Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
TürkçeMino AKILLI TÜRKÇE DEFTERİ
Artık
Türkçe’den
korkmuyorum.
Artık
Türkçe’yi
daha çok
seviyorum.
Artık
az yazarak
çok zaman
kazanıyorum.
Artık
Türkçe’den
sıkılmıyorum.
Artık
Türkçe
dersinde
eğleniyorum.
6
Artık
kelimeleri
doğru
yazıyorum.
Artık
daha fazla
yazar
tanıyorum.
Enver YILMAZ
Artık
daha fazla
kelime
öğreniyorum.
Bu kitabın her hakkı Arı Defter ve Dağıtım’a aittir. İçindeki şekil, yazı, resim ve grafiklerin
yayınevinin izni olmaksızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile
çoğaltılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır.
YAZAR
Enver YILMAZ
KAPAK TASARIM
İhsan SONDOĞAN
GRAFİK-TASARIM
İbrahim ERDOĞAN
Bilal KARAGÜLMEZ - Ş. Kübra MERAL
BASIM YERİ
Aykut Basım (0212 428 52 74)
Arı Defter ve Dağıtım İnternet Bilişim Hizmetleri
Güneşli Yolu Cad. İkebana Evleri H Blok D:26 Bahçelievler/İSTANBUL
Tel: 0212 879 20 60 - Faks: 0212 879 20 70
www.ariyayin.com - [email protected]
/ariyayin
/ariyayin
2
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Merhabalar,
Hazırlamış olduğumuz Akıllı Türkçe Defteri ile siz saygıdeğer öğretmenlerimizin işlerini biraz daha
kolaylaştırırken, sevgili öğrencilerimizin de Türkçe’yi daha iyi öğrenmelerini sağlamak istedik.
Akıllı defterlerin amacı, not tutma sıkıntısı yaşayan öğrencilerin ve konu yetiştirme telaşına giren
öğretmenlerimizin işlerini kolaylaştırmaktır.
TürkçeMino’da konu anlatım bölümleri boş bırakılmıştır. Bunun nedeni; her öğretmenin konuyu
anlatım ve not alma tarzının farklı oluşudur. Türkçemino'da boş bir defter kadar not kısmı bulabilirsiniz. Öğretmen, gerekli bulduğu ayrıntıları kendi anlatım tarzına uygun olarak yazdırabilecek;
soru çözmek, konuyu tekrar etmek, kitap okumak, şiir ve hikaye yazmak vb. gibi bir çok etkinlik
için bol bol zaman kalacaktır.
TürkçeMino’da her temanın sonunda yer verilen “yazma” ve “kompozisyon” bölümleri ile öğrenciler, öğrendikleri yazı türleri ve özellikleri ile ilgili özgün yazılar yazabilecek böylece yazma becerilerinin gelişmesine katkı sağlanacaktır.
Akıllı Türkçe Defteri’nin ek bir kaynak olarak algılanmasını istemeyiz. Çünkü bu defter ile öğrenciye
ek kaynak aldırmıyoruz, DEFTER İHTİYACINI karşılıyoruz. Bu defteri alan bir öğrencinin başka bir
defter almasına gerek kalmayacaktır.
Başarılarınızın sürekli olması dileğiyle…
Enver YILMAZ
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
3
İÇİNDEKİLER
1. TEMA
Sözcükte Anlam (Eş Anlamlı Sözcükler, Karşıt Anlamlı Sözcükler)..................................................... 9
Paragraf Bilgisi (Düşünceyi Geliştirme Yolları).............................................................................. 15
Söz Sanatları (Kişileştirme)........................................................................................................ 21
Dil Bilgisi (Kök, Ek, Ses Bilgisi)................................................................................................... 23
Yazım Kuralları (Birleşik Kelimelerin Yazımı, Büyük Harflerin Yazımı)............................................. 35
Noktalama İşaretleri (Nokta, Virgül)........................................................................................... 39
Yazma (Öykü, Deneme)............................................................................................................. 43
-
14
20
22
34
38
42
48
2. TEMA
Sözcükte Anlam (Deyimler)........................................................................................................ 53
Dil Bilgisi (İsim, Fiil Gövdeleri, Edat, Bağlaç) . ............................................................................. 57
Yazım Kuralları (Sayıların Yazımı, Kısaltmaların Yazımı)................................................................ 67
Noktalama İşaretleri (Tırnak İşareti, Kısa Çizgi, Kesme İşareti)...................................................... 71
Yazma (Biyografi, Otobiyografi)................................................................................................. 75
-
56
66
70
74
80
3. TEMA
Sözcükte Anlam (Gerçek Anlam, Mecaz Anlam, Yan Anlam, İkileme)............................................... 83 - 90
Cümlede Anlam (Nesnel, Öznel Cümle, Amaç-Sonuç, Neden-Sonuç)............................................... 91 - 94
Paragrafta Anlam ..................................................................................................................... 95 - 96
Dil Bilgisi (Basit, Türemiş, Birleşik Sözcükler, İsimler) ................................................................ 97 - 108
Yazım Kuralları (Da, De'nin Yazımı, Ki'nin Yazımı)..................................................................... 109 - 114
Noktalama İşaretleri (Üç Nokta)...................................................................................................... 115
Yazma (Masal)...................................................................................................................... 116 - 120
4. TEMA
Sözcükte Anlam . .................................................................................................................. 124
Atasözleri ............................................................................................................................ 126
Cümlede Anlam .................................................................................................................... 129
Dil Bilgisi (Zamirler, Hal Ekleri, İyelik Ekleri) ........................................................................... 131
Yazım Kuralları . ................................................................................................................... 141
Noktalama İşaretleri (Soru İşareti, Ünlem İşareti, Uzun Çizgi, Yay Ayraç)................................... 143
Yazma (Mektup, Dilekçe, Anı)................................................................................................. 149
-
125
128
130
140
142
148
154
5. TEMA
Sözcükte Anlam . .................................................................................................................. 158
Paragrafta Anlam ................................................................................................................. 161
Dil Bilgisi (İsim Tamlamaları, Sıfatlar)..................................................................................... 163
Noktalama, Yazım Kuralları (Eğik Çizgi, Noktalı Virgül)............................................................ 177
Yazma ................................................................................................................................. 181
-
160
162
176
180
182
6. TEMA
Dil Bilgisi (Sıfat Tamlamaları)................................................................................................. 187 - 188
Noktalama İşaretleri (İki Nokta)............................................................................................. 189 - 190
Yazma.................................................................................................................................. 191 - 192
4
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
TEMA 1 - KAZANIMLAR
• Aynı kavram alanına giren kelimeleri, anlam farklılıklarını dikkate alarak kullanır.
• Okuduğu metinde geçen kelime, deyim ve atasözlerini cümle içinde kullanır.
• Kâğıt ve sayfa düzenine dikkat eder.
• Yazım ve noktalama kurallarına uyar.
• İsim ve fiil kökünü ayırt eder.
• Yapım eki ile çekim ekini ayırt eder.
• Yazma yöntem tekniklerini uygular.
• Yazacaklarının taslağını oluşturur.
• Yazım kurallarını kavrayarak uygular.
• Noktalama işaretlerini işlevlerini uygun olarak kullanılır.
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
5
6
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Tema 1 - Sevgi
KIZILIRMAK KIYILARI
Kardaş, senin dediklerin yok,
Halay çekilen toprak bu toprak değil.
Çık hele Anadolu'ya,
Kamyonlarla gel, kağnılarla gel gayrı,
O kadar uzak değil.
Çamı bitmiş, kavağı azalmış,
Gamla örtülü bayırlar, çıplak değil.
Yedi ay kıştan sonra,
Yeşeren senin yaşamındır,
Yaprak değil.
Yersin, içersin sofrasından, üç yüz senedir,
Kuvvetlisin ama kuvvet hak değil.
Bakımsızlıklarla göçüp gitmiş bir cihan,
Mevsimler soğumus, sular azalmış,
Buğday, Selçuklulardan kalan başak değil.
Fazıl Hüsnü DAĞLARCA
1. Yukarıdaki şiirin konusu nedir?
2. Şair, bu şiirde “kardaş” diyerek kimlere sesleniyor?
3. Yukarıdaki şiirde, dizelerin sonundaki ses benzerliklerinin altını çizelim. Bu ses benzerliklerinin şiire katkısı
nedir? Yazalım.
4. “Kızılırmak Kıyıları” adlı şiire başka hangi başlıkları koyabiliriz?
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
7
Sevgi
Biz de “sevgi” temalı bir şiir yazalım.
8
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Sözcükte Anlam
Aşağıdaki sözcüklerin anlamını tahmin edelim, sözcüklerin anlamlarına sözlükten bakarak tahminizle karşılaştıralım. Bu sözcükleri cümle içinde kullanalım.
Sözcük: sitem
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Cümlem:
Sözcük: nezaket
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Cümlem:
Aşağıdaki turuncu kutuda bazı sözcükler, kırmızı kutuda ise bu sözcüklerin anlamları verilmiştir. Sözcüklerle
anlamlarını kırmızı oklarla birleştirelim.
1.öykü
a. Arkadaşça, dostça karşılıklı konuşmak.
2.edebiyat
b. Bir duygu, tasarının anlatımında kullanılan yöntemlerin tamamı , yaratıcılık.
3.sanat
c. Ayrıntılarıyla anlatılan olay.
4.söyleşi
d. Olay, düşünce ve hayalleri dil aracılığıyla sözlü veya yazılı olarak anlatma sanatı.
5.ulusal
e. Milli.
6.tebessüm
f. Verimli olmayan toprak.
7.çorak
g. Gülümsemek.
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
9
Sözcükte Anlam
Eş Anlamlı Sözcükler (Anlamdaş)
Örnek 1
Doktorların çabalarıyla küçük çocuğun hayatı kurtuldu.
hekim
gayret
yaşam
Yukarıdaki cümlede altı çizili sözcüklerin eş anlamlıları altlarına yazılmıştır.
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili yazılan sözcüklerin eş anlamlılarını cümlenin karşısına yazalım.
• İstanbul, her zaman medeniyetin beşiği olmuştur.
➙
• Memleket meselelerini konuşmaktan keyif alırdı.
➙
• Soruları tam duyamadığım için yanıt veremedim.
➙
• Konunun detaylarını daha sonra konuşuruz.
➙
Karşıt Anlamlı Sözcükler (Zıt Anlam)
10
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Sözcükte Anlam
Örnek 2
Tok, açın halinden anlamaz.
“Tok” ve “aç” sözcükleri birbirinin tamamen tersi olduğu için “zıt anlamlı”dır.
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili yazılan sözcüklerin zıt anlamlısını cümlenin karşısına yazalım.
• Yaşamı boyunca çocuklarına helal lokma yedirdi.
➙
• Okulun koridorları ve sınıfları oldukça genişti.
➙
• İlkel insanların yaşadığı zor bir coğrafyaydı burası.
➙
Aşağıdaki sözcüklerin karşısına o sözcüğün zıt anlamlısını ve eş anlamlısını yazalım.
Sözcük
Eş Anlamlısı
Zıt Anlamlısı
yaşlı
esaret
geçmiş
derman
cevap
beyaz
zengin
hayal
ıslak
bütün
Aşağıdaki sözcükleri cümle içinde kullanalım.
Sözcük: yenilgi
Cümlem:
Sözlük: galibiyet
Cümlem:
Sözlük: bozgun
Cümlem:
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
11
Etkinlik (Sözcükte Anlam)
Aşağıdaki kelimelerin eş anlamları yandaki bulmacada soldan sağa ve aşağıdan yukarıya gizlenmiştir. Gizlenmiş kelimeleri bulalım ve işaretleyelim.
• Sual
• Giz
O
L
A
N
A
K
P
R
M
O
K
D
• imkan
• yöntem
U
Y
Ü
Ğ
C
T
L
S
E
N
E
E
• Sınav
• ırak
Z
A
L
Ş
E
S
İ
R
T
Z
L
P
• fiil
• cevap
A
N
E
Y
L
E
M
V
O
Y
İ
R
• yıl
• zelzele
K
I
A
T
E
Z
R
D
T
F
M
E
• sözcük
• medeniyet
T
T
S
I
M
T
I
H
A
N
E
M
U
Y
G
A
R
L
I
K
S
O
R
U
• ivedi
Aşağıdaki sözcüklerin eş anlamlılarını bulup yazalım ve bulduğumuz sözcüğü cümle içinde kullanalım.
Sözcük
Eş Anlamlısı
Cümlem
muharebe
öykü
sonbahar
adil
yurt
yayın
büyü
mesele
kıymet
ulaşmak
12
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Etkinlik (Sözcükte Anlam)
Aşağıda verilen sözcüklerin zıt anlamlıları yandaki bulmacada verilmiştir. Bu sözcükleri bulalım ve kırmızı
kalemle boyayalım.
• dost
• tavan
B
İ
T
İ
R
M
E
K
P
S
• varsıl
• küçük
A
Y
A
B
O
L
L
U
K
O
• alt
• ilk
T
O
B
Ü
D
Ü
Ş
M
A
N
• doğu
• ölü
I
K
A
Y
E
Ü
Ğ
Ö
R
L
• başlamak
• masum
K
S
N
Ü
R
S
U
Ç
L
U
• kıtlık
• sığ
B
U
Ö
K
İ
T
S
A
Ğ
U
G
L
L
L
N
Y
D
İ
R
İ
• yapay
Aşağıdaki sözcüklerin karşıt anlamlılarını bulup yazalım ve bulduğumuz sözcükleri cümle içinde kullanalım.
Sözcük
Zıt Anlamlısı
Cümlem
sıcak
barış
ithalat
kuzey
ulaşmak
yanlış
sağlam
kuru
cimri
karanlık
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
13
Sözcükte Anlam
14
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Paragraf Bilgisi
Düşünceyi Geliştirme Yolları
1. Benzetme
Örnek 3
Deniz
Benzeyen
öyle
durgun
Benzetme
yönü
ki
çarşaf
gibi.
Benzetilen Benzetme
edatı
Yukarıdaki cümlede “deniz”, “çarşafa” benzetilmiştir.
Aşağıdaki dizelerde kullanılan benzetmeleri bulalım. Benzetme unsurlarını altına yazalım.
Kitaplarım, ömrümün solmaz çiçekleri!
Sessiz dururlar raflarında, dayanmış birbirine.
Bu güzel yırtıcı kuş gözleri gördüm. Baktım
Som mücevheri gibi kan kırmızı tırnaklarına.
2. Karşılaştırma
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
15
Paragraf ta Anlam
Örnek 4
Hikaye olay, kişiler ve mekan yönüyle sınırlı bir türdür. Onun bu özelliği sayfa sayısına yansır.
Roman ise yüzlerce sayfadan oluşabilir. Romanda mekan, olay ve kişiler ayrıntılıdır.
Yukarıdaki metinde “roman” ve “hikaye” karşılaştırılmıştır.
Aşağıdaki cümlelerde ve paragraflardaki karşılaştırmaları bulalım. Karşılaştırılan kavram veya varlıkları
cümlenin karşısına yazalım.
Bir gün Nasrettin Hoca’ya bir minareyi gösterip “Hoca!” Bu nedir diye sormuşlar. “Yaş kuyudur.” demiş.
“Güneşe çıkartmış, kurutuyorlar.”
➙
(2009-SBS)
Bodrum’un en temiz koylarında demirledik. ➙
Daha büyük felaketler de yaşadı bu aile.
➙
Tanık Gösterme
Örnek 5
İnsanın kendisini tanıması başkalarını tanımaktan her zaman daha zordur. Benim amacım kendi gizli dünyamı keşfederek insanı, insanlığı tanımaktır. Kendi özelliklerinin, zaaflarının, kabiliyetlerinin, isteklerinin farkında olmayanlar, insanlık hakkında yorum yapmaya kalktıklarında
sığ ve değersiz oluyor. Asıl dünya bizim içimizde, önce o dünyaya bakmak lazım gelir. Plinius:
“Herkes kendisi için bir derstir elverir ki insan kendisini yakından görmesini bilsin.” diyerek
gizli dünyamızın anahtarını vermiş bize.
16
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Paragraf ta Anlam
Tanımlama
Örnek 6
Şiirde art arda gelen mısralarda ünsüz seslerin tekrarlanmasına “aliterasyon” denir.
Yukarıdaki cümlede aliterasyonun tanımı yapılmıştır. Bu cümle tanım cümlesidir.
Aşağıdaki cümleleri inceleyelim. Tanım cümlelerinin sonuna (✓) tanım cümlesi olmayanların sonuna (✗) işaretini koyalım.
•
Benzetme, iki varlıktan özelliği zayıf olanın güçlü olanla benzetilmesidir. Ÿ
•
İstanbul’un su sorununun çözümüne yönelik toplantılar yapılıyor. Ÿ
•
Sabır; acı, yoksulluk, haksızlık vb üzücü durumlar, karşısında ses çıkarmadan onların geçmesini beklemektir. Ÿ
•
Kökler, isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayrılır. Ÿ
•
Virgül, ret, kabul ve teşvik bildiren kelimelerden sonra kullanılır. Ÿ
•
Yaşanmış ya da yaşanma ihtimali yüksek olan olayların anlatıldığı türe hikâye denir. Ÿ
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
17
Paragraf ta Anlam
Örneklendirme
Örnek 7
Sahile doğru yürürken bu güzel alanın nasıl kirletildiğini fark ettik. Etrafa saçılmış: pet şişeler
cam şişeler, poşetler sigara paketleri, şişe kapakları, eski pabuçlar ...
Yukarıdaki örnekte etrafı kirleten maddelere örnek verilmiş.
Aşağıdaki defter sayfalarına , sayfanın üstünde belirtilen düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak birer kısa
metin yazalım.
18
Tanık Gösterme
Örnekleme
Tanımlama
Karşılaştırma
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Etkinlik (Düşünceyi Geliştir me Yolları)
Aşağıdaki balonların her birinde düşünceyi geliştirme yollarından biri örneklenmiştir. Kullanılan düşünceyi
geliştirme yolunu bularak balonun altındaki boşluğa yazalım.
İsimlerden önce
gelerek kendisinden
Gülünce
sonra gelen adın
ağzında inci
özelliğini anlatan
gibi dişleri
kelimelere
göründü.
“sıfat” denir.
Haber alma
gereksinimini en
iyi karşılayan
iletişim aracı
televizyondur.
................................
................................
................................
Mutluluk
aslında herkesin çok
yakınında, isteyen herkes
her an mutlu olabilir.
Filozof Sokrates: “Bir kitap,
bir çiçek, bir kış...
Divan
edeviyatımızda sadece
bizim değil dünyanın
büyük saydığı isimler
ne büyük saadet”
vardır: Fuzuli, Baki,
derken bunu
Nedim bunlardan
anlatmıyor mu?
sadece üçüdür.
................................
................................
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
19
Paragraf ta Anlam
20
Ar tık Türkçe'yi Daha İyi Öğreneceksiniz!
Download

Örnek sayfalar için tıklayınız