İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
HIZMET ICI EĞITIM
TAŞERON IŞÇI HAKLARI (4857 S.K VE 5510 S. K)
AYŞE KÖME AKPULAT
İÇİNDEKİLER
•4857 S. İş Kanunu’nda İşçi, İşveren ve Altişveren (Taşeron) Kavramları
•Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Koşulları
•Kanuna Aykırı Olarak Kurulan Alt İşveren İlişkisi ve Sonucu
• Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Sonuçları
• Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Alt İşveren İşçileri Açısından Sonuçları
•
•
•
•
•
Ücret
Yıllık İzin
Kıdem Tazminatı
Diğer Tazminatlar
Toplu İş Hukukundan Doğan Temel Haklar
• 5510 sayılı Kanuna Göre Alt işveren İlişkisi ve Sonuçları
1
4857 S. İş Kanunu’nda İşçi, İşveren ve
Altişveren (Taşeron) Kavramları
İşçi: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye denir.
İşçinin bir ücret karşılığında, bağımlı olarak işgörme borcunu yerine
getirmesi söz konusudur.
(İşçiler, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare
esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile
görevlendirilenlerden yani memurlardan ayrılır.)
2
İşveren: Bir iş sözleşmesine dayanrak işçi çalıştıran gerçek veya
tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara denir.
İş sözleşmesinin diğer tarafı işverendir. Bu taraf, gerçek kişi ya da
özel hukuk veya kamu hukuku tüzel kişisi olabilir.
(Örneğin, üniversitemiz işçi çalıştıran bir tüzel kişi olduğu için işveren
sıfatını haizdir. Bu nedenle kanunlarda işverenlere ait hak ve
yükümlülüklere sahiptir. )
3
Alt işveren (Taşeron): Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya
hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde
işletmenin ve işin gerekleri ile teknolojik nedenlerle uzmanlık
gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece
bu işyerinde aldığı işte çalıştıran kişiye alt işveren denir. (İş K. m.2)
Böylece İş Kanunu asıl işveren- alt işveren ilişkisinin kurulmasını
belirli şartlara bağlı tutmuştur.
Alt işveren , İş Kanunu ve Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu anlamında bir işverendir. Asıl işverenlerden aldığı işi kendi
işçileriyle yerine getirir.
4
Sayılarla Taşeron İşçiliği
Temmuz 2014 itibariyle;
 Toplam 1 milyon 361 bin 373 işçi taşeron işçi olarak çalışmaktadır.
 755 bin 81 işçi kamuda,
 606 bin 292 işçi ise özel sektörde altişverene bağlı olarak
olarak çalışmaktadır*.
* Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 2014 yılı verileri.
5
Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Koşulları
● İşyerinde İşçi Çalıştıran Asıl İşverenin Varlığı; İşin bütününün başka
bir işverene devri halinde, devreden kendisi işçi çalıştırmadığı için
asıl işveren- alt işveren ilişkisi gündeme gelmez. Bu durumda işi
veren taraf bir ihale makamı konumunda olabilir.
● İşin Asıl İşverene Ait İşyerinde Yapılması; Bir işverenden iş alıp
bunu kendi işyerinde yapan (örneğin fason imalat) kişilerle işveren
arasında bir alt işveren ilişkisi doğmaz.
6
● İşin İşyerinde Yürütülen Mal ve Hizmet Üretimine İlişkin Olması; Alt
işverenin asıl işverenden aldığı iş, asıl işin bir bölümünde veya
yardımcı işlerinde olabilir. (Örneğin asıl işi eğitim öğretim olan bir
öğretim kurumunda, yapılan işle ilgili olmayan ek inşaat yapımı veya
bina onarımı işini alan diğer işveren alt işveren olarak nitelenemez.)
● İşçilerin Sadece Asıl İşverenin İşyerinde Çalıştırılması; Alt işverenin
bir grup işçisini asıl işverenin işine tahsis etmesi ve bu işyerinde
çalıştırılması gerekir.
7
● İşletmenin ve İşin Gereği ile Teknolojik Nedenle Uzmanlık
Gerektiren Bir İş Olması; İşyerinde yürütülen mal veya hizmet
üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan bunun içerisinde yer
almayan ancak asıl iş devam ettikçe süren yardımcı işler (yemek,
temizlik, güvenlik vb.) alt işverene verilebilir. Ancak asıl işin bir
bölümünün alt işverene verilmesi için verilecek işin, işletmenin ve işin
gereği ile teknolojik nedenle uzmanlık gerektiren bir iş olması gerekir.
Sadece maliyetleri düşürmek için alt işveren işçisi çalıştırılamaz.
● Yazılı Sözleşme Yapılması; Asıl işveren ile alt işveren arasında
yazılı bir sözleşme yapılmalıdır.
8
Kanuna Aykırı Olarak Kurulan Alt İşveren
İlişkisi ve Sonucu
● Asıl İşverenden Devralınan İşçilerin Haklarının Kısıtlanmaması; Alt
işveren asıl işverenin işçilerini işe alarak çalıştırabilir. Ancak asıl
işverenin işçilerinin daha düşük ücret ya da daha aşağıda çalışma
koşullarıyla çalıştırılmak suretiyle devralınması engellenmiştir.
● Daha Önce O İşyerinde Çalıştırılan Kimse İle Alt İşveren İlişkisinin
Kurulamaması; Kural olarak, daha önce işyerinde çalıştırılan bir
kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz.
● Asıl İşin Bölünerek Alt İşverene Verilememesi; İşletmenin ve işin
gereği ile teknolojik nedenle uzmanlık dışında asıl iş bölünerek alt
işverene verilemeyecektir.
9
Hukuki Yaptırım
Muvazaalı bir alt işveren ilişkisinin kurulmasının hukuki yaptırımı; Alt
işveren işçilerinin başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak
işlem görmesidir.
Buna göre işçiler asıl işverenin işçisi sayıldığından, bu işçilerin tüm
işçilik alacaklarından asıl işveren sorumlu olacaktır.
İşçiler asıl işverenin işçisi sayıldığından, asıl işverenin taraf olduğu
toplu iş sözleşmesinden yararlanabilecektir.
10
Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Sonuçları
İşverenlerin İşçiye Karşı Birlikte Sorumlu Olması: Asıl işveren, alt
işveren işçilerine karşı İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden ve alt
işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden alt işverenle birlikte
sorumludur.
Böylece alt işveren işçisi; ücret (yol ve yemek yardımı, prim,
ikramiye dahil), fazla çalışma ücreti, hafta tatili, genel tatil ücreti, yıllık
izin ücreti gibi ücret alacaklarını;
kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ayrımcılık tazminatı, iş güvencesi
tazminatı gibi tazminat alacaklarını;
iş kazası sonrası talep edilecek maddi - manevi tazminatları asıl
işverenden de talep edebilecektir.
11
Ancak asıl işverenin bu sorumluluğu, alt işveren işçilerinin o işyerinde
çalıştığı süreyle sınırlıdır. Örneğin, alt işveren işçisi, asıl işverenin
işyerinde geçmeyen sürelere ait ücret alacağını asıl işverenden talep
edemez.
Asıl işverenle alt işveren aralarında bir sözleşme yaparak işçiler için
getirilen bu korumayı yani birlikte sorumluluk kuralını bertaraf
edemezler. Asıl işverenin sorumlu olmayacağı yönünde bir anlaşma
yapamazlar.
12
İşçinin Değişen Alt İşverenler Yanında
Çalışmaya Devam Etmesi
İşçilerin bir muvazaa (kanundaki geçerlilik koşullarınının eksikliği)
olmaksızın değişen alt işverenler yanında çalışması mümkündür. Bu
durum bir işyeri devri olarak kabul edilir ve yeni alt işverenin işçilerin
iş sözleşmelerini devraldığı kabul edilir.
Böylece işçilerin o işyerinde geçirdikleri kıdem sürelerinde bir kesilme
olmayacaktır.
Eski alt işveren döneminde doğmuş olan ve yeni alt işverene devir
sırasında ödenmesi gereken işçilik haklarından hem eski ve yeni alt
işveren hem de asıl işveren sorumlu olacaktır. (Ancak eski alt
işverenin bu borçlardan sorumluluğu devirden itibaren iki yılla
sınırlıdır.)
13
Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Alt İşveren İşçileri
Açısından Sonuçları
Ücret ve Ücret Ekleri
Alt işveren işçisi asıl işverenin işyerinde çalıştığı süre içerisinde
doğan ve ancak ödenmeyen ücretleri dilerse asıl işverenden talep
edebilecektir. Buna, alt işverenin iş sözleşmesi veya toplu iş
sözleşmesi gereğince ödemekle yükümlü olduğu prim, ikramiye,
yakacak ve giyim yardımı gibi ek ücretler ve fazla çalışma ücretleri
hafta tatili, genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti gibi ücret alacakları da
dahildir.
Bu düzenleme ile, işçinin haklarından ekonomik olarak daha güçlü
olan asıl işvereni de sorumlu tutarak işçileri korumak amaçlanmıştır.
14
Alt işveren işçilerinin ücret ya da fazla çalışmaları zamanında
ödenmiyorsa, asıl işveren, alt işverenin hakedişinden kesinti yaparak
ücret ödemelerini yapacaktır. Böylece işçinin dava açmasına gerek
kalmadan ücretine hak kazanabilmesi amaçlanmıştır.
11 Eylül 2014 tarihli 6552 s. torba yasa ile;
"İşverenler, alt işverene iş vermeleri halinde, bunların işçilerinin
ücretlerinin ödenip ödenmediğini işçinin başvurusu üzerine veya aylık
olarak resen kontrol etmekle ve varsa ödenmeyen ücretleri hak
edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla
yükümlüdür." (İş K.36/5) hükmü getirilmiştir.
15
Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Alt İşveren İşçileri
Açısından Sonuçları
Yıllık İzin
İşyerinde işe başladığı günden itibaren en az bir yıl çalışan işçi yıllık
ücretli izin hakkına sahiptir. Bu iznin süresi işçinin kıdemine ve yaşına
göre 14 -20 veya 26 iş günüdür. Ayrıca işçi iznini başka bir şehirde
geçirecekse 4 güne kadar ücretsiz yol izni de verilebilir (İş K. m.53
vd). Bu süreler asgari olup sözleşmelerle artabilir.
Alt işveren işçileri için de aynı esaslar geçerlidir. Bu işçilerin yıllık izne
esas kıdem süresi, ilk defa alt işverenin yanında çalışmaya başladığı
tarihten itibaren hesaplanır. Alt işveren değişik asıl işverenlerden iş
alsa da işçinin yıllık izin kıdeminde bir değişiklik olmaz.
16
11 Eylül 2014 tarihli 6552 s. torba yasa hükmü:
"Alt işveren işçilerinden, alt işvereni değiştiği hâlde aynı işyerinde
çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde
çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır. Asıl işveren, alt
işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli
izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl
içinde kullanılmasını sağlamakla, alt işveren ise altıncı fıkraya göre
tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene
vermekle yükümlüdür." (İŞ K. m.56/son)
Böylece, işçi aynı işyerinde farklı alt işverenlere bağlı çalışsa bile
yıllık izin hesap edilirken, çalışılan tüm süreler birleştirilecek ve bunun
karşılığı olan izin işçiye verilecektir.
17
Asıl – Alt İşveren İlişkisinin Alt İşveren İşçileri
Açısından Sonuçları
Kıdem Tazminatı
Aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalışan işçi, çalıştığı her
bir yıl için iş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi halinde 30
günlük ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanır.
Alt işveren işçilerinin de, alt işverenin yanında geçirdiği süreler kıdem
süresinden sayılacaktır. Bunun gibi aynı işyerinde farklı alt işverenler
yanında çalışmışsa bu bir işyeri devri olarak kabul edildiği için kıdem
süresinde bir kesilme olmayacaktır. Ayrıca işçinin sözleşmesinin sona
ermesi halinde ödenmeyen kıdem tazminatından asıl işveren de
sadece kendisinde geçen süreler bakımından sorumlu olacaktır.
18
11 Eylül 2014 tarihli 6552 sayılı torba yasa ve 8 Şubat 2015 tarihli bir
Yönetmelik ile kamuda çalışan alt işveren işçilerinin kıdem
tazminatları bakımından ayrı bir düzenleme getirilmiştir. (İş K. M.112)
Aynı Kamu Kurum ve Kuruluşunda Çalışanlar Bakımından;
Alt işverenlerinin değişip değişmediğine bakılmaksızın aralıksız
olarak aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde çalışan
işçilerin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, aynı kamu kurum
veya kuruluşunda geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak tespit
olunur.
Kıdem tazminatı da ilgili kamu kurum veya kuruluşu
tarafından ödenir.
19
Farklı Kamu Kurum ve Kuruluşunda Çalışanlar Bakımından;
 Aynı alt işveren tarafından aynı iş sözleşmesi ile farklı kamu kurum
veya kuruluşlarında çalıştırılmış olan işçilerden iş sözleşmeleri; farklı
kamu kurum ve kuruluşuna ait işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin
toplamı esas alınarak çalıştırıldığı son kamu kurum veya kuruluşu
tarafından ödenir.
20
Kamu kurum veya kuruluşlarından sonra özel sektör işyerinde
çalışmaya devam edenler;
 Daha önce kamuda çalışan ama bağlı olduğu alt işveren
tarafından özel sektörde çalıştırılmaya devam eden işçiler kamuda
çalıştıkları süreye ilişkin kıdem tazminatlarını kamu kurum ve
kuruluşundan alabilecektir.
Bu tazminat ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından kendi
işyerindeki en son ücretinin, yılları itibarıyla asgari ücret artış oranları
dikkate alınarak güncellenmiş miktarı üzerinden hesaplanarak ödenir.
21
Kamuda alt işveren işçisi olup da kıdem tazminatı ödenmesi
talebinde bulunan işçilerin veya ölümü halinde kanuni mirasçılarının,
ilgili kamu kurum veya kuruluşuna banka hesap/IBAN numarasıyla
birlikte yazılı olarak başvuruda bulunması üzerine işçinin kıdem
tazminatı ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından banka hesabına
ödenecektir.
Böylece işçiler dava açmadan yapacakları bir başvuru ile kıdem
tazminatlarını elde edebilecektir.
22
Diğer Tazminatlar
Alt işveren işçisinin ihbar tazminatı, ayrımcılık tazminatı, iş güvencesi
tazminatı gibi tazminat alacakları ve iş kazası sonrası talep edilecek
maddi - manevi tazminatlar birlikte sorumluluk gereği asıl işverenden
de talep edebilecektir. Ancak asıl işveren bu tazminatlardan alt
işveren işçisinin kendi işyerinde çalıştığı süre bakımından
sorumludur.
23
Toplu İş Hukukundan Doğan Haklar
Alt işveren işçileri, kendi işverenlerinin (alt işverenin) yürüttüğü işin
dahil olduğu iş kolunda kurulu sendikalara üye olabilirler.
İşçiler üye oldukları sendikanın taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden
yararlanırlar. Bu sözleşmeye göre ödenmesi gereken ücret ve ücret
eklerinden asıl işveren de sorumludur.
Alt işveren işçileri kanundaki koşulların oluşması halinde grev
hakkına sahiptir. İşçiler asıl işverenin işyerinde çalışmayarak grev
hakkını kullanabilirler.
24
5510 Sayılı Kanuna Göre Alt İşveren İlişkisi ve
Sonuçları
5510 sayılı Kanun m. 12/son fıkra;
"Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin
bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde, iş alan ve bu iş için
görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişiye alt işveren denir.
Sigortalılar, üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bunlarla
sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl işveren, bu Kanunun işverene
yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumludur."
25
Sigortalıların ve İşyerinin Bildirilmesi
Böylece asıl işveren, alt işveren işçilerinin ve alt işveren işyerinin
kuruma bildirilmesinden sorumludur.
5510 sayılı Kanuna göre sigortalılar işe alınmalarından önce Kuruma
bildirilmelidir. Ayrıca işverenler işyerlerini de Kuruma bildirmekle
yükümlüdür. Alt işveren, asıl işverenin işyerinde çalıştırdığı
sigortalıları, işverenle aralarında yaptıkları sözleşmenin ibrazı
kaydıyla, Kurumdan alacağı özel bir numara ile asıl işverenin kayıtlı
olduğu dosyadan bildirmelidir.
26
Sigortalıların Primlerinin Ödenmesi
Asıl işveren, sigortalıların prime esas kazançlarını ve prim ödeme
gün sayılarını ve prim tutarlarını gösteren aylık prim ve hizmet
belgesinin düzenlenerek kısa ve uzun vadeli sigorta primlerinin
Kuruma ödenmesinden de sorumludur. Bu nedenle asıl işveren, alt
işverenin bu bildirimleri yapıp, belgelerin düzenlenmesini kontrol
etmelidir.
27
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Nedeniyle Sorumluluk
Asıl işveren, alt işveren işçilerinin iş kazasına uğraması veya meslek
hastalığına tutulması nedeniyle talep edebilecekleri maddi ve manevi
tazminatlardan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerininin alınıp
alınmadığına göre belirlenecek kusur oranına göre sorumludur.
Bunun yanında Kurum tarafından iş kazası ve meslek hastalığı
sonucu sigortalılara yapılan yardımlar ve bağlanan gelir işverenlerin
kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuaatına aykırı bir hareketi
varsa Kurumca asıl ve alt işverene ödettirilir.
28
www.istanbul.edu.tr
29
Download

27 Nisan 2015 Tarihinde Düzenlenen Taşeron