Bilişsel çarpıtmalar ve otomatik
düşünceler
Bilişler, dış ve iç dünyadan gelen uyaranları algı süreçlerine
dönüştüren bunları belirli bir düzen ve bütünlük içinde
işleyen, yeniden belleğe çağırıp hatırlayan ve yeniden
değerlendirilen ruhsal süreçlerdir.
Otomatik düşünceler herhangi bir anda aklımızdan geçen,
çok hızlı seyreden, örtük anlamlar içerebilen düşüncelerdir.
Bilişsel çarpıtmalar ve otomatik düşünceler, Aaron Beck’in
1957’den itibaren geliştirdiği kognitif depresyon teorisinin
öğelerindendirler.
• Kognitif teori, bir bilgi işlem teorisidir.
Otomatik düşünceler, daha temel şemaların,
inanışların bir olay sonucu aktive olmasıyla
bilişsel süreç içerisinde yer alan çarpıtmalar
sonucu oluşurlar.
• Bilişsel çarpıtmalar hatalı veri toplanmasından
ve hatalı sonuç çıkartmaktan meydana gelir.
• Bilişsel çarpıtmalar obsesyonlara benzetilebilir.
• Bilişsel tedavi de, bilişlerin altında yatan yanlış
inançların düzeltilmesini hedefler.
1. Keyfi çıkarsama:
En yaygın ve genel bir mantık hatasıdır. Delilsiz,
kanıtsız daha doğrusu kanıt arayışı olmaksızın
yargıya varmaktır.
2. Seçici soyutlama:
Olayları bağlamdan kopartarak bir detaya
odaklanma, durumun daha belirgin diğer
özelliklerini ihmal etme ve bu sınırlı özellik
temelinde bütün yaşantıyı kavramlaştırmadır.
3. Büyütme ve Küçültme:
Büyütme genellikle kendi hayatlarınıza, korkularınıza ya
da kusurlarınıza bakıp çok önemliymiş gibi
büyüttüğünüzde olur: 'Aman tanrım! hata yaptım. Ne
korkunç! Ne felaket! Herkese yayılacak bu rezil
olacağım!'' Hatalarınıza dürbünün onları kocaman , dev
gibi gösteren tarafından bakarsınız. Bu aynı zamanda
felaketleştirme'dir; çünkü gündelik olumsuz olayları
kabusa çevirirsiniz.
4. Aşırı genelleme:
Tek bir yaşantıdan yola çıkarak kişinin kendisi
hakkında genel yargılarda bulunmasıdır.
Sınırlı sayıda örneği temel alarak genel kurallar
oluşturmak.
Etiketleme:
Eldeki kanıtlar dikkate alınsa, daha az acı çekme
ihtimali olduğu halde, bu kanıtları göz ardı ederek,
kendinize ve diğerlerine toptan, yargılayıcı, olumsuz
sıfatlar yakıştırmak.
5. Kişiselleştirme(Üzerine Alınma)
• Olumsuz bir olayı şahsi değerlendirmek
• Olayları kendisiyle bağlantılı olarak görür.
• Çocuğu kötü not aldıysa kendisinin suçu
6)Ya Hep Ya Hiç Düşünce Tarzı (İkili
Düşünme)
•
•
•
•
Keskin iki uç, ortası yok
Siyah – Beyaz
«Mükemmel değilsem başarısızım»
Bir şey ya tam olmuştur ya da hiç olmamıştır.
7) Felaketleştirme
• Olası diğer sonuçlar yok.
• Gelecekle ilgili hep olumsuz düşünür.
• Başına gelen veya gelecek olan korkunç
olayları kaldıramayacağını düşünür.
8) –Meli –Malı İfadeler
• Kendince katı kurallar belirler.
• Bu katı kurallara kendisi uymadığında suçluluk,
başkaları uymadığında kızgınlık ve öfke
hisseder.
• «Topluluk önünde konuşurken
heyecanlanmamalıyım» diyen birinin bunu
başaramadığında suçluluk hissetmesi.
9) Zihin Okuma
• «İnsanların ne düşündüğünü bilirim.»
• «Onların da benim ne düşündüğümü bilmeleri
gerekir.»
• Akşam eve yorgun gelip konuşmak istemeyen
eşiyle ilgili «Bana kızgın, ne hata yaptım ki?»
şeklinde zihnini okumaya çalışması.
• TEŞEKKÜRLER 
Download

Bilişsel çarpıtmalar