Bir Tüketim Ritüeli Olarak Ramazan
Bayramı Tüketim Örüntüleri
Arş. Gör. Mahmut Sami İŞLEK
Danışman: Prof. Dr. Ömer TORLAK
Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Pazarlama Doktora Programı
Tez Araştırma Önerisi
Sunum Akışı
• Giriş ve Amaç
• Çalışmanın Önemi
• Literatür Özeti
 Tüketici Kültürü Teorisi
 Ritüel
 Din – Tüketim İlişkisi
• Araştırma Tasarımı ve Yöntem
• Çalışma Takvimi
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Giriş ve Amaç
• Önerilen tez araştırmasının konusu;
▫ Genel olarak ritüellerin, özelde ise Ramazan
bayramında gerçekleştirilen ritüellerin içine
gömülü olan tüketim örüntüleridir.
• Çalışmanın amacı;
▫ Türk toplumunda Ramazan Bayramı ritüellerinin
içindeki tüketim olgusunu derinlemesine anlamak
ve bu olguyu Tüketici Kültürü Teorisi kapsamında
açıklamaktır.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Giriş ve Amaç (devam)
• Çalışmanın ikincil amaçları bağlamında;
▫ Ramazan Bayramı ritüellerinin pazaryeri, kültürel anlamlar ve
tüketici eylemlerinin dinamik ilişkisi içerisinde (Arnould ve
Thompson, 2005) nasıl oluştuğu ve yeniden yaratıldığı,
▫ Değişen (dönüşen) veya aynı kalan Bayram ritüellerinin tüketim
bağlamında hangi anlamlara sahip olduğunu ve bu anlamların
hangi dinamik ve diyalektik ilişkiler vasıtasıyla oluştuğu,
▫ Tüketim örüntülerinin muhafazakârlık (Keng, Richmond ve Han,
1995), Seküler/İslami bağlılık (Rankin, Ergin ve Gökşen, 2014),
cinsiyet, yaş ve yaşanılan yer (şehir-taşra) gibi farklı bağlamlarda
nasıl oluştuğu sorularına cevap aranacaktır.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Çalışmanın Önemi
• Alanda yapılan çalışmalarda genellikle Batı toplumlarındaki dini
bayramlardaki tüketim öğeleri ele alınmıştır.
• Çalışma gelişmekte olan ülkelerden biri olan Türkiye’de dini
günlerdeki ritüeller kapsamında tüketim kalıplarının nasıl
oluştuğunu göstermesi açısından önemlidir.
• Türkiye’nin Batılı toplumlardan farklı sekülerleşme ve liberalleşme
tecrübesinin olması (Ertit, 2015) ve dini pratik ve ritüelleri gündelik
hayatta daha görünür bir din olan İslam dininin ritüel ve
sembolleştirmede farklı bir temele oturması araştırmayı ilginç hale
getirmektedir.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Literatür Özeti
Tüketici Kültürü Teorisi
Ritüeller
Tüketim
Din
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Tüketici Kültürü Teorisi
• Tüketici kültürü tüketicinin bir kimlik olarak ortaya çıktığı bir tür
materyal kültürdür (Lury, 2011: 9).
• Tüketici kültürü; genel olarak sosyal statünün, değerlerin ve
faaliyetlerinin ürün ve hizmetlerin tüketiminde merkezlenmiş
olduğu bir kültür olarak tanımlanabilir (Campbell, 1995).
• Tüketici Kültürü Teorisi (TKT) olarak adlandırılan tematik başlık
ise; tüketimi iktisat ve psikolojinin alışılagelmiş çerçevelerinden
farklı olarak ele alan ve onu mitler, anlatılar ve ideolojiler gibi daha
geniş sosyal ve kültürel güçler tarafından oluşturulan, sürdürülen ve
dönüştürülen bir kavram olarak değerlendiren teoriler bütününü
ifade eder (Joy ve Li, 2012:142).
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Ritüel
Dinin
Temeli
Kültürün
Dinamiği
• “gelenekler tarafından farklı zaman aralıklarında
oluşturulmuş, genellikle din ya da büyü içeriğindeki
eylemler dizisi” (Özbudun, 1997: 22),
• “insan deneyiminin bir kategorisi olan ritüel,
inançlardan daha temel ve dinin sosyal dinamiklerinin
bir bütünleyicisi” (Bell, 1992)
• “toplumların neye inandığını, neyi önemsediğini, nelere
kutsiyet atfettiğini ve bunu nasıl ifade ettiğini gösteren
dışavurumsal eylem” (Durkheim, 1926)
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Ritüel (devam)
• Rook (1985: 252) ritüeli «sabit, aralıklı ve zaman içinde
tekrarlanması muhtemel olan çoklu davranışların yapılandırıldığı
bir tür dışavurumsal, sembolik faaliyet» olarak yorumlar.
• Ritüeller eylem halinde olan basmakalıp klişeler ve simgelerdir
(Browne, 2005: 127).
• Ritüeller sosyal kültürel bağlamı hem etkiler hem de onlardan
etkilenirler (Belk, 1989).
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Ritüel (devam)
• Tüketim genelde modern hayatın temel ritüeli olarak
yorumlanmıştır (Wright ve Snow, 1980).
• Kültürün görünür kısımlarını oluşturan (Douglas ve Isherwood,
1999: 66) materyaller ve basitçe onların kullanımı olarak
tanımlanabilecek tüketim; ritüellerin önemli bir boyutunu
oluşturmaktadır.
• McCracken (1988)ritüellerdeki materyal kullanımından yola çıkarak
sahiplik, hediye ve yeniden değerlendirme ritüelleri olmak üzere üç
farklı ritüel tanımlaması yapmıştır.
• Ritüellerde malların kullanımı yoluyla ortaya konulan tüketim,
toplumda bireyleri sınıflandırma veya belli temel kategorilere
yerleştirme noktasında işlev görür (Lury, 2011: 16).
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Ritüel (devam)
• Seküler (mezuniyet, yeni iş kutlaması) veya dini ritüeller (Yılbaşı
veya Ramazan Bayramı ) söz konusudur.
• Dini ritüeller süregelen faaliyetler olarak tüketime konu olan bir
takım süreçler de içermektedir (Sandıkçı ve Ömeraki, 2007).
• Ritüeller ve ritüel anlamlar dinamik değişimlere konudur (Otnes,
Kim ve Lowrey, 1992; Goodwin, Smith ve Spiggle, 1990)
• Ritüellerin dönüşümünden, değişiminden ve bazı ritüellerin diğer
ritüellerin yerine geçmesinden söz edilebilir
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Din ve Tüketim
• Dini gelenek ve kurumlar ticaret kurallarını, pazarlama yer ve
zamanını etkileyebilir (Çubukçuoğlu ve Haşıloğlu, 2012: 5)
• Dini inançlar gıda, kozmetik ve finansal ürünler gibi geniş bir ürün
yelpazesinde tüketicilerin tutumlarını yönlendirebilmektedir
(Muhktar ve Butt, 2012: 108).
• Dinin tüketimi etkilemesinin yanı sıra tüketimin de dini ritüelleri
etkilediği, değiştirdiği ve dönüştürdüğü söylenebilir.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Din ve Tüketim (devam)
• Yılbaşı, Sevgililer Günü ve Cadılar Bayramı gibi ardında karmaşık
kültürel ideolojilerin yer aldığı Batılı bayramlar geleneksel yerel
bayramları yerinden etmek tehdidine (Kimura ve Belk, 2005: 325),
yerinden etmese bile değiştirme ve dönüştürme gücüne sahiptir
(Sandıkçı ve Ömeraki, 2007).
• Bu çalışmada ise dini ritüellerin dönüşümü sekülerleşme ve
muhafazakârlık bağlamında araştırılacaktır.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Araştırma Tasarımı ve Yöntem
• Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden etnografik yöntemin
kullanılacağı keşifsel bir araştırma olarak tasarlanmıştır.
• Belirli bir toplumda paylaşılan tüketim örüntülerini tanımlamak ve
yorumlamak (Creswell, 2013: 78) araştırmanın temel sorusunu
yansıttığı için etnografik yöntem kullanılacaktır.
• Derinlemesine mülakat (yarı yapılandırılmış soru formları)
• Gözlem
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Araştırma Tasarımı ve Yöntem
(devam)
• Örneklem yöntemi olarak Maksimum Çeşitlilik Tekniği (MÇT)
kullanılacaktır.
• MÇT: Farklı özellik gösteren durumların, problemle ilgili olabilecek
bireylerin çeşitliğinin araştırmaya dahil edilmesi değerlidir.
• Ayrıca veri toplama yöntemlerinden gözlem yapma ve saha notları
tutma araştırma süresince kullanılacaktır.
• Araştırma süresince araştırmacı içe dönük notlar (introspektif)
tutarak kendi ön kavrayışını da ortaya koyacaktır (Stenbecka, 2001).
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Araştırma Tasarımı ve Yöntem
(devam)
• Ritüel deneyimlerinin analizinde Rook’un (1985: 253) kullandığı
ritüel deneyiminin dört somut bileşeni belirlenmeye çalışılacaktır.
• Bu somut bileşenler;
▫
▫
▫
▫
ritüel yapıtları (eşyaları),
ritüel senaryosu,
ritüel performans rolleri ve
ritüel izleyicileridir.
• Ramazan Bayramı ritüellerinin her biri için bu somut bileşenler
tanımlanarak, her birinin tüketim örüntüsündeki rolü
derinlemesine incelenecektir.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Çalışma Takvimi
Yapılacak İşler
1
2
3
0-3 ay
3-6 ay
6-9 ay
9-12 ay
12-15
ay
15-18
ay
18-24
ay
Literatür
Okumalar
(Ritüel)
Literatür
Okumalar
(Tüketici Kültürü
Teorisi)
Literatür
Okumalar (DinTüketim)
4
Araştırma
Tasarımının
Yapılması
5
Mülakat
Görüşmeleri
6
Veri Analizi ve
Raporlama
7
Saha Araştırması
ve Gözlem
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Dinlediğiz için teşekkür ederim.
Anadolu Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü – Pazarlama Doktora Programı
Download

PPT