A) Yaşlı Yetişkinlerde Bilişsel İşlevler
a) Çok-boyutluluk Ve Çok-yönlülük
Yetişkinlik dönemindeki bilişsel değişim ele
alındığında, bilişi çokboyutlu bir kavram olarak
değerlendirmek gerekmektedir. Düşünülmesi
gereken önemli bir nokta, bilişin bazı boyutları
biz yaşlandıkça azalmakla birlikte, bazıları
durağan kalmaktadır ya da gelişmektedir.
Bilişsel mekanikler (Paul Baltes), zihnin
“donanımı” dır ve evrimle birlikte gelişen beynin
nöro-fizyolojik yapısını yansıtmaktadır.
Bilişsel mekanikler: Zihnin “donanımı”dır ve
beynin nörofizyolojik yapısını yansıtmaktadır.
Bilişsel mekanikler duyusal girdi, görsel ve
motor bellek, ayırt etme, karşılaştırma ve
kategorizasyon süreçlerinden oluşan hız ve
doğruluğu içermektedir.
Bilişsel pragmatikler: Zihnin kültüre dayalı
“yazılım programları”dır. Bilişsel pragmatikler
okuma ve yazma becerilerini, dilin kavranmasını,
eğitimsel becerileri, profesyonel becerileri ve
yaşamın üstesinden gelme ya da baş etmemize
yardımcı olan benlik ve yaşam becerilerine dair
bilgileri içermektedir.
İşleme Hızı: Genel olarak, ileri yetişkinlik
döneminde bilgi işleme hızında bir düşüş
olduğu görüşü kabul görmektedir.
**Dikkat: Dikkatle ilgili değişimler bilişsel
yaşlanmanın önemli yönleridir. Yaşlı yetişkinlerde
dikkatin üç boyutu incelenmektedir; Seçici dikkat,
Bölünmüş dikkat, Sürekli dikkat:
Bellek yaşlandıkça değişir ancak belleğin bütün boyutları
yaşla birlikte aynı şekilde değişmez (Barbara, Attali & La
Corte, 2010). Bellek ve yaşlanmanın çalışılan temel
boyutları episodik bellek, anlamsal bellek, bilişsel
kaynaklar (çalışma belleği ve algısal hız gibi), belleğe dair
inançlar, kaynak bellek, ileriye dönük bellek ve sağlık,
eğitim, sosyo-ekonomik faktörler gibi bilişsel olmayan
faktörlerdir.
Episodik Bellek: ?
Anlamsal Bellek: ?
Açık ve Örtük Bellek: ?
Açık bellek: Açık bellek kişilerin, bilinçli olarak
bildikleri ve beyan etikleri olaylara ve
deneyimlere dair belleği içermektedir.
İleriye dönük bellek: Gelecekte yapılacakları
hatırlamaktır.
Kaynak Bellek: Kaynak bellek, bir şeyi nerede
öğrendiğimizi hatırlama yeteneğidir.
Bu yaşlı kadın, arabasının
anahtarlarının nerede
olduğunu unutmuş. Bu
durum hangi bellek türünü
içerir?
Bilgelik: Bilgelik, önemli konularda doğru
yargılamalar yapmamızı sağlayan yaşamın
uygulamaya dair boyutlarında, uzmanlık
düzeyinde bilgidir.
b) Eğitim, İş Ve Sağlık
Eğitim, iş ve sağlık yaşlıların bilişsel fonksiyonlarını
etkileyen önemli faktörlerdir. Bunlar, yaşlılarda
bilişsel gelişimin çalışılmasında kuşak etkisinin
neden önemli olduğunu anlamada da önemli olan
faktörlerden üçüdür.
Eğitim: Yaşlı yetişkinler birçok nedenden dolayı
eğitim almak istemektedirler (Manheimer,
2007). Kendi yaşlanmalarının doğasını daha iyi
anlamak istemektedirler.
İş: Gelecek nesiller, bilişsel yönelimli işleri daha
fazla içeren iş deneyimlerine sahiptir (Elias &
Wagster, 2007). Bizim büyük-büyük babamız ve
büyük annemiz, daha çok bilişsel yönelimli
işlerde çalışan babalarımıza göre daha fazla el
işlerinde çalışmışlardır.
Sağlık: Gelecek nesiller geç yetişkinlik
döneminde de daha sağlıklı olacaklardır. Çünkü
yüksek tansiyon gibi çeşitli hastalıklar için daha
iyi tedaviler geliştirilmektedir.
c) Bilişsel Becerilerin Geliştirilmesi
Eğer yaşlılar bilişsel becerilerini kaybediyorlarsa
tekrar eğitilebilirler mi? Birçok çalışma eğitimin
bir dereceye kadar yapılabileceğini
göstermektedir.
d) Bilişsel Nörobilim Ve Yaşlanma
Bu bölümde beynin yaşlanma ve bilişsel
işlevler üzerindeki rolüne yönelik artan ilgi
incelenmiştir. Bilişsel nörobilim alanı, beyin ve
bilişsel işlevler arasındaki ilişkileri çalışan temel
bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır.
B) Dil Gelişimi
Birçok kişi için ileri yetişkinlikte kelime bilgisi ve
kelime anlamı değişmeden devam etmektedir ve
ilerlemektedir. Ancak, konuşma sırasında
kullanmak üzere kelimelerin geri çağırılmasında,
konuşulanları anlamada, fonolojik becerilerde ve
bazı diyaloglarda düşüş görülmektedir. Yaşlı
yetişkinlerdeki bu değişimlerin bellek ve
duymadaki düşüşün ya da bir hastalığın sonucunda
ortaya çıkması olasıdır.
Genç yetişkinler ile
yaşlı yetişkinlerin
iletişim kurma
biçimlerinde görülen
farklılıklar nelerdir?
C) İş ve Emeklilik
Yaşlı yetişkinlerin yüzde kaçı çalışmaya devam
etmektedir? Bu kişiler ne kadar üretkendir?
Kimler emekliliğe en iyi şekilde uyum
sağlamaktadır? Amerika Birleşik Devletlerin’de
ve dünyada emekliliğin değişen örüntüleri
nelerdir? Bunlar bu bölümde ele alınacak
sorulardan bazılarıdır.
a) Abd’de VE DİĞER ÜLKELERDE EMEKLİLİK
Amerika Birleşik Devletlerin’de insanların büyük
kısmı hangi yaşta emekli olmaktadır? Emekli
olduktan sonra belli bir noktada birçok insan
işgücüne geri mi dönmektedir? Diğer ülkelerde
emeklilik nasıldır?
Diğer Ülkelerde İş ve Emeklilik: Diğer ülkelerde
iş ve emeklilik nasıl tanımlanır?
 Yakın zamanda 40-79 yaş arası, 21 farklı ülkeden
21,000 kişiyle yapılan büyük ölçekli bir çalışmada, iş
ve emeklilik örüntüleri incelenmiştir (HSBC Insurance,
2007). Ortalama olarak, 60’lı yaşlardaki kişilerin
yüzde 33’ü, 70’lerindeki kişilerin ise yüzde 11’i hâlâ
bir tür paralı işte çalışmaktadır.
b) Emekliliğe Uyum Sağlamak
Emeklilik bir olay değil bir süreçtir (Moen, 2007).
Emeklilikle ilgili çalışmaların çoğu, boylamsal
değil kesitsel çalışmalardır ve bu çalışmalar da
kadınlar yerine erkeklere odaklanmaktadır.
D) Zihinsel Sağlık
İnsanların büyük bir kısmı uzun bir yaşam
sürmek istemektedir ancak yaşlılıkta yaşamlar,
zihinsel bir rahatsızlıktan dolayı altüst
olmaktadır. Bu ihtimal hem insanların hayatında
sorun oluşturmaktadır hem de toplum için
parasal olarak pahalıya patlamaktadır.
a) Depresyon
Depresyon zihinsel hastalıklar arasında “soğuk
algınlığı” olarak adlandırılmaktadır. Ancak,
depresif belirtiler gösteren yaşlı yetişkinlerin
büyük çoğunluğu hiçbir zaman zihinsel sağlık
tedavisi görmemektedir.
Majör/ağır depresyon: Bireylerin son derece
üzgün, morali bozuk, kendini aşağılayıcı ve sıkılmış
oldukları bir duygudurum bozukluğu. Kişi iyi
hissetmez, yaşama gücünü kolayca kaybeder, iştahı
bozuktur, neşesiz ve isteksizdir. Majör depresyon
çok yaygın olduğu için zihinsel hastalıkların “soğuk
algınlığı” da denir.
Yaşlı yetişkinlerde
görülen
depresyonun
özellikleri nelerdir?
b) Bunama, Alzheimer Ve Diğer Hastalıklar
Zihinsel bozukluklar arasında yaşlı yetişkinlere
en fazla zarar veren rahatsızlık demanslardır.
Demans: Temel belirtisi, zihinsel işlevlerin
bozulması olan nörolojik bozukluklara verilen
genel addır.
Alzheimer Hastalığı: Demansın bir türü olan
Alzheimer hastalığı bellekte, muhakeme
yeteneğinde, dilde ve sonunda fiziksel işlevlerde
derece derece bir bozulmayla kendini gösteren,
ilerleyen, geri dönüşü olmayan bir beyin
rahatsızlığıdır.
Çoklu damar tıkanmasına bağlı demans:
Cerebral/ beyne ait atardamarlarda geçici kan
akışının tekrarlayan engellemeler sonucunda
ortaya çıkan zihinsel işlevlerde düzensiz ve
ilerleyen kayıptır.
Parkinson Hastalığı: Demansın diğer bir türü
olan Parkinson hastalığı kaslardaki titreme,
hareketlerin yavaşlaması ve kısmi yüz felci gibi
belirtilerle tanımlanan sürekli ve ilerleyen bir
rahatsızlıktır.
Muhammed Ali
dünyanın en
önde gelen
sporcularından
biridir ve Parkinson
hastasıdır.
c) Din
On beşinci bölümde özellikle orta yaşa
odaklanılarak din ve yaşamın anlamı, din ve
sağlık arasındaki ilişki dâhil edilerek tartışılmıştır.
Bu bölümde, birçok yaşlı yetişkinin yaşamındaki
önemi değerlendirilerek, din konusunun
incelenmesine devam edilecektir.
Download

PowerPoint Sunusu