AKUSTİK TEMEL KONULARI SUNUMU
2. Bölüm
Ses, Ses bileşenleri, İnsan kulağının duyarlılığı,
İşitsel-Fizyolojik yeğinlik, Grafik gösterme biçimleri
Prof. Dr. Neşe Yüğrük AKDAĞ
BİRDEN FAZLA SES DÜZEYİNİN
TOPLAMINI BULMAK İÇİN ÜÇ
FARKLI YÖNTEM
KULLANILABİLİR.
1.YÖNTEM
DÜZEY TOPLAMI LOGARİTMİK OLARAK
YAPILABİLİR
Toplam düzey =
10log (10L1/10+10L2/10+….+10Ln/10)
Ln = Her bir kaynağın ses düzeyi (dB)
1.YÖNTEM İÇİN ÖRNEK
40 dB’lik 2 gürültünün toplamı;
Toplam düzey
: 10 log (1040/10 + 1040/10)
: 10 log (10000 + 10000)
: 10 log (20000)
: 43 dB
2.YÖNTEM
DÜZEY TOPLAMI YAPARKEN
TABLOLARDAN
YARARLANILABİLİR
dB Toplam Tabloları
Pratik toplam tablosu

Ses düzeyleri farklı ses kaynaklarının
toplanmasında kullanılan tablo
Ses düzeyleri arasındaki fark
0-1dB
2-3dB
4-8dB
9-10dB
Büyük olana eklenecek değer
3dB
2dB
1dB
0,5dB
ÖRNEK
Düzey farkı = 68 - 65 = 3 dB
 Tablodan eklenmesi gereken değerin “2 dB” olduğu
görülmektedir
 Toplam ses düzeyi = 68 + 2 = 70 dB olur
Ses düzeylerinin toplanması
Ses düzeyleri arasındaki fark
0-1dB
2-3dB
4-8dB
9-10dB
Büyük olana eklenecek değer
3dB
2dB
1dB
0,5dB
Birden fazla ses kaynağı aynı işlemin ikişer ikişer
yapılması ile toplanabilir.
ÖRNEK
65dB, 68 dB ve 70dB ses düzeyleri olan üç
kaynağın oluşturduğu toplam ses düzeyi;
68 - 65 = 3 dB eklenecek değer “2dB”70dB
71 – 70 = 1 dB eklenecek değer “3dB”73dB
olarak bulunur.
Ses düzeylerinin toplanması
 Düzeyleri
arasında 10dB’den fazla olan
ses kaynaklarının toplam ses düzeyi
büyük olana eşittir.
 Örneğin
biri 78dB öteki 60dB ses düzeyine
sahip iki kaynak olduğunda, maskeleme
olacağından yani yüksek düzeyli olan
ötekinin işitilmesini engelleyeceğinden,
doğrudan büyük olan kaynağın ses düzeyi
alınır.
3. YÖNTEM
dB değerlerinin aritmetiksel
büyüklüklere çevrilmesiyle
yapılan ses düzeyi hesaplarında
2
μW/cm dönüşümüne
başvurulur.
dB – μW/cm2 karşılık değerleri
dB – μW/cm2 karşılık değerleri
İNSAN KULAĞININ DUYARLILIĞI
İnsan kulağının düzeye karşı
duyarlılığı
Genelde 2-3 dB ile 120 dB arasında değişir
*
Algılanabilen alt eşik düzeyi frekansa göre
değişkendir. Kalın seslere gidildikçe alt
eşikte kulak duyarlılığı azalır.
*
Algılanabilen üst eşikte frekansa göre hemen
hiç değişim göstermez
KONUŞMA VE MÜZİĞİN KAPLADIĞI
SES DÜZEYLERİ VE FREKANS
ALANLARI
FİZİKSEL YEĞİNLİK
FİZYOLOJİK YEĞİNLİK
KULAK DUYARLILIĞININ
DEĞİŞİMİ
İnsan kulağı bütün frekanslara aynı
derecede duyarlı değildir.
*
İnsan kulağının en duyarlı olduğu
sesler, frekansı 3500 ile 4000 Hz
arasındaki ince seslerdir.
Eş Duyulanma (Fon) Eğrileri
Eş Duyulanma Eğrileri (Fon ya da Fletcher eğrileri)
LİNEER ÖLÇÜM DEĞERLERİ
İnsan kulağının frekansa göre
duyarlılığı dikkate alınmadan
ölçülen ya da hesaplanan
ses düzeyleri
AĞIRLIKLI ÖLÇÜM DEĞERLERİ
İnsan kulağının frekansa göre
duyarlılığı dikkate alınarak
ölçülen ya da hesaplanan
ses düzeyleri
ÖLÇMEDE DUYARLILIK
İlk ölçme aletleri yalnızca
ağırlıksız dB değerlerini yani
Fiziksel Yeğinliği ölçmekteydi
*
Sonraları Fletcher 40, 70 ve 100
eğrilerine göre ayarlanmış
ölçme aletleri geliştirilmiştir.
ÖLÇMEDE DUYARLILIK
40 FON dB(A)
55 dB’den az düzeyli sesler için
*
70 FON dB(B)
55-85 dB arası sesler için
*
100 FON dB(C)
85 dB’den yüksek düzeyli sesler için
Ağırlıklı ölçmelerin frekans
karakteristikleri
(dBA, dBB, dBC, dBD, dBE eğrileri)
dBA eğrisi (40 Fon eğrisi)
dBB eğrisi (70 Fon eğrisi)
dBC eğrisi (100 Fon eğrisi)
Ağırlıklı ölçme sonuçları
Örnek Ses Düzeyleri
 Akustik
laboratuarı
 Sessiz bahçe
 Konuşma
 Kuvvetli müzik
 Elektronik müzik
 Uçak
 Klakson
5 dBA
15 dBA
60-70 dBA
90 dBA
105-110 dBA
110-120 dBA
70-75 dBA
dBA filtresi için düz bant oktav
düzeylerine eklenen katkı
Lineer ölçüm sonuçlarına A
ağırlık katkılarının eklenmesi
Toplam Ses Basınç Düzeyi
Oktav bant ya da 1/3 oktav bant ses
düzeylerinin toplamıdır.
*
Algılanan toplam ses basınç
düzeyidir.
LİNEER VE AĞIRLIKLI ÖLÇÜM SONUÇLARININ
TAYFSAL TOPLAMLARI
SESİN TINISI
BİR SESİN NE SESİ
OLDUĞUNU ANLAMAMIZA
YARAYAN SES BİLEŞENİ
UYUMLULAR
Bir tel nasıl titreşir?
(Bu titreşimlerin hepsi birden olur)
TEMEL SES VE UYUMLULARIN
FREKANSI
2.titreşimde telin boyu kısalır, ses incelir.
3.titreşimde telin boyu daha kısalır, ses daha da
incelir
Temel ses (1.Uyumlu) Frekansı :1000 Hz
2.Uyumlu Frekansı
3.Uyumlu Frekansı
4.Uyumlu Frekansı
: 2000 Hz
: 3000 Hz
: 4000 Hz
TEMEL SES-KARMAŞIK SES-UYUMLULAR
İki ucu açık borular ve benzeri ses kaynakları
Grafik gösterme biçimleri
1) DALGA EĞRİLERİ
2) FREKANS TAYFI
3) TAYFSAL YAZI
DALGA EĞRİLERİ
FREKANS TAYFI
TAYFSAL YAZI
TAYFSAL YAZI
OTOMOBİL GÜRÜLTÜSÜ
FREKANS TAYFI
UÇAK GÜRÜLTÜSÜ FREKANS
TAYFI
KAMYON GÜRÜLTÜSÜ FREKANS
TAYFI
Elektrik süpürgesi gürültüsü
frekans tayfı grafiği
DİYAPOZON,İNSAN VE KEMAN SESİNİN
DALGA EĞRİSİ VE FREKANS TAYFI
GRAFİKLERİ
DİYAPOZON SESİNİN
DALGA EĞRİSİ VE FREKANS TAYFI
GRAFİKLERİ
İNSAN SESİNİN
DALGA EĞRİSİ VE FREKANS TAYFI
GRAFİKLERİ
KEMAN SESİNİN
DALGA EĞRİSİ VE FREKANS TAYFI
GRAFİKLERİ
Download

Temel konular2