GÜRÜLTÜ KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ
Gürültü Birimleri ve indexleri
GÜRÜLTÜNÜN BİRİMLERİ

Elastik bir ortamda ses dalgalarının yayılışını karakterize eden
önemli parametrelerden biri de yukarıda belirlenen amplitüdlerin en
önemlisi olan ortalama karekök genlik (Akk) dır.

Bu değerin ifadesinde kullanılan uygun birim ses basıncıdır. Bu
basınç CGS sisteminde dyn/cm2(bar) SI sisteminde ise Newton/m2
( pascal) olarak ifade edilir.

Sağlıklı bir insan kulağı, 20 mikropascal ile 200 pascal arasında
bulunan ses şiddetlerine duyarlıdır. Kulak bu geniş aralıkta rahatça
duyar. 20 mikropascal şiddetindeki sese işitme eşiği, 200 pascal
şiddetindeki sese de ağrı eşiği denir.
Gürültünün Birimleri

Ancak kulağın gürültüye karşı gösterdiği tepki lineer olmayıp
logarimiktir. Bundan dolayı akustik parametrelerin, ölçülen
değerlerinin standart bir değere oranının logaritmik olarak ifadesi,
daha pratik bulunmuştur. Buna göre uygun bir logaritmik cetvel
kullanılması gerekmektedir. Bu cetvel on tabanına göre alınmış
logaritma ile gösterilen ses gücü cetvelidir ve Alexhander Graham
Bell’in hatırasına binaen “BELL”in onda biri olan “DESİBELL” ile
ifade edilir. Kulağımız 0–140dB arasındaki sesleri algılar. Bu
gösteriş biçimi diğer bir ses gücü kaynağına bağımlıdır.

Logaritmik ifadeden 20 mikropascal, 0 dB'e; 200 pascal da, 140 dB'e
eşdeğerdir.
Bu nedenle 0 dB'e işitme eşiği, 140 dB'e de ağrı eşiği denir.

Gürültünün Birimleri
GÜRÜLTÜ DÜZEYİ
YER VE KONUM
0
dB
İşitme eşiği
20
"
Sessiz bir orman
30
"
Fısıltı ile konuşma
40
"
Sessiz bir oda
50
"
Şehirde bir büro
60
"
Karşılıklı konuşma
70
"
Dikey matkap
80
"
Yüksek sesle konuşma
90
"
Kuvvetlice bağırma
100
"
Dokuma salonları
110
"
Havalı çekiç,ağaç işleri
120
"
Bilyeli değirmen
130
"
Uçakların yanı
140
"
Ağrı eşiği
Gürültünün Birimleri

Gürültü basınç seviyesi
GSB=10 log (P/Po)2 = 20 log (P/Po)
P= ölçülen gürültü basıncı

Po= referans gürültü basıncıdır

Şekil 1 de verilen grafik, çevrede rastlanan tipik gürültü seviyelerini
göstermektedir.


olarak bilinir.
.
Gürültünün Birimleri

dB ( desibel ) iki basınç oranının logaritması olduğundan iki ayrı
kaynaktan dB ile ölçülen gürültülerin maruz kalan üzerindeki tesirleri
toplanarak hesaplanamaz

Örneğin; bir kaynak 80 dB diğeri ise 60 dB lik gürültüye sahipse bu
iki kaynağa maruz kalanlar üzerindeki gürültü 140 dB değildir. Büyük
gürültü kaynağı küçüğünü bastırdığından bu iki tesire maruz kalanlar
üzerindeki 80 dB den biraz daha büyüktür.

Şekil 2 de gösterilen grafiğin kullanılması bu işlemi basit hale
getirmektedir
Gürültünün Birimleri

Örneğin: 75 dB ile 80 dB lik gürültü ye bakıldığında iki kaynak
arasındaki fark 5 dB dir. Eğri kısmından 5 bulunur, yatay gidilirse
düşey ekseni 1.2 de kestiği görülür.

Böylece toplam tesir: 80 + 1.2 = 81.2 dB dir.

İki eşit gürültünün toplanması halinde ses basıncı seviyesi 3 dB
artar; şayet bir gürültünün şiddeti diğerinden 10 dB daha büyük ise
küçük olan gürültü kaynağı ihmal edilir. Gürültü seviyeleri ölçülürken
ortamda önceden mevcut gürültü seviyeleri, ölçülen değerlerden
çıkarılmalıdır. Buna göre çevreye verilen gürültü ortamda mevcut
gürültüden 10 dB daha büyükse , mevcut gürültünün tesiri ihmal
edilebilir.

Tablo 1.2 desibellerin toplanması
Gürültünün Birimleri
İki desibel arasındaki fark
Büyük desibele ilave edilecek
miktar
0-1 dB
3 dB
2-3 dB
2 dB
4-8 dB
1 dB
9-10 ve daha büyük
Gürültünün Birimleri
Gürültünün Birimleri


Gürültü kaynağının ikiden fazla olması halinde ikişer ikişer alınarak
işlem yapılır.
Mesela 57, 63, 63, 66 ve 69 dB lik kaynaklar göz önüne alınsın
Gürültünün Birimleri

Şeklinde ikişer ikişer ele alınarak müşterek tesir 72 dB olarak bulunur.
Eşleştirmenin şekli önemli değildir .

Gürültü güç seviyesi, GGS,
w

GGS = 10 log ―
wo

Burada w gürültü kaynağının gücü ve wo referans güç ( 10-12 Watt) dır.
Ses dalgaları geniş bir havuza atılan küçük bir çakıl taşının meydana
getirdiği ve merkezden çevreye doğru yayılan su dalgalarına benzetilebilir.
Gürültü kaynağının nokta kaynak olması halinde kaynaktan r mesafede bir
maruz kalan için, gürültü dalgaları üniform şartlar altında yarıçaplı bir küre
yüzeyi meydana getirir.


(1.1)
GÜRÜLTÜ İNDEKSLERİ






Gürültüye karşı insan tepkilerinde kriter olarak maruz kalındığı takdirde
kabul edilemeyecek bir gürültü seviyesinin seçilmesi gerekir. Gürültünün
kesikli veya sürekli ritmik veya düzensiz oluşu da maruz kalanlara farklı
şekillerde rahatsızlıklar verir. Bütün bunlar göz önüne alındığında tek bir
kriterin ölçü olarak alınamayacağı gerçeği ortaya çıkar.
Burada gürültünün bir ölçüsü olarak kullanılan indekslerin bazıları kısaca ele
alınmıştır.
Gürültü basıncı seviyesi
İşitilebilen frekans limitleri 20 Hz 20 kHz arasındaki gürültülerin en basit
ölçüsüdür.
Ağırlıklı gürültü seviyeleri
Bu büyüklük, kalibre edilmiş mikrofon ve amplifikatör yardımıyla veya
frekans davranışlarını yaklaşık 40 fonluk eş şiddet eğrilerine uyduracak
elektrikli filtrelerle teçhiz edilmiş ses seviye metreleriyle doğrudan ölçülür.
Ağırlıklı gürültü seviyesi dB(A) olarak ifade edilir ve diğer gürültü ölçüleri ile
mukayese edilebilir.

Bu durumda;
r1


GBS2 = GBS1 + 20 Log 10 ( ― )



ifade edilir.
Burada; r2 mesafesindeki gürültü basınç seviyesi GSB2 ile
r1 mesafesindeki gürültü basınç seviyesi GSB1 dir.
İki farklı kaynağın aynı noktada herhangi bir anda meydana getirdikleri basınçlar göz
önüne alınırsa;

Ptop ( t) = P1(t)+ P2(t)
Çoğunlukla iki kaynak birbirleriyle ilgili değildir. Bu durumda
– 2
– 2
Ptop = (P1) + (P2)

Çizgiler zamana ait ortalama değerleri göstermektedir.



(1.2) şeklinde
r2


atmosferin absorbsiyonu
(1.3)
(1.4) olur.
Gürültü İndeksleri

Eşdeğer sürekli gürültü seviyesi
1
Seş = 10 log —
T



T
∫
0
PA(t) 2
(———)
dt
Po
(1.5) eşitliği ile ifade edilir
Burada, T toplam ölçme süresi
PA(t) ağırlıklı ani akustik basınç
Po referans akustik basınç (20 µPa ) dır.
Gürültü İndeksleri

Gece Gündüz Ortalama Gürültü Seviyesi

Gece ile gündüz arasındaki fark aşağıda verilmiştir.
Gürültü İndeksleri

Trafik gürültü indeksi

Trafik gürültü indeksi


TGI = 4 (L10 - L90) – 30

Burada


(1.6)
eşitliği ile tarif edilir.
L10 : ölçülen gürültülerin % 10unun eşit veya daha büyük olduğu gürültü seviyesi
L90 : ölçülen gürültülerin % 90 ının eşit olduğu gürültü seviyesidir.
Genel olarak toplumdaki gürültü bir nevi kirlenme olarak ele alınır ve gürültü seviyesi:
2



(L10 – L90)
GS (dB) = L50 + ( L 10 - L 90 ) + ————
(1.7 ) şeklinde ifade edilir.
60
Burada L50 : ölçülen gürültülerden % 50 sinin büyük veya eşit olduğu gürültü seviyesidir.
Gürültü İndeksleri

Trafik gürültüsü kontrolü çeşitli şekillerde yapılabilir. Bunlardan
bazıları şunlardır:

1)- Her bir nakil vasıtasının gürültüsünün azaltılması,

2)- Bölgelere ayırarak ve yol planlaması yapılarak hassas
bölgelerdeki trafik yüklerinin dağıtılması,

3)- Trafik akışının düzenlenmesi için tek yönlü trafik gibi tedbirlerin
alınması olarak sıralanabilir.
Gürültü İndeksleri

Gürültü Kontrol Yönetmeliği’nde Karayolları Taşıtları ile ilgili bazı
sınırlamalar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları aşağıda verilmiştir.

1)- Hiç kimse susturucusuz veya ses giderici diğer parçaları olmadan bir
motorlu kara taşıtı çalıştıramaz ve çalışmasına sebep olamaz. Bakım
onarım veya diğer değiştirme amacı dışında bir motorlu araç veya
motosiklet üzerindeki susturucu veya ses giderici parça çıkarılamaz,
çalışamaz hale getirilemez.

2)- Bir motorlu araç üzerinde veya içinde korna ile veya ses çıkaran başka
bir cihaz ile tehlike uyarısı vasfı taşımayan ses yapmak veya yapılmasına
sebep olmak yasaktır. Taşıtların sesli uyarıcıları TS - 1875 ve TS - 2214’e
göre yapılan ölçmelerde araçtan 2.00 m uzaklıkta ve 1.20 m yükseklikte
105 - 118 dBA olmalı ve frekans spektrumu 1800 - 3550 Hz arasında
görünmelidir.
Download

Gürültü İndeksleri