KAMU GİDERLERİ
Kamu giderleri;
•bir hizmet alımı(memur aylığı),
•bir mal alımı(kırtasiye harcamaları),
•ya da ne hizmet ne mal alınmamasına
rağmen yapılabilir (parasız öğretim,
yaşlılara, engellilere yardım, sosyal güvenlik
açıklarının kapatılması).
I. Kamu Giderlerinin Tasnifi
1. Tasnif Yapmanın Faydaları
 Hizmet gruplarının bir arada görülmesiyle kısıtlı kaynaklar
en iyi şekilde dağıtılır,
 Mükellefler ödedikleri verginin nereye harcandığını görme
imkanına sahip olur,
 Tasnifler milletvekillerine, yeni yılların giderlerini
belirlerken daha doğru tercihler yapmasını sağlar,
 Kamu hizmetlerinin mali unsurları gruplandırılmış olarak
görülür,
 Mali istatistiklerin hazırlanması kolaylaşır.
2-Dar Anlamda ve Geniş Anlamda
Kamu Giderleri
Dar anlamda kamu giderleri ile;
Merkezi devletin,
Yerel idarelerin(belediye, il özel idaresi, köy),
Sosyal güvenlik kurumlarının,
Döner sermaye işletmelerinin,
Fonların harcamaları kastedilir.
Geniş anlamda kamu giderleri ile dar anlamda
kamu giderlerine ilave olarak;
Vergi muafiyeti ve istisnaları,
Özel kişilerin kamu kuruluşlarına yaptığı
yardımlar,
Kamu iktisadi teşebbüsleri, belediye iktisadi
teşekkülleri,
Diğer parafiskal kurumların harcamaları.
3-Efektif(Reel,Gerçek) Giderler-Transfer
Giderleri Sınıflaması
Efektif giderler(gerçek harcamalar), bir mal alımı veya hizmet
karşılığı ödenir. Karşılıklıdır. Toplam talebi ve cari üretimi
doğrudan etkilerler. Doğrudan mal ve hizmet talebi
oluştururlar.
Transfer harcamaları ise karşılıksız yapılan ödemeleri ifade eder.
Örneğin KİT açıklarını kapatmak için yapılan yardımlar.
Transfer harcamaları doğrudan mal ve hizmet talebi
oluşturmazlar, bu ileri bir aşamada dolaylı olarak oluşur.
4. Cari Giderler- Yatırım GiderleriTransfer Giderleri Sınıflaması
A.Cari Giderler
Cari giderler, tüketime yönelik ve genelde faydaları bir yılı
aşmayan giderlerdir. Kamu personeline ödenen aylık ve
ücretler; masa, sandalye gibi demirbaş alımı; kırtasiye ısınma,
aydınlatma ve küçük onarım gibi giderle cari giderlerdir. Bu tip
giderler bir hizmet veya mal alımı karşılığında ödendikleri için
milli gelirde artışa yol açarlar.
Eğitim ve sağlık gibi alanlara yapılan harcamalar da cari
harcamalar arasında yer alır. Ancak bu harcamalar işgücüne
yapacakları katkılardan dolayı yatırım giderlerine benzetilirler
ve “kalkınma(yatırım) carileri” olarak adlandırılırlar.
B. Yatırım Giderleri
 Ekonominin verimliliğini ve üretimini artıran giderlerdir.
Devletin yol, baraj, köprü yapımı; yapı ve tesis giderleri;
makine ve teçhizat alımları, taşıt alımları, büyük onarım
giderleri, etüt ve proje giderleri bu grupta yer alır.
 Bu giderler üretim altyapısını güçlendirmek icin yapılırlar ve
tıpkı cari harcamalarda olduğu gibi milli geliri artırırlar.
 Eğitim ve sağlık gibi alanlara yapılan harcamalar, şekil
açısından cari harcamalar arasında yer alsa da etkileri
açısından yatırım giderlerinin etkisini doğurmakta ve
kalkınma(yatırım)carileri olarak isimlendirilir.
C. Transfer Giderleri
İlk iki grubun aksine yapıldıkları anda bir ek mal ve
hizmet talebi oluşturmazlar. Bu tür giderler belli bir kişi
veya grupların satın alma güçlerini karşılıksız olarak
artıran giderlerdir. Devlet bir mal veya hizmet alımı
olmamasına rağmen bu paraları öder (emeklilere sosyal
yardımlar).
 Özel bütçeli idarelerin açıklarının kapanması,
 SGK açıklarının kapatılması
 Yerel idare açıklarının kapatılması
 Borç faizlerinin ödenmesine yönelik aktarmalar.
Transfer giderleri; “Dolaylı-Dolaysız” “Gelir-Sermaye”
“Ayni-Nakdi-Sosyal” Transfer olarak sınıflandırılabilir.
5. Organik Sınıflama –
Fonksiyonel Sınıflama
Organik sınıflamada, kamu harcamaları devleti
oluşturan idari birimlere göre paylaştırılmış
şekilde gösterilir.
Ör: Cumhurbaşkanlığı, TBMM, Maliye Bakanlığı;
Anayasa Mahkemesi gibi idari birimlerin
ödenekleri ayrı ayrı dağıtılır.
Bu tasnif idari sınıflama olarak da adlandırılır.
Fonksiyonel sınıflamada ise kamu giderleri, kamu
hizmeti dikkate alınarak bölünür. Ör: EGM,
Jandarma giderleri iç güvenlik harcamaları olarak
tek başlıkta gösterilir.
Fonksiyonel tasnifte, hizmeti yapanın kim olduğu
değil, yapılan hizmetin ne olduğu önem taşır.
Fonk. Tasnifle, farklı hizmet gruplarının bir bütün
olarak görülmesi ve harcamaların daha verimli
alanlara kaydırılması amaçlanmıştır.
6. Kamu Harcamasının(Hizmetinin), Sağladığı
Yarar Açısından Sınıflamaya Tabi Tutulması
1) Toplumun tamamına yarar sağlayan harcamalar
(Milli savunma, iç güvenlik, çevreeğitim, sağlık),
2) Toplumun tamamına yarar sağlamaya açık ancak
sınırlı bir kesimin yararlandığı harcamalar (adalet
hizmetleri, tapu, noter, pasaport hizmetleri)
3) Toplumun sadece belli bir kesimine yarar sağlama
amaçlı harcamalar (engelli, emekli, yaşlılara)
4) Bireylere tek tek fayda sağlayan hizmetler (KİT’lerin
mal ve hizmet sunumları)
7.Verimli-Verimsiz Harcamalar Sınıflaması
 Verimli harcamalar, üretim kapasitesini genişleten,
büyümeyi hızlandıran ve bu şekilde milli gelirde artış
meydana getiren harcamalardır. (Yatırım harcamaları, ARGE harcamaları, eğitim,sağlık)
 Verimsiz harcamalar ise milli gelirde artış meydana
getirmezler. Ör: borç ve faiz ödemeleri, askeri giderler.
 Verimli-verimsiz harcama ayrımı her zaman kesinlik
taşımaz. Örneğin, verimsiz harcama olarak nitelendirilen
askeri harcamalar, ABD’de savaş sanayisinin gelişmesini
destekleyerek verimli harcama haline dönmüştür.
8. Ülkemiz Bütçesinde Kamu
Giderlerinin Sınıflandırılması
 Türkiye’de bütçeler 1950’ye kadar organik tasnifle
hazırlanmıştır. Yani idari birimler (TBMM, C.B.,
Başbakanlık vs) sıralanarak ödenekleri yazılmıştır.
 1950-1963 döneminde organik sınıflandırma
devam etmiştir. Her idari birim harcamasi cari ve
yatirim harcamasi diye ikiye ayrilmistir.
 1964-1972’de cari-yatırım harcaması sınıflaması,
transfer harcamalarının da eklenmesiyle üçlü
(cari-yatırım-transfer) sınıflamaya dönüşmüştür.
 1973’te program bütçe uygulamasına geçilmesiyle,
organik sınıflama içindeki her bir organın harcamaları,
üçlü tasnife ilave olarak ayrıca programlara ayrılarak da
verilmeye başlamıştır.
 Ülkemiz bütçesinde reel harcamaların karşıtı olarak
kullanılan transfer harcamaları arasında; Cari
transferler, sermaye transferleri, borç faiz ödemeleri.
 Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü
2006’dan itibaren fonksiyonel sınıflamaya göre yaptığı
tasnifi sitesinde yayımlamaya başlamıştır.(Onlu tasnif)
II. Kamu Giderlerinin Artışı
1.Nereden Nereye?
Türkiye’nin 1924 yılında bütçesi 64 milyon TL idi.
2014 yılında 680 milyar TL’ye ulaştı.
Kamu giderlerinin artma nedenleri, görünüşte ve
gerçekte olmak üzere iki başlık altında incelenecek.
2. Görünüşte Artış Nedenleri
• Kamu gideri miktarı kağıt üzerinde artmaktadır,
ancak kamu hizmetinin niteliğinde ve kalitesinde
artış söz konusu olmamaktadır.
• Nüfus artışı, fiyat artışları (enflasyon, para
değerinin düşmesi), bütçelerde giderlerin yazılış
şeklinin değişmesi, eskiden fizik gücüyle görülen
kamu hizmetlerinin para ile görülmeye
başlanması gibi durumlar kamu giderlerinin
görünüşte artış nedenlerini oluşturmaktadır.
3. Gerçekte Artış Nedenleri
• Bu gruptaki kamu harcamaları sadece miktar
olarak değil, aynı zamanda nitelik ve kalite
olarak da artmaktadır.
• Nüfus artışı, sanayileşme ve iktisadi kalkınma,
teknolojik gelişmeler, çevre sorunları,
kentleşme hızının artması, savaşlar ve doğal
afetler, refah devleti kavramının gelişmesi.
III. Kamu Giderlerinin İktisadi Boyutu
Bu başlık altında kamu giderleri ile özel giderler arasındaki
farklılıklara değinilmekte, ardından kamu harcamalarının farklı
hizmetler arasında nasıl dağıtıldığı konusu üzerinde
durulmaktadır.
Kamu Giderleri ile Özel Giderler
Arasındaki Farklar
 Kamu giderleri ile özel giderlerin finansman
kaynakları farklıdır. Kamu giderleri vergilerle
finanse edilirken, özel giderler tüketicinin
ödediği paralarla finanse edilir.
 Diğer farklılık, maliyet-karlılık unsuru ile ilgilidir.
Özel giderlerin yapılmasında maliyet ve karlılığa
bakılırken, kamu giderlerinin yapılmasında
maliyet-karlılık her zaman belirleyici rol
oynamaz. Özel sektör, ekonominin arz-talep
kuralları çerçevesinde gider yapar.
2. Kamu Giderlerinin Hangi Hizmete
Harcanacağı Konusu
• A. Marjinal Fayda Görüşü
• Bu görüş, kamu harcamalarının marjinal
faydası olan hizmetlere yapılması gerektiğini
öne sürer. Marjinal fayda ekonomik davranışın
itici gücüdür.
• Bu görüşe göre; planlanan bir birim harcama
için toplanması gereken vergi, kişinin elinde
kalsaydı daha fazla fayda sağlayacaksa devletin
o harcamayı yapmaması gerekir.
B. Siyasal Tercihler Görüşü
• Bu görüş, kamu harcamalarının tamamen
siyasal tercihlere göre yapıldığını savunur.
• Bu görüşe göre, siyasi otorite kamu
harcamalarını ne kadar yapacağını ve hangi
alana yapılacağını belirlerken, tamamen
seçmenin görüşlerini dikkate alan bir mantıkla
hareket eder.
C. Günümüz Anlayışı
• Değişik görüşler ışığında;
 Her ülkenin kendi koşullarının belirleyici olacağını,
 Her ülke açısından daha acil olan konuların ön
planda olacağını,
 Topluma faydası daha fazla olan hizmetlere
yönelik harcamalara öncelik verileceğini,
 Neyin daha faydalı olduğu konusunda da ülkenin
içinde bulunduğu siyasi, sosyal, ekonomik
koşulların belirleyici olacağı söylenebilir.
Türkiye Ne Kadar ve Nereye Harcıyor?
•
•
•
•
•
•
•
•
%40’ın;
%18’i cari harcamalara,
%18’i transfer harcamalarına,
%3-3,5 civarı da yatırım harcamalarına ayrılmaktadır.
Cari harcamalar önemli ölçüde kamu çalışanlarının
aylıklarını ödemek için kullanılır.
Transfer harcamalarının önemli kısmı ise 4 kaleme
tahsis edilmiştir;
Borç faizlerinin ödemeleri,
Sosyal Güvenlik Kurumu açıkları,
Mahalli idarelerin açıkları,
KİT görev zararları(KİT açıkları)
Download

Kamu Giderleri