YÖNLENDİRİLMİŞ HAYAL
Davranış Değiştirmek ve İçgörü
Geliştirmek İçin Taktikler
Prof. Dr. Dean W. Owen Jr.
Morehead State University
Morehead, Kentucky
Prof. Dr. Fidan Korkut Owen
Hacettepe University
Ankara, Turkey
PDR 2009, Adana
1
Ayrıca değişim için kullanışlı ve yararlı araçlar olarak hayal kurma
ve canlandırma hakkında bazı fikirleri paylaşmak…
PDR 2009, Adana
2
PDR 2009, Adana
3
Önümüzdeki 3 saat için plan
İlk bölüm: Yönlendirilmiş hayal (YH) için hızlı bir giriş.
Yapılandırılmış hayal de denir
İkinci bölüm: Bazı örnekler, YH deneyimleri planlama, yazma
ve uygulama fırsatı!
Tamam!! Hızlı hareket edeceğiz, ancak eğer sorunuz olursa lütfen
bizi durdurun!!!
PDR 2009, Adana
4
Beyinde canlandırma
Bizi insan yapanlardan
birisi gelecekle ilgili
beklentilerimizin olmasıdır
Neyin olabileceğini hayal etmek..
PDR 2009, Adana
5
Üç nesil boyu oturduk,
radyo dinledik ve
beynimizde canlandırdık..
Kendi yarattığımız imgeler
dünyasında kaybolduk.. TV
geldi ve “gösteren radyo”
oldu. Artık
canlandırmıyoruz.. Bizlere
birilerinin bakış açısıyla
hazırlanan dünya
gösteriliyor..
PDR 2009, Adana
6
Einstein’ın, görelilik
kuramını, kendini bir ışık
huzmesi üzerinde
otururken hayal ederek
oluşturduğunu söylenir.
Hayaller ve imajlar aracılığı ile ifade
edilen, beyinde canlandırmadır.. Bu,
muhteşem ve çok yönlü bir büyüme, iç
görü ve değişim aracı olabilir..
PDR 2009, Adana
7
(Dean) Hayal tekniği ile
tanışmam, uçuş okulunda,
gerçekten uçmadan önce
benden zihinsel olarak
uçmayı hayal etmemi
istemeleriyle gerçekleşti.
Grup olarak, bu karmaşık becerileri
kontrol grubundaki öğrenci pilotlardan
daha kısa sürede ve daha iyi
öğrendik....
PDR 2009, Adana
8
Hayal ve rahatlama el ele gider! Öyleyse….
Rahatça arkanıza yaslanın ve birkaç dakikalığını
gözlerinizi kapatın.
Nefesinize odaklanın
Nefesinizin ciğerlerinize girerken ve çıkarkenki akışına
dikkat edin
PDR 2009, Adana
9
.
Yavaş ve ritmik bir biçimde..
Nefesinize odaklanıyorken
ve yavaş ve derin biçimde nefes alırken
Yavaş yavaş rahatlayın.. Biraz daha..biraz daha
PDR 2009, Adana
10
• Rahatlıyorsunuz.. Yavaş, derin ve doğal
olarak nefes alıyorsunuz…
• Kafanızın sakin ve sessiz olmaya
başladığını hissedin..
• Beyninizin daha açık ve daha rahat
olduğunu fark edin
PDR 2009, Adana
11
• Düşünceleriniz yumuşak bulutlar gibi
sürükleniyor..
• Ta ki hiçbir düşünce kalmayana dek..
Zihniniz açık ve çok sakin..
• Derin biçimde nefes alıyorsunuz…
PDR 2009, Adana
12
Bir plajda yürüdüğünüzü hayal edin..
Ayaklarınızın altında kumların sıcaklığını
hissedin.. Burayı tanıdınız mı? Daha önce
gelmiş miydiniz?
PDR 2009, Adana
13
Havayı koklayın ve martıları dinleyin.. Plajda
bir yürüyüşe çıkmanızı istiyorum şimdi.. Ve ne
zaman hazır olursanız geri dönebilir, gözlerini
açabilirsiniz..
PDR 2009, Adana
14
Şimdi size bir iki soru..
• Plajda olmayı hayal edebildiniz mi?
•Kumların sıcaklığını hissedebildiniz mi?. Tuzlu havayı
koklayabildiniz mi ya da martıları duydunuz mu?
•Plajı tanıdınız mı?
•Bu mini deneyim sizin için nasıldı? Hoş, rahatsız??
PDR 2009, Adana
15
Bazı temel kavramlar
Beden-Zihin ilişkisi
Görselleştirme
Rahatlama tepkileri
Spontan hayal
Yönlendirilmiş hayal
PDR 2009, Adana
16
Beden/Zihin ilişkisi
Algılananla fizyolojik tepki arasındaki bağı
herkes yaşamıştır. Artık bu “Yeni çağ”
kavramı ya da mistik bir konu değil.. Bu
fizyolojiktir ve yönlendirilmiş hayalin
temelidir…
PDR 2009, Adana
17
Beden/Zihin ilişkisi
Freud’un kaygı üzerine söylediklerine bir bakalım
Nesnel/Gerçekçi kaygı: Sizi incitebilecek bir şeyden
korkmak. Evinize girmiş bir silahlı adam, Bengal Kaplanı,
çıngıraklı yılan vb..
Nörotik kaygı: Sizi fiziksel olarak incitmeyecek şeylerden
korkmak halk önünde konuşmak, sosyal red edilme,
matematik testinden kalma
PDR 2009, Adana
18
Algılanmış tehdit ya da
tehlikeye karşı bedenin
verdiği tepki, tehdit ister
gerçek isterse hayal edilmiş
olsun, TAMAMEN aynıdır!!!
PDR 2009, Adana
19
Fizyolojik bir tepki olarak stres
Bir olay algısal alanda oluşur.
Bu olay, (gerçek ya da hayal edilen) bireyle ilgili bir
tehdit olarak algılanır.
Eğer olay tehdit olarak algılanırsa bireyi kavgaya ya da
kaçmaya hazırlayan bir dizi fizyolojik tepkiler ortaya çıkar
PDR 2009, Adana
20
Böbrek üstü bezleri kana adrenalin salgılamaya
başlar ve bu da aşağıdaki fiziksel olaylara neden
olur.
1. kalp atışı artar
2. kan basıncı artar
3. soluma oranı artar ve derin hale gelir
PDR 2009, Adana
21
4. karaciğerden depolanan enerji kana salınır
5. göz bebekleri büyür
6. duyusal duyarlık artar
7. harekete geçmek için kaslar hazırlanır
PDR 2009, Adana
22
8. kan pıhtılaşması hareket geçer
9. sindirim sistemi kaslar için gerekli oksijeni
sağlamak için durur,
10. uzuvlara giden kan damarlar daralır
11. aşırı terleme
PDR 2009, Adana
23
Insanların psikolojik
yardım aramalarının üç
temek nedeni......
PDR 2009, Adana
24
Stres
Kaygı
Depresyon
PDR 2009, Adana
25
Bu belirtilerin çoğu
hoş olmayan
duygulardır ve bu
belirtilerin farkına
varmak bize “Hay
Allah, stresliyim!!”
dedirtir.
PDR 2009, Adana
26
Rahatlama tepkileri
Danışmaya gelen nerdeyse tüm
danışanlar yapılabileceklerle ilgili onları
sınırlandıran bir stres durumuyla
gelirler.. Bu stresi azaltmak için iki yol
vardır
PDR 2009, Adana
27
Rahatlama tepkileri
A:Stresi kimyasal
maddeler kullanarak
tedaviye çalışmak
B.
Danışana rahatlamayı
öğretmek. Rahatlama bir
beceri olarak öğretilebilir.
Danışanlara rahatlamayı
öğretmek için hayal ya da
canlandırma anahtardır.
PDR 2009, Adana
28
Rahatlama tepkisi
Amaç: Yönlendirilmiş canlandırma ya da derin rahatlama için hazırlamak ve
gerilimi rahatlatmak
Süre: 1-2 dakika
Isınma: Nefes alma rahatlama için önemlidir. Hızlı nefes alma hızlı
rahatlama ve zihinsel odaklanma için her zaman, her yerde kullanılabilir.
Nefes alma senaryosu
Birkaç dakikalığına gözlerinizi kapatın
PDR 2009, Adana
29
Rahatlama tepkisi
• Rahatlama için en kolay beden tekniği
nefes almaktır. Herkes nefes alır ama çok
azı rahatlamak için nefesi nasıl
kullanacağını bilir
PDR 2009, Adana
30
Rahatlama tepkisi
• Şimdi durun ve gerçekten rahatlatıcı
nefes alın
• Burnunuzla derin bir nefes alın ve
ağzınızdan verin..
PDR 2009, Adana
31
Rahatlama tepkisi
• Daha derin biçimde hafifçe nefes alın ve sesli
biçimde nefesinizi verin.
• Daha derin nefes alın.. Ve kuvvetlice nefesiniz
verin
• Tüm ciğerlerinizi dolduracak kadar nefes alın ve
tamamını boşaltacak gibi nefes alın
PDR 2009, Adana
32
• Bu nefes alma ritmini 10 kez yineleyin. Ta
ki kendinizi rahatlamış hissedene dek..
• Nefes alıyorken nefes alış ve verişinizdeki
ritmi koruyun
• Şimdi sessizce bir iki dakika tamamen
rahtlamanın tadını çıkarın. Ne zaman
kendinizi hazır hissederseniz o zaman
gözünüzü açın...
PDR 2009, Adana
33
Hayal ya da canlandırmanın iki temel
formu
Yönlendirilmiş
hayal
Spontan fantazi
/hayal
PDR 2009, Adana
34
Spontan fantazi / hayal
PDR 2009, Adana
35
Spontan fantazi
Tamamen bizim kontrolümüzdedir
Hoş olabilir
Tatsız olabilir
Doğal olarak oluşur
Dikkatli kullanıldığında projektif test olarak kullanılabilir.
PDR 2009, Adana
36
Hayal,
Normal ve doğal bir yaşantıdır. Tek ya da bir çok
duyuyu içerebilir. Uykudan farklı olarak hayalde
kontrol tamamen kişinin elindedir.
Hayal, her yaş
grubunda
kullanılabilecek
çok güvenli bir
tekniktir.
PDR 2009, Adana
37
Hayal..
Genellikle bilişsel ya da duyusal
sıkılma yaşandığında oluşan son
derece özel, içsel bir deneyimdir..
Aldığınız bazı dersleri düşünün
PDR 2009, Adana
38
Doğa Ananın kendini uyarma girişimi..
Sinirleri uyanık ve tepki verici olarak
tutmak için kullanılır..
Aynı zamanda danışanınız hakkında
mükemmel bir bilgi kaynağıdır.
PDR 2009, Adana
39
Projektif denence: eğer biri danışana
belirsiz bir uyarıcı sunarsa yanıt onun
kim olduğu, ne bildiği, neyi dert ettiği,
neyle ilgilendiği vb ilgili olacaktır..
Rorshach, TAT vb düşünün..
PDR 2009, Adana
40
Burada ne
görüyorsunuz?
a. Bir hayvan derisi
b. Üzerinden silindir
geçmiş bir kedi
c. Abartılı ayrıntılı bir
Karadeniz haritası
d. Bir milletvekilinin
karaciğeri
PDR 2009, Adana
41
Spontan hayal danışanınızın, ihtiyaçları,
istekleri, bilgileri, değerleri ve tercihleri
hatta korkularını ortaya çıkarabilir.
Aranızda bir meslek hayalini paylaşmak
isteyen var mı?
PDR 2009, Adana
42
Yönlendirilmiş hayal ve görselleştirme
PDR 2009, Adana
43
Yönlendirilmiş hayal ve görselleştirme
Yönlendirilmiş hayal bir bakıma gündüz
kurduğumuz hayallere yön vermektir. Bu, bir
odaklanmış, yönlendirilmiş yolla beden ve
ruhu iyileştirmek, kuvvetli kalmak ve sınırsız
performans göstermek için canlandırmanın
kullanılmasıdır.
PDR 2009, Adana
44
• Öncelikle, kişi bir rahat ve huzurlu
duruma doğru yavaş yavaş rahatlasın
diye yönlendirilir. Yönlendirilmiş hayal
sürecindeki kişi rahatlamış bir durumda
güvenli ve kontrollü bir ortamda canlı ve
kullanışlı dolaylı yaşantıları yaratan
yönlendirilmiş imgeleri canlandırır.
PDR 2009, Adana
45
Yönlendirilmiş hayal ve canlandırma
Yönlendirilmiş hayal, ruh ve beden üzerinde
güçlü etkisi olan duyusal imajları yaratmak ve
yeniden yaratmakta canlandırmanın inanılmaz
kapasitesinden yararlanır.
PDR 2009, Adana
46
Danışmanlar için hayal ve fantezi işe
koşulabilecek ve kontrol edilebilecek zengin bir
enerji, güdü, güç ve bilgi kaynağı olabilir.
PDR 2009, Adana
47
Bellek: Neler olup bittiği ile ilgili imajlardır
PDR 2009, Adana
48
Hayal: Ne olabileceğine ilişkin imajlardır
PDR 2009, Adana
49
Yönlendirilmiş Hayal Kurmanın Yararları
•
•
•
•
Ücretsizdir
Güvenlidir
Herkes bir biçimde yapabilir
Her yerde her koşulda kullanılabilir.
PDR 2009, Adana
50
Peki bunla ne yapacağız? Şu an
kullanılan tıp uygulamaları
Kalp atış sayısı
Soluma oranı
Kan basıncı
O2 kullanımı
Boşaltım sisteminin çalışması
Kan şekeri
Cinsel uyarılma
Bağışıklık sistemi
Ağrı algısı
PDR 2009, Adana
51
Hayal kurmanın zenginleştirdiğine ilişkin kanıtlar
olan alanlar…
•
•
•
•
•
Problem çözme
Kayıp ve değişikle başa çıkma
Karar verme
Davranış değiştirme
Tutum değiştirme
PDR 2009, Adana
52
Hayal/canlandırma sadece“tek başına” kullanılan
bir teknik değildir. Aşağıdaki terapi formlarıyla
kolayca kullanılabilir.
Dolaylı davranışsal prova
Gestalt –bitirilmemiş işler
Çözüm odaklı terapi (sıralama ve mucize soru)
PDR 2009, Adana
53
Amaçları
Değerlendirme: olgunluk, değerler, bilgi, gereksinimler,
dürtüler, korkular
Öğretme: her yere git her şey ol, her şeyi yap, her şeyi
dene..
Keşfetme: yeni tutumlar, inançlar, meslekler, yaşam
biçimi vb..
PDR 2009, Adana
54
Olasılıkları değerlendirme: seçimlerin sonuçlarıyla
ilgili dolaylı yaşantılar..
Rahatlama: açık değil mi
Prova: yeni ve uyumu sağlayan davranışları tekrar
tekrar dene..
PDR 2009, Adana
55
Yönlendirilmiş hayalin 4 aşaması
Girişş
Hazırlıkı
Hayal etme
Yaşantıüüzerinde konuşmak
PDR 2009, Adana
56
Giriş
1. Süreci ve mantığını danışana açıklayın
2. Kendilerini utangaç, aptal gibi hissetme vb
duygularıyla başa çıkmaları ilgili sorularını yanıtlayın
3. Rahatsız edici uyarıcılardan arınık bir yer seçin.
Yumuşak bir ışıklı, sessiz bir yer
PDR 2009, Adana
57
• 4. Danışandan 10- 15 dakika rahat
edebileceği bir pozisyon bulmasını isteyin
• 5. Başlamadan önce birkaç dakika
sessizliğe izin verin
• 6. Amaç, bütün süreci net hale
getirmektir.
PDR 2009, Adana
58
Hazırlık
1.Bu, iki amaca ulaşmak için düzenlenmiş kısa bir
rahatlama tekniğidir.
a. Rahatlama
b. Şikayet edilen imgeyi oluşturma
PDR 2009, Adana
59
Sesin tonu ve niteliği önemli olduğu için
yumuşak biçimde, yavaşça konuşmak ve siz
imgeleri oluşturuyorken danışana zaman
tanımak gerekir. Tekdüze bir ses tercih edilir.
PDR 2009, Adana
60
Yaygın olarak kullanılan teknik,
rahatlama alıştırmaları sırasında
arka planda orman, akarsu sesinin
dinletilmesidir.
PDR 2009, Adana
61
III. Hayal
1. Öğretme ya da keşif için hazırladığınız ya da o an
ürettiğiniz bir hayali seçin.
2. Bu hayalde danışanınızı her yere gönderebilirsiniz ya da
onların hayal ettiği bir yere.. Onların her şey olmaları ya
da yapmalarına izin verin. Hayalin içine ne kadar
gerçeklik konabileceği ile ilgili zorlayın.
PDR 2009, Adana
62
• 3. Hayali bölecek gereksiz ipuçlarından
kaçının.
• 4. Açık ya da kapalı uçlu olara hayali
bitirebilirsiniz, ancak her iki halde de
zaman verin… süreci hızlandırmaya
çalışmayın
PDR 2009, Adana
63
• Ardından danışanla deneyimleri konuşun...
PDR 2009, Adana
64
Olası bir gelecek
(Word dosyası olarak ekte bulacaksınız)
PDR 2009, Adana
65
Süreçte....
Yorum yapmayın
1. Bütün sürecin ana amacı danışana
öğrenme ve içgörü sağlama mekanizması
sağlamaktır. Bunun en iyi yolu danışandan
süreci sizle paylaşmasını istemektir.
PDR 2009, Adana
66
2. Göreviniz
ve rolünüz danışan için hayal
yaşantısını olabildiğince canlı
yapmanızdır. Hayallerin anlamını
yorumlamaktan kaçının. Amaç içgörü
olduğu için yanlış yapabilirsiniz. Kimse
danışanlarınızı kendileri kadar bilemez..
PDR 2009, Adana
67
3. Yararlı bir teknik, danışanınıza
hayalinin ayrıntılarını unutmaması için
hemen minik notlar almasını
önermektir. Unutmayın sizin işleviniz
yapıyı sağlamak, onun işlevi ise
içeriği oluşturmaktır
PDR 2009, Adana
68
Sık sorulan sorular
Hayal başlamadan önce danışanı rahatlatmak
şart mı?
Genellikle evet. Eğer az da olsa rahatlama yoksa
yaşantıya devam tam olarak devam edilemez. Siz bu
tekniği kullandıkça danışanınız rahatlamasını ve daha
fazla dahil olmasını bekleyebilirsiniz..
PDR 2009, Adana
69
Dirençli danışanla nasıl başa çıkarsınız?
Çoğu durumda eğer tüm süreç basit biçimde anlatılırsa
işe yarar. Danışanınızı dinleyin, neleri dert ediyorsa
saygı duyun ve asla katılması için ısrarcı olmayın..
Çoğu zaman danışanlar rahatlama ve birkaç hoş
deneyimden sonra sürece çok ilgili hale gelirler.
PDR 2009, Adana
70
Hayal tekniğini kullanmanın herhangi bir tehlikesi var
mı?
30 yıldır bu işi yapan bir olarak bir tehlike olduğunu
düşünmüyorum. Sadece bazı danışanlar o kadar rahatlarlar ki
alıştırma boyunca uyurlar ya da bazıları yaşantıya kendilerini
öyle kaptırırılar ki gözleri açmak ve geri dönmek istemezler.
Normalde gözlerini açmak için kibar bir animsatma yeter.
PDR 2009, Adana
71
Yönlendirilmiş hayal çalışması için senaryo
hazırlanırken ne yapılabilir?
Bu konuda hazırlanmış bir çalışma
kağıdını word dosyası olarak ekte
bulacaksınız
PDR 2009, Adana
72
Yönlendirilmiş hayal için bazı senaryo
önerileri
1.
İdeal bir iş ile ilgili, harika geçen bir günle ilgili ..
PDR 2009, Adana
73
2. Danışanınıza bir beceri öğretmeye çalışmanızla ilgili ..
PDR 2009, Adana
74
3. Danışanınızın kendini başarılı hissedeceği bir
durum.... Örneğin
a. Bir sınava hazırlanma ve başarılı bir sınav
b. Zor bir konuyu eş, arkadaş vb ile konuşmak,
c. Okul/iş yerinde bir zorbayla başa çıkmak,
d. Danışanınızın uzun süredir korktuğu bir
durumla başa çıkması
PDR 2009, Adana
75
4. Engelli birisi olarak yaşamanın nasıl olduğuna
ilişkin.. (görme, işitme, ortopedik engelli, kol y ada
bacağını kaybetmiş biri, vb) “ Şimdi ayağını trafik
kazasında kaybetmiş birü olduğunuzu düşünün....)….
PDR 2009, Adana
76
5. Hayatınızda gördüğünüz en güzel yerle ilgili ..
PDR 2009, Adana
77
6. Meslek değiştirmek isteyen orta yaşlı birisi,
boşanma arifesindeki bir kadın, uyuşturucudan
kurtulmak isteyen bir genç vb. Karar verme
durumlarına ilişkin....
PDR 2009, Adana
78
7. Yeni bir davranış
deneyen birisi yeni
bir ortamda rahat
olmaya çalışan
birisiyle ilgili..
PDR 2009, Adana
79
İlk okul öğrencilerini daha
önce hiç gitmedikleri bir
yere (aya, Avustralya’ya,
deniz altına, yağmur
ormanlarına vb) hayali
yolculuğa çıkartmak
üzerine ......
PDR 2009, Adana
80
8. Bir aslan, kartal ya da başka bir hayvan olarak bir
gün yaşamak üzerine..
PDR 2009, Adana
81
Haydi biraz yönlendirilmiş hayal yaratalım
Adım 1. çalışma ortamınızı ve sıklıkla çalıştığınız
danışanları düşünün
Adım 2. Bu alıştırmada neyi başarmak istiyorsunuz?
Değerlendirmek
Seçenekleri değerlendirmek
Prova yapmak
Rahatlatmak
Öğretmek
Keşfetmek
PDR 2009, Adana
82
Adım 3. bir senaryonun çatısını oluşturup yazın..
Anahtar sadece başlatıcı sözcükler sunmaktır,
içerik değil..
PDR 2009, Adana
83
Sorularınız??
PDR 2009, Adana
84
Sonuç
• Hayal etme, değişim için harika bir araç olabilir
• Hayal kurma ve fizyolojik tepkiler arasındaki ilişki
açıktır.
• Yapılandırılmış hayal kanseri ya da HIV’ı tedavi
edemez ama bu sorunları yaşayanların yaşan
kalitelerini artırmada işe yarayabilir.
• ,
PDR 2009, Adana
85
• Yapılandırılmış ya da
yönlendirilmiş hayal öğretebilir,
keşfe yol açabilir, prova olanağı
sağlayabilir, rahatlatabilir ve uçuş
simulatörleri gibi işlev görebilir
PDR 2009, Adana
86
Bu basit, güvenli kişinin hayal
etmesiyle sınırlı görünen bir
tekniktir.
Umarız bunu danışanlarınızla
denediğinizde neler yaşadığınızı
bizle paylaşırsınız..
PDR 2009, Adana
87
Yorum, soru ve önerileriniz için
[email protected]
[email protected]
PDR 2009, Adana
88
Download

Yönlendirilmiş Hayal