ÜRİNER SİSTEM HİSTOLOJİSİ
Prof.Dr.Yusuf NERGİZ
SUNUM PLANI
 Üriner sistem hakkında
 Böbrek kan dolaşımı
 Böbrek histofizyolojisi
genel bilgi
Böbreklerin morfolojik yapısı
(Kapsula,korteks,medulla
nefron ve jukstaglomerullar aparatus)
Renal interstitium
Üreter
 Mesane
Üretra
Erkek üretrası
Dişi üretrası




Bir çift böbrek,
Bir çift üreter,
Mesane ve
Üretra’dan oluşur.






Böbrekler, vücut sıvısı ve elektrolit düzeyini
korur,asit baz dengesini sağlar.
İdrarı oluşturur.
Metabolik artıkları vücuttan atar.
Böbrek ,eritropoietin ve prostaglandin E2
salgılayarak bir endokrin organ olarak görev
yapar.
Renin enzimi salgılayarak kan basıncını
düzenler.
Böbrek,1,25 hydroxycholecalfirol’ü aktive
ederek D vitamini sentezinde rol oynar.
Böbreğe ortadan vertikal
bir kesit yapıldığında;
 Kapsula
 Korteks
 Medulla’dan oluştuğu
gözlenir.
Böbrek korteks elemanları
1- Renal korpüsküller
2- Kortikal labirent
3- Medulla ışınları (Ferrein piramitleri)



Lob: Medulla piramidi + piramidin tabanı
üzerindeki kortikal doku + medulla piramidinin
her iki yanındaki Bertini kolonlarının yarısı.
Lobül: Medulla ışını + medulla ışınının her iki
yanındaki kortikal doku (İki A.interlobülaris
arasındaki kortikal doku).
Medullar ışını (Ferrein piramitleri): Nefronun
düz tubülleri + toplayıcı kanal.
Medulla piramidi tabanından kapsullaya
doğru radier uzantılar olup, sayıları 400-500
kadardır.

Kortikal labirent: Renal korpüsküller +
Nefronun kıvrımlı tubülleri + toplayıcı tubül.

Ürinifer tubül: Nefron + toplayıcı tubül.

Bertini kolonları:Böbrek piramitleri arasında
yer alan kortikal doku.

Piramit:Korteksten medullaya inen düz
tubüllerin farklı uzunlukta olması ve
düzenlenmesiyle oluşan konik şekilli meduller
yapılara piramit adı verilir.Sayıları 8-18 kadar
olup medullayı oluşturan yapılardır.

Papilla:Böbrek piramidinin apikal bölümüne
denir.
Böbrek medulla elemanları:
1-Böbrek piramitleri
2-Bertini kolonları






8-18 adet böbrek piramitlerinden oluşmuştur.
Piramidin tabanı korteks’e, apeksi hilusa
doğrudur.
Piramidin apeksine papilla renalis adı verilir.
Apeks, 20 kadar Bellini kanalı ile area kribrozadan kaliks minörlere açılır.
Böbrek piramitleri arasındaki böbrek dokusuna
Bertini kolonları adı verilir.
Böbrek medullası dış ve iç medulla olmak üzere
2 ye ayrılır



Kortikal nefronlar
Jukstamedullar nefronlar
İntermediet nefronlar
Böbrek cisimciği (Glomerul)
-Kapiller yumak
-Bowman kapsülü
Nefron tubülleri.
-Proksimal kıvrımlı tubül
-Proksimal düz tubül(Henle’nin
kalın inen parçası).
- İnce inen parça
- İnce çıkan parça
- Düz distal tubül (Henle’nin
çıkan kalın parçası).
-Kıvrımlı distal tubül
Glomerul üç bileşenden oluşur.
1.
Glomerul kapillerleri
2.
Mezengium
3.
Bowman kapsülünün visseral yaprağını
oluşturan podositler.
1.
2.
3.
Makula densa
Ekstraglomerülar mezengial hücreler
Jukstaglomerülar hücreler
Angiotensinojen
Renin
Angiotensin- I
ACE
Angiotensin- II
Aldosteron
Vazokonstrüksiyon.
ADH sekresyonu







Podositler, glomerülar kapiller yüzeyini
tümüyle çevreleyen uzun ve dallanan
uzantılara sahiptirler.
Podosit gövdesinden primer uzantılar çıkar.
Primer uzantılar sekonder uzantılar
oluşturur, bunlara pedisel adı verilir (foot
processes).
Pedisellerin iskeletini, aktin filamanları
oluşturur.
Pediseller bazal laminaya integrin ile
bağlanırlar.
Pediseller arasında 40 nm genişliğinde
filtrasyon yarıkları bulunur.
Filtrasyon yarıkları arasında nefrin
proteininden oluşan bir diafram bulunur.
1. Glomerül kapiller endoteli
2. Ortak bazal lamina
3. Pediseller





Glomerül kapiller endoteli çok sayıda fenestrata
içerir.
Fenestratalar diyaframsızdır
Fenestrataların çapı:70-90 nm dir.
Glomerül kapiller endoteli çok sayıda aquaporin-1
(AQP-1) su kanalları içerir.
Nitrik oksit ve PGE2 salgılar.
2.Glomerullar bazal membran
Üç katmandan oluşmuştur.
Lamina rara eksterna (podosit ayakçığına yakın olan bölüm)
 Lamina rara interna (kapiller endoteline yakın olan bölüm)
 lamina densa (iki lamina arasında yer alır,Tip IV kollajenden
oluşmuştur).
 300-370 nm kalınlığında olup,kollajen tip-IV

laminin,fibronektin.entaktin,agrin ve perlakan gibi
proteinlerden oluşmuştur.

PAS pozitif boyanır.
Alport sendromu: kollajen tip-IV α5 zincirindeki gen
mutasyonu sonucu hematüri ve proteinüri ile karekterize bir
sendromdur.






Podositlerin sekonder ayakçıklarıdır.
Foot process olarak ta adlandırılır.
Pediseller arasında 40 nm genişliğinde ve
diyaframla örtülü filtrasyon yarıkları
bulunur.
Filtrasyon yarıklarının proteini nephrin dir.
Nephrin genindeki bir mutasyon,yaygın
ödem ve proteinüri ile karekterize
konjenital nefrotik sendrumu şekillendirir.
Mezengium, mezengial hücreler ve mezengial
matriksten oluşmuştur.
1.Mezengial hücreler,
İntra glomerülar mezengiyal hücreler
Ekstra glomerülar mezengiyal hücreler (Lacis hücreleri)
2.Mezengial matriks,
Mezengiyal hücreler, düz kas hücreleri ve
makrofajların özelliklerine sahip özelleşmiş
hücrelerdir.
1)
2)
3)
4)
5)
Kasılabilir
Fagositik özelliğe sahiptirler
Çoğalabilme yeteneğindedir
Matriks ve kollajen sentezler.
PGE2,interlökin-1,PDGF ve endotelin
salgılayan hücrelerdir.









Lümeni döşeyen hücreler kübik olup,asidofilik boyanırlar
Apikallerinde sıkı bağlantılara sahiptirler.
Apikal bölge iyi gelişmiş bir fırçamsı kenara sahiptir.
Bazolateral bölgede yoğun hücre zarı kıvrımlarına sahiptir.
Bazal yerleşimli çok sayıda uzun mitokondriyonlara
sahiptir.
Tubüloveziküler ve lizozomlar yoğun şekilde bulunur.
Ultrafiltratın %67 si proksimal tubullerden rezorbe edilir.
Bu reabsorbsiyonu Na+⁄K+ATP ase pompası ve AQP-I adlı 2
protein sağlamaktadır.
Lumen çapı 60 µm olup toplam uzunluğu 14 mm dir.





Henle kulpu: inen kol (Proksimalın pars rektası-inen
ince parça) +çıkan kol (Pars distalisin pars rektası-çıkan
ince parça).
Süzülmüş suyun %15’ni , NaCl,K+,Ca+2 ve HCO3-’un %
25 kadarını geri emer.
İnce segment uzunluğu kortikal nefronlarda 1-2 mm
iken jukstamedullar nefronlarda 9-10 mm dir.
İnen ince kol suya karşı oldukça geçirgen olmasına
karşın NaCl ye karşı az geçirgendir.
Çıkan ince kol suya karşı geçirimsiz olup,NaCl e karşı
oldukça geçirgendir ve pasif diffüzyonla NaCl ün
interstitiuma geçişine izin verir.



Henle kulpunun kalın segmentleri alçak kübik
epitel ile döşelidir.
İnce parça, basit yassı epitel ile örtülü olup, elektron
mikroskobik incelemede 4 farklı tipte yassı epitel hücresi
içermektedir.
Bunlar:
Tip-I epitel hücresi,
Tip-II epitel hücresi,
Tip-III epitel hücresi,
Tip-IV epitel hücresi,







Lümeni, alçak kübik epitel hücreleriyle döşelidir.
Apikal yüzeylerinde seyrek ve kısa mikrovilluslar
bulunur.
Bazolateral katlantı ve mitokondriyonlar az sayıdadır.
Distal tubülün pars rekta ile distal kıvrıntılı tubülün
birleşme yerindeki hücreler, özelleşip makula densayı
oluşturur.
Lumeni 25-45µm çapında olup, uzunluğu 4-5 mm dir.
Suya karşı impermabledir.
Aldosteron etksiyle Na+ ve HCO3¯ reabsorbe ederken
buna karşın K+ ve amonyumu sekrete eder.
TOPLAYICI TUBÜLLER

Toplayıcı tubüllerin lumeni 2 tip hücre döşer:
1-Esas (Açık) hücreler (AQP-2 su kanallarına sahiptirler).
2-İnterkalat ( Koyu) hücreler.



Toplayıcı tubüller 3 bölgeye ayrılır:
Kortikal toplayıcı tubül (2 sıralı kübik epitel).
Medullar toplayıcı tubül (dış meduller bölgede 2 sıralı
kübik,iç meduller bölgede tek sıralı kübik epitel)
Papillar toplayıcı tubül (tek sıralı prizmatik epitel).
TOPLAYICI TUBÜLLER (devam)
Toplayıcı tubüllerin lumeni
 Toplayıcı tubül, hem korteks hem de
medullada yer alır.
 Toplayıcı tubül papilla renaliste çapı
200-300 µm’ye ulaşır ve Bellini
Kanalları adını alır.
 Bellini kanalları kaliks minörlere
açılır.
 Suya karşı geçirimsizdir ancak ADH
mevcudiyetinde geçirimli hale gelir.
Toplayıcı Tubüller (Devam)




Lümeni, esas hücreler ve interkalat hücreler olmak
üzere iki farklı hücre tipinden oluşan kübik epitel ile
döşelidir.
Esas hücreler Na+ ve suyu geri emerler.
İnterkalat hücreler H+ yada HCO3- salgılar K+ geri
emer.
Asit baz dengesinin önemli düzenleyicileridir.
Arteryal dolaşım
A.renalis
A.interlobares
A.arkuata (Kortikomedullar sınırda)
A.interlobulares
Aa.afferentia (Birinci kapiller ağ) Glomerul
oluşturur.
 Aa.efferentia
-Kortikal nefronlardan çıkan Aa.efferentialar
(İkinci kapiller ağ), peritubuler kapiller ağı
oluşturur.
-Jukstaglomerullar nefronlardan çıkan
Aa.efferentialar (medullada) vaza rektayı
oluşturur.





Venöz dolaşım
 Kortikal peritubuller kapillerler→v.interlobulares→ v.arkuata
 Kapsula ve yüzeye yakın kapillerler → v.stellate →
v.interlobulares → v.arkuata,
 Medulladaki peritubuller kapillerler →v.arkuata’ya dökülür.
 V.arkuata
 V.interlobares
 V.renales
 V.kava inferior.



Henle kulpu,
Vaza rekta,
Medulladaki toplama kanalı.
İnterstitiel doku,kortekste az (%7) medullada ise çok
miktarda (%30) bulunur.
Başlıca hücreleri;
Kortekste
*Fibroblast hücreleri,
*İnterstitiel hücreler
Medullada
*İnterstitiel hücreler,
*Fibroblast hücreleri,
*Makrofajlar.
1-Kaliks minörler,
2-Kaliks majörler,
3-Pelvis renalis,
4-Ureterler,
5-Mesane,
6-Uretra.


Kalikslerden uretranın başlangıç kısmına
kadar idrar boşaltma yolları duvarı 3
tabakadan oluşmuştur:
1-T.Mukaoza
-L.epiteliyalis
-L.propriya
2-T.muskularis,
-İçte longitudinal,
-Dışta sirküler tertiplenmiştir.
3-T.adventisya veya seroza.
Kalikslerden uretranın başlangıç kısmına
kadar lumeni tranzisyonal epitel döşer.


Böbrekleri mesaneye bağlayan bir çift tüptür.
Retroperitoneal yerleşimlidir.
İçten dışa doğru;
1-T.mukoza
• Lamina epitelialis (Transizyonel epitel)
• Lamina propia (düz kas ve bağ doku)
2-T.muskularis
• İçte longitudinal,
• Ortada sirküler,
• Dışta longitudinal düz kas hücrelerinden
oluşur.
3-T.adventisya





Mukoza katlantılar (rugae) içerir.
Kese idrarla dolarken katlantılar düzleşir.
Lümeni transizyonal epitelle döşelidir.
Lamina propria bez içermez.
İçten dışa doğru
1)T.mukoza
•Lamina epitelialis (urotel)
•Lamina propria
2)T. muskularis (Detrusor kası)
3)T.seroza
Yaklaşık olarak 20 cm uzunluğunda olup 3
segmente ayrılır.
1.Prostatik uretra (3-4 cm uzunluğunda olup
transizyonel epitel ile döşelidir),
2.Membranöz uretra (1 cm uzunluğunda olup ,çok
katlı prizmatik epitel ile döşelidir),
3.Penil uretra (15 cm uzunluğunda olup proksimali
psödostratiye prizmatik epitel, fossa navikularis
ise çok katlı yassı nonkeratinize epitel ile döşelidir).
Lamina propriada Littre bezleri yer alır.
Cowper bezleri ve Littre bezlerinin kanalları penil
uretraya açılır.
 4-5
cm uzunluğunda 5-6 mm çapında olup
mesaneye yakın bölüm transizyonal epitel, sona
doğru çok katlı yassı nonkeratinize epitele
dönüşür.
 Çok sayıda muköz salgı salgılıyan küçük Littre
bezleri barındırır.
Download

ÜRİNER SİSTEM HİSTOLOJİSİ Prof.Dr.Yusuf NERGİZ