunluluktur.
Download

Strateji kavramı son yıllarda tüm toplumda s