KENDİNİ TANIMA
Uzm. Hem. Kıymet YILMAZ
Acıbadem Sağlık Grubu
Hemşirelik Gelişim Koordinatörlüğü
Eğitim ve Gelişim Hemşiresi
Hazırlanma Tarihi: 22.05.2014
1
İlim ilim bilmektir.
İlim kendin bilmektir,
Sen kendini bilmezsin ya nice
okumaktır.
Yunus Emre
2
KENDİMİZİ
%100 TANIYOR
MUYUZ???
3
Sunu Planı
•
•
•
•
•
•
Kendini Tanıma Nedir?
Neden Kendimizi Tanımalıyız?
Kendini Tanıyan Kişinin Özellikleri
Kendimize Sorular
Kendini Tanıma Yolculuğu
Kendini Tanımanın Hemşirelik İle İlişkisi
4
KENDİNİ TANIMA NEDİR?
5
… Önce
Kendimizle iletişim kurmalıyız
Kendimizin farkında olmalıyız !
6
Bireyin bedeni, düşünce ve duygularıyla ilişki
kurması ve kendisinde olup biten duygusal ve
düşünsel süreçlerle ilgili bir anlayışa
kavuşmasıdır.
7
• Kendini tanıma, mutluluğun ilk yasasıdır.
• Kendini tanıma, düşünce ile eylemin bir araya
getirilmesidir.
8
Kendini yönet, dünyayı
yönetecek gücü bulabilirsin.
Eflatun
9
NEDEN KENDİMİZİ TANIMALIYIZ?
10
•
•
•
•
•
•
Yaşam başarısını arttırmak için,
Yaşamı kolaylaştırmak için,
Kendimizi iyi hissetmek için,
Kişiliğimizi geliştirmek için,
Anı yakalamak ve yaşamak için
Kendimizle ve başkalarıyla iyi ilişkiler için…
11
KENDİNİ TANIYAN KİŞİNİN
ÖZELLİKLERİ
12
• Kendi ilişkilerini yönetebilme olanağına
sahiptir.
• Sorunlar karşısında kullanabileceği baş etme
yöntemine hızla karar verebilir ve sorunun
çözümünde başarılı olur.
• Dış dünyadaki olayların duygu ve
düşüncelerinin iç dünyasındaki yaşantıların
farkındadır.
13
• Kendi davranışlarını ve yaşamını kontrol etme
ve yönetebilme olanağına sahiptir.
• Çevresindekileri nasıl etkilediğini ve onların
kendisini nasıl etkilediğini bilir.
• Kendimizi tanıdığımız ölçüde benliğimizdeki
değişimi ve gelişimini kontrol edebiliriz.
14
KENDİMİZE SORULAR
15
• Kendime ilişkin benlik algım ne?
• Kendimi nasıl bir insan olarak görüyorum?
• Kendimin ne kadar farkındayım?
• Kendimi seviyor muyum?
• Güçlü ve zayıf taraflarım ne?
• Kendimi bütün olarak görüyor muyum?
16
• Kendimi değerli ve yeterli buluyor muyum?
• Yapabileceklerimi yapma gücüne sahip miyim?
• Neye değer veriyorum ? Önceliğim ne?
• Dünya görüşüm ne?
• Rollerim neler?
• Kendi kontrolüm benim elimde mi?
• Kişisel gelişimim için neler yapabilirim?
17
KENDİNİ TANIMA YOLCULUĞU
18
19
Önce
klavuzu
okumalıyız!
Kendimizden ne kadar habersiz olduğumuzu,
yazdıklarımızı tekrar okurken anlarız.
Paul Walery
20
Kendisiyle mücadele
edebilen insan, en
değerli insandır.
Jackson Brown
21
YOLCULUK
KENDİNİ TANIMA
BİREY KENDİSİNİ
NASIL GÖRÜR?
BAŞKALARI
BİREYİ
NASIL GÖRÜR?
BİREY GERÇEKTE
NASIL BİRİSİDİR?
22
23
24
25
İNSAN
FİZYOLOJİK
PSİKOLOJİK
SOSYAL
26
ÇOCUK NE YAŞARSA ONU ÖĞRENİR
Kınama ve ayıplamayı
•
Eğer bir çocuk sürekli eleştirilmişse
•
Eğer bir çocuk kin ortamında büyümüşse Kavga etmeyi, sıkılıp utanmayı
•
Eğer bir çocuk sürekli utanç duygusuyla eğitilmişse Kendini suçlamayı
•
Eğer bir çocuk hoşgörüyle yetiştirilmişse Sabırlı olmayı
•
Eğer bir çocuk desteklenip yüreklendirilmişse Kendine güven duymayı
•
Eğer bir çocuk övülmüş ve beğenilmişse Takdir etmeyi
•
Eğer bir çocuk hakkına saygı duyularak büyütülmüşse Adil olmayı
•
Eğer bir çocuk güven ortamı içinde yetişmişse İnançlı olmayı
•
Eğer bir çocuk aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse
Bu dünyada mutlu olmayı öğrenir
(Nolte, 1975)
27
Psikolojik
Yapı
DÜŞÜNCE
DUYGU
DAVRANIŞ
TUTUM
28
İç hayatımızı keşfe çalışmak,
çok konuşmaktan daha iyidir.
Lao Tzu
29
Hangi Duyguları Tanıyorsunuz?
30
Duyguları Tanıyabilme
kendimi nasıl hissediyorum?
• Beden dilini dinlemeyi/gözlemeyi öğrenmek
• Duyguları paylaşmak ya da yazmak (günlük tutmak)
• Duygu listesinden yararlanmak
• Seçilebilen duyguları adlandırmak duyguları tanımak için
çaba göstermek
• Davranışından etkilendiğiniz bir insana yaşanılan duyguyu
açıklamaya (geribildirim) çalışmak
yararlıdır.
31
Duygusal denetim sistemi
•
•
•
•
•
•
Yaşanan duyguların farkında olabilmek
Duyguları ayırt edip, adlarını koyabilmek
Duyguların yoğunluğunu dengeleyebilmek
Zor duyguları tolere edebilmek
Duyguların üstünde düşünebilmek
Bir anlama oturtabilmek...
32
Aşağıdaki ifadelere uygun duygular?
• Sürekli, eksik bırakılan işleri tamamlıyorum.
• Tanısını bilmeyen hastaya bakım vermek, sorularını
yanıtlamak çok zor.
• Terminal dönemdeki hastalara bakım vermek zor.
• Çok yoğun çalışıyorum, bireysel ihtiyaçlarımı karşılayacak
zamanım yok.
• Bazı insanlara ne kadar anlatırsan anlat anlamamakta ısrar
ediyorlar.
33
Kognitif Model
A
(Bizi etkileyen belli bir olay)
B
(Bu olaya ilişkin düşüncelerimiz)
C
(Düşüncelerin etkisiyle ortaya çıkan tepkimiz, yani
duygularımız ve davranışlarımız)
34
Durum
Otomatik Düşünceler
ve imgeler
Tepki
duygusal
fizyolojik
davranışsal
35
Durum
•Görünebilen veya işitilebilen bir olaydır, yorumlanamaz.
•Somut olarak gözlemlenebilen gerçeklere dayanır.
•Özetle, somut, gözlenebilir ve net olmalı.
36
Durum
Otomatik Düşünceler
ve imgeler
Tepki
duygusal
fizyolojik
davranışsal
Düşünceler ise aklımızdan geçen anılarda dahil olmak üzere kelimeler,
fikirler ya da hayaller, imajlardır.
Otomatik; herhangi bir amaçlı düşünce zincirinin ürünü olarak değil,
kendiliğinden ve kişinin zihninde aniden beliren düşüncelerdir.
37
Durum
Tepki
duygusal
Ruh hali: Genelde bir-iki kelimeyle
ifade edilir.
Yaşamınızda önemli bir şeyler
olduğunun göstergesidir.
Duygusal tepkilerinizin şiddetini ve
dalgalanmalarını
değerlendirmenize imkan verir.
fizyolojik
davranışsal
38
DURUM
TEPKİ
OTOMATİK DÜŞÜNCE
RUH HALİ
Selam
vermeme
“ne ukala, tanıdığı halde selam vermedi”
“beni selam vermeye değer bulmadı”
“herhalde O’nu kıracak bir şey yaptım”
“selam vermezse vermesin”
“bakıp görmediğine göre bir derdi var”
Öfkeli
Üzüntülü
Suçlu
Umursamaz
Kaygılı
TEPKİMİZİ ETKİLEYEN DÜŞÜNCELERİMİZDİR
39
Bilişsel Çarpıtmalar: Otomatik, kalıplaşmış
düşüncelerin temel özelliği akılcı ve gerçekçi
olmamaları, bilişsel çarpıtmalar içermeleri
ve genellikle bilinçli olmadan kullanılmaları
ve değişmeye dirençli olmalarıdır.
40
Durum
Otomatik düşünceler
Duygu
Davranış - Tepki
Bilişsel Çarpıtmalar
•Keyfi çıkarsama
•Seçici odaklanma
•Aşırı genelleme
•Abartma ve küçültme
•Kişiselleştirme
•-meli, -malı’cılık
•Ya hep-ya hiç düşünme
•Felaketleştirme
•Olumluyu geçersiz kılma
•Duygusal kararlar
•Etiketleme
•Sonuçlara Atlama
-Akıl okuma
-Falcılık
41
Kendimizi düşünce ve niyetlerimize göre
değil, hareketlerimize göre ölçmeliyiz.
George Eliot
42
Genelleme
• Bir tek olaydan genel kurallar çıkartma
• Belli bir durumun ya da belli bir özelliğin, her yerde,
herkes için geçerli olduğunu düşünmek
• Genelleme yapan kişiler bütün ile parça arasındaki
farklılığı gözden kaçırırlar “herkes, her zaman, daima,
asla” gibi sözcükleri sık kullanırlar.
43
Kutuplaştırma
• Olaylara ve insanlara yönelik tutumlarımız sadece
uç noktalarda algılanır.
• Belli bir olayı kutuplaştıran kişi, bu olayı ya siyah
ya da beyaz olarak algılar çünkü kutuplaştırmada
“gri” yoktur “kısmen” yoktur.
• Ya hep ya hiç’çiler ya çok fazla severler ya da
tamamen nefret ederler.
• O ile 100 arasında daha çok sayı var…
44
Kişiselleştirme
• Günlük aksiliklerden kendini sorumlu tutma
• Eğer bir insan, aslında hiçbir etkisi olmadığı halde,
başkalarının uğradığı sıkıntılardan ortaya çıkan sorunlardan
kendini sorumlu tutuyor, kendine yönelik yapıldığını
düşünüyorsa kişiselleştiriyor üzerine alınıyor demektir.
• Ev sahibi çocuğuna kızdığı için kaşlarını çatsa, misafir kendi
üzerine alınır. Hasta öfkeyle bağırsa “bana niye
bağırıyorsunuz” diyerek kişiselleştirme gösterilir.
45
Meli Malı Kurallar
(Mutlakcılık)
• Edindiğimiz bir takım kuralların asla değişmeyeceğini
düşünmektir.
• Bu düşünce tarzına göre belirsizlik, olasılık, seçeneklilik
yaşamsal bir olgu değildir.
• Her şey açık bireysel yasalara bağlıdır.
• Hem kişi hem de başkaları için nerede ne yapılması ya
da yapılmaması gerektiğini kurallar belirler.
• İç kurallarımızın mutlak olduğunu yere zamana göre
değişemeyeceğini düşünürüz.
46
Değiştirme Gayreti
• Çevremizdeki insanların bizim gibi düşünmelerini,
bizim istediklerimizi kendi istekleriymiş gibi
yapmalarını istediğimizde, onları değiştirmeye
çalışıyoruz demektir.
• İnsanları değiştirmeye hakkımız olduğunu
düşündüğümüzde, onlarla çatışma ihtimalimiz artar.
Çünkü kafamızdaki kurallara göre davranmazlarsa,
onlara öfkelenmeye başlarız.
47
Keşkecilik
• Geçmişte yaşadığımız bir takım olayları zaman zaman
hatırlayıp pişmanlık duymaya “keşkecilik” diyebiliriz.
• Keşke oraya gitmeseydim
• Keşke öyle söylemeseydim
• Keşke ağzının payını verseydim
48
Toptancılık
• Bir insanın pek çok özelliği vardır; ve bir insan birden fazla role
sahiptir (Örneğin, güzeldir, çirkindir, uzundur, kısadır, ev hanımıdır,
memurdur, anadır, babadır, kiracıdır, ev sahibidir, seçmendir…).
• Eğer kişi sahip olduğu özellikleri ve rolleri toptan/yekpare olarak
algılıyorsa, bu özellikler ve roller arasında bir ayırım yapmıyorsa, bu
kişinin “toptancılık” eğilimine sahip olduğu söylenebilir.
• Toptancılık yapan bir kişi, bir tek özelliği eleştirildiği zaman bütün
özellikleri eleştirilmiş gibi hisseder; ya da bir tek rolde başarısız
olduğunda, yaşamdaki bütün rollerinde başarısız olduğu duygusunu
yaşar.
49
Aşağıdaki düşüncelerdeki bilişsel çarpıtmalar
nelerdir?
• Eksik bırakılan işleri her zaman ben tamamlıyorum.
• Tanısını bilmeyen ve terminal dönemdeki hastaya bakım
veremem.
• Hiç kimse beni anlamıyor.
• Takdir edilmiyoruz, görülmüyoruz.
• Hep böyle devam edecek.
• Hocalar duyarsız, umursamaz, her zaman böyle
yapıyorlar.
50
Davranış Biçimleri
• Girişken/Atılgan/Asertif davranış biçimi
• Pasif (boyun eğici) davranış biçimi
• Agresif (saldırgan) davranış biçimi
• Manüplatif (insanları yönlendirici) davranış biçimi
51
Girişken/Atılgan/Asertif Davranış
DURUŞ: Vücut postürleri dik olup, kendilerinden emin bir görünüşleri vardır.
Kendilerini ne başkalarından üstün ne de aşağı görür durumdadırlar. Rahat ve
dengeli bir görünümleri vardır.
MESAFE: Konuşurken başkaları ile aralarında rahat bir mesafe bırakırlar.
YÜZ İFADESİ: Rahat, açık ve arkadaş canlısı bir yüz ifadeleri vardır.
GÖZ TEMASI: Diğerlerinin gözlerinin içine bakarak konuşur, ancak bakışları
rahattır.
SES TONU: Yumuşak ve rahat olan ses tonları duygularını aksettirir.
JEST: Hareketleri ile Neyi? Niçin? Nasıl? yapacaklarını belirtir ve
karşılarındakine güven aksettirirler.
52
Girişken/Atılgan/Asertif isem ;
“BEN ÖNEMLİYİM, SEN DE ÖNEMLİSİN”
•
Kendi düşünceleri, duyguları ve davranışları için tüm sorumlulukları
alabilir,
•
•
•
•
•
•
•
Kişi kendisinin ve başkalarının haklarına saygılıdır,
Kendisi hakkında olumlu düşünür ve ifade edebilir,
Kendine olan güveni ve benlik saygısı yüksektir,
Başkalarının duygu ve düşünceleri ile ilgilenir,
İletişimi başlatabilir, sürdürebilir ve sona erdirebilir,
Olumlu ve olumsuz düşüncelerini açık ve dürüstçe ifade edebilir,
“HAYIR” diyebilir,
53
Girişken/Atılgan/Asertif isem ;
•
•
•
•
•
•
•
•
Dürüst ve açık biriyim, kendi fikrimi belirtebilirim,
İstekte-ricada bulunabilirim, geri çevirebilirim,
Hakkımı savunabilirim,
Olumlu-olumsuz duygularımı ifade edebilirim,
Selam verir-alır, sevgi ve şefkati ifade edebilirim,
Doğru kararlar alabilirim,
Kararlı beden dili kullanırım,
Başkalarının görüşlerine, haklarına saygı duyarım bunu da anlaşılır ve
net iletirim.
54
Pasif Davranış
•
•
•
•
•
•
Kişiler duygu ve düşüncelerini ifade etmezler
Benlik saygıları düşüktür
Kaygılıdır
Suçluluk ve öfke duygusu yaşarlar
Kişinin verdiği mesaj:
“BEN ÖNEMLİ DEĞİLİM, SEN ÖNEMLİSİN”
Saldırgan Davranış
• Diğer kişileri aşağılar,saygı göstermezler
• Başkalarının duygu ve düşünceleri ile
ilgilenmezler
• Kişinin verdiği mesaj:
• “SEN ÖNEMLİ DEĞİLSİN, BEN ÖNEMLİYİM”
Pasif-Agresif: Manüplatif Davranış
•
•
•
•
•
Pasif görünür ama saldırgan davranırlar
Dürüst olmazlar ve imalı konuşurlar
Karşı tarafı suçlu hissettirirler
Kişinin verdiği mesaj:
“ BEN ÖNEMLİ DEĞİLİM, SEN DE ÖNEMLİ DEĞİLSİN,
ÖNEMLİ OLAN ÇIKAR”
Beden İmajı
Benlik saygısı
BENLİK KAVRAMI
Kimlik
Benlik bilinci
58
Benlik Kavramı
Bireyin kendisiyle ilgili algı,
duygu, düşünce, tutum ve
inançlarını; kendisinin ne
olduğuna ve ne olmak
İstediğine ilişkin görüşlerini
içerir.
59
Beden İmajı
Kişinin kendi bedeninin parçalarına ve
onların işlevlerine karşı olumlu ve
olumsuz duygularının kendisi
tarafından değerlendirilmesidir.
60
Benlik Saygısı
Bireyin kendi değerlendirmesiyle benlik kavramına verdiği değer
ve önemdir.
Benlik kavramından memnun olma derecesinin göstergesidir.
Kendinizi değerli bulmanız benlik değerinizin yüksek olduğunu
gösterir.
Yüksek benlik saygısı hatalara, yanlışlara ve başarısızlıklara
rağmen benliğin şartsız olarak kabul edilmesidir.
61
Öz değer,
her hangi bir anda
kendimiz hakkında ne
hissettiğimizdir.
Yaşamı sürekli
delik bir balonu
şişirme çabasıyla
geçirmeyelim.
”Dünyayı olduğu gibi görmüyorsunuz
dünyayı kendi olduğunuz gibi görüyorsunuz”
62
62
Kendi
olumlu
özelliklerini
artırma
Hayal
kırıklıklarına
ve başarısızlık
lara gülebilme
Egzersiz-spor
faaliyetleri
Kendini
başkalarıyla
kıyaslamama
Başarılara
odaklanma
Benlik
Saygısını
Artıran
Yöntemler
Gerçekçi
hedefler
koyma
Olumsuz
düşünmeyi
durdurma
Pozitif
yönleri
görme
63
Farkına varmak
Yüzleşmek
Kabullenmek
Değişim
64
64
“İhtiyacımız olan
değiştirebileceğimiz durumları değiştirmek
için
cesaret,
değiştiremeyeceklerimizi kabullenmek için
sabır,
ikisi arasındaki farkı belirleyebilmek için de
aklımızı kullanmak“
65
65
KENDİNİ TANIMANIN HEMŞİRELİK İLE
İLİŞKİSİ
• Benlik kavramının farkında olan hemşire
bireysel istek ve gereksinimlerini profesyonel
davranışlarına yansıtmadan kontrol eder.
• Mesleki sınırlarını uygun şekilde belirler.
• Kendisiyle ilgili ve çevreyle ilgili olayları
birbirinden ayırt eder.
• Profesyonel bakımda empatiyi sağlar.
66
67
68
69
Bu gün
geriye kalan hayatının ilk günü …
Kim olmak istiyorsan “O” ol
Yarın kendim için ne yapmaya başlayabilirim?
70
Kendimizi %100
tanıyamayız, her gün
yeni şeyler keşfederiz
sadece…
71
KAYNAKLAR
1.
Burns D. İyi Hissetmek (Çevirenler: Tuncer E, Mestçioğlu Ö, Erdem Atak İ, Acar G.
Çeviri Editörü: Karaosmanoğlu HA). Psikonet Yayınları, İstanbul, 15. Basım, Nisan
2014.
2. Carter P, Russel K. Kendini Keşfet (Çeviren: Onan S). Sistem Yayıncılık, İstanbul,
Birinci Basım, Haziran 2006.
3. Falco H. Ben Kimim? (Çeviren: Baykal Ş, Editör: Fırat G). Arunas Yayıncılık, İstanbul,
Kasım 2012.
4. Greenberger D, Padesky CA. Evinizdeki Terapist (Proje Editörü: Stroup E). Altın
Kitaplar yayınevi ve Ticaret A.Ş. İstanbul, 10. Basım, Kasım 2013.
5. Gün N. Geçmişin Gölgeleri. Kuraldışı Yayıncılık, İstanbul, 15. Baskı, Ocak 2014.
6. Karaca S. Hemşireler için vazgeçilmez bir kavram: Kendini tanıma. Maltepe
Üniversitesi Hemsirelik Bilim ve Sanatı Dergisi 2010; 3 (1): 79-84.
7. Özkan A. İçimdeki Ben. Sistem Yayıncılık A.Ş. İzmir, Birinci Basım, 2007.
8. Köknar Ö. Özgüven Kazanmak. Arkadaş Yayınevi, Ankara, 4. Baskı, 2014.
9. Sekman M. Her Şey Seninle Başlar. Alfa Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
İstanbul, 15. Basım, Nisan 2013.
10. Sekman M. Başarı Üniversitesi. Alfa Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
İstanbul, 37. Basım, Ekim 2013.
72
Download

kendini tanıma - Acıbadem Hemşirelik