İŞLETME
KURULUŞU
Prof. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN
GİRİŞ
İşletme kuruluşu, bu bir küçük işletme de olsa, belli bir
süreci gerektirmektedir. Bu süreç, yapılması planlanan
işin ne kadar rasyonel olduğundan, pazarın durumu,
işin maliyeti, rekabet koşulları ve yatırımın geri
dönüşüm süresi gibi hesaplamaların yapıldığı, bunun
yanında kuruluş yerinin tam olarak neresi olacağı
konusunda karar verildiği, bir inceleme,
değerlendirme ve karar verme sürecidir.
Bir işletmenin kurulması aynı zamanda, iş planı
çerçevesinde, pazar planı, üretim planı ve finans planı
gibi planlamalar yapılarak gerçekleştirilebilecek
kapsamlı bir çalışmadır. İşletme kuruluşunda göz
önünde bulundurulması gereken yönetim, ortaklar,
kaynaklar, pazar gibi faktörler vardır. Bu faktörlerin
sistematik olarak değerlendirildiği iş planları bu
bakımdan büyük önem arz etmektedir.
İŞLETME KURULUŞ
AŞAMALARI
Pazar araştırması ve talep tahmini çalışmalarından
da görüldüğü üzere, işletmenin kuruluşu bir anda
gerçekleşebilecek bir durum değildir. İşletme
kuruluş çalışmaları bir süreç şeklinde işler ve her
biri son derece titiz çalışmayı gerektiren analizleri
kapsar.
Girişimci, pazar araştırmasının sonucunda, proje
yatırım düşüncesinin oluşmasından sonra, kuruluş
aşamasının en önemli ve en kapsamlı çalışmasını
içeren fizibilite etütleri yapar. Bu etütlerden sonra
yatırımın kârlı olacağı belirlenmişse yatırım kararı
alınır.
İŞLETME KURULUŞ AŞAMALARI
Proje Yatırım Düşüncesi
İşletmenin kuruluş sürecinin ilk aşaması, yatırım projesi
düşüncesinin oluşmasıdır. Girişimci, yatırım konusunda
önce bazı alternatifleri gözden geçirir ve yapacağı
araştırmalardan sonra, bu alternatiflerden en ekonomik
olanını seçer ve bunu uygulayarak işletmecilik faaliyetlerine
başlar.
Fizibilite Çalışması
Fizibilite çalışması, yatırım kararından önce, başta hukuki,
teknik, ekonomik ve finansal analizler olmak üzere, kârlılık,
vergi vb. verileri içeren, yatırım fikrinin rasyonel olup
olmadığı konusunda bilgi veren kapsamlı bir çalışmadır.
Fizibilite etüdü ekonomik, teknik, hukuki ve mali dört temel
çalışmayı kapsar. Etütler sonunda ortaya çıkan fizibilite
raporu olumsuz ise, söz konusu yatırım düşüncesinden
vazgeçilir.
İŞLETME KURULUŞ AŞAMALARI
Yatırım Kararı
Fizibilite çalışmaları sonucunda hazırlanan rapor,
yatırımın gerçekleştirilmesi yönünde ise, yatırım
kararı verilir. Yatırım kararından sonra yatırım projesi
hazırlanır ve fiziki yapının oluşturulmasına başlanır.
İŞ KURMA SÜRECİ
Girişimciler için iş kurma süreci iş fikri
kaynaklarından elde edilen yeni iş
fikirleri ile başlayıp iş planı ve işin
kurulmasına kadar devam eden, yorucu,
titiz çalışılması ve gerçekçi davranılması
gereken bir süreçtir.
YENİ İŞ FİKRİ KAYNAKLARI
Girişimciler için çok sayıda iş fikri kaynağı mevcuttur.
Bunlardan en yaygın olanları tüketiciler, mevcut
firmalar, dağıtım kanalları, devlet kurumları ve
araştırma geliştirme çalışmalarıdır.
Tüketiciler
Potansiyel girişimci, yeni mal ve hizmet fikri
konusunda nihai hedef olan tüketici ile yakından
ilgilenmelidir. Bu ilgi, tüketicilerin fikir ve
ihtiyaçlarının gözlenmesi veya onların fikir ve
ihtiyaçlarını ifade edebilecekleri ortamların
hazırlanması şeklinde olabilir. Burada dikkat edilmesi
gereken husus belirlenen yeni fikir ve ihtiyacın yeni bir
işletme kurulmasını gerektirecek büyüklükte bir
pazara sahip olmasıdır.
YENİ İŞ FİKRİ KAYNAKLARI
Mevcut Firmalar
Muhtemel girişimciler piyasadaki rakip mal ve hizmetleri
sistemli bir şekilde takip eden ve değerlendiren bir yöntem
kullanmalıdırlar. Belirlenen eksikliklerin giderilmesi
halinde ortaya çıkabilecek yeni Pazar yeni bir yatırım
konusu olabilir.
Dağıtım Kanalları
Dağıtım kanalı üyeleri, piyasadaki ihtiyaçları yakından
bildikleri için mükemmel bir yeni fikir kaynağıdırlar.
Dağıtım kanalı üyeleri sadece yeni ürün önerileri yapmakla
kalmayıp aynı zamanda girişimcinin yeni geliştirdiği ürün
ve hizmetlerin pazarlanmasında da girişimcilere yardımcı
olurlar. Herhangi bir ürünün renginden veya biçiminden
veya başka bir özelliğinden dolayı satılmadığının dağıtım
kanalı üyesi tarafından üreticiye bildirilmesi bile
girişimciye önemli faydalar sağlar.
YENİ İŞ FİKRİ KAYNAKLARI
Devlet Kurumları
Devlet kurumları iki şekilde yeni fikir kaynağı olabilir.
Birincisi, patent büroları çok sayıda muhtemel yeni
ürün fikrine sahip olabilir. Patentler yeni ürün üretimi
konusunda çoğu zaman yapılabilir olmamakla birlikte
başka pazarlanabilir ürün fikirlerine ışık tutarlar.
Devlet kurumlarının bu konulardaki yayınları patent
uygulamalarının izlenmesine yardımcı olur. İkincisi,
yeni ürün fikirleri hükümetlerin yaptıkları yeni
düzenlemeler sonucu ortaya çıkabilir. Mesela iş
güvenliği yasası ilk yardım kitlerinin iş yerlerinde
bulundurulmasını zorunlu hale getirdiği için bu
ürünler için oldukça geniş bir pazar ortaya çıkarmıştır.
YENİ İŞ FİKRİ KAYNAKLARI
Araştırma ve Geliştirme
En büyük yeni fikir kaynağı, ister bir işyeri
veya bir evin bodrumunda isterse tam
teşekküllü bir laboratuvarda kurulmuş olan
girişimcinin kendi "araştırma geliştirme"
departmanıdır. İyi donatılmış bir araştırma
geliştirme laboratuvarı girişimcinin yeni ürün
geliştirmesine ve kavramlaştırmasına yardımcı
olur.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Piyasaya sürülecek yeni bir mal veya hizmet fikri
ortaya çıktıktan sonra bu fikrin bir ayıklama
sürecinden geçirilerek geliştirilmesi gerekir. Bu
ayıklama süreci ürün planlama ve geliştirme süreci
olarak tanımlanır ve beş temel aşamada ele alınır: Fikir
aşaması, kavram aşaması, ürün geliştirme aşaması,
deneme pazarlama aşaması ve ticarileştirme aşaması.
Ürün planlama ve geliştirme sürecinin her aşamasında
uygun bir değerleme kriterleri oluşturulmalıdır. Bu
kriterler geliştirmenin belirli aşamalarında ürünü
yeteri kadar dikkatle izleyebilecek nitelikte ve sayısal
olmalıdır. Geliştirilecek olan kriterler yeni ürünü pazar
fırsatı, rekabet, pazarlama sistemi, finansal faktörler ve
üretim faktörleri açısından değerlendirmelidir.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Yeni veya mevcut bir ürün fikrine duyulan ihtiyaç anlamında
bir pazar fırsatı olmalıdır. Hedeflenen yeni ürün fikrinin en
önemli kriteri piyasa talebinin belirlenmesidir. Pazar fırsatı
ve büyüklüğünün değerlendirilmesinde tüketici veya
endüstrilerin ürünü almakla ilgili tutumları ve özellikleri, bu
potansiyel pazarın parasal ve miktar olarak büyüklüğü,
pazarın ürün hayat eğrisi anlamında büyüme veya düşme
aşamalarından hangisinde olduğu ve bu ürünün piyasanın ne
kadarını ele geçirebileceği gibi faktörleri dikkate almalıdır.
Mevcut rakip ürünler, fiyatlar ve pazarlama politikaları da
özellikle hedeflenen ürünün piyasa payına etkileri
bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Yeni ürün,
piyasadaki mevcut ürünlerle başarılı bir şekilde rekabet
edebilecek özelliklere sahip olmalıdır. Bu yeni ürünün, aynı
müşteri ihtiyacını karşılayan diğer bütün rakip ürünlerden
farklı bazı özelliklere sahip olması gerekir.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Yeni ürün mevcut yönetim yeteneklerine ve pazarlama
stratejilerine uygun olmalıdır. Firma pazarlama tecrübelerini ve
diğer imkânlarını yeni üründe kullanabilmelidir. Uygunluğun
derecesinin değerlendirilmesinde birkaç faktör dikkate
alınmalıdır. Bunlar: Mevcut satış gücünün yeni ürüne transfer
edilebilme imkânı, mevcut ürünü firmanın mevcut dağıtım
kanallarından satabilme imkânı ve yeni ürünü tanıtmak için
mevcut promosyon ve reklamları kullanabilme gibi hususlardır.
Hedeflenen ürün firmanın finansal yapısı tarafından
desteklenmeli ve finansal yapıya katkıda bulunmalıdır. Bu
değerlendirme, birim üretim maliyeti, birim satış ve reklam
giderleri, gerekli sermaye ve stok miktarı tahmin edilerek
yapılmalıdır. Ürünle ilgili başabaş noktası ve uzun dönemli kar
tahminleri yapılmalıdır.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Finansal kriterlerin yanı sıra, yeni ürünün
üretim şartları mevcut fabrikadaki makine
teçhizata ve personele uygun olmalıdır. Yeni
ürün mevcut fabrikada üretilemediği takdirde,
bu ürün için kurulacak fabrikanın masrafları
ve diğer giderler karlılığı önemli ölçüde
azaltabilecektir. Girişimciler, özellikle fikir
aşaması, kavram aşaması ve ürün geliştirme
aşamasına önem vermelidirler. Ayrıca yeni
ürün için bir işletme kurmaya değip
değmeyeceğine dikkat etmelidirler.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
İşletme Sahiplik Şeklinin Seçimi
Bir girişimcinin yeni bir işe başlarken verdiği ilk kararlardan biri
yeni işletmenin tek sahiplik, ortaklık, şahıs şirketi veya sermaye
şirketi gibi sahiplik şeklinin seçimidir. Genellikle girişimciler, bu
konuya çok az önem verir ve kendilerine pek uygun olmayan yaygın
sahiplik şeklini seçerler. Sahiplik şeklinin işletme kurulduktan
sonra değiştirilmesi zor olacağından doğru kararın başlangıçta
verilmesi çok önemlidir. Her bir sahiplik şeklinin kendine özgü
avantajları ve dezavantajları vardır. "Doğru" sahiplik şeklinin
seçiminin anahtarı, her bir sahiplik şeklinin özelliklerini anlamak
ve bunların girişimcinin işini ve kişisel şartlarını nasıl
etkileyeceğini bilmektir.
Herhangi bir sahiplik şeklinin en iyi olduğunu söylemek mümkün
olmamakla birlikte her bir girişimcinin şartlarına en iyi uyan bir
sahiplik şekli olduğu söylenebilir. Girişimcilerin sahiplik şeklini
seçmeden önce gözden geçirmeleri gereken birkaç husus aşağıda
verilmiştir.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Vergi
Girişimciler hangi sahiplik şeklinde nasıl
vergilendirileceklerini bilmelidirler.
Yükümlülük
Belirli sahiplik şekilleri işletme sahiplerine finansal,
hatalı ürünler ve diğer problemlere bağlı kişisel
borçlardan korunma imkânı sağlar.
Başlangıçtaki ve Gelecekteki Sermaye İhtiyaçları
Sahiplik şekilleri farklı başlangıç sermayesi ihtiyacı
ortaya çıkarır. Girişimcinin ne kadar sermaye ihtiyacı
olduğu ve nereden bu sermayeyi sağlayacağına bağlı
olarak bazı sahiplik şekilleri diğerlerine göre daha iyi
olabilir. Ayrıca işletme büyüdükçe sermaye ihtiyacı
artacak ve bazı sahiplik şekilleri dışarıdan sermaye
teminini kolaylaştıracaktır.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
Kontrol
Belirli sahiplik şekillerinin seçimi ile girişimci
otomatik olarak işletme üzerindeki kontrolünden
vazgeçmiş olur. Bu nedenle girişimciler, işletme
üzerindeki kontrolün ne kadarından fedakârlık
yapabileceklerine önceden karar vermelidirler.
İdari Yetenek
Girişimciler firmalarını yönetme konusundaki
kabiliyetlerini değerlendirmelidirler. Eğer belirli
alanlarda yetenek veya tecrübe eksiklikleri varsa bu
yetenek ve tecrübeye sahip insanların işletmeye
gelmesine izin verecek bir sahiplik şeklinin seçilmesi
gerekebilir.
ÜRÜN PLANLAMA VE
GELİŞTİRME SÜRECİ
İşletme Amaçları
Girişimcinin işletmenin büyüklüğü ve karlılığı ile ilgili
planları sahiplik şeklinin seçimini etkiler. İşletme
sahibi sahiplik şekli seçerken işletmenin sonraki nesile
geçeceği günü veya bir başkasına satılacağı günü de
düşünmek zorundadırlar. Bazı sahiplik şekilleri bu
geçişlerin daha kolay olmasını sağlar. Diğer
durumlarda işletme sahibi öldüğünde işletme de ölür.
Kuruluş Maliyeti
Bazı sahiplik şekillerinin seçimi diğerlerine göre daha
maliyetlidir. Girişimciler, seçecekleri belirli sahiplik
şekillerinin fayda ve maliyetlerini hesaplamalıdırlar.
İŞ KURMA SÜRECİNİN TEMEL
ADIMLARI
Girişimcinin “iş kurma süreci”ndeki temel adımları şunlardır.
1. Motivasyona sahip olmak: Girişimcilik motivasyonu iş kurmak
isteyenlerin sahip olması gereken en önemli güçtür.
2. Başarılı bir iş fikri belirlemek: Kendi işini kurma
motivasyonuna sahip girişimci için başarının ilk koşulu başarı
potansiyeli yüksek bir iş fikrine sahip olmaktır. İş fikri
belirlenirken, girişimci öncelikle “iş deneyimlerini, ustalıklarını,
bilgi ve becerilerini” ele almalıdır.
3. Çalışma programı hazırlamak: İş fikrinin belirlenmesinden, işin
kurulması, ürün ve hizmetlerin ilk müşterilere ulaştırılmasına
kadar geçen tüm süreçte yer alan araştırmalar, planlamalar ve
uygulamalar eksiksiz ve gerektiği kapsamda yapılmalıdır.
İŞ KURMA SÜRECİNİN TEMEL
ADIMLARI
4. İş fikrinin ön değerlendirmesini yapmak: İş fikirlerinin
yapılabilirliğini araştırmak uzun süreli ve yoğun kapsamlı bir
çalışmadır. Girişimciler iş fikirlerini, yapılabilirlik araştırması
detayında incelemeye almadan önce, genel özellikleri çerçevesinde
kurulmalarına engel bir faktör olup olmadığını araştırmalıdırlar.
5. İş fikrinin yapılabilirlik araştırmasını yapmak: Girişimci iş kurma
sürecinin başında, öncelikle kurmak istediği işin,
faktörlere sahip olduğundan emin olmalıdır. Girişimcinin iş fikrinin
yapılabilirliğini ve başarı potansiyelini belirlemesinde, çok çeşitli
ve geniş kapsamlı sorular ile işin kuruluşunda ortaya çıkabilecek
seçeneklerden en doğrularını belirlemesi, bunun yanında girişimci
olarak sahip olduğu özellik ve kaynakları, işin gerekli kıldığı
özelliklerle objektif olarak karşılaştırması gereklidir.
6. İş kurma sürecinin "iş planı"nı hazırlamak: Bu planın
temel amacı, iş kuran girişimcinin, iş kurma sürecinde
hangi hedefler için neleri nasıl ve ne zaman yapacağını
belirlemesidir.
7. İşi kurmak: Kuruluş aşaması, girişimcinin işini fiilen
kurması aşamasıdır. Bu aşamada girişimci, iş yerini kiralar,
işletmenin yasal kuruluş işlemlerini yapar, elemanları temin
eder, makine ekipmanları ve malzemeleri satın alır, kredi
alınacak ise gerekli teminatları sağlar, başvuruları yapar, iş
yeri donanımını kurar ve işletmenin faaliyetini başlatır.
8. İşletmeyi geliştirmek: İş kurma sürecinin sonucunda
kuruluş aşaması ile birlikte girişimci için farklı bir dönem
başlar. Başarılı işletmeler kuruluş sonrasında işletme
gelişme planı adımlarını izler.
GİRİŞİMCİ İÇİN İŞ PLANI
Varmak istediği noktayı bilmeyenler oraya nasıl
varılacağını tarif edemezler. İş planı, girişimcinin işi ile
ilgili düşüncelerinin, hedeflerinin, planlarının yer
aldığı bir dosyadır ve bu dosya girişimcinin iş kurma
ve işletme döneminde yol gösterici rehberidir.
Öncelikle iş kurma yolunda bir rehberdir. Girişimcinin
hedeflediği noktaya ulaşmasına yardımcı olur. İş planı
girişimcinin, iş kurma noktasına gelmeden önce
gerekli araştırma ve planlama çalışmalarını yapmasını
sağlayan bir araçtır. Çeşitli kurumlarla yapılacak
görüşmelerde etkili bir tanıtım materyalidir. Kuruluş
sonrasında, işletmelerde yönetim aktivitelerini
yönlendiren ve gerçekleşmelerin hedeflere göre
kontrol edilmesini sağlayan bir araçtır.
ÖRNEK İŞ PLANI
BÖLÜM 1: GENEL BİLGİLER
1.1 Girişimci
(Bu kısımda kendinizi/ortaklarınızı kısaca tanıtınız)
1.2 İşletmenin Faaliyet Konusu
(Bu kısımda kurduğunuz işi kısaca anlatınız)
1.3 İş Kurma Süreci
(Bu kısımda işinizi kurarken attığınız adımları kısaca
anlatınız)
BÖLÜM 2: GİRİŞİMCİNİN / ORTAKLARIN VE
İŞLETMENİN ÖZELLİKLERİ
2.1 Girişimci ve İşletme
Ortaklarının Kişisel
Bilgileri
2.2 İş Fikri ve Seçme
Nedeni
2.3 İşletmenin Hukuki
Statüsü ve Seçim Nedeni
2.4 İşletmenin Misyonu
2.5 İşletmenin Vizyonu
2.6 Kısa Vadeli Hedefleri
2.7 Orta ve Uzun Vadeli
Hedefleri
BÖLÜM 3: PAZAR BİLGİLERİ VE PAZARLAMA
PLANI
3.1 Pazarın Büyüklüğü,
Hedeflenen Pazar Payı
3.2 Pazar Profili
3.3 Rakip Analizi
3.4 Pazarlama/Satış
Hedefleri
3.5 Sektörel Gelişmeler,
Fırsat ve Tehditlere İlişkin
Değerlendirmeler
3.6 Beklenmedik
Durumlara İlişkin
Öngörüler
3.7 Ürün/Hizmet Tanımı
3.8 Ürün/Hizmet
Fiyatının Nasıl
Oluşturulduğu
3.9 Yer Seçimi
3.10 Müşteriye Ulaşım
Kanalları
3.11 Ürün/Hizmet
Tanıtım Planı
BÖLÜM 4: ÜRETİM PLANI
4.1 NACE Kodu
(Endüstri sınıflandırması kodu)
4.2 Üretim/Hizmet Sunum Sürecinin Aşamaları
4.3 İş Akış Şeması
4.4 Üretim/Hizmet Sunum Teknikleri, Standartlar,
Spesifikasyonlar
4.5 Hukuki Gereksinimler
BÖLÜM 5: YÖNETİM PLANI
5.1 Organizasyon Şeması
5.2 Görev ve Sorumluluklar
5.3 Görev Tanımlarına Göre Alınacak Personel
Nitelikleri (Mesleki yeterlilik belgesi sahipleri
varsa belirtilecektir.)
BÖLÜM 6: FİNANSAL PLAN
6.1 Başlangıç Maliyetleri ve Diğer Başlangıç
Giderleri
6.2 İşletme Giderleri
6.3 Nakit Projeksiyonları
6.4 Üretim/Satış Hedefleri
6.5 Kâra Geçiş Noktası
6.6 Finansal Kaynaklar (Özkaynak ve Diğerleri)
6.7 Özkaynak ve/veya Diğer Kaynaklardan
Sağlanacak Finansman
Pazar Planı
Pazarlama planı mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye
etkin bir şekilde ulaştırılması için yazılan ifadelerden
oluşur. Bu plan başarınızın resmi veya modelidir. Özet
olarak iyi bir pazarlama planı firma içi ve dış çevrenizdeki
durumu incelemekle başlar. Daha sonra zaman, para,
personel, yetenek, bağlantılar, müşteriler, imaj, ekipman,
tedarikçiler, ürün veya hizmetler gibi sahip olduğunuz
kaynakları yani silahlarınızı kontrol edersiniz. Sonra, ürün
veya hizmet, paketleme, prim, promosyon, kişisel satış,
fiziksel dağıtım, ve halkla ilişkiler/ reklam gibi konularla
ilgili hedeflerinizi ve taktik faaliyetlerinizi tespit edersiniz.
Son olarak, bütçenizi ve zaman planınızı hazırlarsınız.
Üretim Planı
Mal ve hizmetlerinizin tasarımı ve sizin yetenek ve
etkinlik seviyeniz genellikle sizin hayatta kalıp
kalamayacağınızı belirler. Planın denetlediği ve kontrol
ettiği şey sizin tasarımınız ve etkinliğinizdir. Dikkatli
bir planlama olmaksızın bugünün hızlı makineleri bir
anda kötü ürün üreten birer canavara dönerler.
Finans Planı (Para Bulma)
Analiz, planlama ve kontrol işlerinde kullanılan üç
temel finansal doküman vardır. Birincisi, bilançodur.
Bilanço, firmanın hangi aktiflere ve hangi borçlara
sahip olduğunu gösterir. Borçlar, firmanın bankalara ve
diğer kişilere olan borçlarını kapsar. İkinci doküman
kâr/zarar cetvelidir. Bu tablo firmanın satışlarından
maliyetleri düştükten sonra ne kadar kâr veya zarar
kaldığını gösterir. Üçüncü doküman nakit akım
tablolarıdır. Bu tablolar firmanın ne zaman
borçlanacağını veya hisse ihraç edeceğini gösterir.
Organizasyon
İşletmenin etkin ve verimli bir şekilde çalışabilmesi
için uygun bir organizasyon yapısının oluşturulması
gerekir. Yetki ve sorumlulukların belirlendiği bir
organizasyon şeması oluşturulmalıdır. İş tanımları
detaylı bir şekilde hazırlanmalıdır. Yukarıda belirtilen
konular aynı zamanda iş planının bölümlerini
oluşturulur. Bu bilgiler ekte verilen iş planına
yerleştirildiğinde iş planınız hazır hale gelecektir.
Download

**LETME KURULU*U - Prof. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN