ÖLÇME TEKNİĞİ
Ders Öğretim Üyesi
Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
Kaynak Ders Kitabı
ÖLÇME TEKNİĞİ (Boyut, Basınç, Akış ve Sıcaklık Ölçmeleri), Prof. Dr. Osman
GENCELİ, Birsen yayınevi.
EGE ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakultesi Makine Mühendisliği Makine
Laboratuarı I ders notları, Yard. Doç. Dr. M. Turhan ÇOBAN
“Eğer konustuğun hakkında ölçüm yapabiliyor ve onu rakamlar ile
ifade edebiliyorsan onun hakkında bir seyler biliyorsun demektir,
ancak onu rakamlar ile ifade edemezsen senin bilgin tatmin edici
değildir”
Lord Kelvin, İngiliz Bilim Adamı (1824 – 1907) (Mutlak sıfırın mucidi)
Ölçemediğin sistemi geliştiremezsin !!!
Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
3
ÖLÇME, Bilinmeyen bir niceliği, bilinen bir nicelikle
karşılaştırarak değerlendirme işlemidir.
Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
4
ÖLÇMETEKNİĞİ, karşılaştırma yöntemlerine
dayanır, fiziksel büyüklükleri temel alır. Fiziksel
büyüklüklerin matematik ile tanımlanıp,
kontrol edilmelerine imkân verir.
Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
5
• Araştırmalar, doğadaki oluşumları anlamak
amacıyla yapılan planlı, programlı ve sistemli
bilimsel çalışmalardır ve bilimsel bilgi üretirler.
Araştırmaların temel yapı taşı verilerdir, veriler ise
ölçerek elde edilir. Bir araştırmadan elde edilecek
sonuçların sağlıklı ve geçerli olması istenir. Bunu
sağlayan en önemli etkenlerden birisi de
araştırıcının incelediği konuyu ölçebilecek en
uygun ölçüyü bulması ve ölçüm işlemlerini uygun
biçimde yürütebilmesidir.
Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
6
• Tüm mühendislik uygulamalarında, emniyetli
çalışma koşullarını gerçekleştirebilmek ve uzun
• dönemde kararlı ve ekonomik tasarımlara
sahip olabilmek için sistem üzerine etkiyen
tüm
• faktörlerin, önceden belirlenmiş doğruluk
limitleri içinde bilinmesi gerekmektedir.
Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN
7
ÖLÇME
• Diğer bir deyişle, bir uzunluğun, bir alanın, bir kapasitenin veya
herhangi bir olgunun belirli bir birim cinsinden hesaplanmasıdır.
Bunun için standart ölçü birimleri kullanılır.
Tanım
“Bir niteliğin gözlenerek gözlem sonuçlarının
sayı veya sembollerle gösterilmesine ÖLÇME
denir.”
Ölçmenin en az üç aşaması vardır:
• ölçülecek bir niteliğin olması
• niteliğin gözlenebilmesi
• amaca uygun sayı ve sembollerle
gösterilmesi
Tanım
• Birim: Aynı cinsten olan, aynı ölçü ile tesbit edilen aynı
dimansiyonlu, fizksel büyüklüklerin sayısal değerinin
tesbiti için mukayese (karşılaştırma)
büyüklüğüdür. Genel anlamda iki çeşit ölçü birimi
vardır:
• 1. Doğal ölçü birimleri : Mesela saniye gibi. Doğal
ölçü birimlerinin her yerde ve her zaman
röprodüksiyonu yapılabilir.
• 2. Cisimli, yani cisimlendirilen ölçü birimleri (normal
ve protip) : Mesela kilogram gibi. Bunların elverişli ve
uygun şartlar altında değeri değişmez.
TANIM
Insanlar genel olarak 3 nedenden dolayı
ölçmeye ihtiyaç duyarlar.
• Istenilen bir seyi imal edebilmek için
• Baskaları tarafından yapılan seyleri kontrol
etmek için
• Bilimsel arastırmalar için
Hangi büyüklükleri ölçeriz?
Temel Büyüklükler
SI birimleri adı verilen bu birimler;
Ölçümlerde kullanılan diğer tüm büyüklükler, bu 7 temel büyüklükten türetilir.
Türetilmiş büyüklükler
Ölçmenin tarihçesi
• Önemli mühendislik edimleri, bugünkü Irak’ta Dicle ve Fırat nehirleri
arasındaki bölge olan Mezopotamya’nın eski sakinlerine çok şey
borçludur. İlk tekerlekli arabanın bu bölgede görüldüğü
söylenmektedir. Çok eski ve gizemli bir halk olan Sümerler, yazılı
tarihin başlangıcında Güney Mezopotamya’da, dünyanın ilk
mühendislik uygulamalarını oluşturan kanallar, tapınaklar ve surlar
inşa etmişlerdir. Mezopotamyanın diğer sakinleri Babiller ve
Asurlular ise yine mühendislik adına önemli eserler vermişlerdir.
•
• Bu döneme ait,bulunan kil tabletlerdeki kayıtlar M.Ö. 2000
yıllarında “usturlap” denen bir açı ölçüm aletinin astronomik
gözlemlerde kullanıldığını göstermektedir. Bir dereceli daire ve bir
görme kolundan ibaret olan bu alet, Mezopotamyalılar tarafından
kullanılan 60’lık sayı sistemine dayalıydı. Bu sistem, zaman ve açı
ölçümlerinde bugün hala kullanılmaktadır.
• İlk plan ve inşaat uzmanları Eski Mısır uygarlığında
ortaya çıkmıştır. Mühendisliğin bu ilk habercileri
Mısır krallarının güvenilir danışmanları olarak üst
mevkilere sahiptiler. Bu mevkiye sahip bir adam
,”Bayındırlık şefi(1)” olarak bilinen bir genel inşaat
uzmanıydı.
• Bu eski mühendisler / mimarlar, arazi ölçümünün
(mesaha) bilinen ilk biçimini uygulamaya
koydular. Mısırlılar ayrıca etkin sulama sistemleri
geliştirdiler ve görkemli taş binalar inşa ettiler.
Ölçmenin tarihçesi
ULUSLARARASI BİRİM SİSTEMİ
METROLOJİ NEDİR ?
• Kelime olarak metreden türetilmiş olup anlamı
ÖLÇME BİLİMİ’dir.
• Metrolojinin Görevi : Bütün ölçme sistemlerinin
temeli olan birimlerin (SI ve türevleri)
tanımlayarak bilim ve teknolojinin kullanımına
sunmak ve yapılan bütün ölçümlerin
güvenilirliğini ve doğruluğunu sağlamaktır.
Metrolojinin Faaliyet Alanları
• BİLİMSEL METROLOJİ
UME
• ENDÜSTRİYEL METROLOJİ
TSE, İKİNCİL LABORATUVARLAR
• YASAL METROLOJİ
SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI ÖLÇÜLER VE STANDARTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
• DİĞER
BAKANLIK MERKEZ LABORATUVARLARI, SİLAHLI KUVVETLER,
ASKERİ LABORATUVARLAR
• Dünyadaki metroloji sisteminin yapılaşması,
organizasyon formasyonları ve yapıları
bakımından farklar göstermekle beraber bir
genelleştirme yapılarak organizasyon ve
görevlerine göre üç faaliyet alanından
bahsedilebilir. Bunlar:
• Bilimsel Metroloji
• Yasal Metroloji
• Endüstriyel Metroloji
• Kamuyu doğrudan ilgilendiren ve ticarete konu
olan ölçümlerin denkliğinin ve güvenilirliğinin
temini ile ilgili metrolojik faaliyetler yasal
metroloji kapsamındadır. Güvenilir ölçüm,
özellikle ihtilafa düşüldüğünde veya doğru
olmayan ölçümler kişiler veya toplum için karşı
risk teşkil ettiğinde önem kazanır. Yasal
metroloji, ulusal, bölgesel ve uluslararası
düzeyde etkili ticareti sağlayan ölçüm
güvenilirliği için temel teşkil eder.
Endüstriyel metroloji
• Endüstriyel metroloji, endüstride ürün kalitesinin teminat altına
alınması için üretim esnasında ve sonrasında yapılan ölçümleri esas
almaktadır.
• Yapılan ölçümlerin ulusal ölçme standartlarına izlenebilir olması,
ölçümlerin uluslararası kurullarca belirlenen kurallara göre
yapılması, endüstride kullanılan ölçü aletlerinin kalibrasyonu,
ayarlanması, piyasaya sürülen ürünlerin çeşitli standart, direktif
veya kurala uygun olarak üretilip pazarlandığının tescil edilmesi,
üretim veya hizmet sektöründe faaliyet gösteren bir kuruluşun ISO
9000 gibi belli bir kalite güvence modeline uygun faaliyet
gösterdiğinin tescili endüstriyel metroloji kapsamı içindedir.
• Metroloji ve kalibrasyon laboratuvarları bu alanda gerekli
izlenebilirlik ve sertifikasyon işlemlerini gerçekleştirmektedirler.
Bilimsel Metroloji
•
•
•
•
Bilimsel metroloji, endüstriyel ve yasal metroloji kapsamında faaliyet gösteren
laboratuarların uluslararası SI sistemine izlenebilirliğini sağlamak, ulusal standartlar
aracılığı ile ülkede yapılan ölçümlere referans oluşturmak için yapılan araştırma
geliştirme faaliyetlerini kapsamaktadır.
Bilimsel metroloji, . • Uluslararası birimler sistemini (SI ve türevleri) oluşturan
birimlerin tanımına göre gerçekleştirilerek bilim ve teknolojinin kullanımına
sunulması, . • Ölçme birimleri ve bunlara ait standartların gerçekleştirilmesi,
üretilmesi, devamlılıklarının sürdürülmesi, ülke çapında dağıtılması ve uluslararası
ölçme standartlarına izlenebilirliğin sağlanması, Ölçme metotları,ölçüm
performansı, ölçme doğrulukları tayini, Ölçme cihazlarının geliştirilmesi, Kullanıcı
seviyesinde operatörlerin eğitimi, çalışma standartlarının oluşturulması, konularını
içeren tüm araştırma faaliyetlerini kapsamaktadır.
Bilimsel metroloji kapsamındaki çalışmalar “Ulusal Metroloji Enstitüleri” tarafından
yürütülmektedir. Bu enstitüler uluslar arası alanda bulundukları seviyeyi
karşılaştırmalı ölçümlerle belirlemektedirler.
Uluslararası düzeyde bilimsel metroloji alanındaki faaliyetlerin koordinasyonu BIPM
tarafından sağlanmaktadır. (Uluslar arası Ölçü ve Ağırlıklar Bürosu)
ULUSAL STANDARD : Bir ülkede resmi olarak tanımış ve ülkedeki diğer tüm
standartlar için değeri referans teşkil eden yüksek doğruluklu standarttır.
REFERANS STANDARDI : TKS laboratuvarı ve diğer firmaların ölçüm yerlerinde
bulundurulan ve buralarda yapılan ölçümler için değeri referans teşkil
eden yüksek doğruluklu standarttır.
TRANSFER STANDARDI : Referans standartlarla kalibre edilmiş ve değeri
firma veya kuruluş içersinde alt seviye çalışma standartları için referans
teşkil eden standarttır
ÇALIŞMA STANDARDI : Referans standartları ve uygun ölçme cihazları ile
kalibrasyonu yapılmış, sıklıkla kalibrasyon ve kontrol işlemlerinde
kullanılan, nispeten daha düşük doğruluğa sahip standarttır.
• Kalibrasyon ; belirli koşullar altında, bir ölçme cihazı veya
bir ölçme sisteminin gösterdiği değerler veya, bir maddi ölçüt
veya bir referans malzemenin verdiği değerler ile ölçüm
standartları ile gerçekleştirilen ve bunlara karşılık gelen
değerler arasındaki ilişkiyi kuran işlemler dizisi olarak
tanımlanır.
• Test ; Bir ürün veya cihazın belirlenen şartlara uygunluğunun
kontrol edilmesidir.
• Analiz ; Verilen bir maddeyi veya malzemeyi oluşturan yapı
taşlarını bulmak için yapılan işlemler dizisidir.
• İzlenebilirlik ; bir ölçüm sonucunun veya bir ölçüm
standardının değerinin belirli referanslarla, genellikle ulusal
veya uluslararası standartlarla, tamamının ölçüm belirsizliği
belirlenmiş olan kesintisiz bir karşılaştırmalı ölçüm zinciri
ileilişkilendirilebilmesi özelliğidir.
Ölçüm Esasları
Fiziksel Büyüklükler ;kuvvet, basınç, sıcaklık vb.
“Ölçüm sonucu ölçme yöntemine bağlı değildir.”
Fiziksel Olmayan Büyüklükler
(Endüstriyel büyüklükler); sertlik, yüzey pürüzlülüğü vb
“Temelinde herhangi bir yasa veya kanun mevcut değildir
ve ölçüm yöntemine bağlı olarak ölçüm sonucu değişir.”
Ölçüm Yöntemleri
Doğrudan Ölçüm; termometre ile sıcaklık, terazi ile kütle
ölçümü
Dolaylı Ölçüm ;
kuvvet ölçümünde F = W=m.g formülüne
dayalı bir ölçüm ile sonuca varılması
“Fiziksel olmayan büyüklükler için dolaylı ölçme metodu söz konusu
olamaz.”
Ölçüm Çeşitleri
Mutlak Ölçüm; ölçme büyüklüğünün değerinin, aynı büyüklük için
belirlenmiş olan referansa göre bulunması
Mukayeseli Ölçüm; Fiziksel büyüklüğün temel veya türetilmiş aynı
çeşit bir referans ile mukayese yapılarak doğrudan ölçülmesi
Ölçüm Hatası; ölçüm sonucundan, ölçülen büyüklüğe ait gerçek değerin
çıkartılmasıyla elde edilen değerdir.
Ölçüm Doğruluğu (accuracy); ölçüm sonucu ile ölçülen büyüklüğün gerçek
değeri arasındaki yakınlık derecesidir. Nitel bir kavram olduğundan sayısal
olarak ifade edilmemelidir.
Kesinlik (precision); sistemin tekrarlanabilirliğinin bir ölçüsüdür.
Tekrarlanabilirlik; aynı ölçüm koşulları altında (aynı ölçüm prosedürü, aynı
gözlemci, aynı koşullar altında kullanılan aynı ölçme cihazı, aynı konum,
aynı kullanım koşulları, kısa zaman aralığında tekrar) gerçekleştirilen, aynı
ölçülen büyüklüğe ait birbirini izleyen ölçüm sonuçları arasındaki yakınlık
derecesidir.
Eğilim (bias); ölçme cihazı göstergesinin sistematik hatasıdır ve ulaşılmak
istenen değerden sapmasıdır.
Ölçüm Belirsizliği; ölçüm sonucu ile beraber yer alan ve ölçülen büyüklüğe,
gerçek değerinin içinde bulunduğu değerler aralığına karşılık gelebilecek
değerlerin dağılımını karakterize eden parametredir.
Ölçüm belirsizliğinin İstatistiksel İfadesi ; ölçüm hatası sistematik ve rasgele
olmak üzere iki bileşenden oluşur.
Ölçüm hataları, genel olarak belirsizlikle ifade edilir. Hata dağılımı,
istatistiksel metotlar kullanılarak ifade edilir.
Rasgele hata, tekrarlanabilirlik koşulları altında aynı ölçüm sonsuz sayıda
yapıldığında, her bir ölçüm değerinin sonsuz sayıdaki ölçümün
ortalamasından sapmasıdır ve belirli bir istatistiksel dağılım gösterir.
Rasgele hatanın istatistiksel dağılımını, normal dağılım eğrisi ya da
“Gaussian Eğrisi” gösterir.
Yüksek Kesinlik
Yüksek
Doğruluk
Düşük
Doğruluk
Düşük Kesinlik
• Temel Kavramlar, Teknik Terimler (Terminology)
• Deney (Experiment)
• Bir değişkenin etkilerini gözlemlemek üzere koşulları hazırlanmış
gözlem ya da deneyleme sürecinin ürünüdür.
• Deneysel yöntem (Experimental Procedure)
• Deney parçası (Test Piece):
• Üzerinde deney yapılan ve istenildiğinde değiştirilebilen belirli bir
donanım.
• Aletler (Instruments):
• Hisseden, sayan, okuyan, ölçen, gözlem yapan, kayıt eden, bilgiyi
saklayan, ve düzeltme yapan sistemler.
• Deney teçhizatı (teçhizat, donatım) (Testing Equipment):
• Bir deneyin gerçekleşmesi için tesis edilmiş tüm aletler (deney
parçası ve aletler hariç).
• Deney tesisatı (alet, cihaz, sistem, aparat) (Testing Apparatus)
Bir deneyin gerçekleşmesi için tesis edilmiş tüm aletler (deney parçası ve
aletler dahil).
• Deney tasarımı (Desing of Experiments)
• Deney işlemi (Test Run)
Deney tesisatını belirlenmiş şartlar altında çalıştırıp bütün alet ölçülerini
kaydetme
işlemi.
Her deney işlemi sonunda bir veri (data) elde edilir.
• Deney işlemlerinin sıralanması (Sequence of testing):
Deney tesisatında yapılan işletme değişikliklerinin sırası.
• Deney planı (Experimental Planning)
Önceden belirlenmiş amaca yönelik, deneyin nasıl yapılacağını belirleyen
işlem sırası.
• Ölçme (Measurement)
Bağımsızi bağımlı ve sık sık kontrol edilemeyen değişkenlerin aletler ile tespit
edilmesidit.
• Tekrarlama (Replication):
Deneyde daha önceki şartlara dönülerek veya ufak değişiklikler yapılarak
ölçmenin
tekrarlanması.
• İşlenmemiş veriler (Raw data)
Ölçü aletlerinden doğrudan alınan değerler.
• Düzeltilmiş veya işlenmiş veriler (Processed data)
Matematiksel işlemler sonucu gerekli düzeltmeler
yapıldıktan sonra elde edilen değerler.
İşlenmiş veriler grafiği, çizilmiş bir eğri, bağımlı ve
bağımsız değişkenler arası fonsiyonel bağıntı.
• Değişken (Variable):
Genel anlamda değişime uğrayan fiziksel büyüklüktür.
Eğer bu değişim diğer değişkenlerden bağımsız olarak
kontrol edilebiliniyorsa, bu değişkene ‘‘Bağımsız
değişken’’ denir.
• Kontrollu deney (Controlled Experiment):
Dış etkenlerden arındırılmış ve bağımsız değişkenleri
deneycinin tam istediği gibi değiştirebildiği deneyler.
Deneysel hata (Experimental error):
• Ayar edilmiş ve bilinen bir büyüklük ile aletin okuduğu
değer arasındaki fark.
İki çeşit hata (deviation):
• Sistematik hata (ölçme sisteminden):
Deney sistemi kontrol edilebiliyorsa hata bilinebilir veya
tahmin edilebilir.
• Rastgele hata:
Kaynağı belli olmayan hatalar; kaynağı iyi bilinmeyen, ölçüm
yapan kişiye veya ölçme aracına bağlı olan ve ölçme
sonuçlarına gelişigüzel yansıyan hatalar, tesadüfi hatalar.
Doğruluk hatası (Accuracy error)
Bir aletin kaç kere ölçme yapılırsa yapılsın gerçek veya tahmin edilmiş
büyüklükten belirli bir miktar sapmasına o aletin doğruluğu denir. Diğer bir
değişle aletin doğrulu, bilinen bir giriş değerinden bir miktar sapmayı gösterir.
(% deviation of the reading from the known input).
• Doğruluk hatası sabit bir hatadır. Belirli bir sayıda ölçmenin ortalaması ile gerçek
değer arasındaki fark olarak ifade edilir.
• Sistematik hatalardan kaynaklanır.
• Doğruluk kalibrasyon ile artırılabilir.
Kesinlik hatası (Precision error)
Bir aletin değişmeyen bir büyüklüğü ard arda ölçüldüğünde daima aynı sayı ile
ifade edebilme özelliğidir.
(Its ability to reproduce a certain reading with a given accuracy).
• Doğruluk hatası gibi sabit bir değer değildir.
• Rastgele hatalardan kaynaklanır.
Belirsizlik (Uncertainty)
Hata gibi bir sayıdır, ancak tahmin edilmiş bir büyüklüktür: (± değer).
‘‘Muhtemel hata’’ diye tanımlanabilir.
İstatistiksel metodlar ile toplanan verilerin analizi sonucu
hesaplanabilir.
Kalibrasyon (ayarlama) (Calibration)
Kalibrasyon doğruluk hatasını azaltmak ve cihazı kontrol etmek için
yapılan işlemdir.
Bilinen giriş değerleri kullanılarak, aletin çıkış değeri ile giriş değeri
arasındaki ilişkiyi belirleme işlemi. Bir cihazın üç şekilde kalibrasyonu
yapılabilir:
• Temel standartlara göre,
• Daha yüksek doğruluktaki bir cihaz ile,
• Bilinen bir giriş değerine göre, kontrolü, ayarlanması, tamiri ile yapılır.
Duyarlık (Sensitivity):
Bir ölçme aletinin mümkün olabildiğince en küçük sinyalleri bile gösterebilmesi.
Çok küçük fiziksel değişkenleri algılayabilme özelliği.
Duyarlığın artması, ölçme alanını daraltacağından ve dış etkenler ölçme değerlerini
etkileyeceğinden, belirli bir değeri aşmamalıdır.
Duyarlık = çıkış değerinin değişim miktarı / giriş değerinin değişim miktarı
S = da / db
Standartlar (Standards)
Okunabilirlik (Readability):
Bir aletin kadranındaki ölçeğin küçük veya büyük olma özelliği.
Örnek: Aynı karakteristiklere sahip 10 cm uzunluğunda kadranı olan aletin
okunabilirliği, kadranı 5 cm olan aletin iki katıdır.
En küçük sayı (least count):
Bir aletin en küçük gösterebildiği değer, ölçek birimi. (Ölçeğin iki çizgisi arasındaki
en küçük fark)
(Least significant digit of a measuring instrument.)
Histeresiz (Hysteresis):
Sürtünme, manyetik etkiler, elastik deformasyon, termal etkiler gibi sebepler ile aletin
• ölçülen değerinin altında veya üzerinde değerler göstermesi.
Başlangıç (Threshold):
Aletten en küçük çıkış değerini elde edebildiğimiz giriş büyüklüğü.
Bu değer giriş biriminin veya kadrandaki max. değerinin bir kesri olarak
ifade edilebilir.
Çözümleme (Resolution)
Çıkış büyüklüğünde herhangi bir değişim yapabilecek en küçük giriş
değeri.
Lineerlik (Linearity)
Kalibrasyon eğrisinin belirli bir değer arasında doğru halini alması.
Çalışma aralığı (Range span)
Aletin çalışabileceği min. ve max. giriş değerleri arasındaki fark.
Çalışma karakteristikleri (Functional Characteristics)
Aletin nasıl çalıştığı ile ilgili.
• Pasif ve Aktif Transducerlar:
o Pasif Transducer: Ölçülen sistemden veya giriş sinyalinden enerji alarak
ölçme yapan sinyal çevirici.
o Aktif Trasnducer: Yardımcı bir güç işe sinyal meydana getiren sinyal
çevirici.
• Ölçmede Sıfır ve Sapma Metodları (Null and Deflection Methods):
o Sıfır metodu: Çıkış değerinin sıfıra ayarlanması ile yapılan ölçme.
Ölçmenin daha doğru yapılmasına karşılık zamanla çabuk değişen değerler
tespit edilemez.
o Sapma metodu: Çıkış değerinde bir sapma elde edilerek yapılan ölçme.
Sürekli ölçme yapılabilmesine karşılık ölçmenin doğruluğu azdır.
o Kompanzasyon metodu: Her iki metodun birleştirilmesi ile ölçme değerinin
doğruluğu artırılabilir. Ölçülen değer kabaca sıfıra ayarlandıktan sonra,
küçük farklılıklar sapma metoduna göre belirlenir.
Analog ve Dijital Ölçme aletleri:
Bir ölçme aleti şunlar için kullanılabilir:
- Bir değişimi gözlemleme (To monitor a process): gaz ve elektrik sayaçları, hava
durumu gözlemleme
- Bir değişimi kontrol etme (To control a process)
- Deneysel mühendislik işleri (Experimental engineering work)
Ölçme aletlerinin performansı (Performance of Measuring Instruments):
• Bir ölçme aleti ne kadar iyi veri ölçümü yapar?
Genel bir ölçme sistemi:
1. Duyarlı ölçü elemanı (Detector):
Fiziksel değişkeni algılayarak kullanışlı bir sinyal haline dönüştürür.
- Sinyal çevirici (Transducer)
2. Düzenleyici kısım:
Alınan sinyali amplifikasyon, filtreleme gibi değişiklikler ile daha kullanışlı hale
getirir.
3. Değerlendirme kısmı:
Ölçülen değerin kayedilmesi, kontrol cihazına verilmesi, göstergeden okunması
için gerekli teçhizatı ihtiva eder.
Sinyal (Güç) Çevirici (Transducer):
Fiziksel değişken değerlerini, eşdeğer elektrik sinyallerine dönüştüren cihazlar.
• Analog sinyal (Anolog signal): sürekli (continuous): f(t)
• Dijital sinyal (Digital signal): sürekli olmayan (discrete): Δt
Statik ölçme:
Zamanla çok yavaş değişen veya değişmeyen fiziksel büyüklüklerin ölçülmesi.
Örnek: Sabit yük altında bir kirişin deformasyonunun ölçülmesi
• Bir ölçme cihazının ölçme süresi, fiziksel büyüklüğün değişme süresinden daha
kısa ise ölçme statiktir.
Dinamik ölçme:
Ölçme esnasında ölçülen fiziksel büyüklüğün değişimi söz konusu iken yapılan ölçüm.
Örnek: Bir borudan akan akışkanın hızı; titreşen bir kirişin deformasyonunun
ölçülmesi
• Dinamik ölçüm sistemleri, 0., 1. ve 2. dereceden diferansiyel denklemlerle ifade
edilebilecek şekilde davranış gösterir:
Download

dosyayı indir - Yrd.Doç.Dr. Nilhan ÜRKMEZ TAŞKIN