KITALARIN KEŞFİ
VE
KÜÇÜLEN DÜNYA
- DÜNYA’NIN KEŞFİ: COĞRAFİ KEŞİŞER
- Önemli Keşişer
- BÖLGELER VE ÜLKELER ARASI ETKİLEŞİMDE
TEKNOLOJİNİN ROLÜ
- İletişim Tarihi
- Teknolojinin Önemi
BÖ
L
- DÜNYA’YI BİRBİRİNE BAĞLAYAN AĞLAR: ULAŞIM
- Deniz Yolu
- Demir Yolu
- Kara Yolu
- Hava Yolu
M
Ü
10
Potrekiz / Lizbon - Tajo Nehri kıyısında yer alan
Keşişer Anıtı (The Monument to the Discoveries)
Magellan Boğazı’nı keşfeden Ferdinand Magellan ve Avrupa’dan çıkıp Hindistan’ a giden ilk kişi
olan Vasco de Gama gibi kaşişerin anısına inşa
edilmiş.
DÜNYA’NIN KEŞFİ: COĞRAFİ KEŞİŞER
İPEK YOLU
Tarihin en eski ve büyük ticaret yollarından biri olan İpek Yolu, Çin’den Avrupa’ya kadar uzanan bir güzergâha sahiptir. Harita üzerinde doğubatı arasında adeta bir kuşak gibi görünen bu yol, tarihte büyük savaş ve rekabetlerin yaşandığı bir coğrafyayı kat etmektedir. Bu nedenle
İpek Yolu üzerinde birçok askeri ve siyasi olaylar olmuş, bu durum da ticaret ve ekonomiyi doğrudan etkilemiştir. Çin’i Orta Asya’dan batıya
bağlayan tarihi kervan yoluna “İpek Yolu” ismini ilk veren Alman Coğrafyacı Von Richtofen’dir.
Bilgi Köşesi
Yoğun bir şekilde ipek, porselen, kâğıt, baharat ve değerli taşların taşınmasının yanı sıra kıtalar arasındaki kültür alışverişine de olanak sağlayan binlerce kilometre uzunluğundaki bu ticaret ve kervan yolu zaman içinde İpek Yolu olarak adlandırılmıştır. İpek Yolu, yüzyıllar boyunca
geniş bir alanda yer kaplamış olan ve bir çok devlet tarafından kontrol altına alınmaya çalışılan bir ticaret yolu olmuştur. Bu yolu ele geçiren
devletler, ekonomik açıdan büyük kazançlara sahip olmuş, böylece gücüne güç katabilmişler, birbirleriyle kültür alışverişinde de bulunmuşlardır. İpek Yolu’na sahip olabilme arzusu, bazı devletleri birbirine düşürmeye kadar varmıştır.
İpek Yolu, Çin ve Roma uygarlıkları arasındaki mal ve düşünce alışverişinin yapılmasında da etkili olmuştur. İpek Yolu’nun Doğu Akdeniz
kısmında gemiye yüklenen ticari mallar, Akdeniz üzerinden batıya gönderilirdi; böylece ticaret yapmak kolaylaşmış olurdu. 6.400 kilometre
uzunluğunda bir kervan yolu olan İpek Yolu, Çin’in Xi’an kentinden başlar. Kuzeybatı yönüne doğru Çin Seddi’ni takip eder, Taklamakan
Çölü‘nün yanından geçerek, Pamir Dağları‘nı aşar ve böylece Afganistan‘ı geçtikten sonra Doğu Akdeniz‘e ulaşır. İpek Yolu burada iki kola
ayrılır; I.yol: güneyde İran topraklarından geçerek, Suriye ve Anadolu üzerinden geçerek Akdeniz kıyılarına ulaşır. II yol: kuzeyde Hazar
Denizi’nin kuzeyinden, Karadeniz’in kuzey bölgelerine ulaşır. İpek Yolu’nun çok uzun olması, kervanların soyguna uğraması ve gereğinden
fazla krallıkların bulunması sonucu, kervanlardan krallığın topraklarından geçilmesine karşılık bir miktar para alınması, bir çok kişinin bu
yolun birkaç yüz kilometresinden fazlasını kullanmamasına sebep oluyordu.
14. yüzyıla kadar önemini korumaya devam eden İpek Yolu, Yeni Çağ’da yapılan coğrafi keşişer sonucu ve Ümit Burnu’nun keşfi ile eski
canlılığını korumakta zorlanmaya başlamıştır. 16. ve 17. yüzyıllarda ipeğin Avrupa’da üretilmeye başlamasıyla eski önemini kaybetmeye yüz
tutmuş, denizcilik faaliyetlerinin de başlamasıyla İpek Yolu kervanları ortadan kalkmaya başlamış, Uzak Doğu ürünleri ilgi çekiciliğini yitirmeye başlamıştır. 19. yüzyıldan itibaren İpek Yolu tamamen kullanılmaz olmuştur.
Bazı İpek Yolu Ülkeleri ve Şehirleri
Türkiye: İstanbul, Bursa, İznik, Beypazarı, Antakya, Konya, Adana, Ayas (Yumurtalık),Tarsus, İskenderun, Samandağ, Antakya, Gaziantep,
Kahramanmaraş, Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum, Trabzon. Suriye: Şam, Halep, Lazkiye. Irak: Ramâdî, Fellûce, Ebu Gureyb, Bağdat,
Musul, Bakuba, Doğu Akdeniz Kıyı Şeridi: Beyrut, Trablusşam, Akka, Hayfa, Sayda, İskenderiye. İran: Kirmanşah, Hemedan, Rey, Tahran,
Tebriz, Şiraz, İsfahan, Herat, Hecatompylos, Sebzevar, Nişabur, Yezd. Türkmenistan: Merv, Köhne Ürgenç. Özbekistan: Buhara, Semerkand, Taşkent, Şehrisabz. Kazakistan: Türkistan. Çin: Urumçi, Kaşgar, Aksu, Kuça, Korla, Jiaohe, Loulan, Turfan, Gaochang, Hami, Hotan,
Minfeng, Niya, Dunhuang, Miran, Anxi, Yumen, Zhangye, Wuwei, Lanzhou, Xi’an. Afganistan: Herat, Bamyan, Kâbil. Pakistan: Peşaver,
Taksila, Multan, Debal. Hindistan: Ahmedabad, Bombay, Kalküta. Kuzey Kore: Pyongyang.
390
390
Ukrayna
Avusturya
Rostov
İpek ve Baharat Yolu Haritası
Kazakistan
İtil Yenikent
Venedik
Turfan
İta
lya
Karadeniz
İstanbul
Türkiye
Antakya
Tunus
Hive
Lazkiye
Irak
Rey
İsfehan
Mısır
en
iz
Yemen
Kongo Cumh.
Lu-çiang
Ju-nan
Sumnat
Kalküta
Hindistan
İpek Yolu
Baharat Yolu
Bilgi Köşesi
Burma
Vietnam
Laos
Bombay
Bangladeş
Körfezi
Kaliküt
Etiyopya
Çen-liu
Çin
Hürmüz
Umman
Denizi
Pekin
Xi’an
Tibet
Goa
Somali
Tun-huang
Hotan
Yarkent
Sudan
Nijerya
Kuça
Taklamakan Çölü
Pakistan
Umman
d
zıl
Çad
Moğolistan
Gobi Çölü
Çer-çen
Belh
Afganistan
İran
Şiraz
Kı
Nijer
Nişapur
Merv
Basra
Kahire
Suudi
Arabistan
Libya
Kırgızistan
Türkmenistan
Şam Bağdat
İskenderiye
Semerkent
Trabzon
Suriye
Akdeniz
Hazar
Denizi
Tiflis
Andican
Özbekistan
Tayland
Kamboçya
Güney Çin
Denizi
HİNT
OKYANUSU
Çizim: Kadir DOĞRUSÖZ
Kenya
Endonezya
BAHARAT YOLU
Bu yola Buhur Yolu da denir. Coğrafi keşişerden önce, Hindistan’la Akdeniz limanları arasında taşımada yararlanılan bir diğer ticaret yoludur. Baharat günümüzden binlerce yıl önce Doğu ülkelerinde kullanılıyordu. Orta Çağ Avrupa’sında
soyluların sofralarına da girince çok önemli bir ticaret ürünü haline geldi, ama
pahalı olması nedeniyle ancak varlıklı kimseler satın alabiliyordu. Dolayısıyla
Hindistan’da ve Güney Arabistan’da bulunan baharat (karabiber, zencefil, tarçın
vb.) ile Doğu Asya ülkelerinden sağlanan inci, mercan, fildişi, elmas gibi değerli
süs eşyası Avrupa’da çok aranıyordu. Bunlar iki yoldan Akdeniz limanlarına götürülüyordu. Birincisi, Hindistan’dan gemilerle İran Körfezi’ne gönderiliyor, oradan
da kervanlarla Anadolu ve Suriye limanlarına taşınıyordu. Baharat Yolu Bağdat’tan
itibaren İpek Yolu ile birleşerek devam etmektedir. İstanbul, bu malların en çok
bulunduğu şehirdi. İkinci yol ise, yine gemilerle Hint Okyanusu ve Kızıldeniz’den
Süveyş’e getiriliyor, oradan kervanlarla Akdeniz limanlarına yollanıyordu. Bu iki
yola, Baharat yolu denilmekte idi. İtalyan gemicileri de Akdeniz limanlarından aldıkları bu malları İtalyan limanlarına (özellikle de Venedik ve Cenova şehrine)
götürüyorlardı; oradan da türlü araçlarla Avrupa ülkelerine dağıtılıyordu. Ayrıca,
Arabistan kıyılarına getirilen veya Arabistan’da çıkan bu çeşit mallar, kervanlarla Yemen ve Mekke üzerinden karayolu ile Akdeniz limanlarına
taşınıyordu.
Baharat ticareti uzun yıllar Venedikliler’in kontrolündeydi. Avrupalılar 15. yüzyılın sonlarında Venedik’in egemenliğini sonlandırmak amacıyla, baharat üreten ülkelere doğrudan ulaşmanın yollarını aradılar. Sonunda Vasco da Gama
1498’de Ümit Burnu’nu dolaşarak Hindistan deniz yolunu keşfetti. Kristof Kolomb, Batı
Hint Adaları’na, Macellan Güney Amerika’yı dolaşarak Doğu Hint
Adaları’na vardı. Böylece baharat üreten ülkelere yeni
yollar açıldı. Bunun sonucunda baharat ticaretinde Venedik tekeli kırılırken,
tarihsel Baharat Yolu’da önemini kaybetti.
391
391
COĞRAFİ KEŞİFLER
15. ve 16. yüzyıllardaki felsefi gelişmeler, bilim alanında da bazı buluş ve icatları beraberinde getirmiştir. Özellikle, bu dönemlerde coğrafya
bilgilerinin artması, gemicilik deneyiminin çoğalması ve sağlam gemilerin yapılması, pusulanın geliştirilmesi gibi olumlu gelişmeler Avrupalıları
yeni yerler ve yeni ticaret yolları keşfetme yolunda cesaretlendirir. Yeni ticaret yollarının bulunması amacıyla başlatılan bu arayışlar, yeni okyanusların ve kıtaların bulunmasıyla sonuçlanan faaliyetler coğrafi keşişeri ifade eder.
Çağlar boyunca yeni ve değişik yerler bulmak amacıyla heyecanlı ve tehlikeli yolculuklara çıkan insanlar bu maceralara türlü nedenlerle atılmışlardır. Zengin olmak, ticaret yapmak, ün kazanmak, serüven tutkusu, belirli dinsel inançları yaymak ya da ülkelerine yeni topraklar kazan-
Bilgi Köşesi
dırmak istemişlerdir. Bu gezgin tüccârların en ünlüsü Marko Polo’dur. Venedikli gezgin Marko Polo’nun, Uzak Doğu ülkelerinin zenginliğinden
söz ederek Avrupa’da büyük merak uyandırması keşişerin en önemli nedeni olmuştur. O dönemde insanlar bilmedikleri yörelerde korkunç
köpek başlı ya da başsız insanların, yüzlerini güneşten saklayan, tek gözlü ve tek ayaklı garip yaratıkların olduğuna inanıyorlardı. O dönemde
gemiciler kıyıdan uzaklaşmayı ve uzun yolculuklara çıkmayı kolay kolay göze alamıyorlardı. Dünya’nın düz olduğu inancı ve gemilerin ufuk
çizgisini geçince boşluğa düşeceği inancı yaygındı. Önceleri dini ve bilimsel amaçlarla başlayan dünyaya yayılma hareketleri 15. yüzyılın ikinci
yarısında açık bir şekilde ekonomik amaçlara yönelmiştir. Yeniçağ Avrupa’sında ticaretin gelişmesi, paranın esası olan değerli madenlere ihtiyacı arttırmıştır. Avrupalılar, değerli madenlere ulaşabilmek için Asya ve Amerika’ya seferler düzenlemişlerdir.
Keşiflerin Nedenleri
Avrupalıların pusuladaki sapma açısını hesaplaması, gemicilik ve coğrafya bilgilerinin artması
Avrupalıların, doğu ülkelerinin zenginliklerine ulaşabilmek amacıyla yeni ticaret yolları aramaları
İstanbul’un fethinden sonra Türklerin, doğu ticaret yollarına hâkim olmaları ve Avrupalıların açık denizlere çıkma ihtiyacı hissetmeleri
Avrupa’da değerli madenlerin az bulunmasından dolayı kralların (İspanyol-Portekiz) gemicileri desteklemesi
Avrupalıların, Hıristiyanlık dinini yaymak istemeleri
Avrupalıların dünyayı tanımak istemeleri
Avrupalıların, Haçlı Seferleri ile birlikte Doğu’dan kağıt, matbaa gibi yeni icatları Avrupa’ya taşıması
Kralların güçlerini arttırmak istemesi
Avrupa nüfusunun artması ve yeni yerleşim yerlerine ihtiyaç olması
Doğudan Avrupa’ya gelen malların pahalıya mâl olması
Cesur ve maceracı gemicilerin yetişmesi
392
392
Keşiflerin Sonuçları
Eski ticaret yolları değişti. Akdeniz, doğu – batı ticaretindeki önemini kaybetti. Baharat ve İpek Yolları önemini kaybetti. Bu durum Atlas
Okyanusu limanlarının önem kazanmasına neden olmuştur.
Avrupalılar, yeni keşfedilen yerlerde sömürge imparatorlukları kurdular. Bu durum, keşfedilen ülkelerden Avrupa’ ya altın ve gümüş başta
olmak üzere bol miktarda ham madde götürülmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler Avrupa’nın zenginleşmesini, hayat standartlarının yükselmesini ve Rönesans hareketlerinin gerçekleştirilmesini sağlamıştır.
Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı zenginleşmiş ve Avrupa ürünleri yeni pazarlar bulmuştur. Böylece daha sonraki yıllarda gerçekleşecek
olan Sanayi Devrimi’ ne ortam hazırlanmıştır.
Keşfedilen yerlere Avrupa’dan göçler olmuş, bu durum Avrupa kültür ve medeniyetinin yayılmasını sağlamıştır.
Bilgi Köşesi
Hıristiyanlık, yeni ülkelere yayılmıştır. Ancak bazı bilimsel gerçeklerin ortaya çıkması sonucunda Hıristiyanların dini inançları zayışamış,
kiliseye güven sarsılmıştır.
Dünya’nın bazı yerleri, Avrupalılar tarafından tanınmış, yeni kültürler, canlılar ve ırklar ortaya çıkmıştır.
Sosyal Sonuçları
Özgürlük, eşitlik, adalet, demokrasi, ulusçuluk düşünceleri imparatorlukları yıktı ve yerine ulus esaslarına dayalı devletler kuruldu.
Derebeylik rejimi tarihe karıştı. Yerini devletler aldı.
Zenginleşen burjuva sınıfı bilim ve sanat hareketlerinde öncü oldu.
Reform ve Rönesans hareketleri Avrupa’ nın yargılarını değiştirdi.
Bu dönemde Avrupa’ da ölümsüz eserler ortaya çıktı.
Giderek bilimde ilerlemeyi ortaya çıkardı. Bilim ve teknikteki ilerlemeler Sanayi Devrimi’ni başlattı.
Köle ticareti yaygınlaştı.
Siyasi Sonuçları
Yeni ülkelerin keşfedilmesi ile sömürgecilik gelişti.
Baharat ve İpek Yolları önemini kaybetti.
Akdeniz’ deki limanlar eski canlılığını yitirdi.
Doğudan yeni keşfedilen yerlerden Avrupa’ ya bol miktarda altın, gümüş gibi değerli eşyalar geldi.
Avrupa zenginleşti. Soylular nüfuzlarını kaybetti.
Türk ve İslam alemi ekonomik olarak olumsuz etkilendi.
Dini Sonuçları
Bilimsel Sonuçları
Hristiyanlık yeni keşfedilen yerlere yayıldı.
Yeni kıtalar, ırklar, hayvanlar, bitkiler tanındı.
Dünya’nın düz olduğunu söyleyen din adamlarına güven sarsıldı.
İnsanlarda araştırma ve yeni şeyler
öğrenme merakı uyandı.
393
393
Grönland
KUZEY
AMERİKA
TİCARET YOLLARI VE KEŞİFLER
ASYA
AVRUPA
K
Küba
Meksika
Bilgi Köşesi
İspanyollar
Karayip Denizi
Peru
D
B
Hindistan
AFRİKA
G
Filipinler
Sumatra
GÜNEY
AMERİKA
Madagaskar
Java
Portekizliler
AVUSTRALYA
Hollandalılar
Ümit
Burnu
Fransızlar
İngilizler
Macellan
Boğazı
Yeni
Zellanda
Çizim: Kadir DOĞRUSÖZ
Bartelmi Diaz (1487 - 1488)
Vasco da Gama (1497 - 1499)
Kristof Kolomb (1492 - 1493)
Macellan ve Del Kano (1519 - 1522)
Keşif Çağı’nın ilk büyük yolcularını 15. yüzyıl başlarında Portekizliler yaptı.1415’te (Fas’ın kuzeyindeki) Septe limanının ve limandaki gemilerin yönetimi “Denizci Henrique” olarak bilinen Portekizli Prens Henrique’e verildi. Henrique bu gemileri Afrika’nın batı kıyılarını keşfetmek
için kullandı. Portekiz’in daha sonraki kralları Afrika’nın güney ucundan, yani Ümit Burnu’ndan dolaşarak yapılan yolculuklara para yatırdılar.
Böylece Hindistan, Çin, Endonezya, Filipin Adaları yani ”Baharat Adaları” ticaret yolları açılmış oldu. Bu bağlantılar sonucunda Portekiz,
bölgedeki ticaretin denetimini elinde tutarak çok güçlü ve zengin duruma geldi.
Kristof Kolomb İspanya Kralı’nın verdiği 3 gemi ile sürekli batıya giderse Hindistan’a varacağı düşüncesi ile yola 1492’de yola çıktı. 2 ay sonra
Amerika’nın batısındaki Bahama Adaları’na ulaştığında buranın Hindistan’ın batısı olduğunu sandı ve ölümüne kadar yeni bir kıta keşfetmiş
olduğunu anlayamadı.1507 yılında Amerigo Vespucci buranın yeni bir kıta olduğunu farketti. Yeni kıtaya kendi adını verdi ve böylece Amerika
keşfedilmiş oldu.
Avustralya’ya ayak basan ilk Avrupalı, Dirk Hartog adında bir Hollandalı’ydı.1616’da Avustralya’nın batı kıyısına çıkmıştı. Ancak James Cook,
daha sonra da Matthew Şinders, Avustralya’ya gidene kadar bu kocaman kara parçasının boyutları konusunda kesin bir bilgi yoktu.1788’de
ilk gelenler Botany Körfezi’ne yerleştiler. Bu insanlar Sidney’in batısına geçmek için Mavi Dağlar’ı aşmanın bir yolunu bulamadıklarından
yıllarca kıyıya hapsolup kaldılar.
Uzak Doğu Kaşifi (1254 - 1324)
Ümit Burnu’nun Keşfi (1487)
Amerika’nın Keşfi (1492)
Hint Deniz Yolunun Keşfi (1497)
Dünya’nın Çevresinin Dolaşılması (1521)
Po r t e Venedikli
gezgin
İspanyol denizci Kristof
Portekizli denizci Vasko
kizli denizci Macellan
Portekizli
denizci
Marko
Polo,
Çin’e
ve
Kolomb Amerika’yı keşfetti,
dö Gama, Ümit Burnu’ndan
Amerika’nın güneyine ulaştı.
Bartelmi Diaz Portekiz’den yola
Asya’nın çeşitli yerlerine yaptığı çıkıp Batı Afrika’yı takip ederek Fakat buranın yeni bir kıta olduğunu dolaşarak
Hindistan’ın
batı Kendi adını verdiği boğazı aşarak
gezilerde gördüğü yerleri ve Afrika’nın güney ucuna ulaştı. anlayan İtalyan denizci Amerigo kıyılarına ulaştı. Bu durum yeni Büyük
Okyanus’a
geçti.
Filipin
edindiği izlenimleri anlatarak, Fırtınalar Burnu adı verilen bu yeni Vespucci olmuştur. Bu nedenle yeni bulunan Hint deniz ticaret yolunun Adaları’nda yerli halkla yaptığı savaşta
Avrupa’nın
Uzakdoğu
bulunan
kıtaya
Amerika
ismi
Portekizlilerin
kontrolüne
öldü.
İkinci
Kaptan
Del
Kano
Ümit
yol denizcilerin ümidini kırmamak
uygarlıklarını
tanımasını
verilmiştir.
geçmesine neden olmuştur.
Burnu’nu
dolaşarak
için daha sonra Ümit Burnu
sağlamıştır.
İspanya’ya döndü.
olarak değiştirildi.
394
394
BÖLGELER VE ÜLKELER ARASI ETKİLEŞİMDE TEKNOLOJİNİN ROLÜ
İLETİŞİM TARİHİ
İnsanın en temel ihtiyaçlarından birinin iletişim olduğu bilinir. İnsan toplumsal bir varlıktır ve iletişim de ilk insandan günümüze kadar her
zaman var olmuştur. Kişinin kendisini ifade etmesi, çevresi ile bağlantı kurması, yaşadığı kültürü tanıması, kültürünü gelecek kuşaklara ve diğer kültürlere aktarabilmesi iletişimle mümkündür. Başka bir deyişle, iletişim, insan için yaşamsal öneme sahip kavramlardan biridir. İnsanlar
yaşam koşullarını kolaylaştırmak için çeşitli icatlar yapmışlar, yenilikler geliştirmişler, bunlardan yararlanmayı bilmişlerdir. Her türlü gelişim,
değişimi de birlikte getirmiş ancak iletişimin temel amacı değişmemiştir. Öte yandan iletişimin şekli değişim göstermiştir. İletişim araçları icat
edilmiş, çoğalmış, çeşitlenmiş ve gelişmiştir. Dolayısıyla, iletişimin şeklinde de değişiklikler meydana gelmiştir. İnsan sayısı her geçen gün
artarken, iletişim araçlarının sayıları da, iletişim araçlarına sahiplik oranları da artmış, kullanımları kolaylaşmış, iletişimin miktarı artmıştır. İlk
insandan günümüze, iletişimin hızı da artmıştır. Yaygınlaşan iletişim araçlarının ve iletişim servislerinin bedelleri de ilk çıktıkları güne oranla
azalma göstermiştir. İletişim miktarının artması, ucuzlaması insan yaşamının kolaylaşmasına yardımcı olurken, toplumsal hayatın değişmesine yol açmıştır. İletişim tarihi, insanlık kadar eskilere dayansa da iletişim araçları görece daha yeni sayılabilir.
Bilgi Köşesi
01
02
İletişim olgusunun temelinde paylaşma ihtiyacının giderilmesi
isteği bulunur. İlk Çağ insanlarının mağara duvarlarına yaptığı
çizimler, kazımalar, boyamalar, resimler günümüze kadar ulaşmıştır.
03
Ateş ve dumanın da o dönemlerde iletişim aracı olarak kullanıldığı, uzak yerleşimlerdeki insanların, duman kullanarak, haberleşmeyi sağladıkları bilinmektedir.
04
MÖ 1300 yılında Mezopotamya’da ilk alfabe kullanılmıştır. Uygarlıklar geliştikçe ve insanların buluş yetenekleri daha iyiyi yapmaya yöneldikçe yazılardaki sembollerde değişmeye, sözcüklerden
oluşan tümcelerle metinlerden oluşturulmaya başlanmıştır. Daha
sonra değişik alfabeler ortaya çıkmıştır. Latin, Arap, Kiril, Japon
ve Çin alfabeleri gibi. Tüm insanlar kullandıkları yazılar için bu tür
alfabelerden bir tanesini temel almışlardır.
İletişim, tarihsel süreç içerisinde yazının bulunmasıyla önemli bir
boyut kazanmıştır. Yazı MÖ 4000-3000 yılları arasında Sümerler
tarafından bulunmuştur. Sümerlerin yazısını (çivi yazısı), Mısırlıların bulduğu hiyeroglif yazı ile Çinlilerin bulduğu yazılar takip
etmiştir. Bu alfabelerin hepsi sembollerden ibarettir.
İletişim alanında buluşların en önemlilerinden
biri kuşkusuz Johannes
Gutenberg’in
1438’de
bulduğu matbaadır. Matbanın bulunması basılı
metinlerin çoğaltılması
ve bir çok insana ulaştırılması demektir. Matbanın sayesinde insanlar
bilgilenmişlerdir. Haber
verme, yönlendirme, etkileme gibi kavramlar matbanın bulunmasıyla daha etkin duruma gelmiştir. Beraberinde gazeteciliğin
gelişmesine ve bir meslek haline gelmesine neden omuştur.
05
ABCÇD
EFGĞH
IİJKLM
NOÖPR
SŞ TUÜ
VY Z Q X
06
Batı’da basılı ilk kitap 1473’te Lyon’da
yayınlanmıştır. Kitap basımını takiben
basılı haberler ortaya çıkmıştır. Başlangıçta belli bir düzeni olmayan bu yayınlar XV. yüzyıl sonlarından XVI. yüzyıl
başına kadar basılı haberin ilk evresi
olarak kabul edilebilir. İtalya’da gazetelere bozuk para anlamına gelen “gazetta”
kelimesinden türeyen gazete adı verilir.
Günümüzde de medyanın dördüncü güç
olduğu görüşü kabul görmektedir.
395
395
07
08
1820 yılında Danimarkalı bilimadamı Oersted’in elektromanyetik
akımı keşfetmesiyle, günümüzde kullanılan modern iletişim araçlarının temel çalışma prensipleri ortaya çıkmıştır.
Bilgi Köşesi
1800’lü yıllara gelindiğinde insan yaşamını
değiştiren birçok buluşun yapıldığı dönemde, hareketli görüntü
adına bir buluş gerçekleştirilmiştir. Bu buluş
kameradır. Kameranın
gelişim sürecinde de
hareketin algılanması çok önemlidir. Ayrıca görüntüde hareketin oluşumu da, en az onun kadar önemli bir olaydır. Fotoğraf
makinesi aracılığı ile görüntünün kaydının yapılabilmesi 1850’li
yılarda olabilmiştir.
09
Genel hatları ile tarif edilmeye çalışıldığında telefonun farklı mekânlarda bulunan
kişiler arasında, karşılıklı ve anında mesaj
alışverişine, diğer deyişle iletişime olanak
sağlayan araçlardan biri olduğu söylenebilir. Teknik olarak sadece bir iletişim ve
enformasyon aracı olarak görünebilir, ancak aynı zamanda kültür, kimlik, siyaset
ve ekonomi alanlarında rolü bulunan bir
araçtır. Daha önce bazı denemeler olmuşsa da Graham Bell’in, 10 Mart 1876’da
telefonu icat ettiği kabul edilir. Böylece
iletişim devriminin önünün açıldığı söylenir.
11
13
15
396
396
1894 yılında Fransız Limunere kardeşler ilk sinema makinesini icat ettiler.
1922 yılında Alman bilim adamı
Korn, elektrik tellerinden fotoğraf gönderebilen ilk faks makinesi icat etmiştir.
William Cooke ve Charles Wheatstone adlı iki İngiliz 1837 yılında, teller üzerinden elektrik akımı göndererek mesaj iletmeyi başardılar. Böylece ilk elektrikli telgraf makinesi ortaya çıktı. Elektrik
akımı, alıcı cihazın kadranındaki bir dizi iğneyi hareket ettirerek
ulaştırılacak mesajın ekranda belirmesine yardımcı oluyordu.
1864 yılında ışık dalgalarına ek olarak
elektromanyetik dalga teorisini kuran
İskoçyalı James Clark Maxwell’dir. 23
yıl aradan sonra Alman Heinrich Hertz,
kendi adını verdiği dalgaları bulur ve
üretir. 3 yıl sonra da bir Fransız tarafından elektromanyetik dalga iletkeni geliştirilir. İlk antenin yapımı ise 4 yıl daha
gerektirecektir. 1894 yılında Marconi
isimli İtalyan bilim insanı, Bologna’da
Mors alfabesi ile iki uzak nokta arasındaki haberleşmeyi gerçekleştirdi. Telsiz telgraf için kullanılan teknik alt yapı sonraki yıllarda telefon için de kullanılacaktır.
10
12
İlk ses kaydı Parisli EdouardLeon Scott de Martinville
tarafından 9 Nisan 1860 yılında yapıldı. Fakat Scott de
Martinville yaptığı ses kaydını
dinleyemedi. Bu kayıttan 17
yıl sonra Thomas Edison ses
kaydı yaptı ve yaptığı bu ses
kaydını daha sonra dinleyebildi.
1907 ylında Kanadalı bilim adamı
Fesseden, insan sesiyle ilk radyo
yayınını yapmıştır. Gazete, telefon
ve sinema birer iletişim aracı olarak varlığını sürdürürken, Birinci
ve İkinci Dünya Savaşı arasındaki yıllarda önemli bir iletişim aracı
olan radyo ortaya çıkmıştır. Yazılı
basın radyonun ortaya çıkışına kadar egemenliğini sürdürmüştür. Teknik olarak radyonun ortaya çıkışını hazırlayan alt yapı
telsiz telgraftır. İletişim tarihinde, bir kitle iletişim aracı olan radyonun, yayınlarıyla insanların haber alma, eğlenme, mal ve hizmetlerden haberdar olma ihtiyaçlarına karşılık vermeye başladığı, eğitim ve kültür aldıkları söylenebilir. Radyonun kitle iletişim
aracı olarak kullanımı, 1920 yılından sonraya denk gelmektedir.
14
Televizyonun babası olarak tanınan
Paul Nipkow 1884 yılında resim tarama makinesi yaparak bu taranmış
resmin telgraf hatlarından iletilmesini tasarlamıştır. Bugünkü televizyon
kamerasının ilk halini ise ionoscope
adıyla 1923 yılında Vlademir Zworkin
yapmıştır. 1926 yılında İskoçyalı bilimadamı Logie Baird, ilk televizyonu
icat etmiştir. İlk televizyon yayını 1936’da BBC tarafından yapılmıştır.
16
1946 yılında Eckert ve Mauchly
tarafından ABD ordusu için
geliştirilen ilk ENIAC 30 ton
ağırlığında, 167 metrekare büyüklüğündeyken, zamanla küçüldü, ucuzladı, günlük hayatın
vazgeçilmezleri arasına girdi.
Çağımızın en önemli buluşlarından ve teknolojik gelişmelerindendir. 1946’da çok basit bir
şekilde, elektronik hesap makineleri ve benzeri araçlar olarak
kullanılmaya başlanan bilgisayar tekniği daha sonraki yıllarda
hızlı bir gelişim göstererek bugünkü kullanım biçimine ulaşmış
ve tüm dünya insanlarını etkisi altına almayı başarmıştır.
18
1973’te ilk cep telefonu görüşmesi yapıldı. 3 Nisan 1973
tarihinde Motorola’nın İletişim
Sistemleri Bölümü Genel Müdürü Martin Cooper New York
City sokaklarından rakipleri Bell
Labs’i aradı. Bu arama ile yeni bir çağ başladı. Yaklaşık 22 cm
boyunda, 30 devre kartının kullanıldığı Motorola DynaTAC model telefon, 10 saatte şarj edilebiliyordu. Telefonu ilk kez kullanan
Cooper ilk cep telefonunun ağırlığının 1 kilodan fazla olduğunu,
konuşma süresinin ise ancak 20 dakika olduğunu anlattı. Bu ilk
çağrının maliyeti yaklaşık 4 bin dolardı.
20
1938 yılında Amerikalı bilim adamı
Carlson fotokopi cihazı icat etmiştir.
Carlson’un icadıyla hiçbir şirket ilgilenmedi. Ronald M Schaffert bu süreci geliştirdi ve sonunda üretim hakları
Haloid Corporation’a satıldı. Bu şirket,
Carlson’ın buluşunun adını Xerography
olarak değiştirdi. Haloid şirketi, zerografi ilkesiyle çalışan ilk fotokopi makinesini 1959’da üretti. Makine
öylesine tutuldu ki, şirket daha sonra adını Xerox Corporation
olarak değiştirdi.
17
Bilgi Köşesi
19
Üzerinde radyo vericisi olan Sputnik 1 uydusu 1957 yılında SSCB
tarafından fırlatılmıştır. Sputnik 1
uydusu uzaya gönderilen ilk uydu
olmuştur. Üzerinde manyetik
band kaydedici cihaz olan ve sesin iletilmesini sağlayan Project
SCORE uydusu, ABD tarafından
1958 yılında uzaya gönderilmiştir.
- 1969’da IBM dünyanın ilk kişisel
bilgisayarını geliştirme çalışmalarını
başlattı. Bu bilgisayar SCAMP olarak
adlandırıldı.
- 1971’de John Blankenbaker ilk kişisel bilgisayar (PC) olan Kenbak-1’i
geliştirdi.
- 1975 yılında Steve Jobs ve Steve
Wozniak isimli iki arkadaş evlerinin garajında ilk kişisel bilgisayar
tasarımlarına başlayıp Basic ve CP/M işletim sistemi ile çalışan
Apple 1’i yaptılar.
- 1975’de Bill Gates Microsoft’u kurdu.
- 1977’de Apple bilgisayar kuruldu. (Apple Macintosh)
21
İçinde bulunduğumuz sanayi sonrası dönem “Enformasyon Çağı” olarak adlandırmaktadır. Her dönem kendine özgü görünümler sergilemekte, kendisinden önceki dönemlerden farklılık göstermektedir. Yaşadığımız döneme ayrıcalık kazandıran bilgi ve iletişim teknolojileri de
toplumsal, ekonomik, siyasal, kültürel ve teknolojik yapılarla etkileşim içindedir. 20. yüzyılın sonlarında toplumsal ve ekonomik ihtiyaçlar
nedeniyle bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı ilerleme ve gelişme, iletişim ortamlarının teknik anlamda birbirlerine yakınlaşmaları,
dünya toplumlarının da birbirleri ile etkileşime geçmelerine zemin hazırlamıştır. Uzak yerleşimlerin, yerel oluşumların birbirlerine bağlanmasını kolaylaştıran bu teknik alt yapı, toplumsal ilişkilerin de yoğunlaşmasını sağlamış, küreselleşme olgusunun yayılmasında önemli etken
olmuştur. Bu olgunun yayılmasındaki temel teknik alt yapı dijitalleşmedir. İletişim araçları dijitalleşmektedir.
İletişim araçlarındaki gelişmeler, cep telefonları, fakslar, bilgisayarlar, internet vb. bilgiye ulaşımı hızlandırmıştır. Bilgi ve iletişim teknolojisindeki gelişmeler, işlerin iş yerlerinde yapılması gerekliliğini de ortadan kaldırmaya başlamıştır. Bir bilgisayar ve internet bağlantısı ile ev ofis
kavramı yaşama girmiştir. İletişim teknolojileri ile yapılan birçok iş için kent merkezinde bulunan ofise gitmeye zaman harcanması gerekmemektedir. Çoklu ortam ya da internet ile iletişim, toplumlar arasında oluşturduğu sanal ortam sayesinde zamanı ve uzamı birleştirmiş, bilgi
edinme konusunda sınırların kalkmasına yol açmıştır. Elbette bütün bunların getirileri, sağladığı olanaklar kadar kaybettirdikleri ve ortaya
çıkardığı kısıtlılıklar da sorgulanmaya değerdir.
397
397
DÜNYA’YI BİRBİRİNE BAĞLAYAN AĞLAR: ULAŞIM
ULAŞIM
Bilgi Köşesi
İnsanların ürettikleri çeşitli ham ve işlenmiş maddelerin, haberlerin bir yerden başka bir yere
nakledilmesine ulaşım veya ulaştırma denilmektedir. Bir ülkenin ekonomik kaynaklarının değerlendirilmesi, diğer ülkelerle ticari, kültürel vb. ilişkilerin kurulabilmesi bakımından ulaşım
sistemlerinin önemi büyüktür. Küreselleşme ve iletişim olanakları sürekli artan dünya ülkeleri
içinde gelişmiş bir ulaşım sistemine sahip olmayan bir ülke, dünya ile bağlantısını en alt düzeye indirmiş demektir. Ülke içi ulaşım sistemlerinin de gelişmemiş olması bölgeler arasındaki
ilişkileri kısıtlar. Bir bölgenin fazla yetişen tarımsal ürünü veya sanayi maddesi, ulaşım sistemleri aracılığı ile o ürün veya maddeden yoksun alanlara iletilebilir. Ulaşım, sadece ekonomik
açıdan değil, ülkelerin bütünlüğü ve savunması açısından da büyük önem taşır.
Demir Yolu
Dünya’da ilk demir yolu taşımacılığı 1830’da George Steveson’un inşa ettiği Liverpool - Manchester arasındaki demiryolu ile başlar. Demir yollarının gelişmesi, Sanayi Devrimi’nin dünyada yaşayan hemen herkesin yaşantısını etkilemesini sağlayan çok büyük üretim endüstrisi
yarattı. İlk demir yolları genel olarak maden kömürünü taşımak için inşa edilmiştir. Daha sonra
hem yük (maden kömürü, demir, pamuk vs.) hem de yolcu taşımak için demir yolu inşaatına
17. yüzyılın ortalarından itibaren hız verilmeye başlanmıştır. Demir yolları daha sonra fazla
nüfuslu merkezleri birbirlerine bağlamak için önemli bir ulaşım aracı olarak gündeme gelmiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren demiryolu yapımında hızlı ilerlemeler görülmektedir.
Bu tarihlerde demir yolu ve deniz yolu ulaşım ağı birbirine bağlanmış ve böyle bölgelerde ulaşım eskiye oranla kıyas edilemeyecek derecede ilerlemiştir. Demir yolları, günümüzde gerek
yük gerekse yolcu taşımacılığında diğer ulaşım araçlarının devreye girmesiyle eski önemini
büyük ölçüde kaybetmiştir.
Kuzey Amerika Demir Yolları
Dünya demir yolları ağının yaklaşık yarısı bu kıtadadır. ABD ve Kanada, dünyada demir yolu
ağının gelişmiş olduğu ülkeler arasındadır. ABD’de demir yolu ağı, sanayi bölgelerinde ve
kuzeybatıda yer alır.
Avrupa Demir Yolları
Kuzeybatı Avrupa’daki demir yolu ağı ABD’den daha yoğundur. Özellikle ovaları takip eden
demir yolu Kuzey Avrupa ovalarından Urallar’a kadar uzanmaktadır. Kuzeybatı Avrupa’yı, Baltık Denizi’ni, Akdeniz, İber Yarımadası’nı ve Balkanlar’a bağlayan önemli demir yolları uzanır.
Diğer ülkelerde olduğu gibi Alpler’de demir yolu ağı seyrekleşir. Alpler’de tünellerden geçen
demir yolları Kuzey Avrupa’yı İtalya’ya tünellerle bağlar. Avrupa demir yollarının iki önemli
özelliği bulunur. Bunlardan biri, yerleşme ve sanayi bölgelerinde yapılan demir yollarının daha
sonra sanayi ve ticaretin ağırlık kazandığı belli merkezlere ulaştırılmasıdır. Diğer özellik ise
demir yolunun her ülkenin başkentini birbirine bağlamasıdır.
Asya Demir Yolları
Bu kıtada demir yolu ağı hem yapım hem de ulaşım yönünden diğer kıtalara göre önemli
farklılık gösterir. Batılı sistemde demir yolu ağı ancak belli yerlerde görülür. Asya’nın batısı Avrupa ile bağlantı hâlindedir. Burada önemli demir yolu, Moskova’yı Sibirya üzerinden Pasifik
kıyısındaki Vladivostok’a bağlayan yoldur. Daha sonra Sovyet rejimi altında inşa edilen TransSibirya Demir Yolu’dur. Bu yol Orta Urallar, Kuznetsk sanayi bölgelerini Avrupa’ya bağlar.
Afrika Demir Yolları
Afrika‘da iki bölge demir yolu açısından orta derecede gelişmiştir. Fransızların desteği ile
yapılan doğu-batı yönündeki demir yolu ağı, Fas, Tunus ve Cezayir arasında uzanır. Bu
demir yolları ile Akdeniz kıyısındaki limanlar iç kısımlardaki çöllere bağlanır. Güney Afrika
Cumhuriyeti’nde Cape Town’dan ülkenin her tarafında bağlantı sağlayan demir yolları vardır.
398
398
Kara Yolu
Karadeniz
Türkiye
Sard
Dünya’nın en eski ulaşım yoludur. İlk yolların Eski Romalılar döneminde yapıldığı bilinmek-
Hazar
Denizi
tedir. İlk karayolu ulaşımı çoğunlukla belirli bölgelerdeki değerli malların taşınması ile ortaya
Mezopotamya
Akdeniz
İran
Suriye
Persipolis
Mısır
çıkmıştır. İpek Yolu (Çin ile Akdeniz arasında), Baharat Yolu (Hindistan ile Akdeniz arasında),
Çay Yolu (Pekin ile Moskova arasında) ve Kral Yolu bunun en güzel örnekleridir. Modern
anlamda kara yolu taşımacılığı 19. yüzyılda yol yapım tekniklerinin gelişmesiyle birlikte baş-
niz
ılde
Kız
Arabistan
Basra
Körfezi
Kral Yolu
Kral Yolu veya tam ismi ile Pers Kral Yolu, Pers
İmparatorluğu Kralı Darius zamanında MÖ 5.
yüzyılda yapılmış olan bir antik ana yoldur.
Darius yolu büyük imparatorluğu boyunca
Susa’dan Sardis’e kadar hızlı ulaşımı kolaylaştırmak için yapmıştır. Lidyalıların başkenti
Sardes’ten başlayarak doğuya doğru ülkemizin orta kuzey kısmından Irak’ın Musul şehrine varmakta, Bağdat şehrinden geçerek
Mezopotamya’daki Ninova şehrine ulaşmaktadır. Asya kıtasından getirilen ticaret malları
Ege üzerinden gemilerle Avrupa’nın önemli
limanlarına taşınmaktadır. Lidyalılar Kral Yolu
sayesinde ekonomik alanda önemli kazançlar elde etmişlerdir. Lidyalılar ticaret sayesinde komşu devletlere göre bilimde, sanatta ve
teknolojide üstün bir konuma gelmişlerdir. Lidyalılar tüccar bir toplumdu. Sosyal tabakalar
içerisinde tüccarlar, asiller ve büyük zenginler
üst sıralarda yer almıştır. Bu da toplumun ekonomik olarak gelişmesine katkı sağlamıştır.
lamıştır. 20. yüzyıla gelindiğinde motorlu taşıtların kullanılmaya başlanmasıyla, asfalt yol
yapımı yaygınlaşmış ve 21. yüzyılda da en çok kullanılan ulaşım ağı durumuna gelmiştir.
Bilgi Köşesi
Dünya’da kara yolunun çok tercih edilmesinin en önemli nedeni her noktaya ulaşabilmesidir.
Dünya’da en uzun ve kaliteli yol ağı ABD’de iken, birim alana düşen kara yolu ağının en
uzun olduğu ülkeler Japonya, Almanya, Fransa, İtalya, Danimarka, Belçika ve İngiltere’dir.
Kıta ölçüsünde düşünüldüğünde Amerika ve Avrupa dünyanın en yoğun ve en kaliteli yol
ağına sahip alanlardır. Asya’da, Çin, Pakistan’ın doğu kesimi ve güneyde Hindistan kara yolu
ağının en yoğun olduğu bölgelerdir. Asya kıtasında en önemli kavşak noktası Anadolu’dur.
Bu yolun en önemlisi ise Balkanlar’dan ve Orta Avrupa’dan gelen Tem (Transport European
Motorway) Trakya üzerinde Anadolu’yu katederek güneye uzanmaktatır.
Hava Yolu
Hava yolu taşımacılığı; geçen yüzyılın başlarından itibaren günümüze devrim niteliğinde
çok büyük genişlemelere sahne olmuştur. Öyle ki; daha geçen yüzyılın başlarında Avrupa
kıtasından, Amerika kıtasına ya da uzak doğuya yolculuklar; gerek deniz yolu ve gerekse
kara yolu ile gerçekleşmekte idi ve bu da günler alan çok zahmetli bir işti. Çok zorunlu hallerin dışında bu yolculuklara çıkan insan sayısı azdı. Ama günümüzde hava yolu taşımacılığı
sayesinde farklı mekânlara gitmek ve farklı kültürleri tanımak oldukça kolaylaşmış ve turizm
olgusu bu bağlamda büyük ilerlemeler kaydetmiştir.
Hava yolu taşımacılığının bu denli kolaylaşması turizm hareketlerinin artmasına neden olmuştur. Öyle ki; bu gün dünyada yaklaşık 500 milyon insan şu veya bu nedenle havayolu
taşımacılığı sayesinde yer değiştirmektedir. Bunun neticesinde de hava yolu taşımacılığı
muazzam geniş ve büyük bir sektör halini almıştır.
Hava yolu ulaşımı, I. Dünya Savaşı’ndan sonra hızla gelişti. İlk seferler 1919’da Fransa’da
başladı. Atlantik seferleri 1930’da başladı. Hava yolu ulaşımı uçak, yakıt, havaalanı, yol unsurlarını kapsar. Havaalanları büyük, küçük, hafif, basit uçakları kabul etmelerine göre sınışanırlar. ABD’de 10 binden fazla havaalanı bulunmaktadır.
Hava yolu ile aynı zamanda yük taşımacılığı da yapılmaktadır. Bu amaçla yapılmış kargo
uçakları, posta hizmetleri kısa sürede yerine gitmekte, özellikle çabuk bozulur sebze, meyve
ile süs bitkilerinin önemli pazarlara ulaştırılması sağlanmaktadır.
Dünya’da başlıca hava limanları; Atlanta, Los Angeles, Denver, Dallas, John F. Kennedy
(ABD), London Heathrow (İngiltere), Pekin, Hong Kong (Çin), Tokyo (Japonya), Paris Charles de Gaulle (Fransa), Frankfurt (Almanya), Amsterdam (Hollanda).
399
399
Deniz Yolu
Deniz yolu ulaşımı liman ve iskeleler arasındaki yolcu ve yük taşıma işlerini kapsamaktadır. Deniz yolu ile yolcu ve yük taşımacılığı kara yolu,
demir yolu ve hava yolu taşımacılığına göre daha ucuzdur. Çünkü çok sayıdaki yolcu ve binlerce ton ağırlığındaki yük çok uzak mesafelere
birlikte taşınabilmektedir. Ayrıca su yüzeyinde yapılan bu taşımacılıkta yol yapım ve bakım masraşarı yoktur. Liman ve iskelelere yapılan
masraşar uzun süre yeterli olmaktadır.
Kuzey Atlantik Deniz Yolu
Dünya’nın deniz trafiğinin en yoğun olduğu yerdir. Kuzeybatı Avrupa limanları ile Kuzey Amerika ve Güney Amerika arasındadır. Amerika
kıtası ile Avrupa kıtası arasında ham madde, yarı işlenmiş ve işlenmiş madde nakli, gemiler ile olmaktadır. Özellikle Güney Amerika’dan ham
ve yarı işlenmiş madde veya mallar Kuzeybatı Avrupa’ya, Kuzey Amerika ve Avrupa arasında ise her türlü işlenmiş ve yarı işlenmiş maddeler
karşılıklı olarak taşınmaktadır. Kuzey Atlantik Yolu’nun bir diğer özelliği de Avrupa ve Amerika kıtasının doğusundaki malların Panama Kanalı
üzerinden Amerika kıtasının batı kıyılarına taşınırken kullanılan önemli bir su yoludur. Kuzey Atlantik Yolu, deniz taşımacılığında tehlikeli bir
güzergâhtır. Çünkü kışın kutupsal hava kütlelerinin etkisiyle şiddetli rüzgârlar ve buna bağlı yüksek dalgalar tehlike oluştururken, yazında
Labrador soğuk su akıntısının etkisiyle buz dağları (aysbergler) ulaşımda tehlikeler yaratmaktadır. Avrupa’da; Londra, Liverpool (İngiltere), Rotterdam (Hollanda), Hamburg, Rostock (Almanya), Bordo (Fransa), Anvers (Belçika), Lizbon (Portekiz), Stockholm (İsveç) ve Kuzey
Amerika’da; New York, Boston, Philadelphia (ABD) ve Quebec (Kanada) limanları Kuzey Antlantik kıyılarının önemli limanlarıdır.
Bilgi Köşesi
Akdeniz - Asya - Avustralya Deniz Yolu
Batı Avrupa’dan başlayıp Akdeniz, Süveyş Kanalı, Kızıldeniz’i izleyerek Hint Okyanusu’na, oradan Doğu Afrika, Güneydoğu Asya ve Yeni
Zelanda’ya kadar uzanır. Bu yolun esas düğüm noktasını, Akdeniz’i Atlas Okyanusu’na bağlayan Cebelitarık Boğazı ile aynı denizi Kızıldeniz’e
bağlayan Süveyş Kanalı oluşturur. Bu yolun Kızıldeniz’den Hint Okyanusu’na bağlantısı Bab-ül Mendep Boğazı ile olur ki bu noktada bu işlek
yol ikiye ayrılır. Bunlardan bir tanesi Doğu Afrika kıyılarına, diğeri ise Basra Körfezi, Pakistan ve Hindistan kıyılarını izleyerek Güneydoğu
Asya ve Avustralya limanlarına ulaşmaktadır. Avrupa’da; Cenova, Venedik (İtalya), Marsilya (Fransa), Barselona, Las Palmas (İspanya), Pire
(Yunanistan), İstanbul, Afrika’da; İskenderiye (Mısır), Asya’da ki; Kalküta, Bombay (Hindistan), Tel Aviv (İsrail), Karaçi (Pakistan) ve Singapur
limanları Akdeniz-Hint Okyanusu kıyılarındaki önemli limanlardır.
Pasifik Aşırı Deniz Yolları
Avustralya ile Doğu Asya limanlarını kapsar. Özellikle bu bölgenin önemi Panama Kanalı açıldıktan sonra daha da arttı. Kuzey Amerika’da;
Los Angales, Seattle, Honolulu (ABD), Asya’da; Tokyo, Kobe, Osaka, Nagoya,Yokohoma (Japonya), Bangkok (Tayland), Seul (Güney Kore),
Avustralya’da Sidney limanı bu deniz yolu güzergâhının önemli limanlarıdır.
Okyanuslardaki deniz ulaşım yolları
KUZEY
AMERİKA
Kuzey Atlantik
Yolu
Atlas
Okyanusu
Büyük
Okyanus
400
400
GÜNEY
AMERİKA
Atlas
Okyanusu
ASYA
AVRUPA
Hindistan
Çin
Büyük
Okyanus
AFRİKA
Hint
Okyanusu
AVUSTRALYA
BOĞAZLAR VE KANALLAR
Bering Boğazı
Kiel Kanalı
Dover Boğazı
ATLAS
KUZEY
OKYANUSU
AMERİKA
İstanbul
Boğazı
AVRUPA
Cebelitarık Boğazı
ASYA
Kerç Boğazı
Hürmüz Boğazı
Süveyş
Kanalı
BÜYÜK
OKYANUS
AFRİKA
Panama Kanalı
Babülmendeb
Boğazı
GÜNEY
BÜYÜK
Bilgi
Köşesi
OKYANUS
Malakka
Boğazı
Torres Boğazı
Sonde
Boğazı
ATLAS
AMERİKA
OKYANUSU
HİNT
AVUSTRALYA
OKYANUSU
Beagle Boğazı
Macellan Boğazı
Ümit Burnu
Cook Boğazı
Drake Boğazı
Panama Kanalı
Panama’da bulunan kanal 1914 yılında açılmıştır.
Büyük (Pasifik) Okyanus ile Atlas (Atlantik) Okyanusu’nu birbirine
bağlayan su yoludur.
Güney Amerika kıtasının en güney ucu olan Horn Burnu’ndan dolaşma külfetini ortadan kaldırmış olması nedeniyle çok önemlidir.
Güney Amerika kıtasının en güney ucunda bulunan geçitlerin (Macellan, Drake ve Beagle) öneminin kaybetmesine neden olmuştur.
Dünya ticaretinin %5’i bu kanal üzerinden yapılır.
Dünya’nın maliyeti en yüksek olan kanalıdır.
Süveyş Kanalı
1869 yılında ulaşıma açılan kanal Fransızlar tarafından yapılmıştır.
Mısır’da bulunan kanal Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlar.
163 km uzunluğunda ve en dar yerinde 300 m genişliğindedir.
Kanal, Afrika çevresinde dolaşmaya gerek kalmadan Asya ile Avrupa arasında deniz taşımacılığı yapılmasını sağlar.
Kanalın açılmasıyla Ümit Burnu’nun önemi azalmış olup Akdeniz
limanları eski önemini tekrar kazanmıştır.
Kanalın açılmasıyla Akdeniz- Asya arasındaki denizyolu zaman ve
mesafe olarak kısalmıştır.
Deniz canlılarının doğal göç güzergâhı haline gelerek Akdeniz ekosisteminin çeşitliliğinin artmasına katkıda bulunmuştur.
Dünya ticaretinin %7’si bu kanal üzerinden yapılır.
Hürmüz Boğazı
Ortadoğu’da bulunan boğaz, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne ve
Hint Okyanusu’na bağlar.
Ortadoğu petrollerinin yarıya yakınını (ABD, Batı Avrupa ve Çin’e
gönderilen petrolün yaklaşık yarısı) bu boğazdan transit geçen gemiler taşır.
Ekonomik ve stratejik açıdan oldukça önemlidir.
Kerç Boğazı
Azak Denizi’ni Karadeniz’e bağlayan boğazdır.
Cebelitarık Boğazı
Akdeniz’i Atlas Okyanusu’na bağlayan boğaz, İspanya ile Fas arasındadır.
Dünya’nın en işlek üç su yolundan biridir.
Babülmendep Boğazı
Kızıldeniz’i Hint Okyanusu’na (Aden Körfezi) bağlar.
Yemen ile Somali kıyıları arasındadır.
Süveyş kanalı açıldıktan sonra önemi daha da artmıştır.
Malakka Boğazı
Güneydoğu Asya’daki Malezya ve Sumatra adası (Endonezya)
arasındadır.
Büyük Okyanus ile Hint Okyanusu arasındaki en işlek boğazdır.
Güneydoğu Asya’nın önemli ülkeleri olan Japonya, Hindistan,
Endonezya, Güney Kore ve Çin´in Avrupa ve Ortadoğu ülkeleri ile
yaptıkları ticari ilişkilerde kullandıkları deniz yoludur.
Kiel Kanalı
Almanya’da bulunan kanal Kuzey Buz Denizi ile Baltık Denizi’ni
birbirine bağlar.
Kanal, 1887-95 arasında, kuzeye gidecek savaş gemilerine kestirme bir yol sağlamak amacıyla yapıldı.
Dover Boğazı
Büyük Britanya adasını Avrupa’dan ayıran dar bir boğazdır.
İstanbul Boğazı
Karadeniz’i Akdeniz’e bağlayan Dünya’nın en işlek su yollarından biridir.
Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerin Akdeniz ve oradan da okyanuslara açılmak için zorunlu olarak kullandıkları boğazdır.
Bering Boğazı
Asya’nın en doğu noktası ile Amerika ‘nın en batı noktası arasında bir boğazdır.
Rusya ile ABD (Alaska) arasında coğrafi bir sınır konumunda olması
ile birlikte Amerika ve Asya kıtalarının birbirine en yakın olduğu
yerdir.
401
ETKiNLiK • 1
COĞRAFYA
KÂŞİŞER KONUŞUYOR
Aşağıdaki haritada kâşişerin isimlerini belirtiniz.
(Anahtar Kelimeler: Macellan, Kristof Kolomb, Bartelmi Diaz, Ameriko Vespuçi, Del Kano, Marko Polo, Vasko dö Gama)
İspanyol denizci ve kâşifim.
1492’de Amerika kıtasını
keşfettim.
KUZEY
Fakat buranın bir kıta
olduğunu anlayamadım.
AMERİKA
Anadolu'yu, Mezopotamya'yı, İran'ı,
Türkistan'ı, Pamir Dağları'nı, Gobi
Çölü'nü ve Çin'i dolaştım. 2,5 yıl
kadar süren bu yolculuklarından
sonra Kubilay Han'ın verdiği görevle
17 yıl Doğu ülkelerini dolaştım.
İtalyan denizci ve kâşifim.
Amerika kıtasına ulaştım.
Benden önceki denizciler
buranın bir kıta olduğunu
anlayamamışlar.
ASYA
AVRUPA
03
02
BÜYÜK
01
OKYANUS
Portekizli denizci ve kâşifim.
1521’de Dünya’nın etrafını
dolaşmak üzere yol çıktım.
Fakat bu turu tamamlayamadan
Filipinler’deöldüm.
Dünya’nın etrafını dolaşmak
ATLAS
üzere
çıktığımız ekibin
2. kaptanıydım. Kaptanımız
OKYANUSU
öldüğü
için bu seyehati benim
kaptanlığımda tamamladık.
BÜYÜK
Portekizli denizci ve kâşifim.
1497’de Hint deniz yolunu
keşfettim.
AFRİKA
OKYANUS
04
GÜNEY
AMERİKA
05
Palme Yayıncılık
BÖLÜM – 10
ETKİNLİKLER
Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya
Ümit
Burnu
Portekizli denizci
ve kâşifim.
1487 yılında
Lizbon
limanından
yola çıktım
Ümit Burnu’nu
ulaştım.
07
HİNT
AVUSTRALYA
OKYANUSU
06
ETKiNLiK • 3
Aşağıda iletişim tarihinin ilkleri verilmiştir. Bunlar hakkında bilgi toplayınız.
Cep Telefonu
Telgraf
Çivi Yazısı
Kamera
Ses Kayıt Cihazı
Faks Makinesi
Sinema
Makinesi
Alfabe
402
Elektromanyetik ilk akım
Aşağıdaki haritada verilen önemli boğaz ve kanalların isimlerini yazınız.
BOĞAZLAR VE KANALLAR
1
6
ATLAS
KUZEY
9
7
AMERİKA
10
8
BÜYÜK
11
12
2
OKYANUS
ASYA
AVRUPA
OKYANUSU
AFRİKA
BÜYÜK
OKYANUS
15
13
17
GÜNEY
AMERİKA
ATLAS
OKYANUSU
Palme Yayıncılık
14
4
3
HİNT
5
Radyo
Televizyon
Haberleşme Uydusu
16
AVUSTRALYA
OKYANUSU
18
Matbaa Makinesi
Gazete
Telefon
Telsiz
Fotokopi
Makinesi
Bilgisayar
403
COĞRAFYA
(Anahtar Kelimeler: Cook Boğazı, Bering Boğazı, Torres Boğazı, Panama Kanalı, Sonde Boğazı, Beagle Boğazı, Ümit Burnu, Macellan Boğazı, İstanbul Boğazı, Bab-ül Mendep Boğazı, Drake Boğazı, Süveyş Kanalı, Kiel Kanalı, Hürmüz Boğazı, Dover Boğazı, Kerç Boğazı, Malakka Boğazı, Cebelitarık Boğazı)
BÖLÜM – 10
ETKiNLiK • 2
BÖLÜM – 10
Test
1
Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya
1.
4.
COĞRAFYA
Avrupa,
doğunun kaliteli ipek ve baharatı ile tanışınca,
bu ürünlere büyük bir talep doğmuş ve ...........................
olarak adlandırılan tarihi ticaret yolları yapılmıştır. Çin’in
en uç noktasından başlayıp Anadolu’nun çeşitli yerlerinden geçerek İstanbul’da birleşen ve oradan da
Avrupa’nın içlerine giden bu yol boyunca, yükleri taşıyan
kervanlar sadece ticaretin gelişmesini değil, Asya ile Avrupa arasında günümüzde de izleri görülen kültür alışverişini de sağlamıştır.
Coğrafi keşişerin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Ticaret yollarının rotası değişti
B) Dünya’nın yuvarlak olduğu anlaşıldı
C) Kölecilik anlayışı ortaya çıktı
D) Yeni keşfedilen yerlerden Avrupa’ya çok miktarda
ham madde taşındı
E) Sömürgecilik anlayışı sona erdi
Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) İpek Yolu
5. Asya ile Avrupa arasında ticaretin gerçekleşmesin-
B) Baharat Yolu
de önemli bir yere sahip olan Akdeniz ticaretinin 16.
yüzyıldan itibaren önemini kaybetmesinin nedeni
aşağıdakilerden hangisidir?
C) Çay Yolu
D) Kral Yolu
E) Buhur Yolu
A) Venediklilerin Akdeniz ticaretine hâkim olmaları
2. Yeni Çağ’da;
•
Ümit Burnu keşfedildi.
•
Hint deniz yolunu bulundu.
•
Amerika kıtası keşfedildi.
•
Dünya’nın etrafı dolaşıldı.
Palme Yayıncılık
B) Avrupalıların Afrika’nın güneyinden Güneydoğu
Asya’ya ulaşmaları
Yukarıdaki keşişere zemin hazırlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
C) İpek ve baharat yollarının Osmanlı’nın kontrolüne
geçmesi
D) Amerika kıtasının keşfedilmesi
E) Baharatın ve ipeğin eskisi kadar çok kullanılmaması
6.
A) Pusulalanın bulunması ve geliştirilmesi
B) Sanayi Devrimi’nin başlaması
Uzak Doğu’da üretilen bir mal, Avrupa’ya gelinceye kadar çok el değiştirdiğinden değeri katlanarak artmakta
ve Avrupa’da değerinin bir kaç misline satılmaktaydı.
C) Akdeniz limanlarının önemini kaybetmesi
Bu durum Avrupalıyı aşağıdaki faaliyetlerden hangisine mecbur bırakmıştır?
D) İpek ve baharat yollarının Akdeniz limanlarına ulaşması
A) Yeni ticaret yolları arayışına girmelerine
E) Barutun ateşli silahlarda kullanılması
B) Sanayi Devrimi’ni hızlandırmalarına
C) Haçlı Seferleri’ni başlatmalarına
3.
Hindistan’dan başlayarak İran Körfezi ve Irak üzerinden
Suriye limanlarına veya Kızıldeniz yoluyla Süveyş ve
Akabe’ye, oradan da kara yoluyla İskenderiye’ye ulaşan
ticaret yoludur.
D) Komşu ülkelerle ittifak kurarak ticaret yolları üzerindeki ülkelere savaş açmalarına
E) Sömürgecilik anlayışını benimsemelerine
Paragrafta bazı özellikleri verilen ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir?
A) İpek Yolu
C) Kral Yolu
404
7. Kral Yolu, aşağıdaki kentlerden hangisin­den geçmemiştir?
B) Çay Yolu
A) Musul
D) Altın Yolu
C) Bağdat
E) Baharat Yolu
1. A
2. A
3. E
4. E
5. B
E) İstanbul
6. A
B) Malatya
7. E
D) Basra
13. Asya ile Avrupa arasında yüzlerce yıl ticaret yolu ola-
eski önemini kazanmaları aşağıdakilerden hangisiyle gerçekleşmiştir?
rak kullanılan İpek Yolu aşağıdaki ülke ve kentlerden
hangisinden başlar?
A) Ümit Burnu’nun keşfedilmesi
A) Japonya - Tokyo B) Hint deniz yolunun keşfedilmesi
B) Kazakistan - Bişkek
C) Hindistan - Kalküta
D) Çin - Xian
COĞRAFYA
C) Süveyş Kanalı’nın açılması
BÖLÜM – 10
8. Coğrafi keşişerle önemi azalan Akdeniz limanlarının
E) Moğolistan - Ulanbatur
D) Sanayi Devrimi’nin başlaması
E) Amerika kıtasının keşfedilmesi
14. Aşağıdakilerden hangisi Baharat Yolu’nun geçtiği
deniz ya da okyanuslardan değildir?
9.
A) Büyük Okyanus IV
I
C) Umman Denizi
II
B) Akdeniz
D) Kızıldeniz
E) Hint Okyanusu
III
15. Hint Denizi’ni aşarak Hindistan’ın batı kıyılarında bulunan Kalküta limanına ilk defa ulaşabilen Avrupalı
kaşif hangisidir?
V
A) Ameriko Vespuçi
Yukarıdaki haritada numaralandırılarak verilen alanlardan hangisi tarihi İpek Yolu üzerindedir?
B) II
C) III
D) IV
E) V
10. Aşağıda verilenlerden hangisi Avrupalı denizciler tarafından diğerlerinden sonra yapılmıştır?
A) Amerika’nın keşfedilmesi
B) Hint Deniz Yolu’nun keşfedilmesi
Palme Yayıncılık
A) I
C) Kristof Kolomb
D) Del Kano
E) Bartelmi Diyaz
16. Aşağıda verilen yerlerden hangisi Coğrafi Keşişer
sonucunda bulunan yerlerden biri değildir?
A) Macellan Boğazı
C) Hindistan
C) Ümit Burnu’nun keşfedilmesi
B) Vasko dö Gama
B) Ümit Burnu
D) Güney Amerika
E) Kuzey Amerika
D) Dünya’nın etrafının dolaşılması
17. Yeni Çağ’da Avrupa’da meydana gelen aşağıdaki ge-
E) Antarktika’nın keşfedilmesi
11. Tarihsel süreçte ilk uzun mesafeli kara yolu taşıma-
lişmelerden öncelikle hangisi Osmanlı ekonomisini
olumsuz yönde etkilemiştir?
cılığını başlatan millet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sanayi Devrimi
A) Hititler
B) Reform Hareketleri
C) Akadlar
B) Lidyalılar
D) Sümerler
C) Rönesans Hareketleri
E) Babilliler
D) Aydınlanma çağı
12. Ümit Burnu’nu ve Hint Deniz Yolu’nu keşfeden ilk Avrupalı denizciler aşağıdakilerden hangisinde doğru
olarak verilmiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
Ümit Burnu
Macellan
Vasgo dö Gama
Bartelmi Diaz
Kristof Kolomb
Del Kano
8. C
9. B
11. B
12. C
18. Aşağıda verilen ülkelerin beşeri ve ekonomik özellikleri göz önünde bulundurulursa hangisinde teknolojik gelişmeleri takip etme ve bu gelişmelerden yararlanma olasılığının daha düşük olduğu söylenebilir?
Hint Deniz Yolu
Bartelmi Diaz
Ameriko Vespuçi
Vasgo dö Gama
Bartelmi Diaz
Kristof Kolomb
10. E
E) Coğrafi Keşişer
A) Japonya
C) Sudan
13. D
14. A
B) Kanada
D) Türkiye
E) İngiltere
15. B
16. C
17. E
18. C
405
BÖLÜM – 10
Test
2
Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya
1.
6.
Ticari
taşımacılıkta en ekonomik ulaşım sistemi han gisidir?
COĞRAFYA
A) Hava yolu
II. Kara yolu
D) Kara yolu
E) Metro
A) I - II ve III
2. Aşağıda bazı icadlar verilmiştir.
II. Bilgisayar
7.
III. Radyo
3.
B) Süveyş Kanalı
C) Macellan Boğazı
D) II - III ve I
D) Panama Kanalı
E) III - I ve II
E) Beagle Boğazı
Aşağıdakilerden hangisi teknolojik gelişimlerin insana sağladığı yararlar arasında gösterilemez?
A) Mal ve hizmetlerin üretiminin artması
B) Doğal kaynak kullanımının artması
Palme Yayıncılık
A) Kara Boğazı
B) I - III ve II
C) II - I ve III
8. Dünya demir yollarının yaklaşık yarıya yakının bulunduğu saha aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güney Amerika
B) Avrupa
C) Yeni iş sahaları oluşması
C) Hindistan
D) Daha yüksek bir hayat standardı sağlaması
D) Kuzey Amerika
E) Mal ve hizmetleri üretmek için gerekli iş gücü miktarının azalması
4.
Aşağıdaki ülkelerden hangisinde demir yolu ulaşımı
daha yaygındır?
A) Brezilya
B) ABD
E) Asya
9.
Akdeniz, Atlas Okyanusu’na aşağıdaki boğaz ya da
kanallardan hangisiyle bağlanmaktadır?
A) Hürmüz Boğazı
10. Hürmüz Boğazı, Dünya’da stratejik su geçitlerinden bir
Aşağıdaki su yollarından hangisi şu an Dünya’nın en
işlek deniz yolu durumundadır?
tanesi olarak bilinir. Stratejik özelliğini arttıran da dünyanın en önemli doğal kaynaklarından birinin sevkiyatının
yapılıyor olmasıdır.
A) Kuzey Atlantik Yolu
Aşağıdaki doğal kaynaklardan hangisi Hürmüz
Boğazı’nın önemini arttırmakdır?
B) Ümit Burnu Yolu
C) Pasifik Aşırı Yollar
D) Akdeniz - Asya - Avustralya Yolu
E) Basra Körfezi Yolu
406
B) Kiel Kanalı
C) Cebelitarık Boğazı
D) Süveyş Kanalı
E) Panama Kanalı
C) Arjantin
D) Avustralya
E) Güney Afrika Cumhuriyeti
5.
D) II - III ve I
Akdeniz - Asya - Avustralya deniz ticaret yolu üzerinde aşağıdaki boğaz ya da kanallardan hangisi bulunmaktadır?
Yukarıdaki icadları eskiden yeniye doğru sıralanışı
aşağıdakilerden hangisidir?
B) I - III ve II
C) II - I ve III
E) III - I ve II
I. Televizyon
A) I - II ve III
III. Deniz yolu
Aynı ürün aynı miktar iki merkez arasında yukarıda
verilen ulaşım türleriyle taşınmak istenirse, en kısa
süreli olandan en uzun süreli olana doğru sıralaması
aşağıdakilerden hangisi gibi olur?
B) Demir yolu
C) Deniz yolu
I. Demir yolu
1. C
A) Taş kömürü
B) İpek
C) Uranyum
D) Demir
2. E
3. B
4. B
5. A
6. C
7. B
E) Petrol
8. D
9. C
10. E
14. Batı Rusya’yı Sibirya’ya Uzakdoğu’yu Rusya’ya,
BÖLÜM – 10
11.Aşağıdaki haritada bazı deniz ticaret yolları gösterilmiştir.
Moğolistan’a, Çin ve Japon Denizi’ne bağlayan demir yolu olup Moskova’dan Vladivostok’a 9288 km’lik uzunluğuyla Dünya’nın en uzun demir yoludur.
IV
A) Trans Sibirya Demir Yolu
V
III
I
COĞRAFYA
Paragrafta bazı özellikleri verilen demir yolu aşağıdakilerden hangisidir?
II
B) Bağdat Demir Yolu
C) Kanada Pasifik Demir Yolu
D) Hicaz Demir Yolu
Hangisinin diğerlerine göre daha işlek bir deniz yolu
olduğu söylenebilir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) Kuzey Afrika Demir Yolu
E) V
15. Avrupa ile Amerika kıtası arasında ham madde, yarı işlenmiş maddeler ve işlenmiş maddelerin nakli bu alanların arasındaki deniz yolundan yapılmaktadır. Özellikle, Güney Amerika’dan ham maddeler ve yarı işlenmiş
maddeler ve mallar Kuzey Avrupa’ya, Kuzey Amerika ve
Avrupa arasında ise her türlü işlenmiş ve yarı işlenmiş
maddeler karşılıklı olarak bu deniz yolu üzerinden taşınmaktadır.
12. Aşağıda bazı ülkeler verilmiştir.
I. Japonya
II. Almanya
III. Kanada
IV. Brezilya
Paragrafta anlatılan Avrupa ve Amerika kıtaları arasındaki denzi ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir?
Hangilerinde kara yolu ağının sık olduğu söylenebilir?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
E) IV ve V
D) III ve IV
Palme Yayıncılık
V. Kazakistan
A) Güney Amerika’nın Pasifik Kıyıları Deniz Yolu
B) Atlantik, Güney Amerika ve Doğu Kıyısı Deniz Yolu
C) Kuzey Atlantik Deniz Yolu
D) Ümit Burnu Deniz Yolu
13.
E) Batı Avrupa - Akdeniz ve Hint Okyanusu Deniz Yolu
16. Aşağıdaki boğaz ya da kanallardan hangileri Afrika
a
kıtasını komşu diğer kıtalardan ayırır?
b
A) Hürmüz Boğazı - Süveyş Kanalı
B) Süveyş Kanalı - Kerç Boğazı
C) Cook Boğazı - Sonde Boğazı
D) Kiel Kanalı - Malakka Boğazı
E) Cebelitarık Boğazı - Süveyş Kanalı
Haritadaki a noktasından b noktasına en kısa yolu
izleyerek gitmek isteyen bir gemi, bu seyehati sırasında aşağıdaki boğaz ya da kanallardan hangilerinden geçer?
17. Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler açık denizlere veya okyanuslara ulaşmak için İstanbul ve Çanakkale
Boğazları’ndan geçmek zorundalardır.
A) Cebelitarık Boğazı - Hürmüz Boğazı - Süveyş Kanalı
Aşağıda verilen ülkelerden hangisinin böyle bir zorunluğu yoktur?
B) Kiel Kanalı - Cebelitarık Boğazı - Süveyş Kanalı
C) Süveyş Kanalı - Malakka Boğazı - Sonde Boğazı
D) Cebelitarık - Süveyş Kanalı - Malakka Boğazı
12. A
13. D
B) Romanya
C) Ukrayna
D) Bulgaristan
E) Dover Boğazı - Süveyş Kanalı - Sonde Boğazı
11. B
A) Gürcistan
14. A
15. C
E) Yunanistan
16. E
17. E
407
BÖLÜM – 10
18.
22.
I
II
III
COĞRAFYA
Yukarıdaki dünya haritasında numaralandırlarak verilen boğaz ya da kanalların isimleri hangi seçenekte
doğru olarak verilmiştir?
Yukarıdaki haritada gösterilen alanda aşağıdaki boğaz ya da kanallardan hangisi yer almaz?
A) Cebelitarık Boğazı
B) Süveyş Kanalı
C) Hürmüz Boğazı
A)
I
Malakka Boğazı
II
Süveyş Kanalı
B)
Bering Boğazı
Hürmüz Boğazı
C)
Dover Boğazı
Bab-ül Mendep
Boğazı
D)
Panama Kanalı
Bering Boğazı
E)
Hürmüz Boğazı
Cook Boğazı
D) Malakka Boğazı
E) Bab-ül Mendep Boğazı
19. Aşağıda verilen boğaz ya da kanallardan hangisi iki
III
Kiel Kanalı
Cebelitarık
Boğazı
Hürmüz Boğazı
Cebelitarık
Boğazı
Kerç Boğazı
kıtayı birbirinden ayırmaz?
Palme Yayıncılık
A) Süveyş Kanalı
B) Bering Boğazı
C) Hürmüz Boğazı
D) Bab-ül Mendep Boğazı
E) Panama Kanalı
23. Panama Kanalı açılmadan önce gemilerin Güney Amerika kıtasının en güney ucu olan Horn Burnu’ndan dolaşmaları gerekiyordu.
Gemiler Horn Burnu’ndan dolaşırken buradaki hangi
boğazdan geçmek zorundalardı?
A) Malakka Boğazı
B) Sonde Boğazı
20. Teknolojik olarak tarihin en büyük ve en zor mühendis-
C) Macellan Boğazı
lik projelerinden biri olmuştur. İnşasına Fransızlar tarafından başlanmış fakat Amerikalılar tarafından bitirilmiştir.Gemicilik üzerindeki etkileri ise, Güney Amerika kıtasının en güney ucu olan Horn Burnu’ndan dolaşma külfetini ortadan kaldırmış olması nedeniyle çok önemlidir.
D) Cook Boğazı
E) Bering Boğazı
Paragrafta bazı özellikleri anlatılan boğaz ya da kanal aşağıdakilerden hangisidir?
A) Süveyş Kanalı
B) Panama Kanalı
B) Sonde Boğazı
C) Hürmüz Boğazı
24. Hint Okyanusu ile Akdeniz ve Atlas Okyanusu’nu Avrupa
kıyılarına bağlayan en kısa deniz yoludur. Dünya’nın en
önemli deniz geçitlerinden biridir. Kızıldeniz ile Akdenizi
birleştiren insan yapımı su yoludur.
Paragrafta bazı özellikleri anlatılan boğaz ya da kanal aşağıdakilerden hangisidir?
C) Cebelitarık Boğazı
A) Cebelitarık Boğazı
21. Aşağıdaki boğaz ve kanallardan hangisinin deniz
B) Malakka Boğazı
trafiği diğerlerine göre daha sakindir?
C) Sonde Boğazı
A) Kerç Boğazı
B) Süveyş Kanalı
B) Hürmüz Boğazı
C) Cebelitarık Boğazı
D) Hürmüz Boğazı
E) Süveyş Kanalı
C) Panama Kanalı
408
18. D
19. C
20. B
21. A
22. B
23. C
24. E
Download

Ö L M 10