Türkiyede ve Dünyada
Astımın Durumu
Yrd. Doç. Dr. Coşkun Öztekin
Astım vücuttaki birçok hücre ve hücre ürününün
rol oynadığı, havayollarının kronik inflamatuar bir
hastalığıdır.
• Kronik havayolu inflamasyonu ve ilişkili bronş aşırı duyarlılığı;
özellikle gece yarısı veya sabaha karşı hırıltılı/hışıltılı solunum,
nefes darlığı,
göğüste sıkışıklık ve
öksürük nöbetlerine yol açar.
• Bu ataklar genellikle değişen derecelerde havayolu obstrüksiyonu ile
birlikte olup; sıklıkla tedaviyle veya kendiliğinden düzelmektedir.
Astımda hava yolu morfolojisi
• Astım uygun bir tedavi ile kontrol altına alınabilir. Astımın kontrol
altında olduğunun en iyi klinik göstergesi, az sayıda alevlenme veya
atak yaşanmasıdır.
• Astım hasta ve toplum açısından yüksek maliyetli bir hastalıktır. Ancak
hastalığın tedavi edilmemesi daha maliyetli bir durumdur.
• Astım erişkinleri de etkileyen ancak çocukluk döneminin en sık kronik
hastalığıdır.
• Astım prevalansı tüm dünyada giderek artmaktadır.
• Astım gelişiminde en büyük risk faktörleri; evde sigara içicileri ve
ailede astım veya atopi hikayesidir.
Astım epidemiyolojisi
• Dünyada: 300 milyon kişi, (Türkiye’de: 3.5 milyon kişi)
• Prevalans: %1-18
• Yıllık ölüm: 250 bin kişi
Sakatlığa ayarlanmış yaşam yılı
• DALY: Disability adjusted life years, sakatlığa ayarlanmış yaşam yılı
• 1 DALY: Sağlıklı olarak geçirilen 1 yılın kaybı
• DSÖ tarafından astımdan dolayı dünyada yılda 15 milyon sakatlığa
ayarlanmış yaşam yılı kaybı olduğu bildirilmiştir.
• Bu rakam dünyadaki tüm hastalıklara bağlı toplam kayıpların %1’ine
denk gelmektedir.
Astım Epidemiyolojisi
• Çocukluk dönemi
1- ISAAC Anketi (International Study for Asthma and Allergies in
childhood)
2- Amerikan toraks derneğinin uyarlanan anketi
3- Aberg anketi
• Erişkin
1- ECRHS Anketi (Europian Community Respiratory Health Survey)
Astım prevalansı
• Çocuklarda: %2-15
• Erişkinlerde: %2-5
• Astım prevalansı ülkemizde kıyı kesimleri, şehirler, büyük metropoller
ve düşük sosyoekonomik yaşam koşullarında daha sıktır.
• Çocuklarda erkeklerde, erişkinlerde ise kadınlarda biraz daha sıktır.
Sosyal ve ekonomik maliyet
• Astım hastalığı toplumu hem ekonomik hem de sosyal anlamda
etkilemektedir.
• Tüm dünyada önemli bir okul ve işgücü kaybı nedenidir.
• Bu yüzden astımın topluma maliyeti hesaplanırken hastane ve tedavi
giderleri yanında, hasta ve yakınlarının işgücü kayıpları ile astıma bağlı
erken ölümler de göz önüne alınmalıdır.
• Ülkemizde bu konuda önemli boyutta veri eksiği vardır.
• Ankarada erişkin astımlılarda yapılan prospektif bir çalışmada yıllık
toplam maliyet; 1467 USD bulunmuştur(1).
• 1- Celik GE, Bavbek S, Pasaoglu G, Mungan D, Abadoglu O, Harmanci E, Misirligil Z. Direct medical cost of asthma in Ankara, Turkey.
Respiration 2004;71:587-93.
• Maliyet hastalığın ağırlığı ilerledikçe artmaktadır. Üçüncü basamak
sağlık merkezlerinde astım alevlenmesi başına düşen direkt maliyetin
değerlendirildiği retrospektif bir çalışmada ise atak başına ortalama
maliyet 291 Euro olarak hesaplanmıştır.
• Maliyet hafif ataklar için 128 Euro, orta ataklar için 172 Euro, ağır
ataklar için ise 308 Euro
• Maliyet yatırılarak tedavi edilenlerde ve kontrolsüz olduğu
durumlarda artmaktadır(1).
• 1- Bavbek S, Mungan D, Türktaş H, Mısırlıgil Z, Gemicioğlu B; ADVİSE Study Group. A cost-of-illness study estimating the direct cost per
asthma exacerbation in Turkey. Respir Med 2011;105:541-8
• Ankarada 183 çocuk astımlıda yapılan bir araştırmada yıllık toplam
maliyet 991.7 USD olarak bulunmuştur(1).
• 1- Beyhun NE, Cilingiroğlu N, Sekerel. The cost of childhood asthma and its determinants in Ankara, Turkey. Turk J Pediatr 2007;49:179-88
• Çocuklarda yapılan çok merkezli bir diğer çalışmada ise 12 merkezden
618 astımlı çocuğun harcamalarının analizinde yıllık toplam maliyet
1597 USD bulunmuştur.
• Merkezler arasında önemli farklılıklar bildirilen bu çalışmada yıllık
maliyet sık hekim ziyareti, hastane yatışı, astım şiddeti, okul günü
kaybı ile ilişkili bulunmuştur(1).
• Beyhun NE, Soyer OU, Kuyucu S et al. A multicenter survey of childhood asthma in Turkey: The cost and its determinants. Pediatr llergy
Immunol 2009;20:72-80
• Erişkin astımlıların poliklinik başvurularındaki maliyeti ve kaynaklarını
araştıran bir diğer çalışmada allerji kliniğine ve öğretim üyelerine
başvurularda daha yüksek maliyet bulunmuş; ayrıca tedavi süresi,
astım şiddeti, hayat kalitesi ve son 6 ay içinde hekim başvurusu
maliyetle ilişkili bulunmuştur(1).
• Sahin B, Tatar M. Factors affecting use of resources for asthma patients. J Med Syst 2006;30:395-403
Global Astım raporu 2014
• Ülkeler, sağlık organizasyonları ve sağlık profesyonelleri için
• stratejik ve pratik tavsiyeler,
• Son astım araştırmaları,
• Astımın global yükü ile ilgili bilgiler
• Anahtar tavsiyeler verir.
ülkeler
• Astım yükünü azaltmak için araştırmalara ve girişimlere destek
vermelidir.
• Ülkelerde astım inhaler ilaçları uluslar arası kalite standartlarına uygun
olmalıdır.
• Özellikle düşük sosyoeknomik düzeydeki ülkeler başta olmak üzere
ülkeler kaliteli ve standartlara uygun ilaçları kesintisiz bir şekilde
sunmayı halkına taahhüt etmelidir
• Sağlık profesyonelleri astımla ilgili eğitimleri yeteri kadar almış
olmalıdır.
• Sağlıkla ilgili kuruluşlar astım yönetimini organize edebilmelidir.
• Sigara tüketimini azaltma ile ilgili politikaları güçlendirmelidir.
• Sağlıklı beslenme teşvik edilmeli, besinlerdeki kimyasallardan ve sigara
dumanından uzak durulması sağlanmalıdır.
• Ülkeler astımın ekonomik maliyetlerini ölçmelidir. (işgücü kaybı ile
birlikte)
Sağlık otoriteleri
• Astım yönetimi ve maliyetinin azaltılması için ulusal stratejiler ve
aksiyon planları geliştirmeliler.
• Ulusal astım yönetim rehberleri hazırlamalıdır.
• Astımla ilgili politika ve araştırmaları içeren kurslar için sağlık
profesyonellerini cesaretlendirmelidirler.
• Astıma dair ölümleri kayıt altına almalıdırlar.
Global Rehberler
• GINA: The global strategy for asthma management and prevention
guidelines
• GOLD: The global initiative for chronic obstructive lung disease
guideline
• ARIA: The allergic rhinitis and its impact on asthmaguideline
• 20 yıl öncesinde 1. basamakta astım başta olmak üzere kronik
respiratuar hastalıkların yönetimi eksikti, tanılar geç ve eksik
veriliyordu.
• Bu kanıta dayalı yöntemler birinci basamakta hastaların yönetiminde
iyileştirme sağlamakta mıdır?
• Bir çok Avrupa ülkesinde 1. basamak hekimleri çoğu durumda akciğer
hastalıklarını tedavi edebilmektedir.
• Örneğin İngiltere ve Hollanda’da hastaların %85’i birinci basamak
hekimi ve hemşiresi tarafından yönetilebilmektedir.
• http://www.thepcrj.org/journ/view_article.php?article_id=129&volissue=12
• Ancak GINA başkanı Paul O’Byrne, KOAH ve rinit gibi astım
yönetiminin de hala istenen düzeyde olmadığını söylemektedir.
• Örneğin İngiltere kaynaklı bir çalışmada, astım ölümlerinin %80’inin
aslında önlenebilir olduğu ortaya çıkmıştır. Astımdan ölenlerin
2/3’sinde hastaların tedavilerinin rehberlere uygun yapılmadığı
çıkmıştır. (1)
• 1-Harrison B, Stephenson P, Mohan G, Nasser S. An ongoing Confidental Enquity into asthma deaths in the Eastern Region of the UK, 20012003. Prim Cere Resp J 2005; 14(6):303-13.
• Bununla birlikte klinik rehberler sonuçta birinci basamakta efektif ve
başarılı olmuştur.
• Finlandiyada astım uygulama proğramı, aile hekimlerinin diagnostik
ve terapötik davranışlarını değiştirmiş ve astım morbidite ve
mortalitesini azaltmıştır(1).
• 1-Haathella T, Kaluka T, Koskela K, Erhola m, Laitinen LA. Asthmaprogramme in Finland: a community problem needs community solutioan.
Thorax 2001;56:806-14.
• 12 yılık bir prevalans çalışmasında aile hekimlerinin Alman astım
rehberleri ile eğitilmiştir. Böylece aile hekimlerinin Alman çocuklarının
astım durumlarını tanı ve tedavi yeteneklerinde anlamlı değişiklikler
kaydedilmiştir(1,2).
• Bu değişiklikler sadece gelişmiş ülkelerde değil Latin Amerika gibi
ülkelerde de görülmüştür(3).
• 1-Mommers M, Gielkens-Sijstermans C, Swaen GMH, van Schayck CP. Trends in prevalance of respiratory symptoms and treatment in Dutch
children over a 12-year period:results from the consecutive survey. Thorax 2005;60(2):97-9
• 2-Van Schayck CP, Smit HA. The prevalence of asthma in children a reversing trend in the Netherlands? Eur Respir J 2005;26:647-50.
• 3-Fischer GB, Camargos PA, Mocelin HT. The burden of asthma in children: a Latin American perspective. Paediatr Respir Rev 2005;6(1):8-13.
sonuçta
• Hava yollarının kronik bir inflamasyonu olan astımın tüm dünyada
prevalansı artmaktadır.
• Tedavisi yüksek maliyet gerektiren astım tedavi edilmediğinde çok
daha büyük bir maliyete ve okul ve iş gücü kaybına yol açmaktadır.
• Global astım raporu ve global rehberlerin birinci basamakta
kullanılması astım morbidite ve mortalitesini azaltmaktadır.
Download

Türkiyede ve Dünyada Ast*m*n Durumu