ODTÜ GELİŞTİRME VAKFI ÖZEL DENİZLİ OKULLARI
MAYIS AYI SAĞLIK BÜLTENİ
ÇOCUKLARDA ASTIM
Astım, dünyada sık rastlanan hastalıklardan biridir ve
çocuklar arasında hızla yaygınlaşmaktadır. Yapılan
araştırmalara göre, astım Türkiye’deki çocuklarda yüzde 6-8
oranında görülmektedir. Astımın nedenlerinin başında alerjik
bir bünyeye sahip olunması gelir. Solunum yolu
enfeksiyonları, düşük doğum ağırlığı, hava kirliliği, sigara
dumanı vb. çocuklarda astıma yakalanma riskini arttıran
faktörlerden bazılarıdır.
Astım nedir?
Astım akciğerlere kadar olan hava yollarını ( Bronşlar ) etkileyen bir hastalıktır. Bu hava yolları
soluduğumuz havayı burundan itibaren akciğerlere kadar ulaştırır.
Sağlıklı bir kişide bu soluma olayı kolayca gerçekleşir. Astımlı bir
kişide ise, bazı dönemlerde soluma zorluğu meydana gelir. Astım
atağı sırasında, bronşlar ( hava yolları ) daralır ve havanın geçişi
zorlaşır.
Hava yolu daralmasının nedenleri şunlardır:
 Bronşları çevreleyen kasların kasılması.
 Bronşun içini saran zarın şişmesi.
 Hava yollarında mukus ( sümük - balgam ) adı verilen
yapışkan bir salgının aşırı salınması ve bu salgının hava
yollarını yer yer tıkaması.
Astımın bulguları nelerdir?
 Öksürük: Astımın sık görülen bir bulgusudur. Özellikle gece öksürüğü olur. Egzersiz, soğuk
hava öksürüğü arttırabilir. Hava yollarındaki mukus birikimi ve bronşları çevreleyen kasların
kasılması nedeni ile olur. Çocuğun koştuğunda öksürmesi de bronş daralması belirtisi olup
astım için uyarıcı bir bulgudur.
 Vızıltı: Astım nöbetinin sık karşılaşılan bir bulgusudur. Akciğerdeki hava daralmış bronşlardan
dışarı çıkarken zorlandığı zaman nefes verirken duyulur.
 Sık soluma: Astım nöbeti sırasında daralmış ve içi mukus ile dolmuş bronşlarda soluk alıp
verme işi zorlaştığından hasta daha sık nefes alıp verebilir.
 Göğüs duvarı derisinde çekilmeler: Daha ağır astım nöbetlerinde görülen bir bulgudur.
Göğüs duvarında kaburgalar arasındaki deri ve boynun önündeki deride içe çekilmeler olabilir.
Bu bulgu saptandığında hemen hastaneye başvurulmalıdır.
Astımlı çocuklarda, astım atağını tetikleyebilecek durumlar nelerdir?
Astımın sebebi tam olarak bilinmese de bu hastalıkta hava yollarının bazı uyaranlara aşırı duyarlı
olduğu bilinmektedir. Bu uyaranlar hava yollarını uyararak, astım atağı oluşumuna neden olurlar. Bu
uyaranları şöyle sıralayabiliriz:
1. Alerjenler ( alerjiye neden olan maddeler )
Normal kişilere hiçbir zararı olamayan alerjenlere, alerjik astımı olan bir kişi maruz kalınca bir
alerjik reaksiyon olur. Bu reaksiyon sırasında tahriş edici bazı kimyasal maddeler yapılır ve hava
yollarındaki dokuların içene salınır. Kişi hem alerjik, hem de astımlı ise, astım atağı geçirir. Bu
alerjenlerin bazıları şunlardır:
 Ev tozu, ev tozu akarları ( böcekler )
 Çiçek tozları ( polenler )
 Küf
 Hayvan tüyü
2. Enfeksiyonlar
Solunum yolu enfeksiyonları ( grip, nezle ) astımlı kişide hava yollarını uyararak, astım atağına
neden olabilir. Bu enfeksiyonlar okul veya kreşe giden çocuklarda sıktır.
3. Hava değişimi
Mevsim değişimi, hava ısısının değişmesi ( özellikle soğuk hava ) ve nem oranının artması, astımlı
bir kişide hava yollarını uyararak, astım atağına neden olabilir
4. Egzersiz
Astımlı bir kişide egzersiz hava yollarını uyararak astım atağına neden olabilir. Koşma gibi, daha
fazla enerji tüketimine neden olan yoğun egzersiz türleri, birkaç dakika içinde bir astım atağına neden
olabilir. Ancak bu nedenle astımlı çocuklarda, egzersizin engellenmesi söz konusu değildir. Egzersiz
öncesi uygun ilaç alımı ile astım atağı önlenebilir. İyi tedavi edilen astımlı bir çocukta, egzersiz sonrası
belirtiler olmamalıdır.
5. İrritanlar ( tahriş ediciler )
Bazı maddeler duyarlı olan bronşları tahriş edebilir. Bu maddeler şöyle sıralanabilir: Sigara dumanı,
hava kirliliği, saç spreyleri, parfümler, temizlik maddeleri ve keskin kokular. Astımlı çocuğun yaşadığı
evin içinde hiç kimsenin sigara içmesine izin verilmemelidir.
Astımda tedavinin iki amacı vardır:
1) Bronş kaslarının kasılmasının giderilmesi, bronş mukozasında ödemin ve mukus salgısının
azaltılmasıyla astım nöbetinin denetlenmesi
2) Duyarlı olunan etkenlerden (çiçek tozları, ev tozlan vb) korunarak duyarsızlaştırma, ruhsal
etkenlerin belirleyici olduğu olgularda ruhsal tedavi ile nedenlerin ortadan kaldırılması
Astım nasıl tedavi edilir?
Uygun bir tedavi ile astımın bulguları kontrol altına alınabilir. Ancak en etkili tedavi bile astımı
tamamen ortadan kaldıramaz. Bunun nedeni hastalığa sebep olan temel bozukluğun tam olarak
bulunamamış olmasıdır. Gerekli çevre önlemleri ve ilaç tedavisi ile hastalık kontrol altına alınabilir.
Tedavi iki bölümden oluşur:
1. Çevre düzenlemesi:
Hastalığın alevlenmesine sebep olan çevresel faktörler varsa, bu durum düzeltilmelidir. Bunlar:
a) Alerjenlerden kaçınma
Ev tozu akarı
-Ev tozu akarı gözle görülmez, fakat her evde bulunur.
-Örümcek ve kenelerle akraba olan akarlar, insanı ısırmaz ve hastalık bulaştırmazlar. Akarların alerji
oluşturan kısımları artıklarıdır. Bu artıklar ağırlıkları nedeniyle, pek havada kalmazlar. Ancak ev
temizliği yaparken havalanırlar, burundan içeriye girerek alerjiye sebep olurlar.
-Evde en sık bulundukları yerler; yatak, yastık, halı, kanepeler, yatak örtüleri, doldurulmuş
oyuncakların içidir.
-Akarlar insan derisinin döküntüleri ile beslenirler. Bu yüzden yaşamaları için en ideal yer, yataklardır.
Hayvan ( kedi, kuş, köpek ) tüyü ve atıkları
Alerjenler sadece evde beslenen hayvanlar üzerinde değil, kuştüyü yastıklarda ve hayvan derisinden
yapılmış diğer eşyalarda da bulunur.
Küf mantarı ( rutubet )
Evde alerjenlerden korunmak için alınacak önlemler nelerdir?
Yatak odasında:
-Yatak ve yastığı hava geçirmeyen bir materyal ile kaplayın. ( Amerikan bezi, sentetik kumaş gibi ).
-Mümkünse şilteyi yaylı yatak ile değiştirin.
-Yünlü ve tüylü battaniye kullanmayın.
-Kuş tüyü yastığı sentetik ( elyaf ) yastıkla değiştirin.
-Tüm yatak kılıfı, yastık kılıfı, battaniyeleri haftada bir, en az 60 derece suyla yıkayın.
-Mümkünse halıları kaldırın ve yerleri temiz tutun. Eğer halıyı kaldıramıyorsanız, doktorunuzun
tavsiye edeceği maddeler ile temizleyin.
-Temizlik yapılırken, çocuğunuzu evden uzaklaştırın ya da maske takın.
-Odada toz tutacak fazla eşyayı ( kitap, tüylü doldurulmuş oyuncaklar gibi ) ya odadan çıkarın ya da
dolaba koyup, kapısını kapalı tutun.
-Evde hayvan beslemeyin; besliyorsanız yatak odasına kesinlikle sokmayın.
-Evde bir nem ölçer bulundurarak, nem oranını %25 ile %50 arasında tutun.
-İçi doldurulmuş koltuk yerine tahta veya plastik eşya tercih edin.
-Perdelerinizi sentetik materyalden seçin, kadife olmasın.
Mutfak ve banyoda:
-Sık sık havalandırın ve deterjanla temizleyin.
-Nemli yerlerde halı bulundurmayın.
-Lavabo altlarını ve tuvaletin arka kısımlarını temiz ve kuru tutun.
-Hamam böceklerini ve fareleri mutlaka yok edin.
Evin diğer kısımlarında:
-Mümkünse halıları kaldırın.
-Çocuğunuzun kanepe, koltuk üzerinde uyumasına izin vermeyin.
-Toz alırken ıslak bez kullanarak tozun havalanmasını engelleyin.
-Evdeki çiçeklerin üzerinde küf olmasın, kontrol edin.
-Mümkünse hava tahliye kısmında, ev tozlarını tutarak havaya karışmasını önleyen elektrik
süpürgelerinden birini kullanmayı tercih edin.
b. İrritanlardan kaçınma:
· Bu grupta bulunanlardan en çok zarar veren etken sigaradır. Astımlı bir çocuğun yaşadığı evde ( evin
tüm odaları dahil ) sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.
· Odun ve kömür sobaları tahriş edici tanecikler ve kokular saldıklarından, mümkünse ısınmak için
başka bir yola başvurulmalıdır.
· Saç spreyleri, parfümler, temizlik maddeleri, sinek ilacı ve hava kirliliği de tahriş edicidir. Hasta
çocuğun bunlarla teması önlenmelidir.
c. Emosyonlar ( psikolojik stres ):
Astımlı çocuğun onu destekleyen sıcak ve samimi bir ev ortamına ihtiyacı vardır. Evde yaşayan
kişilerin bu kronik hastalığın tedavisine ve kontrol altına alınmasına olan yaklaşımları iyi yönde olursa,
tedavinin de başarısı artar.
2.İlaç tedavisi:
Astım, ağırlığı hastadan hastaya değişen ve hastada zaman içerisinde değişiklikler gösterebilen kronik
bir hastalıktır. Bu nedenle hastalığın durumuna göre, ilaç doz ve çeşidi ayarlanmalıdır.
İlaç tedavisinin uygun görüldüğü hastalarda havayolu ile akciğerlere çekilen, sprey ilaçlar
kullanılmaktadır. Bunlar; sadece bronşları gevşetici özelliğe sahip rahatlatıcılar ve allerjik iltihabın
yarattığı aşırı bronş duyarlılığını azaltan ilaçlar olarak ikiye ayrılabilir. Bu amaca yönelik, kana
karışma oranı en aza indirilmiş, kortizonlu ilaçlara özgü yan etkileri ağızdan alınanlara kıyasla çok az
olan yeni jenerasyon kortizon bazlı sprey ilaçlar geliştirilmiştir. Bu ilaçlarla astım belirtileri en aza
indirilmektedir.
Astımda olabilecek komplikasyonlar nelerdir?
Astım genellikle akciğerlerde kalıcı hasar yapmayan bir hastalıktır. Hastalık çok uzun yıllardan beri
var olsa da uygun tedavi ile akciğer fonksiyonları normale yakın olarak korunabilir. Astımda sorun
bronşlarda olmasına rağmen, birçok astımlıda üst solunum yolları (burun, boğaz, sinüsler) ve kulaklar
ile ilgili problemler eşlik edebilir.
Astımlı çocuklarda, sıklıkla kronik burun tıkanıklığı olur ve buna bağlı olarak kulak enfeksiyonları ve
sinüzit meydana gelir. Buruna yönelik uygun tedavi ile (burun temizliği ve doktorun önerisi ile diğer
bazı ilaçlar) bu durumların olması önlenebilir.
Astım bazı psikolojik problemlere de neden olabilir. Ağır astımı olan çocuklarda okul devamsızlığı,
spor etkinliklerine katılamama ve astım atağı sırasında acil olarak hastaneye başvurular bu duruma
neden olabilir. Uygun tedavi alan bir çocukta astım kontrol altına alınarak, bu problemlerin olması
önlenebilir.
En önemli ve ciddi komplikasyonu, özellikle uzun süreden beri devam eden ve uygun tedaviyi
almayan astımlı bireyde, akciğerde amfizem gelişimidir. Bu durumda, akciğer esnek yapısını yitirir ve
fazla gerilir.
Download

çocuklarda astım