GİRGİN
HUKUK BÜROSU | LAW OFFICE
Cinnah Caddesi Alaçam Sokak 30/4 Çankaya / Ankara
Tel: +90 312 467 09 47
[email protected] | www.girgin.av.tr
ATA, İlayda Elif
4.9.2014, Ankara
Nişan Bozulmasının Hukuki Sonuçları
A.Nişanlılık
Medeni Kanun md.118/1’deki tanıma göre nişanlanma
evlenme vaadidir. Evlenmek isteyen çiftlerin evlenmeden önce
geçirdikleri bir aşamaya nişanlılık dönemi diyoruz. Her toplumda bu
müessese olmasına rağmen hepsinin bu müesseseye aynı anlamı
verdiğini söyleyemeyiz. Medeni Kanunumuz, Alman ve İsviçre
Medeni Kanunlarında olduğu gibi nişanlılığı hukuki bir kurum
olarak düzenlemiş ve hükümler getirmiştir. Nişanlanma kadın ve
erkeğin karşılıklı evlenme vaadinde bulunduğu hukuki bir işlem
iken; nişanlılık bu hukuki işlem sonucu içinde bulundukları
durumdur.
1
Nişanlanmanın hukuki niteliği tartışmalıdır. Bu konudaki üç
görüş şöyle sıralanabilir: 1. Nişanlanma bir sözleşme vaadidir, 2.
Nişanlanma bir karardır(aynı yönde irade açıklandığından hareketle),
3. Nişanlanma bir sözleşmedir(aile hukukuna ait bir sözleşme
niteliğinde).
Nişanlanmanın 2 temel unsuru bulunmaktadır. Birincisi
karşılıklı evlenme vaadi içermesi; ikincisi ise vaatte bulunanların
karşı cinsten olmasıdır.
Nişanlanmanın geçerlilik şartları ise; iki tarafın da
nişanlanmanın sonuçlarını anlayabilecek derecede ehliyete sahip
olmaları, her hukuki işlemde olduğu üzere yapılan hukuki işlemin
emredici hukuk kurallarına ahlak ve adaba aykırı olmaması ve
evlenmenin imkansız olmaması, muvazaasız bir işlem olması,
kurucu iradelerin sakatlanmamış olması şeklinde sıralanabilir.
Geçerlilik şartlarını taşıyan bir nişanlanmanın şart ve süreye
bağlanması mümkündür.
Nişanlılığın varlığı ve geçerliliği için aranan şartlar
gerçekleştiğinde, nişanlılığın hükümsüzlüğü söz konusu olur. Bu
durumda MK.’da sayılan sona ermeye ilişkin hükümler uygulanmaz.
Sona erme hallerine ve bunun içinde odaklanacağımız “nişanı
bozma” haline geçelim.
B.Nişanlılığın sona erme halleri
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Evlenme
Tarafların anlaşması
Bozucu şartın gerçekleşmesi
Evlenmenin imkansızlaşması
Kesin bir evlenme engelinin meydana gelmesi
Nişanı bozma
C.Nişanı bozma (tek taraflı olarak sona erdirme,
nişanlanmadan dönme)
Nişanı bozma, nişanlılardan birinin tek taraflı irade
açıklamasıyla nişanlılık ilişkisine son vermesidir. Bu irade
açıklaması nişan yüzüğünün karşı tarafa iadesi ya da nişanlılığın
bittiğinin direkt olarak söylenmesi hallerindeki gibi açık yahut
nişanlılının bir başkasıyla evlenmesi, haber vermeden başka bir
şehre yerleşmesi durumlarındaki gibi örtülü de olsa gerçekleşmiş
sayılacaktır.
Nişanın bozulması, bozan tarafın dayandığı gerekçeye göre
haklı sebeple nişan bozma ve haklı bir sebep olmadan nişan bozma
olarak ikiye ayrılır. Her iki halde de nişanlanmanın bozulması
yönünden bir fark yoktur, yalnızca tazminat ödenip ödenmemesi
hususunda fark yaratır. Nişan bozma iradesi bir kere kullanıldıktan
sonra geri alınamaz, tekrar nişanlanma iradesi gösterilmesi
durumunda yeni bir nişanlılık ilişkisi kurulacaktır.
2
D.Nişanı
dayanılması
bozmada
haklı-haklı
olmayan
sebeplere
Öncelikle belirtmeliyiz ki sebeplerin haklı olup olmadığının
değerlendirmesi hakimin takdirindedir. Somut olay özellikleri
içerisinde sebepler değerlendirilecektir.
Nişanlılığın devamını ve evlenmeyi dürüstlük kuralı
çerçevesinde bir taraftan beklenemez kılan sebepler nişanı bozmada
haklı sebep sayılır. Bu durum karşı tarafın kusurundan
kaynaklandığında tazminat söz konusu olacaktır. İki tarafın da
kusuru bulunmadığı durumda tazminat gündeme gelmez.
Nişanlılardan birinin haklı bir nedene dayanmaksızın nişanı
bozması yahut kendinden kaynaklanan bir sebeple nişanın sona
ermesi durumlarında tazminat gündeme gelecektir.
E.Nişan bozulmasının hukuki sonuçları
E.1.Genel olarak
Nişanlılığın evlenme dışındaki sona erme hallerinin hepsinde
hediyelerin iadesi gündeme gelir. Nişanın haklı ya da haksız
bozulması hallerinde de bir fark yoktur, hediyeler iade edilmelidir.
Buna karşılık nişanın haksız bozulması şartları gerçekleştiğinde
maddi ve manevi tazminatla sorumlu olmaya yol açabilir.
E.2.Maddi Tazminat
MK. Md.120’de düzenlenmiştir. Nişanı haksız yere bozan ya
da kusuru ile nişanın bozulmasına sebebiyet veren taraf, karşı tarafın
evlenme amacı içinde yaptığı masraflara katlanmakla yükümlüdür.
Bu menfi zararın tazmini kapsamında ele alınmalıdır; çünkü
nişanlılık Borçlar Kanunu bağlamında bir sözleşme sayılamaz,
müspet zarardan da bu nedenle bahsedilemez.
Anılan maddede bahsedilen tazminat isteme hakkı hem nişan
aleyhine bozulan nişanlı için hem de üçüncü kişiler için tanınmıştır.
E.2.i.Nişanlıların tazminat isteme hakkı
Tazminat ödemekle sorumlu tarafın hiçbir haklı sebebe
dayanmadan nişanı bozan ya da nişanın bozulmasına kusuru ile
sebep olan taraf olduğunu belirtmiştik. Ödenecek tazminat ise
kusursuz olan nişanlının nişanlılığın geçerli olduğuna inanarak
yaptığı masraflar ile evlenme amacıyla yaptığı masrafların tümüdür.
Bakmamız gereken iki unsur ise bu masrafların nişanlılık dönemi
içinde ve dürüstlük kuralı ile bağdaşacak şekilde yapılmasıdır.
Tazminat miktarı üzerinde taraflar uzlaşabiliyorsa bir sorun
yoktur; fakat bu hususta uyuşmazlıklar varsa tazminat ödeyecek olan
tarafa karşı bir tazminat davası açmak gereği doğar. Bu dava kusurlu
davacıya açılabilirken yalnız ölümü halinde mirasçılarına
yöneltilebilir. Davada hakim
kusuru tespit edecektir bunun
derecesine göre istenen tazminatın altında da hüküm kurabilir.
E.2.i. Üçüncü kişilerin tazminat isteme hakkı
MK. Md.120’de yalnızca kusursuz nişanlıya değil, onun ana
babası ve ana babası gibi hareket eden kişilere de tazminat isteme
hakkı tanınmıştır. Bu hakkın doğumu şartları da nişanlıya tanınan
3
hakkın şartları gibidir. Nişanlı kusurlu olmalı, nişanlılığa-evliliğe
güvenerek yapılan ve de dürüstlük kuralıyla bağdaşan bir masraf söz
konusu olmalıdır.
E.3.Manevi Tazminat
Nişanın haksız olarak bozulması kişilik hakkının ihlali
anlamına gelir ve manevi tazmini gerektirir. Belirtmeliyiz ki; manevi
tazminat isteme hakkı maddi tazminattan farklı olarak yalnıza
kusursuz nişanlıya tanınmıştır. Nişanlının ana ve babası ve onun gibi
davranan kişilerin bu tazminatı isteme hakkı bulunmamaktadır.
Manevi tazminat istemenin şartları:
1.Nişanlılık bozma ile sona erdirilmiş olmalıdır.
2.Tazminat isteyen nişanlının kişilik hakkı bir zarara uğramış
olmalıdır.
3.Davalının kusurlu olması gerekir.
Manevi tazminatın tayininde dava hakkının kullanılması
tarafların bu konuda uzlaşamamış olması durumunda gündeme gelir.
Anlaşmaları halinde mahkemeye gitmenin gereği yoktur. Manevi
tazminat isteme hakkı kullanılmadan kişi ölmüşse, bu isteğini
sağlığında ifade etmiş olması şartına bağlı olarak mirasçılarına
geçer. Bunun yanı sıra karşı taraf tazminat ödemeyi kabul etmişse,
tazminat hakkı kişivarlığından çıkarak bir malvarlığı değeri olur ve
artık hak sahibi tarafından üçüncü kişilere devredilebilir bir nitelik
kazanır.
E.4.Hediyelerin Geri Verilmesi
MK. Md.122’de hediyelerin geri verilmesi borcu özel olarak
düzenlenmiştir. Bu konuya önem verilmesinin sebebi hediyelerin
verilmesinin sebebinin nişanlılık durumu olmasıdır. Nişanlılık sona
erdiğinde bu saikle verilen eşyaların iadesi sorun teşkil etmesin
düşüncesi ile kanunla korunmuştur. Hediye aynen ve milsen geri
verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
Hediyeleri geri verilmesini istemenin şartları:
1.Hediye nişanlılık dolayısıyla verilmiş olmalıdır.
2.Geri istenecek hediyenin alışılmışın dışında olması gerekir.
(Alışılmışın dışındaki hediyelerin geri verilmesi talebi şahsi bir
davadır; çünkü hediyelerin verilmesiyle mülkiyet karşı tarafa geçer
ve o kişi bunu 3.kişiye devrettiğinde hediyeyi verenin bunu o 3.
Kişiden geri talep etme imkanı kalmaz. Ayni bir dava olmadığından
yalnızca ilişkinin tarafı olan kişileri kapsayacaktır.)
3.Nişanlılık evlenme dışında bir sebeple sona ermiş
olmalıdır.
4.Geri vermeyi isteme hakkına sahip olanlar: nişanlılar, ana
ve babaları ya da ana ve baba gibi hareket eden kişilerdir.
E.5.Nişanın
Zamanaşımı
4
Sona
Ermesinden
Doğan
Taleplerin
MK. Md.123’e göre, “ Nişanlılığın sona ermesinden doğan
talep hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle
zamanaşımına uğrar”.
© GİRGİN HUKUK BÜROSU
Download

Nişan bozulmasının hukuki sonuçları