3. Baskı
Editör: Doç. Dr. Behçet ORAL
ÖĞRENME ÖĞRETME KURAM ve YAKLAŞIMLARI
ISBN 978-605-364-182-7
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© 2014, Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti’ye aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı, mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
1. Baskı: Eylül 2011, Ankara
3. Baskı: Şubat 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Cemal İnceoğlu
Türkçe Redaksiyon: Arş. Gör. Zeliha Bayazıt
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Tarcan Matbaacılık Yayın Sanayi
Zübeyde Hanım Mahallesi Samyeli Sokak No: 15
İSKİTLER/ANKARA
(0312-384 34 35)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 25744
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
E-ileti: [email protected]
ÖNSÖZ
Bu kitap, Eğitim Fakülteleri ve dışarıdan öğretmenlik meslek bilgisi (formasyon)
programına devam eden öğrenciler için bir ders kitabı olarak hazırlanmıştır. Bunun
yanı sıra, KPSS’ye hazırlanan öğretmen adayları için de zengin bir içerik ve örnek
sorular sunmaktadır. Yine bu kitap, halihâzırda öğretmenlik yapanlar için de bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.
Kitabın yararlı olması için ekip olarak çok gayret gösterdiğimizi belirtmek isterim. Hemen hemen bütün bölümlerde içerik çeşitli resim, grafik, şema ve örneklerle
desteklenmeye çalışıldı. Bu açıdan bakıldığında kitabın okuyucuyu sıkmayacağını
söyleyebilirim.
Kitap beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde öğrenme-öğretme ile ilgili
temel kavramlar, ikinci bölümde öğrenme kuramları ve eğitime yansımaları, üçüncü bölümde öğrenme stratejileri ve stilleri, dördüncü bölümde öğrenme-öğretme
strateji ve modelleri ve beşinci bölümde ise öğrenme-öğretmede yeni yönelimler
yer almaktadır.
Kitabın hazırlanması yaklaşık bir yıl sürdü. Aslında kitabın ortaya çıkmasında
katkı sağlayan meslektaşlarımın yıllarının birikimi dikkate alındığında bir yıl demek
yeterli olmaz. Çünkü meslektaşlarım yıllarca edindikleri birikimlerini süzerek kitaba
yansıtmışlardır.
Değerli meslektaşlarım, yoğunluklarına rağmen hiçbir önerimize hayır demeden, bir yıl boyunca fedakârca çaba gösterdiler. Bu nedenle emeği geçen bütün meslektaşlarıma teşekkür etmeyi bir borç bilirim.
Yine kitabın bir an önce tamamlanması için en az bizim kadar gayret gösteren
başta Servet SARIKAYA ve PEGEM AKADEMİ'nin bütün çalışanlarına, kitaba katkı
sağlayan meslektaşlarım adına teşekkür ederim.
Son olarak yetişmemizde emeği geçen bütün hocalarımıza da sonsuz teşekkür
ederim.
Kitabın yazılış amacına hizmet etmesi dileğiyle…
Doç. Dr. Behçet ORAL
Bölümler ve Yazarları
Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR
Doç. Dr. Recep Koçak
Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Bölüm 2: ÖĞRENME KURAMLARI ve EĞİTİME YANSIMALARI
2.1. Davranışçı Öğrenme Kuramları
Yrd. Doç. Dr. Yaşar Barut
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
2.2. Bitişiklik Kuramları ve Eğitime Yansımaları
Doç. Dr. İsa Korkmaz
Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
2.3. Bağlaşımcılık/Bağ Kuramı ve Eğitime Yansımaları
Doç. Dr. Hatice Zeynep İnan
Dumlupınar Üniversitesi
2.4. Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı
Doç. Dr. Mehmet Gültekin
Anadolu Üniversitesi
2.5. Gestalt Kuramı
Yrd. Doç. Dr. Yıldız Öztan Ulusoy
Kocaeli Üniversitesi
2.6. Bilgiyi İşleme Kuramı ve Eğitime Yansımaları
Yrd. Doç. Dr. Yıldız Öztan Ulusoy
Kocaeli Üniversitesi
2.7. Nörofizyolojik Kuram (D. Olding Hebb)
Yrd. Doç. Dr. Arzu Taşdelen Karçkay
Öğr. Gör. Seydi Aktuğ
Uşak Üniversitesi
Bölüm 3: ÖĞRENME STRATEJİLERİ ve STİLLERİ
3.1. Öğrenme Stratejileri ve İlgili Sınıflamalar
Doç. Dr. Tahsin İlhan
Gaziosmanpaşa Üniversitesi
3.2. Öğrenme Stilleri ve Öğrenme Stili Modelleri
Doç. Dr. Behçet Oral
Öğr. Gör. Yunus Avanoğlu
Dicle Üniversitesi
Bölüm 4: ÖĞRENME – ÖĞRETME STRATEJİ ve MODELLERİ
4.1. Öğretim Stratejileri
Yrd. Doç. Dr. Hasan Hüseyin Şahan
Yrd. Doç. Dr. Nihat Uyangör
Yrd. Doç. Dr. Sonnur Işıtan
Balıkesir Üniversitesi
4.2. Öğrenme - Öğretme Modelleri "Grupla Öğrenme Modelleri"
(Carroll, Bloom, Slavin, Gagne)
Yrd. Doç. Dr. Murat Gökalp
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
"Bireysel Öğretme Modelleri" Bireyselleştirilmiş Öğretim Modeli (Keller)
Doç. Dr. Erdoğan Köse
Atatürk Üniversitesi
Programlı Öğretim Modeli
Doç. Dr. Adnan Küçükoğlu
Atatürk Üniversitesi
Bilgisayar Destekli Öğretim Modeli
Doç. Dr. Kerim Gündoğdu
Adnan Menderes Üniversitesi
Araş. Gör. Ceyhun Ozan
Atatürk Üniversitesi
Bölüm 5: ÖĞRENME – ÖĞRETMEDE YENİ YÖNELİMLER
5.1. Çoklu Zekâ Kuramı
5.2. Yaplandırmacılık
Doç. Dr. Orhan Akınoğlu
Marmara Üniversitesi
5.3. Beyin Temelli Öğrenme
5.4. Probleme Dayalı Öğrenme
Yrd. Doç. Dr. Ahmet Çoban
Dicle Üniversitesi
5.5. İşbirlikli Öğrenme
5.6. Proje Tabanlı Öğrenme
5.7. Öykü Tabanlı Öğrenme
5.8. Senaryo Tabanlı Öğrenme
Doç. Dr. Zühal Çubukçu
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ............................................................................................................................................................................ iii
BÖLÜMLER ve YAZARLARI........................................................................................................................................ v
İÇİNDEKİLER.................................................................................................................................................................vii
BÖLÜM 1
TEMEL KAVRAMLAR
KURAM (YAKLAŞIM – MODEL) (Doç. Dr. Recep Koçak)................................................................................... 3
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER..................................................................................................................13
ÖZET....................................................................................................................................................................27
KAYNAKÇA.........................................................................................................................................................28
DEĞERLENDİRME SORULARI.......................................................................................................................28
BÖLÜM 2
ÖĞRENME KURAMLARI ve EĞİTİME YANSIMALARI
2.1. DAVRANIŞÇI ÖĞRENME KURAMLARI (Yrd. Doç. Dr. Yaşar Barut)......................................................39
ÖĞRENME KURAMLARI.................................................................................................................................41
DAVRANIŞÇI ÖĞRENME KURAMLARI.......................................................................................................43
WATSON'UN KLASİK KOŞULLANMASI......................................................................................................48
ÖZET....................................................................................................................................................................52
KAYNAKÇA.........................................................................................................................................................53
DEĞERLENDİRME SORULARI.......................................................................................................................54
2.2. BİTİŞİKLİK KURAMLARI ve EĞİTİME YANSIMALARI (Doç. Dr. İsa Korkmaz).....................................61
JOHN BROADUS WATSON............................................................................................................................63
EDWIN RAY GUTHRIE.....................................................................................................................................66
ÖZET....................................................................................................................................................................69
KAYNAKÇA.........................................................................................................................................................70
DEĞERLENDİRME SORULARI.......................................................................................................................71
2.3. BAĞLAŞIMCILIK/BAĞ KURAMI ve EĞİTİME YANSIMALARI (Doç. Dr. Hatice Zeynep İnan)........73
BAĞLAŞIMCILIK/BAĞ KURAMI ve EĞİTİME YANSIMALARI................................................................75
EDİMSEL KOŞULLAMA VE EĞİTİME YANSIMALARI...............................................................................78
ÖZET....................................................................................................................................................................86
KAYNAKÇA.........................................................................................................................................................87
DEĞERLENDİRME SORULARI.......................................................................................................................90
2.4. SOSYAL BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMI (Doç. Dr. Mehmet Gültekin)............................................... 101
GİRİŞ................................................................................................................................................................. 103
SOSYAL BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMI................................................................................................... 103
İŞARET – GESTALT ÖĞRENME KURAMI................................................................................................. 119
ÖZET................................................................................................................................................................. 124
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 128
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 130
2.5. GESTALT KURAMI (Yrd. Doç. Dr. Yıldız Öztan Ulusoy)........................................................................ 139
GESTALT KURAMI......................................................................................................................................... 141
GESTALT KURAMINDA ALGILAMA.......................................................................................................... 142
BEYİN ve YAŞANTI KAZANMA.................................................................................................................. 146
DAVRANIŞIN BELİRLEYİCİLERİ.................................................................................................................. 147
DAVRANIŞSAL ÇEVRE................................................................................................................................. 147
İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME ve PROBLEM ÇÖZME.................................................................................... 147
ÜRETİCİ DÜŞÜNME...................................................................................................................................... 149
YAŞAM ALANI................................................................................................................................................ 151
GESTALT PSİKOLOJİ ve ÖĞRENME.......................................................................................................... 153
ÖZET................................................................................................................................................................. 155
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 156
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 157
2.6. BİLGİYİ İŞLEME KURAMI ve EĞİTİME YANSIMALARI (Yrd. Doç. Dr. Yıldız Öztan Ulusoy)......... 163
BELLEK TÜRLERİ............................................................................................................................................ 167
BİLİŞSEL SÜREÇLER...................................................................................................................................... 173
BİLGİYİ GERİ GETİRME YOLLARI............................................................................................................... 177
UNUTMA (GERİ GETİRME BAŞARISIZLIĞI)............................................................................................ 178
YÜRÜTÜCÜ SÜREÇLER/ BİLİŞİ YÖNETME............................................................................................. 181
YÜRÜTÜCÜ KONTROL (EXECUTİVE CONTROL).................................................................................. 182
BİLGİYİ İŞLEME MODELİNE GÖRE ÖĞRETİMİN DÜZENLENMESİNDE DİKKAT
EDİLECEK NOKTALAR.................................................................................................................................. 182
ÖZET................................................................................................................................................................. 183
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 184
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 186
2.7. NÖROFİZYOLOJİK KURAM (D. Olding Hebb)
(Yrd. Doç. Dr. Arzu Taşdelen Karçkay, Öğr. Gör. Seydi Aktuğ)......................................................... 191
NÖROFİZYOLOJİK ÖĞRENME KURAMI................................................................................................. 194
ÖĞRENMENİN FİZYOLOJİK TEMELLERİ................................................................................................. 195
HEBB'İN NÖROFİZYOLOJİK ÖĞRENME KURAMI................................................................................ 203
ÖĞRENMENİN NÖROFİZYOLOJİSİ.......................................................................................................... 207
ÖZET................................................................................................................................................................. 214
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 215
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 216
viii
Öğrenme Öğretme Kuram ve Yaklaşımları
BÖLÜM 3
ÖĞRENME STRATEJİLERİ ve STİLLERİ
3.1. ÖĞRENME STRATEJİLERİ ve İLGİLİ SINIFLAMALAR (Doç. Dr. Tahsin İlhan).................................. 223
GİRİŞ................................................................................................................................................................. 225
ÖĞRENME STRATEJİLERİ............................................................................................................................ 225
ÖĞRENME STRATEJİLERİNİN SINIFLANDIRILMASI............................................................................ 229
ÖĞRENME STRATEJİLERİNİN ÖĞRETİMİ............................................................................................... 237
ÖZET................................................................................................................................................................. 239
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 240
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 242
3.2. ÖĞRENME STİLLERİ ve ÖĞRENME STİLİ MODELLERİ
(Doç. Dr. Behçet Oral, Öğr. Gör. Yunus Avanoğlu)............................................................................... 251
GİRİŞ................................................................................................................................................................. 253
ÖĞRENME STİLİ MODELLERİ.................................................................................................................... 254
ÖĞRENME STİLLERİ ve ÖĞRETİM ORTAMI........................................................................................... 267
ÖZET................................................................................................................................................................. 273
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 274
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 277
BÖLÜM 4
ÖĞRENME – ÖĞRETME STRATEJİ ve MODELLERİ
4.1. ÖĞRETİM STRATEJİLERİ (Yrd. Doç. Dr. Hasan Hüseyin Şahan,
Yrd. Doç. Dr. Nihat Uyangör, Yrd. Doç. Dr. Sonnur Işıtan)................................................................. 283
ÖĞRETİM STRATEJİSİ NEDİR?................................................................................................................... 285
SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM...................................................................................................................... 288
BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM....................................................................................................................... 296
ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETİM...................................................................................... 306
ÖZET................................................................................................................................................................. 314
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 316
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 319
4.2. ÖĞRETME – ÖĞRENME MODELLERİ "GRUPLA ÖĞRETME MODELLERİ"
(Carroll, Bloom, Slavin, Gagne) (Yrd. Doç. Dr. Murat Gökalp)......................................................... 325
OKULDA ÖĞRENME MODELİ (CARROLL)............................................................................................. 328
TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM)......................................................................................................... 331
ETKİLİ ÖĞRETİM MODELİ (SLAVİN)........................................................................................................ 338
ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ MODELİ (GAGNE).......................................................................................... 340
İçindekiler
ix
GAGNÉ'YE GÖRE ÖĞRENME TÜRLERİ ................................................................................................... 345
GAGNE'YE GÖRE ÖĞRENME ÜRÜNLERİ (HİYERARŞİSİ)................................................................... 345
ÖZET................................................................................................................................................................. 348
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 349
"BİREYSEL ÖĞRETME MODELLERİ"......................................................................................................... 357
"BİREYSEL ÖĞRETME MODELLERİ" BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM MODELİ (Keller)
(Doç. Dr. Erdoğan Köse)..................................................................................................................... 355
BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ.................................................................................................. 357
BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM (KELLER PLANI).................................................................. 359
BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ ÖĞRETİM TEKNİĞİNİN YARARLARI ve SINIRLILIKLARI.............. 363
DİĞER BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ.................................................................................... 364
ÖZET..................................................................................................................................................... 365
KAYNAKÇA......................................................................................................................................... 366
DEĞERLENDİRME SORULARI....................................................................................................... 367
PROGRAMLI ÖĞRETİM MODELİ (Doç. Dr. Adnan Küçükoğlu).............................................. 369
PROGRAMLI ÖĞRETİMİN TEMELLERİ........................................................................................ 371
PROGRAMLI ÖĞRETİM MODELLERİ........................................................................................... 375
PROGRAMLI ÖĞRETIM MATERYALİNİN HAZIRLANMASI.................................................... 378
PROGRAMLI ÖĞRETİMİN YARARLARI ve SINIRLILIKLARI ................................................... 379
KAYNAKÇA......................................................................................................................................... 380
ÖZET..................................................................................................................................................... 380
DEĞERLENDİRME SORULARI....................................................................................................... 383
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİM MODELİ (Doç. Dr. Kerim Gündoğdu)............................. 385
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİM MODELİ................................................................................ 387
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİMİN ÖĞELERİ.......................................................................... 389
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİMİN AMAÇLARI...................................................................... 391
BİLGISAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİMİN YARARLARI ................................................................... 392
BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİMİN SINIRLILIKLARI............................................................... 394
BILGISAYAR DESTEKLİ ÖĞRETİM YAZILIMLARI....................................................................... 396
ÖZET..................................................................................................................................................... 405
KAYNAKÇA......................................................................................................................................... 406
DEĞERLENDİRME SORULARI....................................................................................................... 408
x
Öğrenme Öğretme Kuram ve Yaklaşımları
BÖLÜM 5
ÖĞRENME – ÖĞRETMEDE YENİ YÖNELİMLER
5.1. ÇOKLU ZEKÂ KURAMI (Doç. Dr. Orhan Akınoğlu)............................................................................... 413
ÇOKLU/ÇOK BOYUTLU ZEKÂ KURAMI.................................................................................................. 415
ÇOKLU ZEKÂ ALANLARI ve TEMEL ÖZELLİKLERİ............................................................................... 416
ÇOKLU ZEKÂ ALANLARI ve EĞİTİM UYGULAMALARINDA DİKKAT EDİLECEK
NOKTALAR...................................................................................................................................................... 417
ÇOKLU ZEKÂYI SINIFTA UYGULAMA YAKLAŞIMLARI........................................................................ 418
ÇOKLU ZEKÂYI EĞİTİM UYGULAMALARINDA DEĞERLENDİRME................................................. 419
ÇOKLU ZEKÂ ALANLARI, EĞİTİM UYGULAMALARI ve DEĞERLENDİRME................................. 419
ÖZET................................................................................................................................................................. 422
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 423
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 424
5.2. YAPILANDIRMACILIK (Doç. Dr. Orhan Akınoğlu)................................................................................. 429
YAPILANDIRMACI ÖĞRENME KURAMI.................................................................................................. 430
YAPILANDIRMACI YAKLAŞIM TÜRLERİ.................................................................................................. 432
YAPILANDIRMACI ÖĞRENMENİN TEMEL İLKELERİ........................................................................... 434
YAPILANDIRMACI EĞİTİM ORTAMLARINDA ÖĞRENCİNİN ROLÜ................................................ 435
YAPILANDIRMACI EĞİTİM ORTAMLARINDA ÖĞRETMENİN ROLÜ............................................... 437
YAPILANDIRMACI YAKLAŞIMI SINIFTA UYGULAMA ........................................................................ 439
YAPILANDIRMACI EĞİTİM ORTAMLARINDA DEĞERLENDİRME . ................................................. 441
ÖZET................................................................................................................................................................. 442
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 443
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 444
5.3. BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME (Yrd. Doç. Dr. Ahmet Çoban).................................................................. 447
GİRİŞ................................................................................................................................................................. 449
TARİHSEL SÜREÇ........................................................................................................................................... 449
BEYNİN YAPISI................................................................................................................................................ 449
BEYİN ve ÖĞRENME.................................................................................................................................... 452
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENMENİN TANIMI.................................................................................................. 453
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME SÜRECİ......................................................................................................... 453
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME YAKLAŞIMI ile DİĞER YAKLAŞIMLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ............ 454
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENMENİN AMACI.................................................................................................. 457
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME İLKELERİ ve EĞİTİM-ÖĞRETİM SÜRECİNE YANSIMALARI............ 458
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME YAKLAŞIMININ UYGULANMASINDA DİKKAT EDİLMESİ
GEREKENLER . ............................................................................................................................................... 464
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME VE SINIF ORTAMI...................................................................................... 467
BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME YAKLAŞIMINDAN YARARLANACAK ÖĞRETMENLERE
ÖNERİLER........................................................................................................................................................ 467
ÖZET................................................................................................................................................................. 470
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 472
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 476
İçindekiler
xi
5.4. PROBLEME DAYALI ÖĞRENME (Yrd. Doç. Dr. Ahmet Çoban).......................................................... 479
GİRİŞ................................................................................................................................................................. 480
TANIM............................................................................................................................................................... 480
PROBLEM ÇÖZME ile PROBLEME DAYALI ÖĞRENME ARASINDAKİ FARK................................. 482
SÜREÇ............................................................................................................................................................... 482
PROBLEME DAYALI ÖĞRENMENİN GELENEKSEL ÖĞRENMEDEN FARKI.................................... 486
PROBLEME DAYALI ÖĞRENMENİN BOYUTLARI................................................................................. 489
DEĞERLENDİRME......................................................................................................................................... 496
YARARLARI..................................................................................................................................................... 498
SINIRLILIKLARI............................................................................................................................................... 499
REHBER İLKELERİ.......................................................................................................................................... 501
ÖZET................................................................................................................................................................. 502
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 504
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 506
5.5. İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME (Doç. Dr. Zühal Çubukçu).................................................................................. 509
GİRİŞ ................................................................................................................................................................ 511
İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME................................................................................................................................... 512
ÖZET................................................................................................................................................................. 520
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 521
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 522
5.6. PROJE TABANLI ÖĞRENME (Doç. Dr. Zühal Çubukçu)....................................................................... 527
PROJE TABANLI ÖĞRENME ...................................................................................................................... 528
ÖZET................................................................................................................................................................. 534
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 535
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 536
5.7. ÖYKÜ TABANLI ÖĞRENME (Doç. Dr. Zühal Çubukçu)........................................................................ 541
ÖYKÜ TABANLI ÖĞRENME ....................................................................................................................... 542
ÖZET................................................................................................................................................................. 548
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 548
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 548
5.8. SENARYO TABANLI ÖĞRENME (Doç. Dr. Zühal Çubukçu)................................................................. 551
SENARYO TABANLI ÖĞRENME . .............................................................................................................. 552
ÖZET................................................................................................................................................................. 556
KAYNAKÇA...................................................................................................................................................... 556
DEĞERLENDİRME SORULARI.................................................................................................................... 556
xii
Öğrenme Öğretme Kuram ve Yaklaşımları
Bölüm 1
TEMEL KAVRAMLAR,
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN
ETMENLER
Doç. Dr. Recep Koçak
Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Öğrenme Hedefleri
Bu bölümü çalıştıktan sonra / bu bölümün sonunda;
1. Öğrenme ve öğretme ile ilgili temel kavramları bilecek ve açıklayabilecek,
2. Öğrenme ve öğretme ile ilgili temel kavramlar arasındaki farkları ayırt edebilecek,
3. Öğrenilmiş ve öğrenilmemiş davranışları ayırt edecek, örneklendirebilecek,
4. Eğitim, öğretim ve öğrenme kavramlarını ayrıntılı olarak bilecek ve açıklayabilecek,
5. Öğrenmeyi etkileyen faktörleri bilecek ve ayırt edebilecek,
6. Etkili ve kalıcı öğrenmeye yardımcı olabilecek öğeleri bilecek ve uygulayabileceksiniz.
İçindekiler
•
•
Temel Kavramlar
Kuram (Yaklaşım-Model)
◦◦ Eğitim
◦◦ Eğitim Çeşitleri
¤¤ Sistem Olarak Eğitim
◦◦ Öğretim
¤¤ Strateji
¤¤ İlke
¤¤ Yöntem
¤¤ Teknik
¤¤ Yaşantı
◦◦ Öğrenme
¤¤ Davranış
ȎȎ Öğrenilmiş Davranışlar
ȎȎ Doğuştan Gelen Davranışlar
ȎȎ Geçici Davranışlar
ȎȎ Fizyolojik Değişim Sonucu Oluşan Davranışlar
•
•
•
•
ȎȎ Büyüme ve Olgunlaşma Sonucu Oluşan Davranışlar
ȎȎ Duyusal Alışma Sonucu Oluşan Davranışlar
Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler
◦◦ Öğrenenle İlgili Faktörler
◦◦ Öğrenme Yöntemi İle İlgili Faktörler
◦◦ Öğrenme Malzemesi (Konu) İle İlgili Faktörler
◦◦ Öğrenme Ortamı
Özet
Kaynakça
Değerlendirme Soruları
Doç. Dr. Recep KOÇAK
1970 Amasya Taşova doğumlu olup ilköğretimini ve orta öğretimini Taşova’da
tamamlamıştır. Dr. KOÇAK 1993 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji lisans programından mezun olmuştur. 1998 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitimde Psikolojik Hizmetler bilim
dalında yüksek lisans ve 2003 yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve Psikolojik Danışma alanında Prof Dr. Üstün
DÖKMEN’in danışmanlığında doktora derecesini almaya hak kazanmıştır. Dr. Recep
KOÇAK 1994–2004 tarihleri arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde ve Ankara
Üniversitesi'nde araştırma görevlisi olarak, 2004-2010 yılları arasında ise yardımcı
doçent olarak görev yapmış ve 2010 yılında doçent unvanı almıştır. Şu anda Gaziosmanpaşa Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve Psikolojik Danışma anabilim dalı başkanı olarak görevine devam etmektedir. Dr. Recep
KOÇAK’ın ulusal ve uluslararası bilimsel dergilerde yayınlanmış yirmiyi aşkın makalesi olup , Dr. Recep KOÇAK ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılarda bildiriler
sunmuştur. Dr. KOÇAK ulusal ve uluslararası değişik üniversitelerde lisans ve lisansüstü düzeyde seminer, konferans ve dersler vermiş olup evli üç çocuk babasıdır.
Doç. Dr. Recep Koçak
Bir insana nasıl öldüğünü sormayın. Nasıl yaşadığını sorun. Ne kadar kazandığını sormayın, neler verdiğini sorun.
Mevkisini ya da makamını sormayın görevini yapıp yapmadığını sorun. Soyunu sopunu dikkate almadan bir insanın değerini ölçecek vasıflar bunlardır.
Labor
İnsan nasıl öğrenir ise öyle yaşar ve öyle de ölür.
KURAM (YAKLAŞIM – MODEL)
Kuram değişkenler arasındaki ilişkiyi basit ve anlaşılır olarak ifade etmek amacı
ile birleştirilmiş, sistemli, düzenli ve bir bilimi temel alan kurallar, yasalar, açıklamalar
ve kavramlar bütünlüğüdür. Bir başka ifade ile kuram kavramlaştırmaya yönelik olarak, değişkenler arasındaki ilişkiyi basit ve anlaşılır bir biçimde ifade etmek amacıyla
birleştirilirmiş tanımlar, örgütlendirilmiş gözlemler, koşullar ve ilkeler bütünüdür.
Kuram, çok sayıda doğal gözlemi birbirine bağlayan bir gerçekler ve açıklamalar
bütünü olup bir hipotez değildir. Kuantum kuramı, görelilik kuramı, evrim kuramı
gibi birçok kuram, günümüz bilim çevrelerinde yaygın olarak kabul gören kuramlardandır. Kuram henüz doğruluğu kanıtlanmamış ancak ispat edilmeye devam eden
bilimsel olguları ifade eder. Yeterince denendikten sonra, yeterli ispatlar yapıldığında
kuram bilimsel kanun konumuna yükselecektir.2-9
Bu anlamda her bilimin kendi yapısına uygun kuramları-yaklaşımları mevcuttur.
Eğitim bilimleri alanında da birçok konuyu açıklayan çeşitli kuram ve yaklaşımlar
mevcuttur. Öğrenme öğretme kuram ve yaklaşımları dersi de öğrenme ve öğretmenin
nasıl olduğuna yönelik farklı yaklaşımları içermektedir. Öğrenme daha çok öğrenen
organizma açısından bir bakıştır. Öğrenme Kuramı – yaklaşımları ise organizmanın
nasıl öğrendiğini öğrenme sürecinde davranış değişikliğinin nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışır. Öğretme kuramları ise daha çok öğreten kişi, öğretmen açısından bakışı
yansıtan, daha etkili ve kalıcı öğretim yapmanın yollarını açıklayan yaklaşımlardır.
Aslında Öğrenme Öğretme Kuram Ve Yaklaşımları Dersi Öğrenme Psikolojisi dersi
ile Öğretim İlke ve Yöntemleri dersinin genel hatları ile birlikte ele alınmış halidir
diyebiliriz.
Eğitim
Genel anlamı ile eğitim, bireyin kendi yaşantısı yoluyla çevresiyle etkileşimi sonucu davranışlarında kasıtlı,amaçlı,istendik yönde değişiklik meydana getirme sürecidir.1 Bu tanımdan da anlaşıldığı gibi eğitim istendik ve amaçlı davranış değişikliği
oluşturmaktır. İstendik davranışlar toplum tarafından benimsenen ve uygun görünen
davranışlardır. İstendik davranışlar eğitim hedeflerine yön verir. Örneğin büyüklerine saygı duyma, okuma yazma, hesap yapma gibi davranışlar istendik davranışlardır.
Temel Kavramlar
3
Bir eğitim kurumunda kazanılmış olan kopya çekme, sigara içme, argo konuşma v.b.
istenmedik davranışlar ise eğitimin hatalı yan ürünleridir. Amaçlı istendik davranış
değişikliğini kim oluşturur sorusunun cevabı doğal olarak bu eğitimi verenlerdir. Eğitimi verenler, yani öğretmenler, onları destekleyen, eşgüdüm ve organizasyonu sağlayan Milli Eğitim Bakanlığı, tüm bunların gerisinde de devlet ve toplum vardır.
Bu anlamda her eğitim sisteminin içinde bulunduğu ülke ile özdeşleşen, sistemin
dayandığı bir felsefe ve program vardır. Her eğitim programının hedefleri vardır, var
olmak zorundadır. Bu hedef aslında içinde bulunulan toplumun, ülkenin genel amacıdır. Bu amaç evrensel değerleri içermekle birlikte ulusaldır, ülkenin temel eğitim
felsefesini yansıtır, ideal insan tipini tarif eder. Bu anlamda Milli Eğitim Temel Kanununda belirtilen amaçları gözden geçirmek yararlı olacaktır:
•
Eğitim bireyin kendi yaşantıları ile gerçekleşir.
•
İstendik yönde amaçlı, kasıtlı bir değişikliktir.
•
Süreç olduğu için öğrenme ve öğretimi de kapsar.
Türk Milli Eğitiminin Temel Amacı
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununda, Türk Milli Eğitiminin genel hedefleri,
Türk toplumunun üyelerinde bulunması istenen “ideal insan” nitelikleri olarak sayılmıştır. Bu hedefler, yasanın 2.maddesinde şöyle belirlenmiştir:
Milli Eğitiminin genel amacı, Türk Milletinin bütün fertlerini,
1. Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine
bağlı; Türk Milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere
dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş
yurttaşlar olarak yetiştirmek.
2. Beden, zihin, ahlâk, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde
gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir
dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren,
topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak
yetiştirmek;
3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların,
kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir
meslek sahibi olmalarını sağlamak;1-5
Bu amaçları Atatürk ilke ve inkılâplarına bağlı, insani, ahlaki ve kültürel değerleri
koruyan ailesini, vatanını seven, görev ve sorumluluklarının bilincinde olan beceri ve
kabiliyetlerini geliştiren, üretebilen kendisi ve çevresi ile barışık bireyler yetiştirmek
4
Öğrenme Öğretme Kuram ve Yaklaşımları
Doç. Dr. Recep Koçak
şeklinde özetlemek mümkündür. Her sistemin kendi örgütsel yapısı içerisinde amaçları vardır. Bu amaçlar, bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve
mutluluğunu arttırmak; öte yandan da milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal
ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş
uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır.
Örgüt, Kurum insanların kendi başlarına gerçekleştiremeyecekleri bir amacı gerçekleştirmek için belli bir yapı etrafında oluşturdukları bütündür.1-4 Örgüt denilince;
•
•
•
•
•
Lider/ Yönetici
Ortak amaç
Normlar
Hiyerarşi
İletişim
•
Bütünlük kavramları karşımıza çıkar.
Eğitim Kurumu bireysel, toplumsal, ekonomik, politik ve diğer amaçlar doğrultusunda eğitim hizmeti sunan ve alan tarafların bir araya geldiği; girişi ve çıkışı belli
koşullara bağlı olan; iletişim, değerler ve normların şekillendirdiği bir yapıdır.1-2
Sistem Olarak Eğitim
En az bir amaca ulaşmak üzere farklı öğelerden oluşan dinamik ve dirik örüntüye
sistem denir. Her sistemin ulaşmak istediği amaçları vardır.3-6
Eğitim örgütsel yapı içerisinde yürütülebilecek bir sistemdir. Her sistem gibi eğitim de girdi, süreç ve çıktı aşamalarından oluşur. Girdi, süreç ve çıktılarıyla eğitim
bir sistemdir.” “Girdisi, süreçleri ve çıktısı insan olan tek sistemdir.1-3
GİRDİ
Öğrenci,
Öğretmen, Program, Araçgereç, materyal, Okul, Sınıf,
Laboratuar, Yönetici Veli
SÜREÇ (İŞLEM)
Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin
yapılması. Kılavuzlama ve denetleme
işlemleri.
ÇIKTI
Sonuçta ortaya konan ürünler,
Öğrenci kazanımları-davranışlar
Temel Kavramlar
5
Download

3. Baskı - Pegem.net