I. VJEŠTAĈENJE PREMA ZAKONU O KRIVIĈNOM
POSTUPKU (NAĈELA SUDSKO MEDICINSKOG
VJEŠTAĈENJA)
VJEŠTAČENJE I VJEŠTACI
Od izvršenja krivičnog djela, kao što je ubistvo, silovanje, nanošenje tjelesnih povreda itd. do izricanja
presude za učinjeno krivično djelo učiniocu krivičnog djela, sprovode se izvjesne istraţne radnje, čiji
je cilj prikupljanje dokaza i podataka da je neko lice izvršilo krivično djelo, kako bi javni tuţilac donio
odluku o podizanju odnosno podnošenju optuţnog akta. Istraţne radnje vrši istraţni sudija.
U glavi XVIII Zakona o krivičnom postupku /ZKP/, pored pobrojanih radnji koje se vrše, najglavnije
istraţne radnje su:
 vještačenje,
 saslušanje svjedoka (svjedočenje),
 uviĎaj
VJEŠTAĈENJE (EXPERTISIS) je radnja, kojom se pomoću stručne ali ne pravne spreme utvrĎuje
postojanje i istinitost izvjesnih činjenica u pravnim sporovima.

U čl.241 Zakona o krivičnom postupku precizirano je, da se "vještačenje odreĎuje kad za
utvrĎivanje ili ocjenu neke vaţne činjenice treba pribaviti nalaz i mišljenje od lica koje
raspolaţe posebnim stručnim znanjem".
Sud moţe da angaţuje vještake različitih struka, tako se na sudu pojavljuju kao vještaci:
stručnjaci za balistiku, stručnjaci za saobraćaj, za finansije, rukopise (grafološko vještačenje) itd.
MeĎutim, jedna od najčešćih naučnih disciplina koja se ponajviše upraţnjava je medicinska, odnosno
sudsko medicinska struka.
SUDSKO-MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE (EXPERTISIS MEDICO-FORENSIS) je primjena sudskomedicinskog znanja i umijenja kojim se doprinosi razjašnjavanju izvjesnih sporova koji se vode pred
sudom. Stručnjak koji daje svoj nalaz i mišljenje na osnovu medicinskog, odnosno sudsko
medicinskog znanja i umijenja je vještak (expertus).
VJEŠTAK (EXPERTUS) je
stručnjak, koji svojim stručnim znanjem i umijenjem, ali ne pravnim,
pomaţe rješavanju pravnih pitanja. Sudsko-medicinski vještak (expertus medico-forensis) u pravnom
i uţem smislu je sudski medicinar (medicus forensis) - specijalista za sudsku medicinu.
MeĎutim, sudsko medicinski vještak u širem smislu je i svaki ljekar, specijalista raznih medicinskih
grana (psihijatar, hirurg, ginekolog, rentgenolog itd.), ali isključivo za pitanja iz svog domena. U
tekstu zakna uglavnom postoji termin vještak, a samo u čl.253 ZKP koji se odnosi na obdukciju leša
stoji da ljekar po mogućnosti treba da bude sudsko medicinske struke. Prema tome termin sudsko
medicinski vještak odnosi se na ljekare koji za potrebe vrše jednu posebnu djelatnost.
OKVIRNA DJELATNOST SUDSKO MEDICINSKOG VJEŠTAĈENJA
(Predmeti SMV)
Predmeti koji se odnose na kriviĉno djelo, a čiju istovjetnost treba da utvrdi sudsko-medicinski
vještak, odnosno sudsko medicinske djelatnosti koje se odnose na sva ona pitanja koja su predmet
pravnog spora, mogu biti: povredna oruĎa, hemijska sredstva, sastojci čovječijeg tijela itd. UtvrĎivanje
istovjetnosti ovih predmeta ne moţe se uvijek i odmah izvesti na pretresu, već je za to potrebno
izvjesno vrijeme, ili drugo mjesto (laboratorijsko, krimitehničko pretraţivanje itd.). Djelatnost sudsko
1
www.belimantil.info
medicinskog vještaka je obimna i raznovrsna kao:
1. VJEŠTAĈENJE NA ŢIVIM OSOBAMA
 vještaĉenje tjelesnih povreda,
 vještaĉenje u sluĉajevima nejasnog prirodnog obolenja (neznano sumnjivog i naprasnog),
kao i nejasno prirodne smrti:
- neznane - mors ignota,
- sumnjive - mors suspecta
- naprasne - mors subita.
 vještaĉenje iz domena vita sexualis: defloratio-devirginisatio, neprirodno polno opštenjehomosexualisam, sadizam, mazohizam, fetišizam, bestijalizam, silovanje, protivprirodni blud,
impotentia sexualis virilis, anomaliae libidinis sexualis, impotentia deflorandi;
intersexualisam, trudnoća (u krivično pravnim djelima kao što je pobacivanje, čedomorstvo,
otmica, kao i u slučajevima u kojima trudnoća moţe vaţiti kao osobeno stanje, te i u
slučajevima graviĎne osobe osuĎene na smrt); utvrĎivanje očinstva itd, itd.,
 identifikacija, utvrĊivanje pola i ţivotne dobi;
 vještaĉenje u sluĉajevima simulacije, disimulacije i agravacije
 vještaĉenje stanja alkoholisanosti (posebno u saobraćajnim nesrećama) .
2. VJEŠTAĈENJE NA LEŠEVIMA
 obdukcija leševa;
 vještačenje pojedinih dijelova leša (amputirani dio tijela, dijelovi tijela kod detrakcije ili
dekompozicije, kostur ili dijelovi kostura itd).
3. ŢIVOTINJE ILI DIJELOVI ŢIVOTINJSKIH LEŠEVA:
 kod skotološtva,
 kod sumnji na čedomorstvo dijelovi ţivotinjskih leševa.
4. VJEŠTAĈENJE NA ORUĐU I ORUŢJU I DRUGIM PREDMETIMA (ODJEĆA I OBUĆA)
 identifikacija oruĎa i oruţja kao povreĎnog sredstva.
 odjeća. obuća.
5. VJEŠTAĈENJE SASTOJAKA ĈOVJEĈIJEG TIJELA:
 krv i mrlje krvi,
 dlake, sperma, mokraća, kolostrum, mekonijum itd.
6. VJEŠTAĈENJE NA OSNOVU SPISA
 spisa,
 pisanih materijala,
 svjedočanstva.
ZAHTJEV SUDSKO MEDICINSKOG VJEŠTAĈENJA, IZBOR I BROJ
SUDSKO MEDICINSKIH VJEŠTAKA
ZAHTJEV ZA SMV potiče od
strane suda, obzirom da sud postavlja sudsko medicinskog vještaka.
U čl.243 ZKP napisano je: "lice koje se pozove kao vještak duţno je da se odazove pozivu i da
da svoj nalaz i mišljenje" i dalje u drugom stavu: "Ako vještak koji je uredno pozvan ne doĎe
a izostanak ne opravda, ili ako odbije da vještaci, moţe da se kazni novčano do 1.000 dinara, a
u slučaju neopravdanog izostanka moţe i prinudno da se dovede".
Dakle sud poziva vještaka i vještak je duţan da se pozivu odazove. Zahtjev za SMV moţe poticati i od
strane stranaka, ali u takvim slučajevima stvar je suda, da li će se zahtjev stranaka uvaţiti.

je zvaničan ili je slobodan,
zvaniĉan izbor odnosi se na vještake koji su stalno postavljeni od strane suda, Stalno
postavljani sudsko medicinski vještaci mogu biti zamjenjeni u slučajevima:
- ako je stalno postavljeni vještak iz objektivnih razloga spriječen da izvrši SMV
- ako je nepodoban za konkretni slučaj vještačenja (o tome će kasnije biti riječi).
slobodan izbor podrazumijeva uzimanje ljekara za sudsko medicinsko vještačenje za
konkretan slučaj.
IZBOR SUDSKO MEDICINSKIH VJEŠTAKA


2
www.belimantil.info
U čl.242 Zakona o krivičnom postupku stoji
1. Vještačenje odreĎuje pismenom naredbom organ koji vodi postupak. U naredbi će se navesti u
pogledu kojih činjenica se vrši vještačenje i kome se povjerava. Naredba se dostavlja i
strankama.
2. Ako za odreĎenu vrstu vještačenja postoji stručna ustanova ili se vještačenje moţe izvršiti u
okviru drţavnog organa, takva vještačenja, a naročito sloţenija, povjeravaće se po pravilu
takvoj ustanovi odnosno organu. Ustanova ili organ odreĎuje jednog ili više stručnjaka koji će
izvršiti vještačenje".
je ograničen ili proizvoljan.
U čl.242 Zakona o krivičnom postupku precizirano je: "Kad vještaka odreĎuje organ koji je
vodio postupak, taj organ će po pravilu odrediti jednog vještaka, a ako je vještačenje sloţeno dva ili više vještaka".
 MeĎutim, u čl.253 Zakona o krivičnom postupku, jasno su precizirani uslovi koji odreĎuju
broj SM vještaka: (1) Kad se vještačenje ne vrši u stručnoj ustanovi, pregled i obdukciju leša
vrši jedan, a prema potrebi dva ili više ljekara koji po mogućnosti treba da budu sudsko
medicinske struke".
Prema tome, vidimo da je broj sudsko medicinskih vještaka ili ograničen (jedan vještak) ili je broj
vještaka veći, kao na primjer kod nadvještačenja (super-vještačenja).
BROJ SUDSKO MEDICINSKIH VJEŠTAKA

SPOSOBNOST VJEŠTAKA ZA SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
Uslovi za izvoĎenje sudsko medicinskog vještačenja su:
STRUĈNE KVALIFIKACIJE
- to jest posjedovanje potrebnog sudsko medicinskog znanja i umijenja.
Drugim riječima, sudsko medicinski vještak mora da ima završen medicinski fakultet, odnosno da ima
status ljekara. Prema tome to moţe da bude:
a. medicus forensis (ljekar specijalista za sudsku medicinu), koji je kvalifikovan za sva
sudsko medicinska vještačenja,
b. ljekar specijalista odgovarajuće grane (hirurg, ginekolog, oftalmolog...), koji je
kvalifikovan za sudsko medicinsko vještačenje iz svoje struke,
c. ljekar opšte prakse, kvalifikovan samo za ograničena vještačenja.
–za sudsko medicinsko vještačenje. Ta sposobnost je dvojaka:
a. apsolutna (opšta) sposobnost vještaka za sudsko medicinsko vještačenje odnosi se na
svaki slučaj
b. relativna (posebna) pravna sposobnost za sudsko medicinsko vještačenje odnosi se
samo na jedan naročiti slučaj.
Shodno tome, opšta pravna nesposobnost, odnosno apsolutna pravna nesposobnost isključuje dotičnog
vještaka u svim slučajevima sudsko medicinskog vještačenja, dok relativna pravna nesposobnost
izuzima dotičnog vještaka samo od slučaja do slučaja.
PRAVNA SPOSOBNOST
Da bismo mogli odgovoriti na pitanje koje lice uopšte se ne moţe uzeti kao vještak, moramo prije toga
objasniti pravnu nesposobnost svjedoka.

U čl.226 Zakona o krivičnom postupku govori se o tome, koja lica ne mogu biti saslušana kao
svjedoci. Ne moţe se saslušati kao svjedok:
- lice koje bi svojim iskazom povrijedilo duţnost čuvanja sluţbene ili vojne tajne, dok ga
nadleţni organ ne oslobodi te duţnosti;
- branilac okrivljenog o onome što mu je okrivljeni kao svom braniocu povjerio, osim ako
to sam okrivljeni zahtijeva.

U čl.227 Zakona o krivičnom postupku o licima koja su o sloboĎena od duţnosti svjedočenja.
OsloboĎeni su svjedočenja (privilegovanir svjedoci):
3
www.belimantil.info
-
-
bračni drug okrivljenog (ali ne i vanbračni drug);
srodnici okrivljenog po krvi u pravoj liniji, ushodnoj ili nishodnoj (roditelji, djed, pradjed,
baba, prababa, djeca, unuci); srodnici u pobočnoj liniji do trećeg stepena zaključno, kao i
srodnici po tazbini do drugog stepena zaključno;
usvojenik ili usvojilac okrivljenog
vjerski ispovjednik o onom što mu je okrivljeni ispovijedio.
Sada na osnovu prethodnog, moţemo reći koje lice se ne uzima kao vještak. Što je jasno zapisano u
sljedećem, članu zakona

čl.244 Zakona o krivičnom postupku – gdje se govori o licima koja se ne uzimaju kao vještaci.
Za vještaka se ne moţe uzeti
1) lice koje ne moţe biti saslušano kao svjedok (čl.226 ZKP) ili
2) lice koje je osloboĎeno od duţnosti svjedočenja (čl.227 ZKP)
3) kao ni lice prema kome je krivično djelo učinjeno, a ako je uzeto na njegovom nalazu i
mišljenju ne moţe se zasnivati sudska odluka.
4) lica koje je zajedno sa okrivljenim ili oštećenim u radnom odnosu u istom organu.
5) lice koje je već saslušano kao svjedok.
za sudsko medicinsko vještačenje je
ljekar koji je za vrijeme vještaĉenja duševno i tjelesno zdrav iz čega proističe potpuna
uračunljivost.
ljekar čija je etiĉka kvalifikovanost izvan svake sumnje
OPŠTE PRAVNO SPOSOBAN
-
za sudsko medicinsko vještačenje je
ljekar koji je za vrijeme vještačenja duševno i tjelesno obolio tako da kod njega postoji stanje
trajne ili prolazne, djelimične ili potpune neuravnoteţenosti.
Opšte (apsolutno) pravno nesposoban ako je moralno diskvalifikovan.
OPŠTE PRAVNO NESPOSOBAN
-
POSEBNO PRAVNO SPOSOBAN,
odnosno ljekar je samo relativno sposoban za sudsko medicinsko
vještačenje u onim slučajevima,
- ako postoji sumnja u njegovu pristrasnost, kao na primjer ako je sa jednim od stranaka u
srodstvu, prijateljstvu ili pak neprijateljstvu, i drugo u slučajevima
- ako je liječio umrlog, što je jasno vidljivo iz drugog stava čl.253 Zakona o krivičnom
postupku: "Za vještaka se po pravilu ne moţe uzeti ljekar koji je lijeĉio umrlog. Ovaj će se
ipak pozvati da prisustvuje pregledu i obdukciji leša, kad je to potrebno radi davanja
razjašnjenja o toku i okolnostima bolesti, ako sa odlaganjem nije -skopčana opasnost". To
znači, da u svakom onom slučaju gdje je ljekar liječio umrlog, ili gdje je učestvovao u
dijagnostici ili terapiji, a koji su kasnije bili predmet sudskog spora, ljekar je samo relativno
nesposoban, jer bi u takvim slučajevima došla do izraţaja sumnja u njegov rad, ali takoĎer i
njegova stručna zainteresovanost.
RAZLIKA IZMEĐU SUDSKO MEDICINSKOG VJEŠTAKA I SVJEDOKA
U istraţne radnje pored vještačenja spada i saslušanje svjedoka (svjedočenje) . Kao svjedoci pozivaju
se lica, za koja se moţe vjerovati da će moći dati obavještenje o krivičnom djelu i učiniocu, kao i o
drugim vaţnim okolnostima (čl.225 ZKP). Svako lice koje se kao svjedok poziva duţno je da se
odazove pozivu. Svjedočenje je opšta graĎanska duţnost i gotovo redovno dokazno sredstvo.
Sposobnost svjedočenja podrazumjeva
- prvo da je svjedok sposoban da zapazi izvjesne činjenice (sposobnost shvatanja i opaţanja), i
- drugo da svoje opaţanje moţe da reprodukuje odnosno da saopšti.
Svjedok moţe svjedočiti i o izvjesnim činjenicama koje je saznao preko drugih lica, dok po pravilu ne
ulaze njegovi utisci i mišljenja. Okrivljeni ne moţe biti svjedok u isto vrijeme u svojoj krivičnoj stvari.
Pošto je svjedočenje opšta obaveza (osim u slučajevima čl.226 i čl.227 ZKP) znači, da se kao svjedoci
4
www.belimantil.info
mogu saslušati i maloljetnici kao i djeca. Obavezi svjedočenja podlijeţu i strani drţavljani.
Kakva je razlika izmeĎu svjedoka i vještaka, odnosno svjedočenja i vještačenja? Već smo spomenuli
da se kao svjedoci pozivaju oni za koje je vjerovatno da će moći da daju obavještenje o krivičnom
djelu, dok se vještaci odreĎuj u, odnosno vještačenje se odreĎuje od strane suda. U čl.242 Zakona o
krivičnom postupku se govori o tome, ko odreĎuje vještaka za sudsko medicinsko vještačenje, a to je
organ koji vodi postupak, pismenom naredbom.
- Svjedok je pozvan da iskaţe subjektivna ĉulna zapaţanja,
dok vještak daje objektivan sud.
- Svjedok moţe biti svaka osoba, dok je
vještak izvjesna struĉna i osposobljena osoba
- Svjedok ne moţe i ne mora biti upoznat sa ishodom isleĊenja, sa činjenicama saznatim u
prethodnom postupku,
dok vještak moţe i mora biti o tome informisan (upoznat) prije vještaĉenja. Prije početka
vještačenja pozvaće se vještak da predmet vještačenja briţljivo razmotri, da tačno navede sve što
zapazi i naĎe i da svoje mišljenje iznese nepristrasno i u skladu sa pravilima nauke ili vještine. On
će se posebno upozoriti da davanje laţnog iskaza predstavlja krivično djelo (čl.245 ZKP). Organ
pred kojim se vodi postupak rukovodi vještačenjem, pokazuje vještaku predmete koje će
razmotriti, postavlja mu pitanja i po potrebi traţi objašnjenja u pogledu datog nalaza i mišljenja.
Vještaku se moţe dozvoliti i da razmatra spise.
- Svjedoci se pojedinaĉno saslušavaju bez prisustva ostalih svjedoka i odgovaraju usmeno, što stoji
napisano u čl.231 Zakona o krivičnom postupku: "Svjedoci se saslušavaju ponaosob bez prisustva
ostalih svjedoka i svjedok je duţan da odgovore daje usmeno".
Vještaci mogu ĉiniti saopštenje zajedno, a odgovor dati usmeno ili pismeno. Vještak izlaţe
usmeno na glavnom pretresu svoj nalaz i mišljenje. Ako je vještak prije glavnog pretresa
pripremio svoj nalaz i mišljenje, moţe mu se dozvoliti da ga pročita, u kom slučaju će se njegov
pismeni sastav priloţiti zapisniku (čl.231 ZKP). Ukoliko se nalaz i mišljenje vještaka ne unosi
odmah u zapisnik, vještaku se moţe odobriti da naknadno podnese pismeno nalaz odnosno
mišljenje, ali u roku koji mu odredi organ pred kojim se voĎi postupak (čl.242 ZKP).
- Svjedok ne moţe biti vezan tajnom svjedoĉenja, dok je
vještak vezan tajnom vještaĉenja i pozivnom tajnom (profesionalna ljekarska tajna).
- Svjedočenje od prisutnih biva provjeravano, dok je to za vještačenje izlišno.
- Svjedok svjedoči samo po savjesti,
dok vještak daje svoj nalaz i mišljenje odnosno vještaci po znanju i umijenju.
- Prije saslušanja svjedoka sud će ga opomenuti na duţnost da sudu treba da iznese sve što mu je o
predmetu poznato i da laţno svjedočenje predstavlja krivično djelo. Svjedok moţe poloţiti
zakletvu i to usmeno i poslije svjedočenja. Zakletva je po pravilu potvrdna, ona sadrţi svečano
potvrĎivanje svjedoka da je kazao istinu (asertorna - potvrdna zakletva). Tekst zakletve glasi:
"Zaklinjem se svojom čašću da sam o svemu što me je sud pitao istinu govorio i da ništa što sam o
ovoj stvari znao nisam prećutao". Vještak se zaklinje prije vještačenja. Zakletva vještaka je
obećavajuća, sadrţi u sebi obećanje da će reći istinu (promisorna - obećavajuća zakletva).
TakoĎer, prije saslušanja vještaka, sud će upozoriti vještaka da nalaz i mišljenje da po najboljem
znanju i upozorit će ga da davanje laţnog nalaza i mišljenja predstavlja krivično djelo. Stalno
postavljeni zakleti vještaci opomenut će se samo na već poloţenu zakletvu. Tekst zakletve
vještaka glasi: "Zaklinjem se svojom čašću da ću vještačenje izvršiti savjesno i po svom najboljem
znanju i da ću tačno i potpuno iznijeti svoj nalaz i mišljenje".
- Svjedok je nezamjenljiv, dok je
vještak zamjenljiv i izuzimljiv.
- Ako je svjedok uredno pozvan i ne doĎe moţe se narediti da prinudno dovoĊenje, a moţe se
kazniti i novčano. Lice koje se poziva kao vještak duţno je da se odazove pozivu i da da svoj nalaz
i mišljenje.
Ako je vještak koji je uredno pozvan izostane, a izostanak ne opravda, ili ako odbije da vještaci,
moţe se novĉano kazniti, a u slučaju neopravdanog izostanka moţe biti doveden prinudno .
Na sudu su i svjedok i vještak duţni govoriti istinu, što u protivnom povlači krivičnu odgovornost,
koju predviĎa čl.191 Krivičnog zakona SRBiH, kaznom zatvora do tri godine.
5
www.belimantil.info
POGREŠNO I LAŢNO SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
Ljekar se moţe nenamjerno ogriješiti o principe medicinske znanosti, i te su greške najčešće su
dijagnostičke i terapijske, a mogu biti i iz ekspertizne djelatnosti.
POGREŠNO SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
Proističe ili iz neznanja ili iz nehata.
Kako se svako sudsko medicinsko vještačenje sastoji iz dva čina: iz vršenja i saopštenja, to kod
pogrešnog sudsko medicinskog vještačenja,
 vršenje je izvršeno nenamjerno (culpa) rĎavo, ili
 saopštenje nenamjerno netačno,
 ili i vršenje i saopštenje, dakle i jedno i drugo su nepravilno izvedeni.
Neznanje iz sudske medicine najčešće je posljedica nevladanja specijalnom sudsko medicinskom
dijagnostikom, odnosno moţe biti proizvod neshvatanja stvarne suštine sudsko medicinskog
vještačenja. Otuda takva insuficijentnost se najčešće javlja, kod ljekara opšte prakse, rjeĎe kod ljekara
specijalista, a izuzetno kod specijalista, za sudsku medicinu. Ljekari specijalisti ne griješe toliko zbog
nepoznavanja svoje specijalnosti, nego više zbog nepoznavanja suštine i principa sudsko medicinskog
vještačenja.
Dakle pogreške pri sudsko medicinskom vještačenju proizlaze najčešće iz
 liĉne nesposobnosti ili nestruĉnosti dotičnog sudsko medicinskog vještaka za sudsko
medicinsko vještačenje, ali isto tako i zbog
 neshvatanja suštine sudsko medicinskog vještaĉenja.
 neobavještenosti o zakonskim propisima vještaĉenja, nebriţijivosti, brzopletosti itd.
(čl.14 KZ SFRJ): Krivično djelo je učinjeno iz nehata kada je učinilac bio svjestan da usljed
njegovog činjenja ili nečinjenja moţe nastupiti zabranjena posljedica, ali je olako drţao da će je moći
spriječiti ili da ona neće nastupiti; ili kada nije bio svjestan mogućnosti nastupanja zabranjene
posljedice, iako je prema okolnostima i prema svojim ličnim svojstvima bio duţan i mogao biti
svjestan te mogućnosti.
Kako vidimo, iz zakonskog teksta postoji
 SVJESNI NEHAT (samopouzdanje-luxuria) - podrazumijevamo mogućnost nastanka štetnih
posljedica, za koje je učinilac smatrao da do njih neće doći, ili pak ako nastanu da će ih moći
otkloniti,
 NESVJESNI NEHAT (nemar-negligentia) - podrazumijeva se nastanak štetnih posljedica za koje
učinilac nije bio svjestan da iz njegovih radnji te štetne posljedice mogu nastati, iako je
obzrom na svoje kvalifikacije i svoja osobena svojstva morao to znati i morao to predvidjeti.
NEHAT
Pogrešno sudsko medicinsko vještačenje moţe biti proizvod pretjeranog ili bezrazloţnog poţurivanja,
bilo to u izvoĎenju, bilo u saopštenju vještačenja, zatim zbog sugestivnog uticaja, ili pak zbog
dobijenih pogrešnih podataka itd.
Pogrešna sudsko medicinska vještačenja su štetna iz više razloga:
 što usporavaju pronalaţenje materijalne istine,
 što se na osnovu takvog pogrešnog sudsko medicinskog vještačenja mogu donijeti i pogrešne
presude, nadalje
 što se odugovlači istraga što moţe iziskivati revizije i nadvještačenja itd.
LAŢNO SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
proističe iz nesvjesnosti sudsko medicinskih vještaka
 kada je vršenje (izvoĎenje) svjesno i namjerno izvedeno krivotvoreno,
 saopštenje učinjeno svjesno i namjerno netačno, ili
 i jedno i drugo, to jest i vršenje i saopštrenje mala fide obavljeno protivno sudsko
medicinskom znanju i umijenju.
Laţno sudsko medicinsko vještačenje proističe iz zlonamjere i nesavjesnosti sudsko medicinskih
6
www.belimantil.info
vještaka, iz koristoljublja, iz pristrasnosti itd.
Laţna sudsko medicinska vještačenja najčešća su u obliku laţnih ljekarskih uvjerenja.
POGREŠNO sudsko medicinsko vještačenje vještaka stručno diskvalifikuje,
LAŢNO sudsko medicinsko vještačenje vještaka moralno diskvalifikuje i krivično
kaţnjava.
SASTAVI SUDSKOMEDICINSKOG VJEŠTAĈENJA
Sudsko medicinsko vještačenje sastoji se iz dva čina: vršenja i saopštenja.

NAĈINI VRŠENJA

NAĈINI SAOPŠTENJA
su raznovrsni i mnogobrojni kao na primjer: pregled leša, obdukcija leša,
kliniĉki pregled ţivih osoba, posmatranje i ispitivanje duševnog stanja ţive osobe, laboratorijski
pregledi (hematološki, mikroskopski, toksikološki), uviĊaj, rekonstrukcija dogaĊaja, pregled
sudskih spisa i davanje mišljenja na osnovu sudskih akata itd.
sudsko medicinskog vještačenja su uvijek u napisanom obliku i potpisana,
ili diktirana zapisniĉaru a zatim potpisana, što je navedeno u. čl.247 Zakona o krivičnom
postupku: "Nalaz i mišljenje vještaka unosi se odmah u zapisnik. Vještaku se moţe odobriti da
naknadno podnese nalaz odnosno mišljenje u roku koji mu odredi organ pred kojim se vodi
postupak".
Oblici saopštenja sudsko medicinskog vještačenja su mnogobrojni kao što su:
- ljekarsko uvjerenje,
- obdukcioni zapisnik,
- umrlica o pregledu mrtvaca,
- potvrda o smrti itd.
Oblici saopštenja se pišu na maternjem jeziku, pri čemu treba izbjegvati medicinsku terminologiju da
bi bili razumljivi i za one koji nemaju medicina ko obrazovanje.
Bitni sastojci saopštenja sudsko medicinskog vještačenja su:
 zaglavlje,
 nalaz i
 zakljuĉak.
ZAGLAVLJE
Sadrţi sve opšte podatke koji se odnose na konkretni slučaj vještačenja. Treba navesti:
- ko traţi vještačenje,
- kakav je cilj vještačenja,
- kome je upućeno,
- ko vrši vještačenje,
- kada se ono vrši,
- gdje se vrši,
- identifikaconi elementi za lice koje je predmet vještačenja.
NALAZ
Nalaz je vjeran opis utvrĎenog i naĎenog stanja, činjeničnog stanja, i pisan je na maternjem jaziku. U
nalaz nije potrebno unositi gotove dijagnoze niti navoditi gotove zaključke. Nalaz mora biti jasan a
isto tako i iscrpan i treba da sadrţi sve ono na osnovu čega bi se mogao izvesti sam po sebi zaključak.
Nalaz (na primjer obdukcioni kod samoubica) treba da sadrţi ne samo traumatološki pregled koji ima
za cilj utvrĎivanje svih povreda nanesenih samoubilačkim postupcima i razlikovanje istih od nasilnih,
pričinjenih ubistvom ili nastalim zadesom, nego i sva normalna anatomska svojstva i fiziološka
stanja, koja mogu imati ulogu suicidogenih stimulansa (menstruacija, klimakterij, senijum), ili
suicidogenih motiva (virginitas, vanbračna trudnoća) . Isto tako treba da sadrţi anatomopatološki
7
www.belimantil.info
pregled gdje utvrĎene patološko anatomske promjene mogu biti relevantne za samoubistvo, i koje
mogu djelovati kao suicidogeni motivi ili stimulansi.
TakoĎer u nalazu mogu biti kadkada sadrţane i negativne odlike i to u slučajevima kada se dijagnoza
uzroka smrti postavlja putem isključenja svih drugih uzroka smrti. Na primjer kod suspektnosti na
strangulaciju vrata kod novoroĎenčeta, ukoliko u koţi vrata nisu naĎene nikakve vidljive promjene niti
ozljede, onda to treba istaći riječima, da u koţi vrata nisu naĎene vidne promjene niti povrede.
ZAKLJUĈAK
čini ocjenu utvrĊenih ĉinjenica iz nalaza, ali ne i ponavljanje iznijetih ĉinjenica u nalazu. Dakle,
dok nalaz čine činjenice odnosno vjeran opis činjeničnog stanja, dotle zaključak čini ocjena tih
utvrĎenih činjenica iz nalaza.
Zaključak je neophodni element saopštenja sudsko medicinskog vještačenja, koji neposredno slijedi
iza utvrĎenog nalaza. MeĎutim, u nekim izvjesnim sluĉajevima, zakljuĉak je moguće dati tek nakon
izvjesnog vremena. Na primjer, kada je u pitanju smrt usljeĎ trovanja, treba sačekati nalaz
toksikološkog pretraţivanja, ili kod saobraćajnih nesreća, sačekati nalaz hemijskog pregleda krvi na
alkohol, ili pak kod nejasne naprasne smrti, nalaz histopatološke dijagnostike itd. U takvim
slučajevima moţe se dati samo prethodni zakljuĉak, a nakon dobivenih pomenutih nalaza i završni
zakljuĉak. Na primjer, Kod sumnje na trovanje strihninom, mi ćemo dati prethodni zaključak koji bi
glasio: usljed sumnje na trovanje završni zaključak će se dati nakon toksikološkog pretraţivanja
unutrašnjih organa. Tek kad se dobije toksikološki nalaz, bio on pozitivan ili negativan, onda se moţe
dati završni zaključak o uzroku i porijeklu smrti,
U slučajevima kada se nakon izvršenog pregleda i utvrĎenog nalaza moţe dati zaključak i definitivno
mišljenje, drugim riječima kada se vršenje vještačenja moţe učiniti na jedan mah, i neposredno poslije
toga dati cjelokupno saopštenje, to je potpuno vještaĉenje. Kada se zaključak i mišljenje ne daju
neposredno nakon izvršenog pregleda, kada se vještačenje mora ponavljati u više mahova i kada je za
davanje definitivnog mišljenja potrebno izvjesno vrijeme razmišljanja, onda takvo vještačenje
nazivamo nepotpuno vještaĉenje. U tom slučaju, kao što smo maločas naveli moţe se dati prethodni
zaključak.
Zaključak se ne moţe mijenjati, jer da bi se on promijenio, moraju se promijeniti i činjenice iz nalaza.
MeĎutim činjenice iz nalaza mogu biti krivo interpretirane u zaključku, u tom slučaju zaključak će biti
pogrešan, pa takvo vještačenje nazivamo pogrešno sudsko medicinsko vještačenje.
STEPENI SUDSKO MEDICINSKOG VJEŠTAĈENJA
je ono koje je zahtjevano prvi put i koje je izvedeno
prvi put, bilo od strane jednog ljekara, bilo od grupe ljekara, zdravstvene ustanove ili instituta za
sudsku medicinu.
NAKNADNO SUDSKO-MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
Ako je zaključak u saopštenju nejasan ili je nepotpun, ili je protivrječan sam sa sobom ili sa utvrĎenim
činjenicama, ili ako zaključak nije zasnovan na nalazu, tada se mogu pozvati prvobitni vještaci da te
nedostatke u zaključku otklone, ili da, nalaz dopune. Takvo vještačenje koje se traţi drugi put i koje se
izvodi put je naknadno sudsko medicinsko vještačenje.
Član 250. Zakona o krivičnom postupku: "Ako se podaci vještaka u njihovom nalazu bitno razilaze ili
ako je njihov nalaz nejasan, nepotpun ili u protivrječnosti sam sa sobom ili sa izviĎenim okolnostima,
a ti se nedostaci ne mogu otkloniti ponovnim saslušavanjem vještaka, obnoviće se vještačenje sa istim
ili drugim vještacima".
PRVOBITNO SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
Kod prvobitnog i naknadnog sudsko medicinskog vještačenja, obnavljanje vještačenja zahtijeva se ili
od istih vještaka koji su učestvovali u prvobitnom vještačenju ili od drugih vještaka.
Ako bi i poslije naknadnog vještačenja ostala dilema u shvatanju, ili bi takvo vještačenje bilo
osporavano, onda se moţe zahtijevati ponovno sudsko medicinsko vještačenje, ali izvedeno od drugih
vještaka.
čl.251 Zakona o krivičnom postupku: "Ako u mišljenju vještaka ima protivrječnosti ili nedostataka ili
se pojavi osnovana sumnja u tačnost datog mišljenja, a ti se nedostaci ili sumnje ne mogu otkloniti
8
www.belimantil.info
ponovnim saslušavanjem vještaka, zatraţite se mišljenje drugih vještaka". Dakle ponovno sudsko
medicinsko vještačenje će se zahtijevati ukoliko sud ne prihvati mišljenje prvobitnih vještaka, i
kod ponovnog vještaĉenja podrazumijeva se da ti drugi vještaci moraju posjedovati veći stepen
struĉnosti.
SUPERARBITRAŢNO SUDSKO MEDICINSKO VJEŠTAĈENJE
(super arbitrium medico forensis). Najzad,
ako nadleţni organi i poslije naknadnog i ponovnog vještačenja sumnjaju u stručnu vrijednost, ili pak
ako postoje suprotna mišljenja izmeĎu stručno kompetentnih vještaka, onda se traţi vještačenje od
sudsko medicinskog odbora. Takvi odbori postoje pri medicinskim fakultetima, a u njegov sastav, koji
broji 5, 7 ili 9 ĉlanova, obavezno ulaze i nastavnici sudske medicine. Takvo vještačenje izvršeno od
sudsko medicinskog odbora nazivamo super arbitraţnim
9
www.belimantil.info
VJEŠTAĈENJE TJELESNIH POVREDA
Prema svome ishodu tjelesne povrede su:
1. NESMRTONOSNE (NESMRTNE) koje narušavaju zdravlje manje ili više, ali koje ne uništavaju ţivot
posredno niti neposredno.
2. SMRTONOSNE (SMRTNE) su one koje bilo posredno bilo neposredno prouzrokuju smrt (nasilnu).
Smrtonosne tjelesne povrede mogu biti apsolutno smrtonosne i relativno smrtonosne.
- Apsolutno smrtonosne povrede su takve povrede koje su same po sebi smrtonosne i neovisno
od drugih povreda i obolenja ili nekih slučajnih okolnosti dovode do smrti.
- Relativno smrtonosne povrede su takve tjelesne povrede koje su same po sebi nesmrtonosne,
ali koje u vezi sa drugim povredama, obolenjima ili slučajnim okolnostima uslovljavaju smrt.
Vještačenje tjelesnih povreda moţe se vršiti ili pregledom povrijeĎenog, ili na osnovu medicinske
dokumentacije ili drugih podataka u spisu. Čl.257 Zakona o krivičnom postupku:
- "Vještačenje tjelesnih povreda vrši se po pravilu pregledom povrijeĊenog, a ako to nije
mogućno ili nije potrebno na osnovu medicinske dokumentacije ili drugih podataka u spisu".
- Drugi stav gornjeg člana precizira zadatak vještaka-1jekara prilikom vještačenja tjelesnih
povreda. Pošto tačno opiše povredu vještak će dati mišljenje, naroĉito o vrsti (kakva je) i
teţini svake pojedine povrede i njihovom ukupnom dejstvu s obzirom na njihovu prirodu ili
posebne okolnosti slučaja, kakvo dejstvo te povrede obiĉno proizvode a kakvo su u
konkretnom slučaju proizvele i ĉime su povrede izvršene i na koji naĉin.
Tjelesna povreda u širem smislu je svako oštećenje tjelesnog integriteta, odnosno nastanak organskog
ili duševnog, oštećenja nasilnim putem, bilo namjerno (dolus), bilo nenamjerno (culpa).
Tjelesna povreda u krivično pravnom smislu je tjelesno oštećenje ili narušenje tjelesnog integriteta
drugog lica.
Prema tome samopovreĊivanje nije kriviĉno djelo, osim ako to djelo nije učinjeno radi ostvarivanja
nekog prava, kao na primjer izbjegavanje vojne sluţbe onesposobljavanjem (čl.215 KZ SFRJ). U tom
slučaju, ta osoba neće odgovarati za nanošenje tjelesne povrede (samopovreda), nego će odgovarati
samo za krivično djelo izbjegavanje vojne obaveze.
Radnja krivičnog djela sastoji se u nanošenju tjelesne povrede, pa prema tome svako djelovanje
učinjeno nad jednom osobom neće biti tjelesna povreda, makar to djelovanje imalo neki neugodni
osjećaj, ako ne ostavlja nikakvih vidljivih ozljeda neće predstavljati tjelesnu povredu nego će biti
označeno kao zlostavljanje (šamar, povlačenje za kosu).
Objekt krivično pravne zaštite je tjelesni integritet čovjeka oĎ roĎenja pa do smrti, što znači da objekt
ovog djela ne moţe biti mrtvo tijelo niti plod u ţenskoj osobi, jer našim krivičnim zakonom nije
predviĎeno nanošenje tjelesne povrede plodu, već uništenja ploda odnosno pobačaj (čl.41 KZ SRBiH).
NAĈELA ILI PRINCIPI VJEŠTAĈENJA TJELESNIH POVREDA.
1. Jedan od principa vještačenja povreda je taj, da se taj, da se teţina svake povrede ocjenjuje u
vrijeme kada je ista bila nanesena, što znači, da i svaku povredu treba kvalifikovati prema
njenom karakteru, odnosno prema njenoj prirodi. Procjena teţine tjelesne pvorede po njenom
karakteru znači, da takva povreda aglavnom izaziva slične efekte i kod ostalih osoba, odnosno da
je ona takva sama po sebi, bez utjecaja individualnih posebnosti.
2. Drugo načelo su individualni činioci (individualne, osobine). Liĉna individualna svojstva
organizma imaju odreĊenu ulogu prilikom kvalifikacije teţine tjelesnih povreda, kao što su
pol, ţivotna doba, itd. jer ona mogu imati utjecaja za nastanak teţih posljedica. Zbog toga ljekar
prije davanja mišljenja o teţini svake tjelesne povrede mora procijeniti sve individualne osobine
povrijeĎenog u vrijeme nanošenja tjelesnih povreda. U takvim slučajevima, ljekar treba da
kvalifikuje povredu po njenom karakteru, a teţu posljedicu da objasni utjecajem liĉnih
10
www.belimantil.info
svojstava.
3. Pored ličnih svojstava vaţna je i procjena posebnih naroĉitih stanja organizma. (Vidi
vještačenje smrtonosnih tjelesnih povreda!).
4. Prilikom vještačenja tjelesnih povreda potrebno je razlikovati posljedicu od komplikacije.
- Posljedica jedne povrede predstavlja anatomski ili funkcionalni poremećaj koji je izazvan
samom povredom. Posljedica proizlati iz same povrede i kao takva ona se nalazi u njoj kao
njen pratilac. Na primjer ubod noţem u trbuh, sa sledstvenim krvarenjem u trbušnu duplju,
nije komplikacija uboda u trbuh, nego je krvarenje u trbušnu duplju sastavni dio uboda,
odnosno posljedica.
- Komplikacija predstavlja neko drugo obolenje (organsko ili duševno) koje je nastalo u
direktnoj ili indirektnoj vezi sa nastalom povredom, ili obolenje koje je aktivisano ili
pogoršano predhoĎelom povredom. Komplikacija pvorede nije nuţno sadrţana u samom
karakteru pvorede, ali se javlja u jednom izvjesnom procentu. Na primjer: starija osoba na
poledici zadobije prelom butne kosti. Ako usljed leţanja doĎe do pojave flebotromboze ili
trombne embolije, to onda nije nuţno sadrţano u karakteru povrede, nego je to komplikacija
proizašla iz endogenih činilaca i ličnih svojstava organizma.
REDOSLIJED VJEŠTAĈENJA TJELESNIH POVREDA
Kod vještačenja tjelesnih povreda, forenzično-kliničkim pretraţivanjem treba ići stanovitim redom:
1. Prvo, treba utvrditi da li postoji povreda, odnosno je li to povreda ili obolenje, ili ništa od toga.
Prije nego što se kakva promjena oglasi za povredu, mora se prethodno isključiti da ona nije
normalna. To je potrebno iz više razloga, jer dešavalo se da su neke promjene na koţi krivo
tumačene, na primjer rastezi (strije) kao oţiljci, nevusi kao hematomi, sasušine kao oguljotine. S
druge strane mora se sprovesti dvojenje kod utvrĎenog kliničkog nalaza, da li je dotični klinički
nalaz proizvod prirodne ili nasilne oštete tijela, to jest da li je obolenje ili povreda (krvarenja kod
hemoragične dijateze mogu biti protumačena kao ozljedni krvni podlivi).
2. Drugo, ako postoji povreda onda kakve je vrste, to znači da povredu treba medicinski
okvalifikovati (qualis est - kakva je): razderina, sjekotina, nagnječina, krvni podliv itd. Tačno
utvrditi lokalizaciju povrede, veličinu, promjere, oblik, iz-gled, ivice i strane,okolinu povrede,
dno, sadrţaj (razoreno tkivo, dlake, barut itd.)
3. Treće, sudsko medicinska specifikacija. Na osnovu osobina povrede zaključiti kojim oruĎem ili
sredstvom je nanijeta (oštro, tupo, šiljato, vatreno), i na koji način, tuĎom krivicom, sopstvenim
djelanjem i slučajnim dogaĎanjem.
4. Četvrto, kriviĉno pravna klasifikacija. U krivičnom zakonu koji se odnosi na krivična djela
protiv ţivota i tijela, formulisan je tekst za laku i za tešku tjelesnu povredu.
Laka tjelesna povreda (ĉl.43 KZ).
1. Ko drugog lako tjelesno povrijedi ili mu zdravlje lako naruši kazniće se novčanom kaznom ili
zatvorom do 3 godine.
Gonjenje se preduzima po privatnoj tuţbi.
Teška tjelesna povreda (ĉl.42 KZ).
1. Ko drugog teško tjelesno povrijedi ili mu zdravlje teško naruši kazniće se zatvorom od 6 mjeseci
do 5 godina.
2. Ko drugog tjelesno povrijedi ili mu zdravlje naruši tako teško da je uslijed toga doveden u
opasnost ţivot povrijeĎenog ili je uništen ili trajno i u znatnoj mjeri oslabljen koji vaţan dio
njegovog tijela ili koji vaţan organ, ili je prouzrokovana trajna nesposobnost za rad povrijeĎenog,
ili trajno i teško "narušenje zdravlja ili unakaţenosti, kazniće se zatvorom od 1 do 10 godina.
3. Ako povrijeĎeni umre usljed povreda iz st.l. i st.2. ovog člana, učinilac će se kazniti zatvorom od 1
do 12 godina.
4. Ko djelo iz st. 1 i 1. ovog člana učini iz nehata kazniće se zatvorom do 3 godine.
5. Ko djelo iz st. 1. 2. i 3. ovog člana učini na mah doveden bez svoje krivice u jaku razdraţenost
napadom ili teškim vrijeĎanjem od strane povrijeĎenog, kazniće se za djelo iz st.l. i 2. zatvorom od
3 mjeseca do 3 godine, a za djelo iz st.3. zatvorom od 6 mjeseci do 5 godina.
11
www.belimantil.info
Iz čl.43 i čl.42 Krivičnog zakona vidi se da postoji nekoliko vrsta tjelesnih povreda:
 laka,
 teška,
 kvalifikovana teška,
 teška sa smrću kao posljedicom.
Iz teksta i formulacije pomenutih članova krivičnog zakona vidi se, da je zakonodavac formulirao tekst
i odredio konkretne elemente, odnosno konkretne kriterije, samo za tešku tjelesnu povredu iz drugog
stava, dok za običnu tešku tjelesnu povredu, iz prvog stava, nije dao nikakve konkretne elemente.
Prema tome teška tjelesna povreda iz prvog stava (nekvalifikovana teška tjelesna povreda) je
negativno definisana iz drugog stava kvalifikovane teške tjelesne povrede, a laka tjelesna povreda bi
bila ona koja je negativno definisana iz obične, nekvalifikovane teške tjelesne povrede.
Kako je zakonodavac dao konkretne elemente samo za tešku tjelesnu povredu iz stava drugog
(kvalifikovana teška tjelesna povreda), to ćemo prvo objasniti suštinu kvalifikovane teške tjelesne
povrede i konkretne elemente koji definišu taj oblik teške tjelesne povrede.
KVALIFIKOVANA TEŠKA TJELESNA POVREDA
»Ko drugog tjelesno povrijedi ili mu zdravlje naruši tako teško da je uslijed toga
- doveden u opasnost ţivot povrijeĎenog ili je
- uništen ili trajno i u znatnoj mjeri oslabljen koji vaţan dio njegovog tijela ili koji vaţan organ,
- ili je prouzrokovana trajna nesposobnost za rad povrijeĎenog,
- ili trajno i teško narušenje zdravlja
- ili unakaţenosti,
kazniće se zatvorom od 1 do 10 godina.«
Opasnost po ţivot - postojanje konkretne opasnosti po ţivot, bilo da je ta opasnost po ţivot nastala
neposredno usljed povrede (akutno ili naglo krvavljenje kod uboda u aortu, srce), ili je opasnost po
ţivot nastupila kasnije (peritonitis kod traumatskog razdora crijeva). Na ovom mjestu treba istaći, da
konkretan uspjeh medicinske pomoći ne smije uticati na kvalifikaciju povrede. Nego povredu
kvalifikovati prema vremenu nanošenja a ne prema ishodu liječenja jer se dešava u praksi, da ljekar
ubodinu u grudni koš ili aortu, nakon operativnog uspješnog liječenja ocijeni kao običnu tešku tjelesnu
povredu, gdje ljekar daje ocjenu na osnovu završenog liječenja, a ne na osnovu konkretne opasnosti po
ţivot koja je postojala u vrijeme povreĎivanja što je naravno pogrešno.
Uništen ili trajno i u znatnoj mjeri oslabljen koji vaţan dio tijela ili vaţan organ uništen znači da
je vaţan dio tijela ili vaţan organ izgubljen za funkciju, bilo anatomski kao što je amputacija, bilo da
je funkcionalno (npr paralizom ili parezom) izgubljen za funkciju za više od 33% normalne. U smislu
ove inkriminacije gubitak jednog ekstremiteta, gubitak šake itd. čini tešku tjelesnu povredu iz drugog
stava. Isto tako povreda koja je prouzrokovala gubitak genitalnih funkcija (impotentia coeundi).
Trajno umanjenje sluha za 20% prouzrokovano povredom, neće predstavljati ovu kvalifikaciju, iako je
oslabljenje sluha trajno ali nije u znatnoj mjeri. Kod parnih organa naročito vaţnim se smatra gubitak
osjetila vida i sluha, jer se u tim slučajevima bitno i kvalitetno mijenja prostorno (stereoskopsko)
gledanje, odnosno stereofonsko slušanje.
Trajna nesposobnost za rad. Moramo razlikovati opštu radnu od profesionalne radne sposobnosti.
Opšta radna sposobnost - sposobnost za rad uopšte, dok profesionalna radna sposobnost odnosi se
na posao, na rad koji je povrijeĎeni vršio kao svoje osnovno zanimanje. Nesposobnost za rad u smislu
kvalifikacije djela, ne podrazumijeva nesposobnost za rad uopšte, već nesposobnost za rad koji je
povrijeĎeni obavljao prije povreĎivanja kao glavno zanimanje.
- Trajna nesposobnost za rad iz drugog stava čl.42 Krivičnog zakona, je takva, da se
povrijeĎena osoba više ne moţe uklopiti u svoj bivši posao ni nakon sanacije. Na primjer:
fractura cranii sa teškim oštećenjem mozga i posljedičnom traumatskom epilepsijom.
Sa medicinskog gledišta stepen oštećenja zdravlja treba podjednako cijeniti, bez obzira na zanimanje
povrijeĎenog, jer gubitak jednog prsta pijaniste ili gubitak prsta rudara, sa medicinskog gledišta ima
istu posljedicu kod svih osoba bez obzira na njihovo zanimanje.
12
www.belimantil.info
Trajno i teško narušenje zdravlja usljed povrede predstavlja poremećaj organskog ili duševnog
zdravlja samo Kada je to narušavanje zdravlja trajno i teško.
Unakaţenost. Unakaţenost je oštećenje vidljivih dijelova tijela, naročito predjela lica i glave, koje
bitno mijenjaju izgled povrijeĎenog, ne moţe se sakriti, kod drugih izaziva neprijatnost ili odvratnost,
predstavlja smetnju za obavljanje pozivne djelatnosti ili bračnih obaveza. Nije ako je tijelo lakše
povrijeĎeno, u anatomskom ili funkcionalnom smislu opet se radi o kvalifikovanoj teškoj tjelesnoj
povredi. Pri ocjenjivanju ne uzima se u obzir mogućnost otklanjanja oštećenja vidljivih i
mogućnost otklanjanja vidljivih oštećenja plastičnom hirurgijom ne preinačuje stepen krivičnog djela.
Ako je estetska izmijenjenost neke osobe takva, da na posmatrača ne izaziva utiske odvratnosti i
odbojnosti, onda kaţemo da ne postoji unakaţenost, nego samo estetska izmijenjenost, a kao takva
nema karakter unakaţenja.
Stvaranje keloida ne moţe predstavljati kvalifikatorni oblik unakaţenosti, obzirom, da se u ovakvim
slučajevima radi o posebnom svojstvu koţe da reaguje stvaranjem većeg i ruţnog oţiljka, pa zbog toga
to treba shvatiti kao posebno svojstvo organizma.
Pogrešno je kada se kod unakaţenja za kvalifikaciju uzima u obzir profesija povrijeĎene osobe.
Oţiljak na licu filmske glumice, ili isti takav oţiljak na licu rudara, ako je usljed njih umanjena
profesionalna radna sposobnost, onda to treba tretirati u tom smislu.
OBIĈNA TEŠKA TJELESNA POVREDA (NEKVALIFIKOVANA)
Obična teška tjelena povreda je takva, koja prolazno narušava integritet i funkciju nekog vaţnog
organa ili vaţnog dijela tijela. Ona je zapravo negativno definisana iz drugog stava ĉl.42 KZ, što
znači da su iste posljedice kao i kod kvalifikovane teške tjelesne povrede, ali nastupaju drugim
intenzitetom i imaju drugi kvalitet.
- Opasnost po ţivot je samo apstraktna. To znači, da obična teška tjelesna povreda sama po
sebi moţe. ali rijetko da dovede u opasnost po ţivot povrijeĎenog. Npr., kod preloma butne
kosti, u vrijeme nanošenja preloma, postojala je opasnost po ţivot ali samo apstraktna, jer
smrtni slučajevi kod ovakvih preloma su rijetki, ali su mogući (masna embolija).
- Znatno oslabljenje vaţnog dijela tijela (organa) je samo prolazno, ili ako je trajno oštećenje
odnosno oslabljenje vaţnog dijela tijela ili organa, onda to oslabljenje nije znatno. U
konkretnom slučaju, kod preloma butne kosti postoji znatno oštećenje vaţnog dijela tijela za
njegovu funkciju, ali to oštećenje je samo prolazno.
- Nesposobnost za rad je samo ograniĉena, dok je kod kvalifikovane teške tjelesne povrede,
kao što smo ranije rekli, nesposobnost za rad trajna.
- Oštećenje zdravlja, kod obične teške tjelesne povrede, ako je oštećenje zdravlja teško onda
ono nije znatno, ili ako je trajno oštećenje zdravlja, onda ono nije teško, dok je kod
kvalifikovane teške tjelesne povrede oštećenje zdravlja teško i u znatnoj mjeri.
- Posljedice ozlijeĊivanja vidljivih dijelova tijela, kod obične teške tjelesne povrede čine
samo estetski-kozmetski defekt, ali nisu takve da bi proizvodile unakaţenje, kao što je to
slučaj kod kvalifikovane teške tjelesne povrede.
LAKA TJELESNA POVREDA
Laka tjelesna povreda je negativno definirana iz obiĉne teške tjelesne povrede, prema tome laka
tjelesna povreda bi bila ona koja nije obična teška tjelesna povreda.
U odnosu na konkretne elemente koje je zakonodavac formulirao za kvalifikovanu tešku tjelesnu
povredu,
- sama po sebi nije opasna po ţivot. Pojam apstraktne opasnosti po ţivot nije medicinski, to je više
pravni pojam, jer sa medicinskog gledišta nema ni jedne tjelesne povrede koja ne bi mogla biti
opasna po ţivot pod izvjesnim uslovima (na primjer naknadna infekcija).
- u najgorem sluĉaju neznatno i prolazno oslabi koji vaţan dio tijela ili vaţan organ.
- moţe imati za posljedicu samo vrlo kratko vrijeme nesposobnosti za rad, a
- narušenje zdravlja je samo lako i prolazno,
- u estetskom smislu ne izaziva nikakvo oštećenje.
13
www.belimantil.info
TEŠKA TJELESNA POVREDA SA SMRTNIM ISHODOM
Teška tjelesna povreda sa smrtnim ishodom formulirana je trećim stavom teške tjelesne povrede: "ako
povrijeĎeni umre usljed povrede iz st.l. i 2. ovce člana, učinilac će se kazniti 1 do 12 godina..."
U slučajevima smrti koja je nastala kao posljedica teške tjelesne povrede, bilo obične iz prvog stava ili
kvalifikovane iz drugog stava, duţnost ljekara vještaka sastoji se u utvrĊivanju uzroĉne veze izmeĊu
povrede i smrti. Smrt je u najvećem broju slučajeva posljedica kvalificirane teške tjelesne povrede.
Teška tjelesna povreda sa smrtnim ishodom, po objektivnoj strani razlikuje se od ubistva (čl.35 KZ),
ubistva na mah (čl.37 K2), ili ubistva iz nehata (čl.38 KZ), ali po njihovoj subjektivnoj strani postoji
znatna razlika izmeĎu ovih krivičnih djela.
Tako kod teške tjelesne povrede poĉinilac sa umišljajem nanosi tešku tjelesnu povredu, jer on ima
namjeru i ţeli samo da dotiĉnu osobu teško tjelesno povrijedi. On ne ţeli smrt osobe, niti ima
namjeru da je liši ţivota, pa ako usljed toga i nastupi smrt, onda je počinilac u pogledu smrtnog ishoda
postupao iz nehata.
Kod svjesnog i namjernog lišavanja ţivota druge osobe (ubistvo), ubica postupa sa umišljajem jer on
takav ishod (smrt) ţeli i pristaje na njega.
TEŠKA TJELESNA POVREDA UĈINJENA IZ NEHATA I NA MAH
Nehat (culpa), kao oblik vinosti, pored teţeg i redovnog oblika vinosti (umišljaj) bilo na je svjesni
(luxuria) ili nesvjesni (negligantia) čini suštinu teške tjelesne povrede učinjene iz nehata.
Teška tjelesna povreda učinjena na mah predstavlja privilegirani oblik teške tjelesne povrede. Ovaj
oblik teške tjelesne povrede karakterišu isti oni elementi koje nalazimo i kod ubistva na mah, što
znači, da je teška tjelesna povreda učinjena na mah, takva povreda, kada je izvršena u afektnom stanju
i kada je učinilac - izvršilac djela doveden u takvo stanje (jaka razdraţenost) bez svoje krivice, i to ili
napadom ili vrijeĎanjem od strane povrijeĎenog.
Prilikom ocjenjivanja teţine tjelesnih povreda nije moguće povrede staviti u jedan šematizirani
pravilnik, prema kojem bi jedna izvjesna povreda bila laka, a druga teška, ili opasna po ţivot, zbog
toga, što jedna povreda moţe u jednom, slučaju biti laka, u drugom teška, ili pak opasna po ţivot. Na
primjer: hematom u glutealnom, predjelu je laka tjelesna povreda, a isti takav hematom na vratu usljed
pritiska na krvne sudove i dušnik moţe čak biti opasan po ţivot, ili hematom u medijastinumu moţe
proizvesti šok.
Sudsko medicinsko vještaĉenje smrtonosnih tjelesnih povreda
Član 254 Zakona o krivičnom postupku:
1. U svom mišljenju vještaci će naročito navesti
a. koji je neposredni uzrok smrti,
b. šta je taj uzrok izazvaio i
c. kada je smrt nastupila.
2. Ako je na lešu naĎena kakva povreda,
a. utvrdiće se da li je tu povredu nanio ko drugi,
b. čime, na koji način,
c. koliko vremena prije nego što je smrt nastupila i
d. da li je ona prouzrokovala smrt.
e. Ako je na lešu naĎeno više povreda, utvrdiće se da li je svaka povreda izvršena istim
sredstvom i koja js povreda prouzrokovala smrt, a ako je više povreda smrtonosnih, koja
je od njih ili koje su svojini skupnim djelovanjem bile uzrok smrti.
3. Utvrditi da li je smrt prouzrokovana samom vrstom ili opštom prirodom, povrede ili zbog ličnog
svojstva ili naročitog stanja organizma povrijeĎenog ili zbog slučajnih okolnosti ili okolnosti pod
kojima je povreda izvršena.
14
www.belimantil.info
U slučajevima smrtonosnih tjelesnih povreda i kada se pretpostavlja postojanje nasilne smrti,
forenzično anatomski treba raspraviti slijedeća pitanja:
1. UZROK SMRTI (CAUSA MORTIS)
Uzrok smrti je nasilno tjelesno oštećenje (laesio valetudinis violenta) ili prirodno, koje proizvodi
smrt. Uzrok smrti je nasilan (mors violenta), kada je smrt nastala usljed nasilnog tjelesnog oštećenja.
Uzrok smrti moţe biti jedan jedini (singularan) ili mogu biti dva ili više uzroka smrti.
Pluralni uzroci smrti su uporedni ili uzastopni:
- uporedni, što znači da su po svom postanku samostalni, po svom razvitku naporedni i u svome
dejstvu se uzajamno dopunjuju,
- uzastopni, meĎusobno zavisni i proizlaze jedan iz drugoga i u svom dejstvu se dopunjuju.
Uzroke smrti ne treba brkati sa uslovima i povodom smrti.
- Uslov smrti (conditio mortis) samo potpomaţe djelovanje uzroka smrti, dok
- Povod smrti (occasio mortis) isključivo podstiče djelovanje uzroka smrti.
Shodno formulaciji pomenutog člana Zakona o krivičnom postupku, u slučajevima smrtnih povreda i
postojanja nasilne smrti, potrebno je utvrditi:
- neposredni uzrok smrti,
- šta je taj uzrok izazvalo,
- vrijeme smrtnog povrijeĎivanja, to jest kada je smrt nastupila.
2. SMRTONOSNA POVREDA
Ako je na lešu naĎena kakva povreda, onda treba utvrditi.
- da li je tu povredu nanio neko drugi, dakle utvrditi porijeklo povrede, da li je nanijeta tuĎom
krivicom, sopstvenim djelanjem ili slučajnim dogaĎanjem
- čime je ta povreda nanesena i na koji način (tupim, oštrim, šiljatim, vatrenim oruĎima)
- kada je nanijeta, odnosno koliko vremena prije smrti.
- U pogledu vremena smrti, umiranje se moţe vremenski poklapati sa povrijeĎivanjem, ili uskoro
poslije povrijeĎivanja ili danima, nedeljama ili mjesecima poslije povrijeĎivanja
- da li je ta povreda prouzrokovala smrt.
Ako je na lešu naĎeno više povreda, sudsko medicinski vještak treba utvrditi:
- sredstvo i da li je svaka od utvrĎenih povreda nanesena istim sredstvom;
- koja je od tih povreda prouzrokovala smrt,
- Ako je viša povreda smrtonosnih, onda ljekar vještak treba odgovoriti, koje od tih povreda su
svojim zajedničkim djelovanjem prouzrokovale smrt.
3. KRVIĈNO PRAVNA PROCJENA SMRTONOSNIH TJELESNIH POVREDA.
Kod krivično pravne procjene smrtonosnih tjelesnih povreda dolaze u obzir naročite okolnosti a to su:
- sama vrsta i opšta priroda povrede;
- lično svojstvo i naročito stanje trgantzm povrijeĎenog;
- slučajne okolnosti ili okolnosti pod kojima je povreĎivanje izvršeno.
Da li je smrt prouzrokovan samom vrstom ili opštom prirodom povrede nameće vještaku zadatak,
prvo, da utvrdi smrtonosnu povredu, i drugo, da razlikuje
- apsolutno smrtonosnu od
- relativno smrtonosna povrede.
Liĉno svojstvo (ili individualno) organizma znači trajni, odnosno uroĊeni tjelesni sklop, kao na
primjer: najranije djetinjstvo, najpoznija starost, tinikolimfetični, hipoplastični status, synostosis
prematura. Ta lična, individualna svojstva imaju odraĎenu ulogu prilikom kvalifikacije tjesnih
povreda, jer ona mogu da utiču na nastanak teţih posljedica. U takvim slučajevima ljekar mora da
kvalifikuje povredu po njenim karaktera, a teţu posljedicu da objasni uticajem liĉnog svojstva. Da li
je lično svojstvo imalo uticaja na smrtni ishod, dolazi u pitanje onda, kada postoji nesrazmjera izmeĎu
povrede i smrti.
15
www.belimantil.info
-
-
-
Npr. Prematurna sinostoza - prijevremena sraslost šavova uslovljava čitav niz deformacija lobanje
i doprinosi nastupu naprasne smrti pri povećanom intrakranijalnom pritisku na moţdane centre,
kod oboljenja i povreda koja izazivaju hiperemiju mozga ili jači edem mozga.
Na primjer pri ispitivanju osjetljivosti na peniciln i nastupa smrti u toku ili neposredno nakon toga,
uroĎena preosjetljivost na medikament kao lično svojstvo organizma, moţe nam objasniti uzrok
smrti, jer sam ubod iglom niti injekcijom ne bi prouzrokovali smrt.
Timiko-limfatička konstitucija kao lično svojstvo organizma samaa za sebe nije uzrok trenutne
naprasne smrt, već je samo jedan od činilaca, čiji istovremeni sticaj moţe proizvesti naprasnu
smrt. Sudsko medicinski značaj timiko limfatička konstitucije ogleda se u smanjenjoj otpornosti
prema noksama uopšte i dispoziciji za naprasnu smrt.
Naroĉito stanje organizma podrazumjeva prolazno, odnosno steĉeno patološko stanje.
Prolazna fiziološka stanja su
- menstruacija,
- graviditet,
- stanje varenja,
- uzbuĎenje,
- naprezanje,
- defekacija,
- polno opštenje,
- trudnoća,
- laktacija itd.
Patološka stečene stanja su na primjer
- uticaj istovremene povrede i grizlice ţeluca.
- Ili smrt usljed izliva krvi u lobanjinu duplju, iz prsnuća aneurizme krvnog suda prilikom pada,
nakon zadobijenoj šamara. U ovom slučaju do smrti je došio usljed naročitog stanja
povrijeĎenog, to jest stanja njegovih krvnih sudova koje je postojalo u vrijeme povreĎivanja.
- Slična je situacija i u slučajevima povrede hemofiličara.
Ocjenjivanje postojanja sluĉajnih okolnosti pod kojima je povreda isvršena, odnosno pod kojima je
smrt prouzrokovana vrši se na osnovu isljednjenja, na primjer smrt za vrijeme ili poslije svaĎe bračnih
sukoba, itd. Strah, uzbuĎenje, svaĎe i jake emocije mogu dovesti do teţih posljedica,
16
www.belimantil.info
KRIVIĈNA ODGOVORNOST LJEKARA
Pored disciplinske odgovornosti kojoj podlijeţe ljekar u slučajevima ako se ogriješi o duţnosti koje
ima kao član ustanove u kojoj radi, ljekar podlijeţe i krivičnoj odgovornosti. Pri vršenju svoga poziva
ljekar je u takvom poloţaju, da
- od njegovog znanja i umijeća zavisi tok ishod liječenja bolesnika,
- ljekar dolazi u priliku da sazna mnoge činjenice, iz ţivota bolesnika koje mora čuvati kao
tajnu,
Krivična djela u vezi sa ljekarskih pozivom prema našem krivičnom zakonu su sljedeća:
1. Krivična djela protiv slobode i prava graĎana
Neovlašteno otkrivanje tajne (ĉl.59 KZ SRBiH)
Tajna u opštem i širem smislu je saznanje nekih činjenica, koje ne bi mogle biti saopštene drugim
osobama, a da se pri tom ne oštete interesi bilo pojedinca bilo zajednice.
Obzirom na način saznavanja povjerljivosti činjenica, razlikujemo: drţavnu tajnu, vojnu tajnu,
sluţbenu, pozivnu tajnu, privatnu tajnu itd.
Otkrivanje tajne predstavlja krivično djelo.
 U čl.178 ZOKP stoji: "Ako to zahtijevaju interesi krivičnog postupka, interesi čuvanja tajne,
interesi javnog reda ili razlozi morala, sluţbeno lice koje preduzima istraţnu radnju narediće
licima koja saslušava ili koja prisustvuju istraţnim radnjama ili razgledaju spise istrage da
čuvaju kao tajnu odreĎene činjenice ili podatke koje su tom prilikom saznale i ukazaće im se
da odavanje tajne predstavlja krivično djelo".
Ranije smo spomenuli, da se lice ne moţe saslušati kao svjedok ako bi svojim iskazom povrijedio
duţnost čuvanja sluţbene ili vojne tajne. Prema Zakonu o krivičnom postupku,
 Kao vojna tajna smatraju se podaci koji su zakonom, drugim propisom, opštim aktom ili
odlukom nadleţrog organa proglašeni vojnom tajnom, kao i podaci koji nisu proglašeni
vojnom tajnom, ali čije bi odavanje zbog njihove vaţnosti očigledno moglo izazvati teţe
štetne posljedice za oruţane snage i njihove pripreme za odbranu zemlje (čl.224 KZ SFRJ).
 Kao drţavna tajna smatraju se podaci ili pismena akta čije je odavanje imalo ili je moglo da
ima štetne posljedice za političke, ekonomske ili vojne interese zemlje (čl.129 RZ SFRJ).
 Kao sluţbena tajna smatraju se podaci koji su zakonom, drugim propisom, opštim aktom ili
odlukom nadleţnog organa proglašeni sluţbenom tajnom, kao i podaci koji nisu proglašeni
sluţbenom tajnom, ali čije bi odavanje zbog njihove vaţnosti očigledno moglo izazvati teţe
štetne posljedice za sluţbu (čl.183 KZ SFRJ).
Ljekar je moralno, a isto tako i krivično pravno odgovoran da ne oda tajnu za koju je saznao u toku
svoje profesionalne djelatnosti. Još dok tajna nije bila propisana zakonom, čuvanje ljekarske tajne
smatralo se moralnom duţnošću. Antička ljekarska udruţenja svojim članovima zabranjivala da odaju
tajnu "povjerenu uhu, zatečenu očima i naslućenu umom". U Hipokratovoj zakletvi stoji: "Što pri
svojem poslu budem saznao ili vidio, pa inače, u saobraćaju sa ljudima, ukoliko se ne bi smjelo javno
znati, prešutjeću i zadrţaću kao tajnu".
Pojam tajne obuhvata sve one činjenice čija povjerljivost je saznata za vrijeme profesionalne
djelatnosti. Dakle, tajna obuhvata upoznavanje činjenica isključivo u toku profesionalne djelatnosti.
To je pozivna, odnosno, profesionalna tajna.
U Krivičnom zakonu SRBiH, otkrivanje tajne uvršteno je meĎu delikte protiv slobode i prava graĎana,
jer se povreda tajne prvenstveno očituje u povredi ličnosti.
Zakonodavac navodi da kriviĉno djelo postoji samo onda, ako lice neovlašteno otkrije tajnu. Prema
tome, ovlašteno otkrivanje tajne nije zabranjeno.
Ljekara moţe osloboditi čuvanja tajne
 lice koje je vlasnik tajne, dakle lice koga se tajna tiče.
17
www.belimantil.info

ljekar je zakonom obavezan da otkrije tajnu kada se nalazi na sudu bilo kao ljekar-svjedok,
bilo kao ljekar-vještak. Treba istaći, da je u oba ova slučaja, ljekar-svjedok i ljekar-vještak,
samo ograničeno osloboĎen čuvanja tajne, a to znači da ljekar moţe sudu iznositi samo one
činjenice koje imaju vaţnost u konkretnom predmetu vještačenja.
Rekli smo već da su antička udruţenja zabranjivala svojim članovima da odaju tajnu povjerenu uhu,
zatečenu očima i naslućenu umom, pa iz ovoga moţemo izvesti zaključak da saznanje činjenica do
kojih ljekar dolazi u toku svoje-profesionalne djelatnosti moţe biti:
- saopštenjem bolesnika ("povjerenu uhu"). - one činjenice obuhvaćene pojmom tajne koje
ljekar saznaje u toku uzimanja anamneze, liječenja itd.,
- liĉnim zapaţanjem ("zateĉenu oĉima"). - ono što ljekar zapazi u toku pregleda i liječenja
bolesnika. U ovom slučaju pacijent ne saopštava ljekaru činjenice koje su za njega povjerljive
nego te činjenice zapaţa sam ljekar,
- liĉnim zakljuĉivanjem ("naslućenu umom"), što znači da ljekar u toku uzimanja anamneze
ili liječenja mora sam ocijeniti ili prosuditi povjerljivost pojedinih činjenica, a da ih pacijent
nije saopštio ljekaru.
Sve činjenice, saznate bilo saopštenjem, zapaţanjem ili sopstvenim zaključivanjem nemaju karakter
tajne, nego samo one činjenice koje zadiru u intimu pacijenta i za koje pacijent nema interesa niti ţeli
da se iste objelodane drugim licima.
U slučajevima kada ljekar za otkrivanje ljekarske tajne:
- nije ovlašten od zainteresovanog,
- nije razriješen zakonski,
- nije pozvan etički,
- nije obavezan sudskim vještačenjem,
već naprotiv, kada ljekar odaje ljekarsku tajnu zlonamjerno, samonamjerno ili nenamjerno, onda
postoji djelo neovlaštenog otkrivanja ljekarske tajne.
čl.59 KZ SRBiH odnosi se na neovlašteno otkrivanje tajne:
1. Advokat, branilac, ljekar ili drugo lice koje neovlašteno otkrije tajnu koju je saznalo u vršenu svog
poziva, kazniće se zatvorom do jedne godine.
2. Neće se kazniti da djelo iz stava 1 ovog člana ko je otkrio tajnu u opštem interesu ili interesu
drugog lica koji je preteţniji od interesa čuvanja tajne.
3. Gonjenje se preduzima po privatnoj tuţbi.
Načini neovlaštenog otkrivanja tajne su mnogobrojni: pismenim putem, usmeno, objavljivanjem
fotografskih snimaka, iznošenjem podataka u literaturi itd., ali samo na takav način kada se iz tih
podataka moţe otkriti identitet pacijenta.
Drugi stav gornjeg člana Krivičnog zakona predviĎa da se neće kazniti lice koje je otkrilo tajnu u
opštem interesu ili u interesu druge osobe koji je preteţniji od interesa čuvanja tajne, na primjer
obavezna prijava nekih zaraznih bolesti.
U nekim slučajevima, ljekar neće biti krivično odgovoran za neprijavljivanje krivičnog djela ako je za
njega saznao u toku obavljanja svoga poziva, predviĎeno čl.188 Krivičnog zakona SR BiH
(neprijavljivanje krivičnog djela ili učinioca).
1. Prvi stav ovoga člana sadrţi u sebi dva oblika neprijavljivanja i to: neprijavljivanje učinioca i
neprijavljivanje samog krivičnog djela, ali takvog krivičnog djela za koje se moţe izreći smrtna
kazna.
2. Drugi stav istoga člana Krivičnog zakona odnosi se na neprijavljivanje krivičnog djela od strane
sluţbenog ili odgovarajućeg lica koje roku vršenja svoga poziva saznalo za krivično djelo za koje
se moţe izreći teţa sa više od pet godina.
3. MeĎutim, prema trećem stavu toga člana za neprijavljivanje neće se kazniti lice koje je ljekar
učinioca, kao ni branilac a ni vjerski ispovjednik.
18
www.belimantil.info
2. Kriviĉna djela protiv zdravlja ljudi
U trinaestoj glavi KZ SRBiH sadrţana su mnogobrojna krivična djela koja se odnose na zdravlje ljudi.
Izvršioci krivičnih djela protiv zdravlja ljudi mogu biti sva lica, a za pojedina krivična djela protiv
zdravlja ljudi mogu biti samo ljekari.
RADNJA KRIVIĈNOG DJELA PRENOŠENJA ZARAZNIH BOLESTI (ĈL.106 KZ)
Sastoji se u nepostupanju po propisima ili naredbama kojima nadleţni organ zdravstvene sluţbe
odreĎuje preglede, dezinfekciju, izdvajanje bolesnika ili neke druge mjere za suzbijanje ili sprečavanje
zaraznih bolesti kod ljudi prouzokuje prenošenje zaraznih bolesti. Prema ovom članu Krivičnog
zakona izvršilac krivičnog djela prenošenja zaraznih bolesti moţe biti svako lice.
KRIVIĈNO DJELO NEPOSTUPANJA PO ZDRAVSTVENIM PROPISIMA ZA VRIJEME EPIDEMIJE (ĈL.207
KZ)
Sastoji se u nepostupanju po nareĎenjima donesenim na osnovu republičkih propisa kojima se
odreĎuju mjere za njeno suzbijanje ili sprečavanje. Izvršilac ovog krivičnog djela moţe biti svaka
osoba.
KRIVIĈNO DJELO PRENOŠENJA POLNE BOLESTI (ĈL.108 KZ)
Sastoji se u prenošenju polne bolesti na drugu osobu, što se vidi iz teksta zakona: "Ko znajući da je
polno zaraţen, vršenjem obljube ili na neki drugi naĉin drugog zarazi - kazniće se zatvorom do
jedne godine". Gonjenje se preduzima po privatnoj tuţbi. I u ovim slučajevima izvršilac takvog
krivičnog djela moţe biti svaka osoba, ako je kod te osobe svijest obuhvaćena umišljajem da boluje od
polne bolesti.
KRIVIĈNO DJELO ZAPOŠLJAVANJA LICA OBOLJELIH OD ZARAZNIH BOLESTI (ĈL.109 KZ),
Izvršilac ovog krivičnog djela moţe biti svako lice, posebno ono lice koje odlučuje koje će lice biti
primljeno.
KRIVIĈNO DJELO NESAVJESNOG LIJEĈENJA (ĈL.110 KZ).
1. Ljekar koji pri pruţanju ljekarske pomoći primijeni očigledno nepodobno sredstvo ili očigledno
nepodoban način liječenja, ili ne primijeni odgovarajuće higijenske mjere, ili uopšte nesavjesno
postupa i time prouzrokuje pogoršanje zdravstvenog stanja kazniće se zatvorom do 3 godine.
2. Kaznom iz stava 1. ovog člana kazniće se i drugi zdravstveni radnik koji pri pruţanju medicinske
pomoći ili njege nesavjesno postupa i time prouzrokuje pogoršanje zdravstvenog stanja nekog lica.
3. Ako je djelo iz st. l. i 2. ovog člana učinjeno iz nehata učinilac će se kazniti do l godine.
U prvom stavu ovog člana Krivičnog zakona sadrţane su četiri komponente; prvo, primjena očigledno
nepodobnog sredstva; drugo, primjena očigledno nepodobnog načina liječenja; treće, neprimjenjivanje
odgovarajućih higijenskih mjera; i četvrto, nesavjesno postupanje. Iz teksta zakona uočljivo je da su
sve četiri komponente alternativno postavljene, što znači da je za postojanje ovog krivičnog djela
dovoljna jedna komponenta, da bi iz nje proizišle odgovarajuće posljedice.
- Oĉigledno nepodobno sredstvo podrazumjeva primjenu izvjesnih sredstava u liječenju bolesnika,
ali takvih koja nisu prihvaćena u medicinskoj nauci.
- Oĉigledno nepodoban naĉin liječenja podrazumijeva sve one načine koji nisu u skladu sa
medicinskim principima, odnosno, to su takvi načini koji su kontraindikovani u konkretnom
slučaju, kao što je na primjer davanje morfina kod akutnog abdomena, ili stavljanje samo zavoja
kod fractura aperta a bez učinjene imobilizacije itd.
- Neprimjenjivanje odgovarajućih higijenskih mjera podrazumijeva nepreduzimanje onih mjera
koje se inače primjenjuju i preduzimaju u dijagnostici, terapiji, operativnom liječenju. Na primjer,
operativni zahvat sa nesterilisanim instrumentima, ili zahvati u uslovima u kojima nije
obezbijeĎena sterilnost posla.
- Nesavjesno postupanje podrazumijeva zanemarivanje pacijenta, površan pregled bolesnika i
postavljanje pogrešne dijagnoze, liječenje bez izvršenog pregleda i bez postavljene dijagnoze i sl.
19
www.belimantil.info
Izvršilac krivičnog djela iz prvog stava ovog člana moţe biti samo ljekar, a ne svako lice.
Izvršilac krivičnog djela prema drugom stavu koji nesavjesno postupa pri pruţanju medicinske pomoći
moţe biti zdravstveni radnik ili ma koje lice zdravstvene struke, koje nesavjesnim postupanjem
prouzrokuje pogoršanje zdravstvenog stanja.
Da bi postojalo krivično djelo nesavjesnog liječenja potrebno je postojanje pogoršanja zdravstvenog
stanja osobe kojoj se pruţa pomoć. MeĎutim, ako je izostala štetna posljedica usljed primjene
neprikladnog naĉina lijeĉenja, onda u tom sluĉaju ne postoji kriviĉno djelo nesavjesnog lijeĉenja.
NEUKAZIVANJE LJEKARSKE POMOĆI (ĈL.111 KZ)
1. Ljekar koji protivno svojoj ljekarskoj duţnosti odbije da ukaţe ljekarsku pomoć bolesniku koji
se nalazi u neposrednoj opasnosti po ţivot kazniće se zatvorom do jedne godine.
Radnja u izvršenju ovog krivičnog djela neukazivanja ljekarske pomoći sastoji se u odbijanju
ukazivanja pomoći licu koje se nalazi u neposrednoj opasnosti po svoj ţivot. Nepruţanje ljekarske
pomoći odnosi se u prvom redu na postupak ljekara u slobodnom vremenu, mada takav postupak
moţe biti učinjen i na radnom mjestu. Ljekar je zakonom obavezan da priskoči u pomoć kada naiĎe na
slučaj bilo kakve oštete ljudskog zdravlja. Prema tome gornji član Krivičnog zakona odnosi se kako na
ljekare opšte prakse, tako isto i na ljekare specijaliste, dakle, na sve ljekare koji se bave ljekarskih
pozivom (dijagnostički i terapijski). Znači izvršilac ovog krivičnog djela neukazivanja ljekarske
pomoći je samo ljekar.
Odbijanje da se ukaţe ljekarska pomoć bolesniku odnosi se samo na ona lica koja su u datom
momentu zaista u neposrednoj ţivotnoj opasnosti. Opasnost po ţivot moţe biti apstraktna,
potencijalna, ali opasnost po ţivot moţe biti i konkretna. U ovom slučaju misli se na konkretnu
opasnost po ţivot.
Treba posebno naglasiti, da pruţanje pomoći licu koje se nalazi u neposrednoj ţivotnoj opasnosti
je opšta obaveza svih lica, bez obzira na njihovo zanimanje, pa prema tome izvršilac krivičnog
djela nepruţanja pomoći moţe biti svaka osoba, što se vidi iz čl.48 KZ SRBiH.
1. Ko ne pruţi pomoć licu koje se nalazi u nepsorednoj opasnosti po ţivot iako je to mogao učiniti
bez opasnosti za sebe ili drugog kazniće se zatvorom do jedne godine.
Iz teksta zakona jasno proizlazi, da bi postojalo to krivično djelo, treba da se lice kome je pomoć
potrebna, nalazi u neposrednoj opasnosti po ţivot i da se takva opasnost po ţivot blagovremenim
pruţanjem pomoći mogla otkloniti.
Radnja kriviĉnog djela nepruţanja pomoći licu povrijeĊenom u saobraćajnoj nezgodi (ĉl.185
KZ), sastoji se u ostavljanju lica nastradalom u saobraćajnoj nesreći ali samo od strane vozača
motornog vozila. Ako je u saobraćajnoj nesreći povrijeĎeno lice bilo tako teško povrijeĎeno da je smrt
odmah nastupila neposredno nakon nezgode, pa ako vozač motornog vozila ostavi takvo lice, onda u
ovom slučaju, obzirom da je objekt ostavljenja lica bez pomoći mrtva osoba, neće postojati ovo
krivično djelo nepruţanja pomoći licu povrijeĎenom u saobraćajnoj nezgodi.
Vozač motornog vozila odgovoran je za krivično djelo nepruţanja pomoći licu nastradalom u
saobraćajnoj nezgodi samo onda, ako je povrijeĎeno lice ostavio bez pomoći nakon saobraćajne
nezgode i da je to povrijeĎeno lice bilo u ţivotu.
Iz dosada izloţenog, u vezi nepruţanja pomoći licu u neposrednoj ţivotnoj opasnosti, a u odnosu na
izvršioca, jasno je da
- izvršilac krivičnog djela neukazivanja ljekarske pomoći bolesniku koji se nalazi u neposrednoj
ţivotnoj opasnosti moţe biti samo ljekar, dok
- izvršilac krivičnog djela nepruţanja pomoći licu koje se nalazi u neposrednoj opasnosti po ţivot
moţe biti svaka osoba, a
- izvršilac krivičnog djela nepruţanja pomoći licu povrijeĎenom u saobraćajnoj nezgodi moţe biti
vozač motornog vozila.
20
www.belimantil.info
NADRILJEKARSTVO (ĈL.112 KZ)
Krivično djelo nadriljekarstva je kada se izvjesno lice bavi liječenjem ili nekom drugom zdravstvenom
djelatnošću, a da za takvo bavljenje nema odgovarajuću stručnu spremu.
Za postojanje ovog krivičnog djela nije bitno da nastupi oštećenje zdravlja ili teţa posljedica.
3. Kriviĉna djela protiv pravosuĊa
Davanje laţnog iskaza (čl.191 KZ)
1. Svjedok, vještak, prevodilac ili tumač koji u postupku pred sudom ili u postupku za utvrĎivanje
povrede radne duţnosti ili u prekršajnom ili upravnom postupku da laţan iskaz, kazniće se
zatvorom do tri godine.
Na sudu su i vještak i svjedok duţni govoriti istinu. U izvjesnim slučajevima i samo prešućivanje
moţe predstavljati ovo krivično djelo, kao što je to slučaj kada vještak (ili svjedok) daje svoj nalaz (ili
iskaz), a pri tome svjesno izostavi (prešuti) neke vaţne činjenice.
Ako uĉinilac dobrovoljno opozove svoj laţan iskaz prije nego što je donesena konaĉna odluka, moţe
biti kaţnjen samo novĉano, zatvorom do tri mjeseca, a moţe biti i osloboĊen.
4. Kriviĉna djela protiv javnog reda l pravnog saobraćaja
Izdavanje i upotreba neistinitog ljekarskog ili veterinarskog uvjerenja (čl.220 KZ)
1. Ljekar ili veterinar koji izda neistinito ljekarsko odnosno veterinarsko uvjerenje, iako zna da je
ono neistinito, kazniće se zatvorom do jedne godine.
2. Ko upotrijebi neistinito ljekarsko, odnosno veterinarsko uvjerenje, iako zna da je neistinito,
kazniće se novčanom kaznom ili zatvorom do šest mjeseci.
Pri izdavanju ljekarskog uvjerenja, ljekar mora biti osobito oprezan, jer lica koja traţe ljekarsko
uvjerenje agraviraju i simuliraju ranije bolesti ili ranije povrede pripisuju dogaĎaju za koje traţe
uvjerenje. Na primjer, ranije oštećenje viĎa ili sluha povezuju uz svjeţu povredu glavi i sl.
5. Eutanazija
S krivično-pravnog gledišta, eutanazija predstavlja krivično djelo oduzimanja tuĎeg čovječijeg ţivota,
i ovakvo stanovište imaju skoro svi zakonici.
Krivični zakon eutanaziju izjednačava sa krivičnim djelom ubistva. Sud moţe u sluĉajevima
eutanazije izreći nešto blaţu kaznu nego što je kazna za ubistvo, a što upućuje čl.42 KZ SFRJ koji se
odnosi na ublaţavanje kazne.
AKTIVNI OBLIK EUTANAZIJE je lišavanje ţivota pacijenta, kada mu ljekar daje neko sredstvo i
oduzima ţivot, neovisno o tome da li to ĉini uz saglasnost i inicijativu pacijenta, ili to ĉini bez
njegove saglasnosti samoinicijativno, prema krivičnom zakonu predstavlja krivično djelo lišavanja
tuĎeg čovječijeg ţivota - ubistvo.
PASIVNI OBLIK EUTANAZIJE sastojao bi se u uskraćivanju bolesnicima u beznadeţnom stanju
terapijskih sredstava, čime bi bilo omogućeno brţe umiranje pacijenta, drugim riječima, ljekar ne
oduzima ţivot pacijentu nekim sredstvima, već mu samo uskraćuje ta sredstva, odnosno ne pruţa mu
nikakvu pomoć.
IzmeĎu protivpravnog lišavanja ţivota druge osobe (ubistva), i lišavanja ţivota druge osobe bilo na
izričit zahtjev pacijenta ili bez tog zahtjeva (eutanazije) , po objektivnoj strani, po posljedicama nema
razlike, jer i u jednom i u drugom slučaju posljedica je smrt. Ali u pogledu motivacije postoji
suštinska razlika. Dok je kod ubistva motiv lišavanje ţivota druge osobe recimo koristoljublje
(utilitarno ubistvo), mrţnja, neprijateljsko osjećanje prema ţrtvi (afektna ubistva), osveta itd. dotle kod
eutanazije to je samilost ili saosjećanje. TakoĎer, eutanazijom se ne moţe smatrati autodestruktivnost,
to jest svjesno i namjerno lišavanje vlastitog ţivota neizlječivih i beznadeţnih bolesnika. Oduzimanje
vlastitog ţivota, učinjeno namjerno i svjesno, činilo bi suštinu suicidalnosti.
Dok protivnici eutanazije zastupaju mišljenje da je oduzimanje ţivota u suprotnosti sa ljekarskom
etikom, dotle pristalice eutanazije smatraju da društvo koje prihvata postojanje smrtne kazne isto tako
treba prihvatiti i pravo neizlječivih bolesnika na smrt, jer duţnost ljekara ne sastoji se samo u pruţanju
pomoći u ţivotu, nego i u smrti. Na koncu citat iz Hipokratove zakletve:
"Kunem se, da neću nikome, makar me on i molio, dati sredstvo koje donosi smrt".
21
www.belimantil.info
SUDSKO MEDICINSKA OBDUKCIJA
Obdukcija (obductio seu autopsio) podrazumjeva otvaranje tjelesnih šupljina i sječenje unutrašnjih
organa po ustaljenom redu i načinu, u cilju ustanovljenja i objašnjenja uzroka smrti.
Sudsko medicinska obdukcija se vrši:
1. - U svim slučajevima nejasne prirodne smrti u cilju utvrĎivanja uzroka smrti,
- neznane prirodne smrti, (mors ignota), to jest smrti kada je uzrok umiranja nepoznat
- sumnjive prirodne smrti (mors suspecta),čiji uzrok umiranja izgleda nasilan
- naprasne prirodne smrti (mors subita naturalis), bilo trenutne naprasne smrti (mors
momentanea) bilo ubrzane naprasne smrti (mors rapida s. accelerata).
2.- Sudsko medicinska obdukcija se vrši i u svim onim slučajevima
- gdje postoji sumnja da je smrt prouzrokovana krivičnim djelom, ili je
- oĉigledno da je smrt prouzrokovana krivičnim djelom, ili je
- u vezi sa izvršenjem krivičnog djela (čl.252 ZKP).
U istom članu Zakona o krivičnom postupku, zakonodavac nalaţe, ako je leš sahranjen (inhumatio), a
uzrok smrti nije utvrĎen, izvršiće se iskopavanje leša - ekshumacija (exhumatio) i obdukcija leša u
cilju utvrĎivanja uzroka smrti.
Sudsko medicinska obdukcija mora biti izvršena potpuno, što znači da je potrebno otvoriti sve tjelesne
duplje, duplje organa, organe itd. Nepotpuna (parcijalna) obdukcija, kao što je obdukcija samo jednog
predjela tijela, ili pak samo spoljašnji pregled leša i davanje zaključka samo na osnovu parcijalne
obdukcije ili spoljašnjeg pregleda leša, smatra se ljekarskom greškom. Već je Johanes Bon (16401718) napisao i traţio, da kod svih smrtnih povreda treba otvoriti sve tjelesne duplje.
Pregled i obdukciju leša vrši jedan ljekar, a prema potrebi i dva ljekara koji po mogućnosti treba da
budu sudsko medicinske struke.
Po načinu izvoĎenja, obdukcije su: opšte i specijalne. Specijalna sudsko-medicinska obdukcija se
izvodi iz opštih obdukcija, ali uz potrebne modifikacije, kao na primjer
- obdukcija novoroĎenčeta,
- obdukcija otrovanih,
- obdukcija leševa sa zatvorenim pneumotoraksom,
- obdukcija umrlih od gasne ili vazdušne embolije,
- obdukcija obješenih itd.
U toku obdukcije ili neposredno nakon obdukcije treba sačiniti obdukcioni zapisnik. Obdukcioni
zapisnik kao pismeni oblik registrovanja i saopštenja sudskih obdukcija treba da sadrţi: zaglavlje,
nalaz i zakljuĉak.
ZAGLAVLJE - unose se lični i opšti podaci o lešu, ime i prezime, zanimanje, mjesto stanovanja, doba
ţivota, bračno stanje i vrijeme smrti. Neophodno je navesti i sve one podatke i činjenice koje su u vezi
sa smrću, dakle sve okolnosti koje su prethodile smrti. Zatim mjesto i vrijeme vršenja obdukcije, ko
vrši obdukciju i na čiji zahtjev.
NALAZ se dijeli na
A (Spoljašnji) - Spoljašnji. nalaz sadrţi opšte i posebne činjenice utvrĎene pregledom leša
B (Unutrašnji) a unutrašnji nalaz je raščlanjen na
a) glava,
b) vrat i grudi,
c) trbuh i
d) kostur.
ZAKLJUĈAK je sinteza nalaza i on mora da bude zasnovan prvenstveno na obdukcionom nalazu.
Zaključak moţe biti prethodni, kao i završni (naknadni). Prethodni zaključak se daje u onim
slučajevima kada nalaz nije potpun, jer ga treba dopuniti drugim metodama ispitivanja i pretraţivanja,
22
www.belimantil.info
kao što su toksikološki, histopatološki, bakteriološki, hemijski itd. Na primjer, kod sumnje na trovanje,
gdje se samo na osnovu obdukcionog nalaza ne moţe dati zaključak o uzroku smrti, prethodni
zaključak bi glasio: obzirom da postoji sumnja na trovanje, završni zaključak će se dati nakon
toksikološkog pretraţivanja drobova.
Zapisnik treba da bude pisan ili diktiran na maternjem jeziku, sačinjen u dva ili više primjeraka, a po
nalogu organa koji zahtijeva obdukciju.
Evo nekoliko primjera kako treba da izgleda zapisnik o obdukciji leša, opšte i specijalne obdukcije,
kao i nekoliko primjera kako treba sastaviti zaključak kod prirodne i nasilne smrti.
23
www.belimantil.info
MEDICINSKI FAKULTET
Institut za Sudsku medicinu
Sarajevo
S.br. ..............
OBDUKCIONI ZAPISNIK
Ime ....................... zanimanje .....................
odakle. ..................... stanuje ......................
doba ţivota .......... bračno stanje ....... donet ..................
umro ......... 198... u......sati, primljen u Institut ...................
Dedukcija se vrši na zahtjev: ................................
Klinička dijagnoza odn.podaci:
Obdukovan ......... 198... L.br.................obducent ..................
A) SPOLJAŠNJI NALAZ
1. - Ţenski leš, dug 166 cm, ţivotne dobi oko 55 godina. Kostura srednje razvijenog,
pravilnog. Mišića i uhranjenosti osrednje. Mrtvačka ukočenost postoji svuda.
Mrtvačke mrlje razvijene i izraţene u zadnjim i bočnim dijelovima tijela, većinom
slivene, manjinom pojedinačne, ljubičaste. Koţa sivkasto-bjeličasta.
2. - Kosa glave zatvoreno kestenjava, gusta, dijelom prosijeda, duga do 16 cm. Očni
kapci zatvoreni, veznice glatke, sjajne, malokrvne, blijedo sive. Roţnice glatke,
sjajne, providne. Duţice kestenjave. Zjenice kruţne, podjednake, proširene. Usta
zatvorena, sluznica usana modrikasta, suvlja. Zubi u gornjoj vilici sa desne strane
od očnjaka pa do zadnjeg kutnjaka nedostaju, zaobljenih desni, a sa lijeve strane na
mjestu prvog dokutnjaka je navlaka od ţutog metala, ostali odrţani. U donjoj vilici
zubi odrţani. Vrat valjakst, obično pokretljiv. U koţi vrata nema vidnih promjena ni
povreda. Grudni koš bačvast, neravnomjeran, lijevo ugnut prema pozadi. Dojke
veličine muške pesnice, na pritisak iz doj-kinih bradavica nema stranog sadrţaja.
Trbuh u visini ravni grudnog koša, na prednjem zidu obostrano uzduţni bjeličasto
sedefasti rastezi. Kosmatost bručika ţenskog tipa.
3. - Koţa lijeve polovice čela i iznad lijeve obrve, na tri mjesta u veličini zrna
sočiva i graška, lijevog zaramenog predjela u veličini dječijeg dlana, bočne strane
lijeve podlaktice u donjoj trećini na dva mjesta u veličini zrna pasulja, gornje
trećine zadnje strane lijeve butine u vidu vodoravno poloţene pruge duge do 6 cm
širine 2 cm, u predjelu desne koljene čašice nepravilnog oblika na prostoru ţenskog
dlana, bočnog dijela natplatnog predjela lijevog stopala crtasto poprečno duţine do
4,5 cm, lišena natkoţice, odgoljena koţica mrkocrvena, suha. U koţi čela sa desne
strane, na 2 cm iznad spoljašnjeg okrajka desne obrve, a na 5 cm udesno od srednje
uzduţne linije čela, otvor, okomito poloţen, dug 3 cm, neravnih, nagnječenih, krvlju
podlivenih ivica i strana, sa dnom dijelom u potkoţnom tkivu dijelom na pokosnici, a
koţa oko otvara u širini do 2 cm lišena natkoţice, odgoljena koţica mrkocrvena,
suha, krvlju podlivena. U bočnom dijelu srednje trećine desne natkoljenice, koţa u
veličini jajeta mrkoplave boje, odrţane natkoţice krvlju podlivene.
4 - U spoljašnjim otvorima usta, ušiju, nosa, polnog otvora i čmara nema stranog
sadrţaja,
5. - Sem opisanih, spolja na lešu nema drugih promjena ni povreda.
B) UNUTRAŠNI NALAZ
a) glava
6 - Tkivo poglavine vlaţno, srednjekrvno, u desnom čeonom predjelu mrkocrveno krvlju
podli-veno u veličini dlana djeteta, a u lijevom čeonom predjelu na više mjesta
tačkasto krvlju podlivena. Krov lobanje kruškastog oblika, sa promjerima 175x160 mm,
debljine od 3 do 6 mm. Tvrda moţdanica glatka, sjajna, malokrvnija, u njenim
slivovima nešto malo tečne zatvorenocrvene krvi. Mozak je nešto manji, suţenih
vijuga, proširenih brazdi. Meke moţdanice glatke, sjajne, malokrvnije, providne.
Tkivo mozga mekše, malokrvno, vlaţno, blijedosivkasto. Sivo tkivo kore i moţdanih
jezgara raspoznaje se od bijele sredine. Tkivo velikomoţdanog mosta tačkasto krvlju
podliveno. Moţdane komore srednje široke, njihove postave glatke, sjajne, malokrvne.
Krvni sudovi na osnovici mozga tankih, rastegljivih zidova, glatkih, sjajnih
prisnica. Bubnjišta bez stranog sadrţaja,
b) vrat i grudi
7 - Jezik srednje velik, nabubreo, mekši. Krajnici veličine lešnika, jasne građe,
malokrvni. U ţdrijelu i jednjaku nema stranog sadrţaja, njihove sluznice glatke,
sjajne, malokrvne, blijedosivkasste. U grkljanu i dušniku nema stranog sadrţaja, u
glavnim dušnicinna nešto sivkastog sluzavog sadrţaja, njihove sluznice glatke,
sjajne, malokrvne, blijedosive. Limfne ţlijezde ispod račve dušnika veličine zrna
zrna graška, škriljaste, malokrvne. Štitnjača nešto veća, jasne građe, staklastog
24
www.belimantil.info
sjaja, malokrvne. Vilača u cijelosti zamijenjena masnim tkivom.
8 - U lijevoj grudnoj duplji oko 850 ccm tečne zatvoreno crvene krvi i oko 300 ccm
zgrudvane krvi, a u desnoj grudnoj duplji oko 250 ccm tečne krvi. Desno plućno krilo
sraslo većim dijelom svoje površine za porebricu, prečagnicu i sredogrudnicu, lijevo
plućno krilo slobodno. Plućnica lijevog pluća glatka, sjajna, providna, a desnog
plućnog krila dijelom zadebljana, sa ostacima sraslina, manjim dijelom glatka,
sjajna, providna. Tkivo lijevog plućnog krila jasne građe i crteţa,
blijedoruţičasto, vazdušno, a desnog plućnog krila manje vazdušno, vlaţno, lako
natopljeno, gornjeg i donjeg reţnja na više mjesta u veličini oraha i golubijeg
jajeta mrkocrveno, krvlju proţeto. Iz sitnih dušničica desnog plućnog krila na
pritisak izlazi krvavo sluzav sadrţaj, a iz lijevog plućnog krila bez stranog
sadrţaja.
9. - U srčanoj kesi oko 15 ccm tečne zatvoreno crvene krvi. Prednji list zacijepljen
i odvojen na lijevoj strani u duţini od 10 cm, krvlju podlivenih mekih delova spolja
srčane kese. Nasrčnica i osrčnica glatke, sjajne. Srce skupljeno, nešto manje.
Prednje zid desne komore, počev od vrha prema bazi u duţini od 5 cm potpuno
rascijepljen, desna komora otvorena. Pregrade između komora dvostruko rascijepljene
u donjem dijelu u duţini od 2 cm, u gornjem u duţini od 3 cm. Arterijska i venska
ušća prolazna, glatkih, rastegljivih zalistaka. Srčani mišić blijedosmeđkast, manje
jasne građe, krtiji, malokrvan. Usrčnica glatka, sjajna, providna, na nekoliko
mjesta tačkasto podlivene lijeve komore. Aorta potpuno prekinuta u ushodnom dijelu
neposredno ispod prelaza ka luku aorte, okolina krvlju podlivena. Zid aorte i
vjenačnih arterija tanak, rastegljiv, prisnica glatkih, sjajnih. Jajasta rupica u
zidu između pretkomora zatvorena.
c) trbuh
10. - Trbušna duplja bez stranog sadrţaja. Zidna i drobna trbušnica glatka, sjajna,
blijedosiva, malokrvna. Slezina slobodna, glatke čaure, sa promjerima 12x8x2 cm, nit
se raspoznaje, jezgra se ne otire, mlitava, malokrvna. Jetra slobodna, nešto veća,
zaobljenog desnog prednjeg ruba, glatke čaure, jasnog crteţa i građe, malokrvna,
blijedocrvenkasto smeđkasta. U Ţučnoj kesici oko 50 ccm mrkozelene ţuči, sluznica
soraotasta, ţučnom bojom nakvašena. Gušterača odgovarajuće velika, jasne građe,
prorjeđe-nog tkiva, mekša, malokrvnija. Nadbubrezi srednje veliki, kora se od
sredine raspoznaje, malokrvniji. Bubrezi nešto veći, lako skidljivih čaura, površine
glatke sa naznačenom reţnjevitosti, kora je srednje široka, ograničena od sredine,
manje jasnog crteţa, malokrvni. Sluznica bubreţnih korita i mokraćovoda glatka,
sjajna, malokrvna. U mokraćnoj bešici oko 30 ccm bistre, ţućkaste mokraće, njena
sluznica glatka, sjajna, malokrvna, blijedosiva. Materica odgovarajuće velika,
slobodne glatke površine, njena sluznica glatka, sjajna, malokrvna. Jajnici
smanjeni, smeţurani, veličine badema, malokrvni. Jajovodi prohodni, glatkih,
sjajnih, malokrvnijih sluznica.
11. - U ţelucu oko 50 ccm mutnog sivoţućkastog sadrţaja, njegova sluznica glatka,
sjajna, malokrvna, blijedosivkasta, a dvanaestopalačnog crijeva ţučnom bojom
probojena. U tankom crijevu nešto malo sluzavog blijedoţućkastog sadrţaja, njihove
sluznice glatke, sjajne, malokrvne, blijedosivkaste. U debelom crijevu zelenkastomrk
kašast sadrţaj, srpasto i završno crijevo bez stranog sadrţaja, njihove sluznice
glatke, sjajne, malokrvni je. Limfatički aparat crijeva srednje izraţen. Crevuljak
slobodan, dug 9 cm.
d), kostur
12. - Sva rebra sa lijeve strane dvostruko prelomljena u zadnjem i bočnom dijelu.
Lijeva ključnjača poprečno potpuno prelomljena. Prvo, drugo, treće i četvrto rebro
sa desne strane poprečno potpuno prelomljeno u zadnjoj i prednjoj trećini, meka
tkiva oko preloma, kao i porebrica krvlju podlivena. Prvi i drugi pojasni pršljen
potpuno rastavljeni jedan od drugog, između njih iskidane hrskavice i lako
pomjerenog prvog pršijena prema pozadi u odnosu na drugi pojasni pršljen, krvlju
podlivenih okolnih mekih dije(lova.
ZAKLJUČAK:
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed naglog unutrašnjeg
krvavljenja.
II. - Naglo unutrašnje krvavljenje posljedica je potpunog prekida grudne aorte i
rascjepa srčane
kese i srca.
III. - Prekid aorte, rascjepi srca i srčane kese, kao i prelomi rtenjače, rebara,
ključnjače i ostale opisane spolja povrede, naneseni su teškim, tupim i jako
zamahnutim mehaničkim oruđem i, s obzirom na okolnosti slučaja najvjerovatnije
udarom vozila.
IV. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
25
www.belimantil.info
Evo nekoliko primjera kako treba sastaviti zaključak kod nasilne i priordne smrti:
1. Saobraćajna nesreća, prelom krova i baze lobanje, kontuzija i rascjep mozga,
alkoholisano stanje.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed pritiska na mozak od
izlivene krvi u moţdane komore.
II. - Izliv krvi u moţdane komore, nagnječine i rascjep mozga, prelomi kostiju
krova i baze lobanje, prelom golenjače i lisnjače lijeve potkoljenice, kao sve
spolja i unutra opisane ozljede, nanesene su tupim, teškim i jako zamahnutim
mehaničkim oruđem.
III. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
IV. - U času smrti postojalo je stanje akutne alkoholisanosti (srednje opitosti).
2. Saobraćajna nesreća. Vozač. Udar kolima u betonski vijadukt. Rascjep grudne aorte
i jetre, krvarenje u grudne duplje i trbušnu duplju. Prelom grudne kosti.
I.
- Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed naglog unutrašnjeg
krvavljenja.
II.
- Krvavljenje je prouzrokovano potpunim prekidom grudne aorte i sljedstvenim
krvavljenjem u grudne duplje.
III.
- Prekid aorte, prelom grudne kosti, rascjep jetre, kao sve spolja opisane
ozljede i rane, naneseni su teškim tupim i jako zamahnutim mehaničkim oruđem.
IV.
- Smrt je najvjerovatnije zadesna.
V.
- U trenutku umiranja postojalo je stanje varenja hrane u ţelucu.
3. Saobraćajna nesreća. Sudar. Rascjep srca. Prelomi kostura.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed rascjepa srca i sljedstvenog
nanlog krvavljenja.
II. - Rascjep srca i srčane kese, rascjepi pluća, jetre i slezine, prelomi
ključnice, stidnjače, butnjače, golenjače i lisnjače sa desne strane, kao sve spolja
opisane povrede nanesene su tupim, teškim i jako zamahnutim mehaničkim oruđem.
III. - Na osnovu obdukcionog nalaza i podataka o okolnostima slučaja smrt je
najvjerovatnije zadesna.
IV. - U trenutku umiranja postojalo je stanje akutne alkoholisanosti teškog stepena.
4. Pješak. Udar automobilom. Prelom kostiju lobanje, rebara... Nagnječine mozga.
Otok mozga....
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed poremećaja disanja i
sledstvenog udušenja.
II. - Poremećaj disanja posljedica je otoka mozga i sljedstvenog pritiska na vaţne
vitalne centre u !. .. mozga, naagječine mozga, podlivi moţdanice, prelomi kostiju
lobanje, rebara, kičmenog stuba grudnog predjela, butnjače, kao i sve spolja opisane
povrede, nanesene su tupim, teškim i jako zamahnutim oruđem, karaterisitičnim, za
udar i odbačaj nekim motornim vozilom.
IV. - Smrt je najvjerovainije zadesna.
V. - Spolja opisani tačkasti otvori u koţi lakatnog prevoja su injekcioni ubodi i
učinjeni su od strane ljekara u cilju liječenja.
VI. - Naknadnim hemijskim pregledom krvi ustanoviće se prisutnost ili odsutnost
alkohola u krvi i dati nalaz naknadno što će biti sastavni dio ovogg zapisnika.
5. Accidens. Pad na glavu. Ruptura moţdanične arterije. Epiduralni hematom.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed pritska na mozak od izlivene
krvi u lobanjinoj duplji .
II. - Izliv krvi u lobanjinu duplju posljedica je razdora lijeve srednje moţdanične
arterije.
III. - Razdor lijeve moţdanične arterije prouzrokovan je prelomima lubanjinih
kostiju.
IV. - Prelomi lubanjinih kostiju, kao sve spolja i unutar opisane ozljede nanesene
su tupim, teškim i jako zamahnutim mehaničkim oruđem.
V. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
6. Samoubistvo, raskomadavanjem tijela na ţeljezničkoj pruzi.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je usljed raskomodavanja tijela.
II. - Raskomadavanje tijela naneseno je teškim i jako zamahnutim mehaničkim oruđem
koje je djelovalo poput škara, najvjerovatnije ţeljezničkim vozilom.
III. - Smrt je najvjerovatnije samoubilačka.
IV. - Na lešu su nađeni znaci dugotrajne zloupotrebe alkohola i davnašnje operacije
ţeluca.
26
www.belimantil.info
7. Ubod noţem u grudi. Ubistvo.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed naglog unutrašnjeg
krvavljenja.
II. - Naglo krvavljenje posljedica je ubodine lijevog dojkinog predjela, lijevog
gornjeg reţnja pluća, srčane kese i srca.
III. - Spoija opisana rana iznad lijeve sisne bradavice dojkinog predjela je
ubodina, nanesena pljosnatim, oštricom i šiljkom snabdjevenim oruđem (noţem). Njen
pravac je bio od sprijeda-pozadi, s lijeva udesno, i ozqo-naniţe.
IV. - Smrt je najvjerovatnije ubilačka.
8. Eksplozija kazana sa vodom. Oparotine.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed samootrovanja potpomognuto
kataralnim zapale-njem pluća i dušnica.
II. - Samootrovanje kao i zapalenje pluća i dušnica prouzrokovani su oparotinama
prvog i drugog stepena preko jedne polovine površine tijela.
III. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
9. Samoutibstvo vješanjem.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed vješanja.
II. - Vješanje je najvjerovatnije samoubilačko.
III. - Na lešu su nađeni znaci zločudne izrasline pluća.
10. Accidens. Prelomi karlice, butne kosti i kostiju potkoljenice. Histološki:
embolia adiposa pulmonum.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed začepljenja krvnih sudova
pluća masnim kapiljicama.
II. - Začepljenje krvnih sudova pluća masnim kapljicama prouzrokovano je prelomima
karlice, butnjače i kostiju potkoljenice i prekidom venskih krvnih sudova sa
sljedstvenim prodiranjem masnih kapljica u krvne sudove.
III. - Prelomi kostiju, prekidi krvnih sudova, kao i opisane sve ostale ozljede
naneseni su teškim, tupim i jako zamahnutim oruđem.
IV. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
11 . Abortus criminalis
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed akutnog opšteg gnojnog
zapalenja trbušnice.
II. - Zapalenje trbušnice posljedica je provale zidova materice i tankog i debelog
crijeva i sljedstvenag prodiranja bakterija iz materice i crijeva u trbušnu duplju.
III. - Provala zida materice i crijeva prouzrokovani su šiljatim oruđem u cilju
nasilnog pobačaja.
IV. - Spolja na trbuhu opisana rana učinjena je od strane stručnjaka - ljekara u
cilju operativnog liječenja.
12. Suicidium. Vulnus sclopetarium capitis
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno dijelom usljed razorenja po ţivot
vaţnih, moţdanih centara, dijelom usljed pritiska na mozak od izlivene krvi u
lobanjinu duplju.
II. - Izliv krvi u lobanjinu duplju kao i razorenje mozga prouzrokovani su
prostrelinom.
III. - Opisana rana u desnom čeonom predjelu glave je ulazna rana prostreline, njen
pravac ide sprijeda unazad, ozdo lako nagore i s desna u lijevo, i nanesena je
vatrenim oruţjem iz neposredne blizine.
IV. - Smrt je najvjerovatnije samoubilačka.
13. Accidens. Ruptura completa medullae spinalis cervicalis et distalis vertebrae
cervicalis.
I. - Smrt je nasilna i nastupila je neposredno usljed prekida kičmene moţdine
vratnog predjela.
II. - Prekid kičmene moţdine posljedica je rastave spojnice zgloba četvrog i petog
vratnog pršljena.
III. - Rastava zgloba kao i sve opisane povrede nanesene su tupim, teškim i jako
zamahnutim mehaničkim oruđem.
IV. - U trenutku umiranja postojalo je stanje varenja i lake alkoholisanosti
V. - Smrt je najvjerovatnije zadesna.
14. Prirodna smrt. Arterioskleroza vjenačnih arterija sa razmekšanjem i oţiljalošću
mišića srca.
I. - Smrt je prirodna i nastupila je neposredno usljed naglog prestanka srčane
27
www.belimantil.info
radnje.
II. - Prestanak srčane radnje prouzrokovan je razmekšanjem i oţiljalošću srčanog
mišića.
III. - Razmekšanje i oţiljalost srčanog mišića nastali usljed skleroze vjenačnih
arterija srca.
IV. - Na lešu su nađeni znaci dugotrajne zloupotrebe alkohola.
15. Prirodna smrt. Apoplexia cerebri. I. - Smrt je prirodna i nastupila je
neposredno usljed razorenja, dijelom usljed pritiska na mozak od izlivene krvi u
moţdano tkivo
II. - Izliv krvi u moţdano tkivo posljedica je prskanja arterio-sklerotično
oboljelih moţdanih krvnih sudova, potpomognuto oboljenjem bubrega i sljedstvenim
povećanjem krvnog pritiska.
III, - Na lešu nisu nađeni tragovi nasilja.
16. Perforacija čira ţeluca. Peritonitis.
I. - Smrt je prirodna i nastupila je neposredno usljed gnojnog zapaljenja trbušnice.
II. - Gnojno zapaljenje trbušnice posljedica je prodiranja bakterija u trbušnu
duplju kroz otvor na ţelučanom zidu.
III. - Otvor na ţelučanom zidu nastao je provalom ţelučane grizlice.
17. Ileus. Incarceratio intestini ilei.
I. - Smrt je prirodna i nastupila je usljed samootrovanja organizma.
II. - Samootrovanje organizma posljedica je neprolaznosti crijevnog sadrţaja kroz
tanko crijevo na mjestu ukleštenja u desnu preponu kilu.
PRIMJER OBDUKCIONOG ZAPISNIKA - NOVOROĐENČE
(A) SPOLJAŠNJI NALAZ
1. - Muški leš, dug 50 cm, teţine oko 3800 grama. Kostura pravilnog, osrednjeg.
Mišića srednje razvijenih, uhranjenosti osrednje. Mrtvačka ukočenost ne postoji. Mrtvačke mrlje
razvijene i izraţene u zadnjim dijelovima tijela, ljubičaste, slivene. Koţa
blijedosiva.
2. - Kosa glave kestenjasta, duga do 2 cm. Očni kapci zatvoreni, veznice glatke,
sjajne, srednjekrvne. Roţnice glatke, sjajne, providne. Duţice plavičaste. Zjenice
kruţne, jednake, proširene.
Hrskavica nosa, ušnih školjki kao i zubne pregrade opipavaju se. Usta otvorena,
sluznica usana modrikasta, mnogokrvna. Vrat valjkast, obično pokretljiv. U koţi
vrata nema vidnih promjena ni povreda. Grudri koš zvonast. ravnomjeran. Trbuh u
visini ravni grudnog koša. U koţi pupčanog predjela, na sredini trbuha, pupčani
patrljak dug 30 mm, podvezan na 2 cm končastom bijelom pantljikom dugom 12 cm,
širokom 6 mm. Njegova površina je vlaţna, sivkastocrvenkasta, glatkih, ravnih i
krvlju napodlivenih ivica slobodnog kraja. Nokti ruku prelaze vrhove jagodica
prstiju. Iza ušiju, u pazušnom i preponom predjelu po koţi tanke, masne ţućkaste
bjeličaste naslage sirastog mara. U predjelu ramena i mišića odrţane rijetke
svilaste malje. Semnici su spušteni i mošnice.
3. - U spoljašnjim tjelesnim otvorima usta, ušiju, nosa i polnog otvora nema stranog
sadrţaja. U čmaru i njegovoj okolici mrkozelenkast, ljigav crijevni sadrţaj.
4. - Sem opisanih, spolja na lešu nema drugih promjena ni povreda.
B) UNUTRAŠNJI NALAZ
a) glava
5. - Tkivo poglavine vlaţno, zatvorenocrveno, u tjemeno potiljnom dijelu u veličini
dlana djeteta otečeno, natopljeno, krvlju podliveno. Krov lobanje ovalan, sa
promjerima 105x95 mm, velikog tjemena 20x20 mm. Pokosnica desne tjemene kosti
mrkocrvena, krvlju podlivena. Tvrda moţdanica glatka, sjajna, sedefasta,
srednjekrvna, u njenim slivovima nešto tečne ugasitocrvene krvi. Veliki moţdani srp
(falx cerebri) čitav, a na prelazu prema malomoţdanom šatoru (tentorium cerebelli)
sa desne strane, rascjep malomoţdanog šatora, okolo rascjepa oko 10 ccm
ugasitocrvene krvi. Meke moţdanice glatke, sjajne, srednjekrvne. Mozak je
odgovarajuće velik, lako izravnatih vijuga. Tkivo mozga vlaţno, mekano, natopljeno,
srednjekrvno, kora i sivo tkivo moţdanih jezgara raspoznaje se od bijele sredine.
Moţdane komore srednje široke, sadrţe nešto ţućkastocrvenkaste tečnosti, glatkih,
srednjekrvnih postava. Krvni sudovi na osnovici mozga tankih, rastegljivih zidova,
glatkih, sjajnih prisnica.
b) vrat i grudi
6.)- Jezik obično velik, jasne grade, malokrvniji, limfni čvorići na njegovom
28
www.belimantil.info
korijenu slabije izraţeni. Krajnici veličine zrna pirinča, sočni, srednjekrvni. U
ţdrijelu i jednjaku nema stranog sadrţaja, njihove sluznice glatke,- sjajne.
mnogokrvnije. U grkljanu nema stranog sadrţaja, u dušniku i glavnim dušnicima
sivoţućkast, rastegljiv, sluzav sadrţaj, njihove sluznice glatke, sjajne,
mnogokrvnije. Limfne ţlijezde ispod račve dušnika veličine zrna sočiva, sočne,
mnogokrvne. Štitnjača veličine graška, na presjeku zatvorenocrvene boje, mnogokrvna.
Viljuškača veličine metalnog petodinarca, jasne građe, mnogokrvnija.
7.) - U grudnim dupljama nema stranog sadrţaja. Pluća slobodna, desno pluće
skupljeno uz rtenjaču, a lijevo ispunjava grudnu duplju. Plućnice glatke, sjajne,
rijetko tačkasto krvlju podlivene. Vratni i grudni organi zajedno, svako plućno
krilo posebno, potopljeni u bistru, mirnu i hladnu vodu tonu, dok najsitniji djelići
plućnog tkiva dijelom tonu, dijelom plove. Tkivo pluća većim dijelom bezvazdušno,
ravnoga presjeka, jasne građe, mrkoljubičasto, mnogokrvno, manjim dijelom vazdušno,
ruţičastocrveno. Iz najsitnijih dušničica na pritisak izlazi sivobjeličast, sluzav
sadrţaj.
8.) - U srčanoj kesi oko 3 ccm bistre, ţućkaste tečnosti. Nasrčnica i osrčnica
glatka, sjajna, rijetko tačkasto krvlju podlivena ispod osrčnice. Srce je obično
veliko. U njegovim dupljama tečna ugasito crvena krv. Usrčnica glatka, sjajna,
providna. Venska i arterijska ušća prolazna, njihovi zalisci tanki, glatki,
rastegljivi, sklopivi. Srčani mišić zatvoreno-crvene boje, jasne građe, mnogokrvan.
Aorta kao i vjenačne arterije tankih, rastegljivih zidova, glatkih, sjajnih
prisnica. Jajasta rupica u zidu između pretkomora zatvorena.
c) trbuh
9. - Trbušna duplja bez stranog sadrţaja. Zidna i drobna trbušnica glatka, sjajna,
srednjekrvna. Slezina slobodna, glatke čaure, sa promjerima 5x2,5x1,5 cm, nit se
slabo raspoznaje, srţ se ne otire. Jetra slobodna, glatke čaure, promjera 10x6x4 cm,
na presjeku smeđe crvena, manje jasne građe, mnogokrvnija. U ţučnoj kesici oko 3 ccm
mrkoţute ţuči, njena sluznica somotasta, ţučnom bojom nakvašena. Guš-terača
dgovarajuće velika, manje jasne građe, srednjekrvna. Nadbubreg obično veliki, kora
se od sredine raspoznaje, mnogokrvna. Bubrezi obično veliki, lako skidljive čaure,
površine glatke, reţnjevite, na presjeku ugasitocrveni, kora se od sredine
raspoznaje, jasnog crteţa, mnogokrvni. Sluznica bubreţnih korita i mokraćovoda
glatka, sjajna, srednjekrvna. U mokraćnoj bešici oko 15 ccm mutne ţućkaste mokraće,
njena sluznica glatka, sjajna, malokrvnija, blijedosivkasta. Kestenjača odgovarajuće
velika.
10. - Ţeludac, tanko i debelo crijevo potpljeni u bistru, mirnu i hladnu vodu tonu.
U ţelucu nešto malo staklastog sluzavog sadrţaja, njegova sluznica glatka, sjajna,
sivakasta, malokrvnija. U tankom crijevu nešto sivoţućkastog sluzavog sadrţaja, u
debelom, srpastom i završnom crijevu mrkozelen-kast, ljigav bezmirisan sadrţaj,
njihove sluznice glatke, sjajne, srednjekrvne. Crvuljak slobodan, dug 3,5 cm.
d)kostur
11. - Zrno okoštavanja u donjem kraju butnjače prečnika 6 mm. Granica hrskavice i
kosti rebara ravna.
ZAKLJUČAK:
I. - Lješ muškog čovječijeg začetka, iz desetog mjeseca materičnog ţivota, prema
tome donoščeta, sposobnog za vanmaterični ţivot.
II. - Dijete je pokušalo da diše, a vazduh nije gutalo, što se vidi iz plovnog opita
pluća, ţeluca i crijeva i njihove anatomske građe - ubaci tekst sa 38 strane
praktikuma
29
www.belimantil.info
KRIVIĈNA DJELA PROTIV DOSTOJANSTVA LIĈNOSTI I
MORALA
SILOVANJE (stuprum, violatio)
Član 88 KZ SRBiH
1. Ko prinudi na obljubu ţensko lice sa kojim ne ţivi u bračnoj zajednici upotrebom sile ili
prijetnjom da će neposredno napasti na ţivot ili tijelo tog ili njemu bliskog lica kazniće se
zatvorom od 1 do 10 godina.
2. Ako je usljed djela iz stava 1. ovog člana nastupila
- teška tjelesna povreda, teško narušenje zdravlja ili smrt ţenskog lica, ili je
- djelo izvršeno od strane više lica ili na naročito svirep ili naročito poniţavajući način ili je
- izvršeno prema maloljetnom ţenskom licu koje nije navršilo 14 godina,
učinilac će se kazniti zatvorom najmanje 3 godine.
Silovanje je nasilno polno opštenje, izvedeno ili primoravanjem ili iskorištavanjem za polno opštenje
drugog polnog partnera, suprotnog ili istog pola. Prema tome silovanje moţe biti
- kod prirodnog polnog opštenja (obljubno silovanje), ali i
- kod polnih nastranosti (perversitas sexualis).
Objekt radnje krivičnog djela silovanja je ţensko lice koje je navršilo četrnaest godina, a subjekt
krivičnog djela je muško lice. Krivično djelo silovanja postoji samo, ako objekt i subjekt, dakle ţensko
i muško lice ne ţive u bračnoj zajednici.
Radnja izvršenja silovanja sastoji se iz dva akta:
- prinude na obljubu i
- same obljube.
Svršeno silovanje je ono, kada je polna radnja potpuno obavljena, odnosno ako su ostvarena oba akta
sadrţana u radnji izvršenja, to jest kada je primijenjena sila i kada je obljuba izvršena.
Pokušano silovanje je ono, kada je polna radnja započeta ali nije izvršena, odnosno kada je nad
ţenskom osobom primijenjena sila ili prijetnja u cilju prinude na obljubu, ali do obljube nije došlo iz
raznih uzroka (nemogućnost savlaĎivanja otpora ţrtve, nemogućnost erekcije itd.).
Elementi prinude kod obljubnog silovanja su:
- upotreba sile, i
- prijetnja napadom na ţivot i tijelo te ţenske osobe, ili njoj bliske osobe.
Upotreba ili primjena sile nad ţenskom osobom moţe biti izvedena na različite načine i različitim
sredstvima. Zakonodavac pravi razliku izmeĊu braka i braĉne zajednice, što znači da izvršilac
krivičnog djela silovanja moţe biti i suprug nad svojom suprugom ako ne ţive u bračnoj zajednici.
Dokaz izvedenog nasilja moţe potvrditi samo nalaz naĊenih ozljeda na tijelu ţenske osobe. Obično
su te ozljede lake prirode, pa je u cilju njihovog utvrĎivanja potrebno izvršiti pregled što ranije, kako
bi se mogla dati prava i objektivna slika o karakteru i ostalim osobenostima naĎenih povreda. Nalaz
povreda na karakterističnim mjestima, oko polnih organa, na polnim organima, na unutrašnjim
stranama butina, na dojkama itd., pomaţu vještaku u dijagnostici i porijeklu nanesenih povreda
odnosno ukazuju na cilj i svrhu nasilja.
MeĎutim, ne treba zaboraviti, da naĎene ozljede na tijelu ţenske osobe ne moraju poticati samo od
napadača, nego mogu poticati i od same ţenske osobe, koja nanosi povrede na samoj sebi, bilo radi
ucjene muške osobe, bilo iz osvete. Isto tako, povrede na tijelu ţenske osobe mogu biti nanesene od
strane muške osobe pri agresivnijem naĉinu polnog opštenja.
Potrebno je, ukoliko je to moguće, što ranije izvršiti i pregled muške osobe, jer ţenska osoba,
pruţajući otpor napadaču, moţe nanijeti povrede na tijelu napadača, noktima, rukama, ugrizom
zubima itd.
30
www.belimantil.info
Namjerno onesposobljenje ţenske osobe onesvješćenjem ili omamljenošću (stupefactio) moţe biti
izvedeno na različite načine, udarcima po glavi, upotrebom različitih narkotičnih sredstava, opijatima,
alkoholom. Najčešće se izvodi upotrebnom alkohola, odnosno alkoholnih pića.
KVALIFIKOVANI OBLICI SILOVANJA
Drugi stav krivičnog djela silovanja predviĎa kvalifikovane oblike silovanja, koji se odnose na
posljedice i način izvršenja djela.
- Posljedica moţe biti u obliku teškog narušenja zdravlja ţenskog lica, ili u obliku teške tjelesne
povrede, ili smrti lica nad kojim je primijenjena sila. Teška tjelesna povreda moţe izuzetno
nastupiti i usljed vršenja same obljube, ili dejstvom obje pomenute radnje, to jest upotrebom sile i
vršenjem obljube.
- Kvalifikovani oblik silovanja je i u slučajevima, ako je izvedeno od više napadača, ili
- ako je izvršeno na svirep i naročito poniţavajući način. Ako je silovanje izvršeno na naročito
svirep ili naročito poniţavajući način, to jest ako je intenzitet znatno prešao prag poniţavanja i
trpljenja, onda bi to predstavljao kvalifikovani oblik silovanja.
- ako je izvršeno nad maloljetnom ţenskom osobom, prije navršene četrnaeste godine ţivota.
PRINUDA NA OBLJUBU
(čl.89 KZ SRBiH)
- Ko prinudi na obljubu ţensko lice sa kojim ne ţivi u bračnoj zajednici ozbiljnom prijetnjom
da će za njega ili njemu blisko lice otkriti nešto što bi teško škodilo njihovoj ĉasti ili ugledu
ili ozbiljnom prijetnjom nekim drugim teškim zlom, kazniće se zatvorom...........
Prinuda na obljubu postiţe se ozbiljnog prijetnjom koja za ţensku osobu ima oblik ucjene, ili za neku
drugu osobu koja je njoj bliska, s tim da će se otkriti nešto što bi škodilo njihovoj časti i ugledu.
Prijetnja je psihiĉka prinuda, u konkretnom slučaju treba da je ozbiljna. Prijetnja drugim teškim
zlom podrazumijeva izvjesne teške posljedice koje bi nastupile za tu ţensku osobu ako ne bi dala
pristanak za obljubu.
Razlika izmeĎu prinude kod silovanja iz čl.88 KZ i prinude na obljubu čl.89 KZ je u tome, što se
prijetnja kod djela silovanja odnosi na napad na ţivot i tijelo te ili njoj bliske osobe, dok se prijetnja u
ovom drugom slučaju odnosi samo na otkrivanje nečega što bi teško škodilo njihovoj časti ili ugledu.
OBLJUBA NAD NEMOĆNIM LICEM
(čl.90 KZ SRBiH)
1. Ko nad ţenskim licem sa kojim ne ţivi u bračnoj zajednici izvrši obljubu iskoristivši duševno
obolenje, privremenu duševnu poremećenost, nemoć ili kakvo drugo stanje tog lica usljed kojeg
ono nije sposobno za otpor, kazniće se...........
2. Ako je usljed djela iz stava 1. ovog člana nastupila teška tjelesna povreda, teško narušenje
zdravlja ili smrt ţenskog lica, ili je djelo izvršeno od strane dva ili više lica, ili na naroĉito svirep
ili naroĉito poniţavajući način, učinilac će se kazniti............
Silovanje bezotpornih ili besvjesnih ţenskih osoba, koje napad nije doveo u takvo stanje, nego ga je
poĉinilac iskoristio, činilo bi suštinu nasilnog polnog opštenja iskorištavanjem za obljubu drugog
polnog partnera protiv njegove volje. Ovdje je ţenska osoba pasivni subjekt djela sa kojom počinitelj
ne ţivi u bračnoj zajednici i kao takva nije sposobna za otpor usljeĎ: duševnog oboljenja, privremene
duševne poremećenosti, nemoći ili kakvog drugog stanja.
- Duševno oboljenje i privremenu duševnu poremećenost treba cijeniti u skladu sa čl.12 KZ
SFRJ (Uračunljivost). Duševno oboljenje podrazumijeva takvo duševno stanje koje daje
pojam neuračunljivosti. Takva lica su nesposobna da shvate značaj takvog djela i nisu u stanju
da upravljaju svojim postupcima.
Krivično djelo iskorištavanja za obljubu duševno oboljele osobe, sastoji se u iskorištavanju stanja
nesposobnosti shvatanja djela takve osobe.
Privremene duševne poremećenosti su stanja uzrokovana upotrebnom alkohola, droga, kao i usljed
nekih organskih oboljenja, povreda mozga itd.
31
www.belimantil.info
Nemoć podrazumijeva stanje fizičke nemoći, uzetosti, malaksalosti usljed nekih organskih
oboljenja, kao i nemoć usljed koje nije sposobno za otpor, na primjer ako je lice vezano itd.
Kvalifikatorne okolnosti obljube nad nemoćnim licem su iste kao i kod djela silovanja.
-
OBLJUBA ILI PROTIVPRIRODNI BLUD SA MALOLJETNIM LICEM
(čl.91 KZ).
Objekt je maloljetno lice koje nije navršilo 14 godina, bez obzira na pol, a izvršilac je muško ili
ţensko lice.
- Ako se djelo vrši obljubom, izvšilac moţe biti muško i ţensko lice, a pasivni subjekt muško i
ţensko lice suprotnog pola mlaĎe od 14 godina.
- Ako je u pitanju protivprirodni blud, onda lice koje to vrši je samo muška osoba, a pasivni
subjekt muška ili ţenska osoba mlaĎa od 14 godina.
Sudsko medicinsko vještačenje sastoji se u tome da se utvrdi je li postojao snošaj ili protivprirodni
blud, i drugo, da se utvrdi polna zrelost objekta, odnosno pasivnog subjekta ovog djela.
OBLJUBA ILI PROTIVPRIRODNI BLUD ZLOUPOTREBOM
POLOŽAJA
(čl.92 KZ)
Sudsko medicinsko vještačenje u ovom djelu sastoji se kao i u prethodnom u utvrĎivanju snošaja ili
protivprirodnog bluda, povreda na napadaču itd.
PROTIVPRIRODNI BLUD
(čl.93 KZ)
Protivprirodni blud, prema našem Krivičnom zakonu, ima iste elemente prinude kao što su elementi
prinude kod silovanja, s tom razlikom, što kod protivprirodnog bluda nije cilj immissio membri in
vaginam, nego
- immissio membri in anum,
- coitus per anum, (paedication), muške ili ţenske osobe.
Za protivprirodni blud izmeĎu lica muškog pola (muška homoseksualnsot), zakonodavac je predvidio
za učinioca kaznu zatvora do 1 godine.
Homoseksualnost pripada grupi perversitas sexualis u izboru erotskog objekta, perversio in objectu.
Sudsko medicinska ekspertiza je ista kao i u slučajevima silovanja, i ima cilj da utvrdi, da li je
obavljen snošaj, i da li na tijelu napadača i ţrtve postoje povrede.
ĈIN AKTIVNE HOMOSEKSUALNOSTI ne moţe se sa sigurnošću utvrditi, sem u izuzetnim slučajevima
kada se na vratu glans penisa nađu tragovi tuđih fekalija ili dlake iz predjela čmara drugog partnera.
ĈIN PASIVNE HOMOSEKSUALNOSTI moţe ostaviti izvjesne znake, pa je i expertiza u ovakvim
slučajevima valjanija. Pregled anusa i njegove okoline, ozljede na anusu, proširen čmarni otvor, nalaz
spermatozoida u anusu i okolini, moţe pruţiti dragocjene podatke za utvrĎivanje djela protivprirodnog
bluda. Ozljede na anusu mogu poticati ne samo od nesrazmjernosti debljine uda i širine anusa,
homoseksualnog silovanja, surovosti pri imisiji membruma, nego ozljede mogu poticati i kod oteţane
defekacije, pri klistiranju, usljed hemoroida, kod analne onanije itĎ, što treba imati na umu prilikom
vještačenja.
BLUDNE RADNJE
(čl.94 KZ)
Bludna radnja je svaka fiziĉka radnja osim obljube i protivprirodnog bluda, koja se vrši, na
tijelu, ili dodirom tijela, a koja ima za cilj zadovoljenje polnog nagona. Znači, ako fiziĉki kontakt
izmeĎu jedne i druge osobe nije postojao, onda ne postoji ni bludna radnja. Bitno je da se dodirom
tijela druge osobe ide na zadovoljenje polne pohote. Tu spadaju raznovrsni nasilni polni postupci bilo
iz oblasti prirodnog ili neprirodnog polnog opštenja, osim obljube i protivprirodnog bluda, kojima se
zadovoljava polna pohota preko tijela druge osobe, heteroseksualne ili homoseksualne osobe. Bludna
radnja sastoji se iz dodirivanja, pipanja, štipanja, trljanja polnih organa ili dijelova tijela u blizini
32
www.belimantil.info
polnog organa i to rukom, ustima, jezikom itd.
RODOSKRVNJENJE
(čl.105 KZ)
Rodoskrvnjenje spada u krivična djela protiv braka i porodice kao što su dvobračnost, vanbračna
zajednica sa maloljetnim licem i druga.
Rodoskrvnjenje (incest) je
- obljuba sa srodnikom po krvi u pravoj liniji, to jest obljuba izmeĎu ascendenata i
descendenata, a isto tako i
- obljuba u poboĉnoj liniji ali samo do drugog stepena, to jest sa bratom odnosno sestrom.
POBAČAJ
Nedozvoljeni prekid trudnoće
POBAĈAJ (ABORTIO) je
pojava zametka (embrio), ili začetka (foetus), prije 28-30 nedjelje trudnoće
izvan materice, u periodu kada niti zametak, to jest plod od oploĎenja pa do kraja drugog lunarnog
mjeseca trudnoće, niti začetak, to jest plod od trećeg do konca sedam i pol mjeseci trudnoće nije
sposoban za vanmaterični ţivot. Dakle pomeče ili pobače (abortus) je kako zametak-embrio, tako i
začetak-foetus.
Pored prirodnog ili spontanog pobačaja, razlikujemo provocirani ili izazvani pobačaj.
U krivično pravnom smislu pod nedozvoljenim prekidom trudnoće podrazumijeva se nasilno
prekidanje trudnoće sa uništenjem ploda, bilo zametka ili začetka, obavljen protivipravno.
PRIRODNI PREKID TRUDNOĆE (ABORTIO SPONTANEA)
je nastao usIjed neposrednog ili posrednog
oboljenja oploĎenog jajeta, čiji uzroci mogu biti i na strani zametka, kao i na strani majke.
NASILNI, PREKID TRUDNOĆE (ABORTIO TRAUMATICA) je izazvan
neposrednom ili posrednom
povredom oploĎenog jajeta. Nasilan pobačaj moţe biti:
 nenamjerni ili zadesni, akcidentalni, koji je izazvan nenamjerno zadesom (pad sa visine, dizanje
teškog tereta, voţnja po neravnoj cesti, uzburkanom moru, na motociklu itd.);
 zlonamjerni je onaj koji je izvršen protivno volji pobacilje;
 namjerni, koji je izveden sa pristankom i ţeljom pobacilje. Prema tome da li je namjerni prekid
trudnoće izvršen iz medicinskih indikacija, ili su motivi prekida trudnoće utilitarni razlikujemo:
 arteficijelni, legalni prekid trudnoće (abortio arteficialis) to jest prekid trudnoće obavljen iz
medicinskih indikacija;
 kriminalni, ilegalni prekid trudnoće (abortio criminalis) ili provocirani, (abortio provocatus
non indicatus), neovisno da li je obavljen od strane stručnog ili nestručnog lica, to jest pobačaj
koji je izveden sa ţeljom i pristankom pobacilje, ali iz utilitarnih motiva.
U zakonu o uslovima i prekidu trudnoće (Sl.list BiH 29/77),
1. prekid trudnoće vrši se po zahtijevu trudne ţene.
2. Za maloljetne trudnice i trudnice lišene poslovne sposobnosti zahtjev za prekid trudnoće podnosi
roditelj, staratelj ili organ starateljstva.
3. Izuzetno maloljetna trudnica starija od 16. godina moţe i sama podnijeti zahtjev za prekid
trudnoće, ako ostvaruje sredstva za ţivot po osnovu rada.
33
www.belimantil.info
Zahtjev za prekid trudnoće koji je podnijela punoljetna trudnica koja posjeduje poslovnu sposobnost,
kao i trudnica starija od 16 godina koja sama ostvaruje sredstva za ţivot po osnovu rada, udovoljiće se
zahtjevu:
- ako trudnoća nije prešla 10 nedjelja;
- ako se prekidom trudnoće neće neposredno ugroziti ţivot i zdravlje trudnice.
Komisija odlučuje o zahtjevu za prekid trudnoće:
- ako se radi o maloljetnoj trudnici ili trudnici lišenoj poslovne sposobnosti;
- ako je trudnoća prešla 10 nedjelja
- ako odrţavanje trudnoći moglo neposredno ugroziti zdravstveni integritet ili ţivot ili zdravlje
trudnice (medicinske indikacije)
- ako se na osnovu saznanja medicinske nauke moţe oĉekivati da će se dijete roditi s teškim
tjelesnim ili psihiĉkim nedostacima (genetičke indikacije)
- ako se radi o trudnoći koja je nastala kao posljedica kriviĉnih djela: silovanja, obljube nad
maloljetnim licem ili ţenom lišene poslovne sposobnosti, obljubom zloupotrebom poloţaja ili
rodoskrvnjenja (moralne, etičke indikacije).
Ne moţe se odobriti prekid trudnoće starije od 20 sedmica.
Prema Krivičnom zakonu razlikujemo dva oblika nedozvoljenog prekida trudnoće i to:
 prekid trudnoće sa pristankom i
 prekid trudnoće bez pristanka trudne ţene.
PROTIVPRAVAN PREKID TRUDNOĆE
(čl.41 KZ)
1. Ko protivno propisima o prekidu trudnoće trudnoj ţeni sa njenim pristankom izvrši prekid
trudnoće, započne da vrši prekid trudnoće ili joj pomogne da prekine trudnoću, kazniće se
zatvorom.............
2. Ko trudnoj ţeni bez njenog pristanka izvrši ili započne da vrši prekid trudnoće, kazniće se
zatvorom.............
3. Ako usljed djela iz st.l. i 2. ovog ĉlana nastupi teška tjelesna povreda, teško narušenje zdravlja ili
smrt trudne ţene, učinilac će se kazniti..........
Prekid trudnoće sa pristankom trudne ţene predstavlja krivično djelo ako je prekid trudnoće izvršen
protivno propisima o prekidu trudnoće.
Zlonamjerni prekid trudnoće, to jest prekid bez pristanka trudne ţene, predstavlja krivično djelo, jer
prekidom trudnoće vrši se protivpravni napad na tjelesni integritet ţene i na plod u njenoj utrobi.
Subjekt krivičnog djela nedozvoljenog prekida trudnoće, to jest počininitelj, moţe biti svaka osoba,
neovisno o tome da li ta osoba ima ili nema stručne kvalifikacije, ali počinitelj to jest subjekt krivičnog
djela nedozvoljenog prekida- trudnoće ne moţe biti sama trudna ţena, jer bi se u tom slučaju radilo o
samopobacivanju - autoabortio (ako bi to na sebi obavila ona sama), a samopobacivanje nije uopšte
inkrimisano.
prekid trudnoće sa pristankom trudne ţene, sastoji se
 u prekidanju trudnoće, ili
 u započinjanju prekidanja trudnoće,
dok radnja izvršenja pomaganja u prekidu trudnoće trudnoj ţeni ne postoji, kada se prekid trudnoće
obavlja bez pristanka trudnice.
KVALIFIKOVANI OBLICI NEDOZVOLJENOG PREKIDA TRUDNOĆE



su u slučajevima ako je
nastupila teška tjelesna povreda,
ško narušavanje zdravlja ili
smrt trudne ţene nad kojom je izvršen pobačaj.
34
www.belimantil.info
SAMOUBISTVO (Suicidium)
Samoubistvo je svjesno i namjerno uništenje sopstvenog ţivota. Za pojam samoubistva bitni su:
 svjesnost postupka i njegovih posljedica,
 namjera izvršenja postupka i
 postupak namjernog uništenja sopstvenog ţivota.
Samoubistvo našim zakonom nije inkrimisano kao kriviĉno djelo,
NavoĎenje na samoubistvo i pomaganje u samoubistvu čini posebno krivično djelo (čl.40 KZ) :
1. Ko navede drugog na samoubistvo ili mu pomogne u izvršenju samoubistva, pa ovo bude
izvrešno, kazniće se ...............
2. Ko djelo iz stava 1. ovog člana učini
a. prema maloljetnom licu koje je navršilo 14 godina ili
b. prema licu ĉija je sposobnost da shvati znaĉaj svoga djela
c. ili da upravlja svojim postupcima bila bitno smanjena,
kazniće se ...............
3. Ako je djelo iz stava 1. ovog člana učinjeno
a. prema maloljetniku koji nije navršio 14 godina ili
b. prema licu koje nije moglo shvatiti značaj svoga djela
c. ili upravljati svojim postupcima,
učinilac će se kazniti po članu 36. ovog Zakona.
Zakonodavac razlikuje teţinu djela prema uzrastu i prema duševnom stanju osobe koja se navodi na
lišavanje svoga vlastitog ţivota i to razlikovanje se ogleda u tri stepena.
NAVOĐENJE NA SAMOUBISTVO,
znači podstrekavanje na samoubistvo, odnosno nagovaranje i
stvaranje odluke kod jedne osobe da izvrši samoubistvo. NavoĎenje i podstrekavanje na samoubistvo
moţe se izvršiti na razne načine, prikazivanjem beznadeţne situacije u kojoj se to lice nalazi, zatim
zastrašivanjem, prijetnjama itd.
odnosi se na sve one djelatnosti koje olakšavaju izvoĎenje samoubistva
osobe koja je donijela odluku o lišavanju svog vlastitog ţivota. Pomaganje u samoubistvu sastojalo bi
se u davanju savjeta o načinu i sredstvu samoubijanja, prikladnosti sredstava, bezbolnosti načina itd.
Isto tako pomaganje u samoubistvu bilo bi i davanje sredstava licu koje je donijelo odluku o
samoubijanju, na primjer davanje prikladne omče za vješanje, efikasnog otrova za trovanje itd.
POMAGANJE U SAMOUBISTVU
Samoubistvo je, kao što smo to na početku definisali, svjesno i namjerno, odnosno voljno (umišljajno)
lišavanje vlastitog ţivota, znači da je lice koje donijelo odluku o oduzimanju svoga ţivota, svjesno
svojih radnji i njenih posljedica.
Nasuprot tome, pomaganje u samoubistvu licu, koje nije svjesno svojih radnji i svojih postupaka
(stanje neuračunljivosti), neće predstavljati krivično djelo navoĎenja na samoubistvo i pomaganje u
samoubistvu, nego kriviĉno djelo ubistva.
Sem svršenog samoubistva, postoje još i pokušana samoubistva (tentamen suicidii), uslovljena
samoubilačkom namjerom, preduzimanjem samoubilačkih radnji i upotrebnom za ţivot opasnog
sredstva ili načina, ali nasuprot namjeri, ostaju nedovršena iz ranih uzroka kao što su: nepodobnost
sredstava ili načina izvoĎenja, neumjesnost, neodlučnost, slučajno spašavanje od drugih,
blagovremena ukazana Ije-karska intervencija itĎ.
Povrede kod pokušaja samoubistva, moraju se diferencijalno dijagnostički dvojiti od samopovreda
(automutilatio), laţnih samopovreda (pseudomutilatio), zatim od ubilačkih i zadesnih povreda, što
treba uvijek imati na umu prilikom sudsko medicinskog vještačenja.
35
www.belimantil.info
UBISTVO DJETETA PRI POROĐAJU
ČEDOMORSTVO (čl.39 KZ)
Ubijanje novoroĎenčeta moţe biti dvojako,
 od sopstvene majke (infanticidium).
 od ma koga drugoga (djetoubistvo - puericidium)
Čedomorstvo je dvosloţnica od čedo i umorstvo, po ugledu na latinski naziv infanticidium od infans i
čedo - ubiti. Čedomorstvo je ubijanje novoroĎenčeta od strane sopstvene majke za vrijeme ili
neposredno poslije poroĎaja.
1. Mati koja liši ţivota svoje dijete za vrijeme poroĎaja ili neposredno poslije poroĎaja, dok traje
poremećaj što ga je kod nje izazvao poroĎaj, kazniće se zatvorom od 3 mjeseca do 3 godine.
2. Za pokušaj će se kazniti.
Usmrćenje novoroĎenčeta od njegove sopstvene majke krivični zakon tretira kao olakšano kriviĉno
djelo, zbog toga što se majka-porodilja za vrijeme poroĎaja i jedno vrijeme neposredno poslije
poroĎaja, usljed poroĎajnih bolova i uzbuĎenja, nalazi u izuzetnom tjelesnom i duševnom stanju
smanjene uračunljivosti koja proizlazi iz njene psihičke i somatičke neuravnoteţenosti.
Za postojanje čedomorstva, u sudsko medicinskom smislu moraju biti ispunjeni slijedeći uslovi:
1. da je ubijeni plod novoroĎenčeta, to jest da omeĎivanje pupčanika nije završeno i da crijeva sadrţe
mekonijum;
2. da je novoroĎenče ţivo roĎeno;
3. da je novoroĎenče namjerno usmrćeno od svoje sopstvene majke, ili aktivno primjenom nasilja, ili
pasivno, hotimičnim neukazivanjem po ţivot neophodne pomoći;
4. da se takvo usmrćenje dogodilo za vrijeme novoroĎenosti i pod okolnostima predviĎenim članom
zakona, to jest da je majka usmrtila plod "za vrijeme poroĎaja ili neposredno poslije poroĎaja dok
traje poremećaj...".
Čedomorstvo je ostvarljivo samo na novoroĎenčetu, jer usmrćenje ploda prije novoroĎenja odnosno
novoroĎenosti je nasilni pobačaj, a usmrćenje poslije novoroĎenja je ubistvo, odnosno djetoubistvo.
Iz zakonskog teksta se vidi da postoje dva oblika čedomorstva, svršeno i pokušano. Krivično djelo je
svršeno sa nastupom smrti ploda, a pokušaj krivičnog djela predviĎen je drugim stavom ovog člana.
Da bi mogli objasniti suštinu čedomorstva, moramo razjasniti pojam novoroĎenosti i novoroĎenčeta.
NovoroĎenče je dob od konca doba ţivota začetka (foetus) do početka vanmateričnog ţivota
dojenčeata. Ako je omeĎivanje pupčanika završeno, ako su crijeva osloboĎena od mekonijuma i ako je
započela vanmaterična ishrana, onda govorimo o dojenčeta ili odojčetu.
U cilju utvrĎivanja i razlikovanja novoroĎenčeta i odvojenja novoroĎenčeta (neonatus) od začetka
(foetus) i dojenčeta (infans lactens), mora se pri sudsko medicinskom vještačenju u slučajevima
čedomorstva ustanoviti slijedeće:
1. - JE LI PLOD NOVOROĐENĈE ILI NE?
Spoljašnji znaci novoroĎenosti nalaze se na koţi
 (zaprljanost krvlju, mekonijumom),
 sirasti maz (vernix caseosa) i
 postojanje pupčanika ili pupčanog patrljka.
Unutrašnji znaci su
 poroĎajni otok poglavine (caput succedaneum). Njegova lokalizacija označava onaj dio tijela
koji je prednjačio, a njegova veličina duţinu poroĎaja.
 PoroĎajni izliv (kephalhaematoma) odnosno krvni izliv izmeĎu kosti i pokosnice je takoĎer
unutrašnji znak novoroĎenosti i ograničen je šavovima kosti.
 Daljnji znak koji govori za novoroĎenost je prisustvo mekonijuma u debelom crijevu,
ugasitozelenog, ljepljivog, bezmirisnog, aseptičnog sadrţaja crijeva. Sudsko medicinski značaj
36
www.belimantil.info
ogleda se u tome, što je moguće pregledom mekonijuma pribliţno utvrditi ţivotno doba
začetka. Tako, nalaz obličastih epitelija, mekonijum tjelašaca i kristala holesterina, bilirubina,
ukazuje na doba od 5-ogdo 8-og lunarnog mjeseca, dok nalaz malja (lanugo dlačica) i
pločastih epitelija, na doba poslije 8-og mjeseca.
2. - DOBA ŢIVOTA NOVOROĐENĈETA.
Doba ţivota moţe se ustanoviti na osnovu tjelesne duţine, tjelesne teţine, boje koţe, kakvoće i stanja
kosmatosti, duţine kose na glavi, prisutnosti ili otsutnosti pupilarne membrane, svojstva hrskavica
nosa i usnih školjki, izgleda spoljašnjih polnih organa, duţine noktiju, veličine tjemenca, lobanjinih
prečnika i veličine zrna okoštavanja.
 Duţina prvih pet mjeseci trudnoće, odgovara kvadratu, a poslednjih šest mjeseci trudnoće,
petostrukom broju lunarnih mjeseci.
 Teţina na vrijeme roĎenog novoroĎenčeta je u prosjeku oko 3200-3500 grama.
 Koţa je prije osmog lunarnog mjeseca više crvenkasta, kasnije je crvenkastomodrikasta.
 Malje (lanugo), primarne dlake, na koţi se pojavljuju u četvrtom mjesecu trudnoće, a otpadaju
od osmog mjeseca, kod novoroĎenčeta na vrijeme donesenog odrţane su još samo na
ramenima, mišicama i predjelima plećaka. Opšta maljavost je najizraţenija u šestom lunarnom
mjesecu.
 Kosa glave (capilli) je do 2 cm duga kod ročnog novoroĎenčeta.
 Membrana pupillaris (zenična skramica) nestaje u osmom mjesecu trudnoće.
 Testisi se u osmom mjesecu spuštaju u skrotum. Kod ţenskog novoroĎenčeta u osmom
mjesecu trudnoće klitoris je vidljiv, a velike usne stidnice su rastavljene. Kod ţenskog
novoroĎenčeta iz desetog mjeseca trudnoće klitoris se ne vidi, jer velike usne stidnice
prekrivaju male.
 Nokti na vrhovima prstiju ruku ne doseţu jagodice prstiju kod novoroĎenčeta iz osmog
mjeseca materičnog ţivota, kasnije doseţu jagodice prstiju, a kod novoroĎenčeta na vrijeme
donesenog prelaze jagodice prstiju i čvrsti su.
 Veliki tjemenac (fonticulus major) je prečnika, izmjerenog izmeĎu strana a ne od uglova, kod
neĎonešenih veći od 2 cm, kod donešenih oko 2 cm.
 Zrno okoštavanja u donjem kraju - epifizi femura (punctum ossificationis diaphysae femoris),
pojavljuje se većinom u devetom lunarnom mjesecu i kod donesenih je prosječno prečnika oko
5 mm.
Treba istaći, da novoroĎenčad iako roĎena na vrijeme, mogu imati duţinu manju od 50 cm, sa teţinom
niţom od normalne, ali to, su rjeĎi slučajevi. Doring je opisao slučaj novoroĎenčeta roĎenog na
vrijeme, sa teţinom od 1600 grama i duţinom od 44 cm. Nokti ruku prelazili su jagodice prstiju sa
odrţanim lanugo dlačicama na ramenima i mišicama, hrskavice nosa i usnih školjki bile su razvijene i
čvrste. NaĎeni infakrti placente objasnili su slabu ishranu ploda.
Zato prilikom sudsko medicinskog vještačenja kod utvrĎivanja zrelosti ploda, pored "mjerljivih
obiljeţja" kao što su duţina i teţina, uzeti u obzir i "nemjerljiva obiljeţja", kao što su lanugo dlačice,
hrskavice nosa i usnih školjki, nokti.
3. - JE LI SPOSOBNO ZA VANMATERIĈNI ŢIVOT ILI NE (ŢIVOTNA SPOSOBNOST NOVOROĐENĈETA)
Ranije spomenuta mjerila kod odreĎivanja doba ţivota mogu se iskoristiti posredno, ili neposredno za
ustanovljenje ţivotne sposobnosti. Ţivotna sposobnost novoroĎenčeta zavisi pored njegovog tjelesnog
zdravlja i tjelesnog sklopa i od njegove tjelesne razvijenosti. Pojava ploda van maternice prije 28-30
nedjelja trudnoće je abortio a poslije toga vremena je poroĎaj - partus, a plod je novoroĎenče –
neonatus. PoroĎaj izmeĎu 28-38 nedjelje trudnoće je partus prematurus, a takvo novoroĎenče,
neonatus prematurus, koje je samo uslovno sposobno za vanmaterični ţivot. PoroĎaj od 40 nedjelja
trudnoće je pravovremeni poroĎa — partus maturus, a takvo novoroĎenče je donošče neonatus
maturus, koje je sposobno za vanmaterični ţivot.
Tjelesno razvijena novoroĎenčaĎ mogu biti nesposobna za vanmaterični ţivot usljed tjelesnih
obolenja i povreda (pneumonia alba congenita, intrakranijalna krvavljenja, krvavljenja u kičenom
kanalu itd.), kao i usljed tjelesnih nakaznosti i nedostatka (acrania, anencephalia, acardia, uroĎerae
srčane mane, anomalije srčanih sudova itd.).
37
www.belimantil.info
4. - JE LI ŢIVO ROĐENO ILI NE?
Da li je novoroĎenče ţivo roĎeno zaključuje se na osnovu
 plućnog disanja i
 gutanja vazduha, kao i
 postepenog prestanka začetkovog krvotoka.
Vazdušnost pluća dokazuje vanmaterično disanje, a vazdušnost ţeluca ii crijeva vanmaterično gutanje
vazduha, što se utvrĎuje plovnim opitom pluća, ţeluca ii crijeva. Ishod plovog opita moţe biti
pozitivan (pluća specifično lakša od vode) ili negativan (specifično teţa od vode). Pri ocjenjivanju
plovnog opita, treba znati, da plovnost pluća moţe poticati prisutnosti truleţnih gasova, zatim od
pokušaja vještačkog disanja.
Zato kada je plovni opit pluća pozitivan, moţe se samo onda tvrditi da se disanje obavilo izvan
majčinog tijela, ako se isključi, da plovnost pluća ne potiče od truleţnih gasova, kao i vazduha od
pokušaja vještaĉkog disanja.
Isto tako, ako je plovni opit pluća negativan (specifično teţa od vode) i kada potopljena u bistru,
mirnu i hladnu vodu tonu, moţe se tvrditi da novoroĎenče nije ţivo roĎeno samo onda, ako se isključi
ţivot bez primjetnog disanja (novoroĎenče je ţivo roĎeno ali nije disalo - zatim ako se isključi disanje
bez ulaska vazduha, to jest započetog disanja, ali nemogućnosti ulaska vazduha u pluća, kada je
ulazak vazduha spriječen obolenjima, ili je spriječen spolja začepljenjem nosa i usta (oclusio nasi et
oris), zagušenjem ili zadavljenjem (strangulatio manualis aut funalis) itd.
5. - AKO JE ŢIVOROĐENO, KOLIKO JE ŢIVJELO POSLIJE POROĐAJA?
Da li je novoroĎenče ţivo roĎeno i koliko je poslje roĎenja ţivjelo, zaključuje se na osnovu prisutnosti
vazduha u ţelucu i crijevima, poroĎajnom otoku poglavine, pupčaniku, mekonijumu, hijalinim
membrananama u plućima itd.








Plovni opit ţeluca i crijeva - Značaj plovnog opita ţeluca i crijeva je u tome što stepen
plovnog opita ţeluca ii crijeva daje mogućnost pribliţnog odreĎivanja duţine trajanja ţivota
novoroĎenčeta. Progutani vazĎuh nakupi se najprije u ţelucu, pa se poslije toga rasprostire
polagano u tanko i debelo crijevo i 12-24 sata po roĎenju sva su crijeva ispunjena vazduhom.
PoroĊajni otok poglavine - nalazimo kod novoroĎene djece koja su pri poroĎaju ţivjela.
Serozni edem poglavine, nastao usljed pritiska i stezanja krvnih sudova poglavine, po porodu
se počinje smanjivati, i iščezne 12-48 sati po porodu.
Pupĉana vrpca - Od momenta kada je pupčana vrpca (funiculus umbilicalis) presječena i
podvezana, počinje postepeno sasušavanje i smeţuravanje partljka pupčanika, tako da obično
5-7 dana po roĎenju otpadne. Formiranje razmeĎne crte (linea terminalis) na podnoţju
pupčanog patrljka dokazuje vanmaterični ţivot. Sasušavanje pupčanog patrljka nije vitalna
reakcija niti znak ţivota poslije roĎenja, jer se pupčani patrljak moţe sasušiti i postmortalno.
Vazduh u organima - Prestankom posteljičnog disanja i sljedstvenim nagomilavanjem
ugljene kiseline, bude nadraţen centar za disanje novoroĎenčeta i uspostavljeno plućno
disanje. Vazduh dospijeva u pluća, ali gutanjem i u digestivni trakt (ţeludac i crijevo), a isto
tako i u bubne duplje (cavum tympani), koje sadrţe sada vazduh samo poslje obavljenog
disanja.
Uratiĉni infarkti u bubregu - Nalaz ţutonaranĎastih uratičnih infarkta u bubrezima (infarctus
acidi urici) kod novoroĎenčadi ukazuje na vanmaterični ţivot.
Mekonijum - Mekonijum se najduţe zadrţava u debelom crijevu 48 do 72 sata, i nestaje po
porodu izmeĎu drugog i petog dana.
Arterijski propust - (ductus arteriosus Bottali) zatvara se 3-5 dana po roĎenju, no u nekim
slučajevima ostaje otvoren i nekoliko nedjelja.
Hijaline membrane pluća - nalazimo kod ţivoroĎenih, jer bez prisutnosti zraka ne moţe doći
do stvaranja hijalinih membrana. Hijaline membrane se sastoje od eozinofilnog, homogenog
hijalinu sličnog materijala koji pokriva unutrašnju stranu alveolarnih duktusa, bronhiola i rjeĎe
alveola. To su derivati krvne plazme, acelularni eozinofilni materijal, koji se u prisustvu zraka
zgušnjava i prelazi iz sol stanja u gel stanje. Češće ih nalazimo kod nedonešenih i kod
novoroĎenčadi koja su pretrpjela asfiksiju intra partum. Membrane ne nalazimo kod
novoroĎenčadi koja su ţivjela manje od 3 sata ili više od 5 dana.
38
www.belimantil.info
6. - UZROK SMRTI.
Uzroci smrti novoroĎenčeta su prirodni ili nasilni.
Prirodna smrt novoroĎenčeta moţe biti prije poroda, za vrijeme poroda i poslije poroda.
 Smrt ploda prije poroda uglavnom je uslovljena intrauterinom anoksijom, koja moţe nastati ili
zbog opće anoksije majke, ili patologije pupkovine, ili zbog bolesti ploda ili bolesti placente.
 Smrt novoroĎenčeta za vrijeme poroĎaja je najčešća usljed prevremenog prekida posteljičnog
disanja i pritiska na glavu, kada granica pritiska na glavu bude prekoračena. Prekomjerni
pritisak na glavu dovodi do raskida venskih sudova sinusa tvrde moţdane opne, velikog
moţdanog srpa (falx cerebri) ili malomoţdanog šatora (tentorium cerebelli), i sledstvenog
krvavljenja u lobanju i pritiska na vaţne vitalne centre u moţdini (asphyxia compressiva).
Nasilna smrt novoroĎenčeta je zadesna ili ubilačka.
 Zadesna smrt prouzrokovana je prenaglim poroĎajem (partus praecipitatus) ili slučajnim
uĎušenjem (asphyxia violenta).
 Ubilačka smrt novoroĎenčeta moţe biti od njegove majke - čedomorstvo, kao i od ma koje
druge osobe.
Svako izvoĎenje namjere u cilju čedomorstva nad mrtvim novoroĎenčetom koje je od majke smatrano
ţivim, sačinjavalo bi suštinu prividnog čedomorstva (pseudoinfanticidium) i kao takvo ne predstavlja
krivično djelo.
UBISTVO (Homicidium)
(čl.36 KZ)
Ubistvo, ubojstvo, umor (homicidium) u sudsko-medicinskom smislu je svjesno i namjerno lišenje
tuĊeg ĉovjeĉijeg ţivota, što znači da je za pojam ubistva neophodno, da kod izvršioca pri izvršenju
djela postoji
 svjesnost (constientia) o prirodi i značaju toga djela, i
 namjera (dolus).
Uništenje tuĎeg ţivota čovječijeg kada je učinjeno nenamjerno (culpa), nije ubistvo, ako u momentu
izvršenja djela kod učinioca nedostaje svjesnost o karakteru i značaju toga djela, kao na primjer kada
je djelo izvršeno od strane duševno bolesnih, to je prividno ubistvo - pseudohomicidium.
Ubistvo, kao oblik nasilne smrti, prouzrokovano je silom razliĉitog porijekla, koja je od druge osobe
usmjerena na ĉovjeka voljom napadaĉa, za razliku od
 samoubistva gdje je usmjerena na samog sebe ili
 nesretnog slučaja (accidens, incidentum, casus adversus) gdje je usmjerena na čovjeka
nezavisno bilo od čije volje.
Sa pravnog gledišta, kao krivično djelo, ubistvo je protivpravno lišenje ţivota nekog lica.
 Ako je protivpravnost isključena, na primjer lišavanje ţivota jedne osobe u nuţnoj odbrani, ili
kod izvršenja smrtne kazne, nije ubistvo.
Za razumijevanje suštine ubistva, treba dodati da pored tri osnovna krivično pravna pojma
(trihotomija):
 Kriviĉno djelo,
 Krivac i
 Kazna
Krivično djelo ima svoj
- Objekt - Neposredni objekt krivičnog djela jeste čovjek, odnosno ţivo ljudsko biće. Iz tog
razloga, objekt krivičnog djela ubistva ne moţe biti mrtav čovjek (leš) kao ni ţivotinja.
- Radnju - Radnja krivičnog djela je svaka ona djelatnost koja je objektivno podobna da
prouzrokuje smrt čovjeka.
39
www.belimantil.info
-
Posljedicu - Posljedica krivičnog djela ubistva je smrt jednog lica. MeĎutim, napad na tjelesni
integritet jedne osobe, nije uvijek i napad i na njegov ţivot, jer napad na tijelo moţe biti
završen lakom ili teškom tjelesnom povredom, smrtno ili nesmrtno. Ako umišljaj obuhvata
svijest o smrti drugog lica i ako se odnosi na smrtni ishod, i ako je smrt posljedica radnje
izvršenja toga djela, tada postoji ubistvo, u protivnom ako je smrt nastupila kao posljedica
tjelesne povrede, onda je to tjelesna povreda kvalificirana smrću.
Za postojanje ubistva nije bitno, da li je nanesena povreda sama po sebi apsolutno smrtonosna, niti da
li je smrt mogla biti otklonjena blagovremenom hirurškom intervencijom, kao ni vrijeme nastanka
smrti, to jest da li je smrt nastupila odmah i neposredno po povredi ili je nastupila nakon izvjesnog
vremena. Bitno za utvrĎivanje djela ubistva je postojanje uzroĉne veze izmeĊu povrede i smrti.
TakoĎer ne iskljuĉuje ubistvo ni zabluda o liĉnosti (error in personam), kada učinilac lišava ţivota
drugu osobu, misleći da je ţivot oduzeo onoj osobi koju je zaista namjeravao lišiti ţivota.
Prema našem zakonu postoje dva oblika krivičnog djela ubistva:
1. obično ubistvo, i
2. kvalifikovano ubistvo.
Obično ubistvo bi bilo ono, koje je izvršeno u cilju lišavanja ţivota druge osobe, od strane izvršioca,
svjesno i protivpravno. Stav prvi čl.36 KZ nije dao konkretne elemente niti pravne kriterije, drugim
riječima nije dao nikakva posebna obiljeţja tog krivičnog djela.
1. Ko drugog liši ţivota, kazniće se zatvorom najmanje 5 godina.
KVALIFIKOVANO UBISTVO bi
bilo ono, koje sadrţi izvjesne konkretne kvalifikatorne elemente,
odnosno koje taksativno opisuje karakteristike koje ga čine teškim oblikom krivičnog djela ubistva.
2. Zatvorom najmanje 10 godina ili smrtnom kaznom kazniće se:
1. ko drugog liši ţivota na svirep i podmukao naĉin;
2. ko drugog liši ţivota i pri tom sa umišljajem dovede u opasnost ţivot još nekog lica;
3. ko drugog liši ţivota pri bezobzirnom nasilniĉkom ponašanju;
4. ko drugog liši ţivota iz koristoljublja, radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela,
iz bezobzirne osvete ili iz drugih niskih pobuda;
5. ko liši ţivota sluţbeno ili vojno lice pri vršenju poslova javne ili drţavne bezbjednosti ili
duţnosti čuvanja javnog reda, hvatanja učinioca krivičnog djela ili čuvanja lica lišenog
slobode, ili ko liši ţivota drugo lice pri vršenju ovih duţnosti u funkciji društvene
samozaštite;
6. ko učini sa umišljajem dva ili više ubistava, osim onih koji su predviĎeni u čl.37. i 39.
ovog zakona;
7. ko drugog liši ţivota, a ranije je osuĊivan za ubistvo sa umišljajem, osim onih koja su
predviĎena u čl.37. i 39. ovog zakona.
Ubistvo na svirep način podrazumijeva nanošenje velikih bolova ţrtvi, mučenje ţrtve i slično. Pored
ovih objektivnih momenata, ubistvo na svirep način uzima u obzir i subjektivni momenat, to jest, da je
učinilac bio svjestan takvog čina i načina lišavanja ţivota druge osobe.
Ubistvo na podmukao način podrazumijeva lišavanje ţivota izvedeno podmuklo, na prevaru, iz
zasjede, na spavanju itd.
Ubistvo na način kojim se sa umišljajem dovodi u opasnost ţivot još nekog lica, odnosi se na sredstvo
sa kojim se ubistvo vrši (eksploziv, bomba), s tim što je učinilac svjestan za konkretnu opasnost
drugog lica.
Ubistvo pri bezobzirnom nasilničkom ponašanju podrazumijeva zlostavljanje drugog lica, grubo
vrijeĎanje, nasilno ponašanje. Obzirom da svako nasilno ponašanje pretpostavlja bezobzirnost, to u
ovom slučaju, bezobzirno nasilničko ponašanje mora biti jakostepeno.
Ubistvo iz koristoljublja, radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela, iz bezobzirne osvete ili
40
www.belimantil.info
drugih niskih pobuda, podrazumijeva ostvarenje neke materijalne koristi, bilo direktno, ali isto tako i
posredno (ubistvo radi nasljedstva). Ubistvo radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela,
podrazumijeva da to drugo djelo moţe biti svako krivično djelo. U prvom slučaju ubistvo je sredstvo,
da bi to drugo djelo moglo biti učinjeno, a u drugom slučaju je sredstvo, da bi se to drugo djelo
prikrilo (uklanjanje svjedoka).
Ubistvo sluţbenog ili vojnog lica odnosi se na lišavanje ţivota sluţbenog lica ili vojnog lica u vrijeme
vršenja odgovarajuće funkcije, a izvršilac ovog djela mora biti svjestan i mora znati da lišava takvo
lice dok ona vrše svoju funkciju.
Ubistvo više lica odnosi se na broj lica, na primjer dva ili više lica.
Ako je učinilac lišio ţivota drugu osobu a ranije je bio osuĎivan, kvalifikatorni elemenat odnosi se na
raniju osudu (izuzev ubistva na mah i iz nehata). To su ubistva u povratu.
PRIVILEGISANA UBISTVA
Sem običnog ubistva i kvalifikovanog ubistva, razlikujemo ubistva koja preteţno imaju olakšavajuće
okolnosti, a to su:
- Ubistvo na mah;
- Ubistvo iz nehata;
- Ubistvo djeteta pri poroĊaju.
Ubistvo na mah ili provocirano ubistvo je lišavanje ţivota od lica koje je dovedeno u stanju jake
razdraţenosti, dakle u jedno posebno afektno stanje, bilo napadom (najčešće napadom na tijelo), bilo
vrijeĎanjem od strane ubijenog. U ovom konkretnom slučaju ubistva na mah, bitno je, da je lišavanje
ţivota izvršeno u afektnom stanju, to jest u stanju jake razdraţenosti. MeĎutim, ta stanja jake
razdraţenosti ne odnose se na patološko afektna stanja (kod duševnih oboljenja), jer lišavanje ţivota
druge osobe u patološko afektnom stanju, raspravljalo bi se u smislu čl.12 KZ SFRJ (uračunljivost).
Druga karakteristika ovog ubistva je u tome, što je učinilac doveden u takvo stanje krivicom druge
osobe (ubijenog), a ne svojom krivicom. Treće, da je djelo izvršeno na mah, to jest u onom
vremenskom periodu dok to izazvano afektno stanje traje.
Ubistvo iz nehata predstavlja najlakši oblik lišavanja ţivota jedne osobe. Izvršilac ovog krivičnog
djela postupa iz nehata isključivo. Znači, izvršilac je bio svjestan da zabranjena posljedica moţe
nastupiti, ali je olako drţao da ona neće nastupiti ili će je moći otkloniti (vidi nehat ranije).
Ubistvo djeteta pri poroĎaju je takoĎer privilegisani oblik ubistva (vidi čedomorstvo!).
OSTALI OBLICI UBISTVA
U odnosu na broj ubijenih osoba, lišenih ţivota u isto vrijeme i na istom mjestu.
- Jednostruko,
- dvostruko i
- višestruko ubistvo
Akutno (naprasno) i hroniĉno (lagano) ubistvo - Prema duţini trajanja ubijanja, ubistva su
- akutna (naprasna) i ona su najčešća, ili su
- hronična (lagana) koja su znatno rjeĎa (dugotrajno gladovanje).
Kombinovana ubistva su takva koja su izvršena sa dva ili više načina ili sredstava u cilju lišavanja
ţivota i to istovremeno odnosno uzastopno (na primjer onesposobljenje i onesvješćenje tupinom
mehaničkog oruĎa, pa potom ubadanje ili klanje). Kombinovana ubistva se vrše ili zbog toga da bi se
ubijanje ubrzalo, ili da bi se isto osiguralo.
Disimulirano ubistvo je ono koje se prikriva pod vidom samoubistva ili pak zadesa ili prirodne smrti,
dok simulirano ubistvo predstavlja samoubistvo, zades ili prirodnu smrt kao ubistvo, odnosno
simuliranim ubistvom se ţeli prikriti stvarno samoubistvo, zades ili prirodna smrt.
Direktno ubistvo i indirektno ubistvo – Direktno ubistvo je ono kada je inicijator i izvršilac jedna te
ista osoba. Ako je inicijator jedna osoba, a izvršilac druga osoba onda je to indirektno ubistvo.
41
www.belimantil.info
Ubistvo po motivima – Homcidogeni motivi
Homicidogeni motiv je ĉinjenica koja pobuĊuje na izvršenje djela ubistva. Prema dominirajućem
elementu iz kompleksa motiva, odnosno prema glavnom motivu, ubistva moţemo klasificirati u više
grupa:
 UTILITARNA UBISTVA. To su ubistva koja su podstaknuta jedino koristoljubljem. Koristoljublje
predstavlja ovaj motiv kao kvalifikatorni elemenat, obzirom na asocijalnost i opasnost koja iz
njega proizlazi.
 AFEKTIVNA UBISTVA. To su ubistva koja su pobuĎena isljučivo neprijateljskim osjećanjem ubice
prema ubijenom. Emotivnost je proistekla iz mrţnje, zavisti, netrpeljivosti itĎ.
 AFEKTIVNO-UTILITARNA UBISTVA čine spreg afektivnih (emotivnih) motiva i koristoljublja,
drugim riječima ona su proistekla iz koristoljublja i neprijateljskih pobuda prema ubijenom (na
primjer lišavanja ţivota konkurenta u napredovanju
 SEKSUALNA UBISTVA su ona, kod kojih polni odnosi izmeĎu ubice i ţrtve imaju glavnu ulogu, pa
prema tome da li prevalira afektivnost ili utilitarnost razlikujemo:
a. afektivno-seksualna ubistva, kod kojih se razlozi ubijanja ispoljavaju kroz ljubomoru,
nevjernost u ljubavi i sl.
b. utilitarno-seksualna ubistva motivirana su eliminacijom jedne osobe radi otklanjanja
prepreka u oslobaĎanju od bračne obaveze, ubijanje za vrijeme ili poslije silovanja,
ubijanje ţrtve silovanja kao potonjeg svjedoka silovanja.
 FANATIĈNA UBISTVA su ubistva iz praznovjerja ili ubistva iz krvne osvete. Moramo razlikovati
ubistva iz osvete od ubistva iz krvne osvete. Kod ubistva iz osvete ubica se sveti ili osvećuje za
njemu ranije učinjeno djelo od strane ţrtve, zbog ranije nanesene tjelesne povrede, uvrede i sl.,
dok ubistvo iz krvne osvete podrazumijeva vraćanje krvi za ranije izvršeno ubistvo ili povredu.
Homocidogeni faktori
Da bi razumjeli uzroke i suštinu ubistva, neophodno je poznavati homicidogenezu, to jest proizvod
učešća i djelovanja homocidogenih činilaca. Bitni sastojci ubistva su:
 ubica (izvršilac djela),
 ubijanje (čin postupka izvršioca)
 ubijeni (ţrtva postupka izvršioca).
Homicidogeni faktori nalaze se u svim elementima ubistva i razlikujemo homicidogene faktore na
strani ubijenog, na strani ubice, kao i na strani ubijanja.
Pod homicidogenim faktorima iz oblasti ubijanja podrazumijevamo: mjesto ubijanja, način ubijanja,
vrijeme (dan, mjesec, godišnje doba) ubijanja itd.
 Mjesto i bliţa oznaka mjesta ubijanja su raznovrna i mnogobrojna. Najučestalija mjesta ubijanja su
otvoreni prostor, kuća, pred kućom, dvorište, put, staza, skup, njiva, livada, šuma, gostionica,
kafana, ulica, park, radnja, radionica itd. Ubistva u gostionicama i krčmama imaju osoben značaj
što samo mjesto ubijanja ukazuje na motive i uzroke ubistva, u kojima alkohol ima dominantnu
ulogu kako kod ubijenih tako i kod ubica.
 Kretanje ubistva moţe se razmatrati u više vremenskih intervala, u toku dana, u toku jedne
nedjelje, u toku mjeseci, godišnjih doba, kao i izvjesnog broja godina. Ubistva se dešavaju tokom
cijele godine, brojnija su u toplim godišnjim mjesecima, što čini maksimum učestanosti ubijanja
za taj period, nasuprot minimumu učestanosti ubijanja koji odgovara zimskom periodu.
 Način i sredstvo ubijanja dijelom je podloţan lokalnim i vremenskim navikama. MeĎu smrtnim
ubilačkim povredama najbrojnije su mehaničke, nanesene oštrim mehaničkim oruĎima (noţ),
zatim tupim mehaničkim oruĎima (kolac, ušice sjekire itd.), pa povrede iz vatrenog oruţja (pištolj,
revolver, puška, "krateţ"). Jedno od dominantnih sredstava u homicidogenitetu je noţ i noţu slična
oruĎa. Malobrojnija su ubistva nasilnim mehaničkim udušenjem sufokacijom ili strangulacijom.
Ostali načini ubijanja fizičkim, hemijskim i drugim sredstvima su znatno malobrojnija.
Homicidogene osobine ubijenih i ubica karakterišu negativna svojstva iz intelektualne, etičke
(moralne) i emotivne (emocionalne) oblasti psihe, s tom razlikom, što su kod afektivnih ubica
emotivne osobine jako izraţene, dok su ostale osobine, intelektualno-etičke u granicama takvih
42
www.belimantil.info
osobina kao i kod drugih osoba.
 Somatički homicidogeni faktori na strani ubijenih su muški pol, odnosno meĎu ubijenim muškost
je jedan od faktora koji doprinosi ubijanju. Procenat ubijenih ţena je znatno manji. Ubistvo je
tipično muška reakcija, obzirom na okolnosti, što je u ukupnom stanovništvu odnos muških i
ţenskih u korist muških 105:100). Razlozi u ovome leţe, pored konstitucijalnih i socijalnih faktora
i veći intenzitet ţivotne borbe muških, kao i veća zloupotreba alkohola muških, kao jednog od
najhomicidogenijih faktora. Iz meĎusobnog odnosa ţrtve i ubice, najbrojniji je odnos izmeĎu
muških. Somatički homicidogeni faktori na strani ubica su takoĎer muški. Najveći broj ubica i
ubijenih su muškog pola. MeĎusobno muški najčešće dolaze sukob pa je i brojnost ubistava
izmeĎu muških najveća. Ubistvo u kojima je ţenska osoba ubica, u odnosu na mušku osobu,
znatno su malobrojnija. Ubistva izmeĎu muške i ţenske osobe, odnosno izmeĎu osoba u bračnoj
zajednici uglavnom su afektivno-seksualna, ali isto tako i utilitarno-seksualna.
 Starosna struktura - ţivotno doba, odnosno doba maksimalnog homicidogeniteta leţi u dobi zrelog
čovjeka. Najbrojniji ubijeni a isto tako i ubice nalaze se meĎu osobama iz treće decenije.
 Ispitivanje profesionalne strukture (zanimanje) ubijenih i ubica, odnosno učestalosti ubistava u
pojedinim grupama zanimanja, pokazuje, da su uglavnom sva zanimanja zastupljena, ali zavisno
od sastava profesionalne strukture zanimanja u odreĎenim područjima.
 Od socijalnih momenata ubijenih i ubica, koji karakterišu i jedne i druge je njihova niţa
obrazovanost. Uporedo sa obrazovanjem pada i broj ubistava. Obrazovanost svakako čini barijeru
za krivična djela protiv ţivota i tijela.
 Alkoholiziranost. Jedan od najhomicidogenijih faktora je alkohol, i to naročito u onim slučajevima
gdje postoji oskudnost ili nedostatak ma kojeg drugog motiva, pa se nameće logičan zaključak, da
su takva ubistva isključiva posljedica intoksikacije alkoholom. Homicidogenitet alkoholisanosti
proističe iz impulzivnosti, razdraţljivosti, svaĎalaštva itd. Karakteristika ubistava u kojima je
alkoholisanost glavni i jedini faktor ili stimulans ubistva je u tome što je vremenski interval
izmeĎu pobude i izvršenja djela vrlo kratak. Takva ubistva su vršena uglavnom bez saučesnika, jer
po pravilu i nisu unaprijed pripremana.
Zadatak sudsko medicinskog vještačenja sastoji se u utvrĎivanju ubistva i razlikovanju ubistva od
samoubistva i zadesa. To je potrebno iz više razloga, a posebno zbog toga, što ubistva kao najteţe
krivično djelo, u interesu javne bezbjednosti iziskuje razjašnjavanje pravog uzroka i porijekla smrti.
URAČUNLJIVOST
(čl.12 KZ SFRJ)
Uračunljivost je takvo psihiĉko stanje, koje omogućuje uĉiniocu shvatanje znaĉenja svoga djela
(mogućnost rasuĊivanja) i upravljanje svojim postupcima (mogućnost odluĉivanja). Uračunljivost je
svojstvo izvjesne ličnosti da moţe odgovarati za svoje ponašanje.
Neuraĉunljivost (irresponsabilitas) je odreĎeno psihičko stanje počinitelja u momentu izvršenja
krivičnog djela, čiji su uzroci
 biološkog karaktera (trajno ili privremeno duševno stanje, privremena duševna
poremećenost i zaostali duševni razvoj) i
 psihološkog karaktera (nemogućnost rasuĎivanja - shvatanja svog djela i nemogućnost
odlučivanja - upravljanja svojim postupcima).
U smislu Krivičnog zakona, neuračunljivost je nesposobnost procjene značaja svoga djela, ili
nesposobnost za upravljanje svojim postupcima usljed:
- trajnog ili privremenog duševnog obolenja;
- privremena, duševna poremećenost, ili
- zaostalog duševnog razvoja.
Trajna ili privremena duševna obolenja su stanja patološkog karaktera. Trajno duševno obolenje
označuje takvo obolenje koje je neizlječivo i kojem se trajanje ne moţe unaprijed odrediti, dok za
privremeno duševno obolenje postoji mogućnost poboljšanja i pojavljuju se periodično.
43
www.belimantil.info
Privremene duševne poremećenosti su prolazna stanja poremećaja svijesti kraćeg trajanja, kao što su
abnormalne reakcije nakon jakih afekata, somnabulna, hipnotička stanja, bunilo nakon sna, kao i stanja
nakon intoksikacija alkoholom, poslije potresa mozga, sumračna stanja itd.
Neuračunljivost postoji samo, kada postoji najmanje jedan biološki ili jedan psihološki osnov
neuračunljivosti s tim da izmeĎu njih mora postojati uzročna veza.
postoji, ako je u vrijeme izvršenja krivičnog djela, usljed trajnog ili
privremenog duševnog oboljenja, privremene duševne poremećenosti ili zaostalog duševnog razvoja,
sposobnost uĉinioca da shvati znaĉaj svoga djela, ili mogućnost da upravlja svojim postupcima bila
bitno smanjena. Prema tome smanjena uračunljivost se razlikuje od neuračunljivosti samo po
psihičkim uzrocima. Kod neuračunljivosti mogućnost rasuĎivanja, to jest shvatanja svoga djela, i
mogućnost odlučivanja, to jest upravljanja svojim postupcima je isljučena, dotle, kod smanjene
uračunljivosti, mogućnost shvatanja svoga djela, i mogućnost upravljanja svojim postupcima nije
isključena, ali je bitno smanjena.
SMANJENA URAĈUNLJIVOST
Za kaţnjivost krivičnih djela bitan je uslov uračunljivosti.
- Uraĉunljivost podrazumijeva potpunu sposobnost shvatanja značaja i posljedica svojih
postupaka, predstavlja duševnu zrelost i duševno zdravlje, povlači potpunu kaţnjivost.
- Bitno smanjena uraĉunljivost podrazumjeva djelomičnu, odnosno bitno smanjenu
sposobnost shvaćanja svoga djela i upravljanja postupcima, povlači smanjenu kaţnjivost.
- Neuraĉunljivost poĎrazumjeva potpunu nesposobnost shvatanja svoga djela i upravljanja
svojim postupcima, povlači nekaţnjivost, odnosno isključuje krivičnu odgovornost.
Zadatak sudsko medicinskog vještačenja je utvrĎivanje postojanja ili nepostojanja duševnog zdravlja
ili duševnog obolenja, kako u krivičnim djelima, tako i u graĎanskim sporovima.
Učinilac je krivično odgovoran, ako se upotrebom alkohola, droga ili na drugi način doveo u stanje u
kome nije mogao shvatiti značaj svoga djela ili upravljati svojim postupcima, ako je prije nego što se
je doveo u to stanje djelo bilo obuhvaćeno njegovim umišljajem, to jest da je bio svjestan i bio duţan
da u takvom stanju moţe učiniti krivično djelo. Upotrebom alkohola ili droga, čovjek sam sebe dovodi
u stanje privremene duševne poremećenosti. Uĉinilac kriviĉnog djela u stanju takve alkoholisanosti,
odgovoran je kao i svako drugo lice, ali pod uslovom, da je prije nego što se opio bio duţan i bio
svjestan, da u takvom stanju moţe uĉiniti kriviĉno djelo.
U teoriji ovo je poznato kao accionis liberae in causa.
44
www.belimantil.info
SMRTNA KAZNA
Još od najstarijih vremena smrtna kazna je bila jedan od najteţih oblika društvene reakcije protiv
izvršioca teških krivičnih djela. Smrtna kazna je jedino lišenje ţivota drugog lica, koje je zakonom
legalizovano. Smrtna kazna se izvršavala u svijetu različito, odnosno na razne načine kao što je
vješanje, strijeljanje, ispijanje KCN, udisanje HCN, elektrokucija, giljotiniranje itd.
Danas u svijetu poznati su ovi načini izvršenja smrtne kazne:
- strijeljanje,
- vješanje,
- električna stolica
- plinska komora.
Prema našem Zakonu za krivična djela mogu se odgovornom učiniocu izreći ove kazne (čl.23 KZ
SFRJ): smrtna kazna, zatvor, novčana kazna i konfiskacije imovine.
Smrtna kazna izriče se nad onim licima, koja su izvršila kakav prestup prema društvu ili prema jednoj
osobi, gdje izricanje ma kakve druge kazne ne bi bilo u srazmjeri sa učinjenim djelom.
Smrtna kazna (čl.37 KZ SFRJ) moţe se izraći samo za najteţe slučajeve teških krivičnih djela za koje
je zakonom propisana.
Smrtna kazna ne moţe se izreći licu koje u vrijeme izvršenja kriviĉnog djela nije navršilo
osamnaest godina, niti bremenitoj ţeni.
Punoljetnom licu koje u vrijeme izvršenja krivičnog djela nije navršilo dvadeset jednu godinu
smrtna kazna se moţe izreći samo
- za krivična djela protiv osnova socijalistiĉkog samoupravnog društvenog ureĊenja i
bezbjednosti SFRJ,
- za krivična djela protiv čovječnosti i meĊunarodnog prava i
- za krivična djela protiv oruţanih snaga SFRJ.
Obustavljanje ili odlaganje smrtne kazne vrši se u slučajevima:
- duševnog obolenja i to samo takvog duševnog obolenja koje uslovljava neuračunljivost;
- jakostepenog tjelesnog obolenja koje uslovljava poremećaj i gubitak svijesti, uzetost, zatim
nad licima koji boluju od neizlječive bolesti;
- trudnoća (sve dok traju smetnje).
Smrtna kazna se ne moţe izvršiti nad trudnom ţenom kao ni nad licem koje je teško tjelesno ili
duševno bolesno dok ta bolest traje (čl.28 KZ SRBiH, st. 2).
Duţnost ljekara pri izvršenju smrtne kazne sastoji se, da
- Prije izvršenja smrtne kazne posmatra tjelesno i duševno stanje lica nad kojim će se izvršiti smrtna
kazna, da isključi sva ona obolenja za obustavljanje ili odlaganje smrtne kazne,
- Zatim, kao i u ostalim smrtnim slučajevima, duţnost ljekara je da utvrdi nastalu smrt.
- Po završenom aktu, duţnost je potpisati zapisnik o pogubljenju.
Prema našem zakonu, smrtna kazna izvršava se strijeljanjem bez prisustva javnosti.
45
www.belimantil.info
II. OŠTEĆENJA ZDRAVLJA I PRIRODNA SMRT
Poremećaj funkcije ili graĎe organa, dijelova tijela ili cijelog organizma nazivamo oštećenjem zdravlja
(laesio valetudinis). Uzroci oštećenja zdravlja mogu biti prirodni ili nasilni.
Prirodno oštećenje zdravlja (laesio valetudinis naturalis) ili obolenje (morbus) nastaje iz prirodnih
uzroka, egzogenih ili endogenih, prema tome da li potiču izvan čovječijeg tijela ili iz samog tijela.
Smrt usljed prirodnog oštećenja zdravlja je prirodna smrt (mors naturalis).
Nasilno oštećenja zdravlja (laesio valetudinis violenta), ili povrede (trauma) su isključivo egzogenog
porijekla: mehanički, fizički, asfiktički itd. Smrt usljed nasilnog oštećenja zdravlja je nasilna smrt
(mors violenta). Po svom porijeklu nasilna smrt je
 zadesna (accidens),
 samoubilačka (suicidium) ili
 ubilačka (homicidium).
Oštećenje zdravlja, prirodno ili nasilno, moţe se završiti potpunom ili djelimičnom sanacijom ali i sa
smrtnim ishodom (mors).
PRIRODNA SMRT
Prirodna smrt moţe biti predmet sudsko medicinskog vještačenja ako je smrt nastupila pod
sumnjivim okolnostima, ili kada je uzrok smrti nepoznat. Provjeravanje uzroka smrti i uklanjanje
sumnji na nasilnu smrt, utvrĎuje se obdukovanjem leša. (Pregled i obdukcija leša preduzeće se uvijek
kada o nekom smrtnom slučaju postoji sumnja...", čl.252. ZKP).
Nejasna prirodna smrt proističe i nejasnih prirodnih oboljenja, to jest nepoznatih, sumnjivih ili
naprasnih tjelesnih obolenja. Prema tome nejasna prirodna smrt moţe biti:
 nepoznata prirodna smrt,
 sumnjiva prirodna smrt i
 naprasna prirodna smrt.
NEPOZNATA PRIRODNA SMRT (MORS IGNOTA) je
ona, kod koje je uzrok umiranja nepoznat.
Nepoznavanje uzroka smrti imamo kod umrlih bez oĉevidaca i bez prisutnika, zatim umrlih na javnim
mjestima, izvan kuće i naĎenih leševa u šumi, na ulici, ili nekim skrivenim mjestima. U svim tim
slučajevima uzrok smrti je nepoznat, pa je radi toga potrebna sudsko medicinska verifikacija.
SUMNJIVA PRIRODNA SMRT (MORS SUSPECTA) je
svaka ona nejasna prirodna smrt koja izaziva
sumnju na nasilnu smrt, ili čiji uzorak izgleda nasilan. Sumnju na nasilnu smrt moţe izazvati nalaz
ozljeda po tijelu i sl., neovisno od toga da li su one nanesene namjerno, ili nenamjerno, slučajno, u
agoniji, za vrijeme sinkope ili lipotimije.
NAPRASNA PRIRODNA SMRT (MORS SUBITA) je
svaka ona prirodna smrt, kod koje, se umiranje
završilo za kratko vrijeme, ali kod osoba prividno zdravih.
 To umiranje moţe biti vrlo kratkotrajno, nekoliko sekundi ili minuta, dakle trenutno, i takva
smrt je trenutna naprasna smrt (mors momentanea). Napresna smrt dešava se u budnom
stanju, u snu, u leţećem poloţaju, kao i za vrijeme sjedenja ili kretanja, pri tjelesnom
naprezanju, polnom snošaju itd. Zbog kratkoće vremena umiranja, na lešu se neće naći znaci
agonije, to jest kod leševa trenutno umrlih osoba nema edema pluća, krv je u tečnom stanju, a
jetra sadrži glikogena.
 Ili umiranje, koje slijedi naprasnom oboljenju od nekoliko sati, ili slijedi naglom pogoršanju
obolenja, nazivamo ubrzana naprasna smrt (mors accelerata). Kod leševa, ubrzano umrlih
nalazimo plućni edem, zgrudvanu krv, kao i iščezlog glikogena iz jetre.
Kod agonalne smrti nalazimo agonalne promjene: edem pluća, zgrušanu krv i iščezlost glikogena iz
jetre, ali i degenerativne promjene na paremhimnim organima organizma, kao i kataralne promjene na
respiratornim organima.
46
www.belimantil.info
Najčešći uzorci naprasne prirodne smrti su hronične aterosklerotične promjene na arterijama srca.
Srčano koronarno obolenje obuhvata sve oblike oštećenja srčanog mišića, koje rezultira iz koronorane
insuficijencije. Koronarna insuficijencija posljedica je uglavnom arteriosklerotičnog suţenja
koronarnih arterija. Okluzija koronarnih arterija ili njenih grana praćena je infarktom miokarda.
Trenutna, naprasna prirodna smrt, moţe nastupiti kao posljedica inflamatornih i degenerativnih
obolenja srĉanog mišića, kao i hroničnih i toksičnih oštećenja uzrokovanih djelovanjem alkohola.
Naprasne prirodne smrti česte su usljed krvarenja u mozgu. Apoplektična krvarenja, kao i cerebralna
krvarenja druge etiologije, zatim subarahnoidealna krvarenja, usljed rascjepa aneurizme moţdanih
arterija, zbog naprasnosti umiranja zahtijevaju provjeravanje i razjašnjavanje uzroka smrti.
Jedan od uzroka naprasne smrti je trombna embolija plućnih arterija(embolia thrombotica art.
pulmonalis). Odvajanje tromba i njegovo prenošenje u plućne arterije uvjetovano je pored ostalog i
naglim pokretima, defekacijom, naglim porastom pritiska itd.
Do nagle prirodne smrti rjeĎe dolazi usljed krvarenja iz hroniĉne grizlice ţeluca, ili zbog
vanmateriĉne trudnoće.
Poseban sudsko medicinski značaj ima naprasna smrt kod posebnog stanja organizma, kao na primjer
timiko-limfatiĉke konstitucije. U nekim slučajevima naprasne smrti, obdukcioni nalaz je negativan,
odnosno nije se moglo ustanoviti postojanje patoloških promjena, koje bi mogle objasniti uzrok smrti.
U takvim slučajevima, uvijek se naĎe
 perzistencija vilače i
 hiperplazija limfatičkog aparata, uz to
 hipoplazija arterija (aorta angusta)
 srţi nadbubreţnih ţlijezda i polnih organa.
 njeţnost i bljedoća koţe,
 heteroseksualna dlakavost osobito bručika,
 hiperplazija slezine,
 embrionalna lobulacija bubrega,
 uvećanje crevuljka,
To su znaci posebnog stanja organizma - timiko-limfatične konstitucije, koja sama za sebe nije uzrok
trenutne naprasne smrti, već samo jedan činilac, čiji istovremeni sticaj moţe proizvesti naprasnu smrt.
Prema tome, sudsko medicinski značaj timiko-limfatičke konstitucije je u tome što je kod takvih osoba
smanjena otpornost prema noksama uopšte, i izraţena dispozicija za naprasnu smrt.
U mehanizmu naprasnog umiranja, izvjesna tjelesna i psihička stanja imaju ulogu podsticajnih činioca.
To su povodi smrti (occasio mortis) koji podstiču djelovanje uzroka smrti.
Činilac koji ne podstiče, nego isključivo potpomaţe štetno djelovanje uzroka smrti je uslov smrti
(condito mortis). Podsticajni činioci su spoljašnji ili unutrašnji, moţe ih biti dva ili više. To su:
 stanje vrenja,
 alkoholisanost,
 infekcija,
 gripozna stanja,
 uzuĎenje,
 naprezanje,
 polni snošaj ("Slatka smrt") itd.
Sem kod odraslih, naprasne smrti nisu nerijetke kod novoroĎenčadi (neonatus) i dojenčadi (infans
lactens). Uzroci naprasne smrti kod novoroĎenčadi i dojenčadi su anomalije vitalnih organa, upale
respiracionih organa, digestivnih organa, poroĎajna intrakranijalna krvarenja, akutne infektivne bolesti
i dr.
47
www.belimantil.info
III. ZAŢIVOTNE, AGONALNE I POSTMORTALNE POVREDE
Prema tome, da li su povrede nanesene na ţivom, umirućem ili na mrtvom tijelu, razlikujemo
zaţivotne, agonalne i postmortalne povrede.
ZAŽIVOTNE POVREDE
To su one povrede, koje su nanesene za vrijeme ţivota (intra vitam) ondosno na ţivom tijelu.
VITALNE REAKCIJE
Da bi razlikovali zaţivotnu (intravitalnu) povredu, od one koja je nanesena na lešu, sluţe nam sve one
reakcije, koje se razvijaju prije smrti - To su vitalne reakcije.
Vitalne reakcije mogu biti cirkulacione, inflamacione, degluticione i respiracione, već prema tome iz
koje oblasti vitalnih pojava potiču.
LOKALNE VITALNE REAKCIJE –



one koje su izraţene samo na mjestima oštećenja tkiva
Primarne lokalne vitalne reakcije su:
- grušanje krvi, tromboza povrijeĎenog krvnog, suda,
- infiltracija krvi,
- hematom,
- retrakcija.
Sekundarne (kataboliĉke) vitalne reakcije spadaju
- inflmacioni procesi,
- stanična reakcija i
- emigracija krvnih stanica.
Tercijarne (anaboliĉke) vitalne reakcije spadaju
- resorpcija,
- proliferacija stanica i
- stvaranje vlakana.
– ispoljavaju se na predjelima tijela udaljenim od mjesta oštećenja. U
opšte vitalne reakcije ubrajamo:
 Haemorrhagia, (effusio sanguinis), opšta iskrvavljenost;
 Embolia (adiposa, aeria, thrombotica, parenchimatosa) ;
 Aspiratio (sanguinis, liguoris, contentionis ventriculi i dr.)
 Deglutitio (gutanje) sanguinis, liguoris, corporis alieni itd.
Vitalne reakcije kao što su haemorrhagia, embolija, thrombosis, aspiratio, deglutitio i inflamatio,
nalaze se isključivo i samo kod zaţivotnih povreda. To su apsolutne vitalne reakcije.
OPŠTE VITALNE REAKCIJE
AGONALNE POVREDE
Agonalne povrede mogu biti nanesene za vrijeme agonije i najĉešće su zadesnog porijekla. Dešavaju
se prilikom ukazivanja pomoći umirućima, bilo od strane ljekara ili od prisutnika. Na primjer
forsirano vještačko disanje i pri tom prelomi rebara, rupture organa.
Ubilačke agonalne povrede su izuzetne.
SINKOPALNE I LIPOTIMIĈKE POVREDE
Agonalne povrede mogu nastati i usljed ropca zbog tjelesne klonulosti ili zbog onesvješćenja. To su
sinkopalne i lipotimiĉke povrede. I jedne i druge su zadesne,
- sinkopalne nastaju prilikom padanja usljed tjelesne klonulosti, a
- lipotimiĉke nastaju pri padanju usljed onesvješćenja.
48
www.belimantil.info
Sinkopalne i lipotimičke povrede najčešće su:
- mehaničke - najčešće u obliku oguljotina, nagnječina, krvnih podliva, zatim razderina, ali i
sjekotina, ubodina itd
- fizičke (opečenost i ofurenost), kao i
- asfiktične (utopljenje).
Lokalizacija povreda je vrlo karakteristična i za sinkopalne i za lipotimičke povrede. To su istureni
predjeli tijela a najčešće glava i gornji i donji udovi:
- Glava - na glavi su to čeoni predio, potiljačni i sljepočni predio,
- Gornji i donji udovi - na udovima: rame, lakat, šaka, kuk, koljeno,
Obolenja koja izazivaju sinkopalne ili lipotimičke povrede su ona, koja su praćena sinkopom ili
lipotimijom, kao na primjer: epilepsija, apopleksija, stenokardije, itd. Tako i neke povrede,
nesmrtonosne ili smrtonosne, usljed padanja mogu imati za posljedicu povrede sa karakterističnom
lokalizacijom.
POSTMORTALNE POVREDE
Postmortalne povrede su sve one promjene nanesene sluĉajno ili namjerno, mehaničkim, fizičkim,
asfiktičkim, hemijskim i dr. sredstvima i načinima ali ne na ţivom tijelu, nego na lešu.
Karakteristika postmortalnih povreda je u tome, što nemaju zaţivotnih, vitalnih reakcija.
Postmortalne povrede mogu poticati
- od mrtve prirode
- od strane ţivotinja, kao što su ugrizi od pasa, mačaka, svinja, miševa, štakora, razne ptice,
vrane, gavrani i druge.
- od insekata - muhe i ličinke od muha, zatim mravi.
- od ljudi - prilikom prenošenja leševa, prilikom oslobaĎanja leša od omče i pada pri tom, zatim
od strane medicinskog osoblja prililikom ukazivanja pomoći već umrloj osobi, ali i u cilju
disimuliranja (prikrivanja) ubistva, uništavanjem identiteta (spaljivanjem, raskomadavanjem)
itd.
49
www.belimantil.info
IV MEHANIĈKE POVREDE
Mehaničke povrede su tjelesne povrede (nesmrtonosne i smrtonosne) koje su nanesene mehaniĉkim
oruĊima, odnosno predmetima koji posjeduju kinetiĉku energiju.
Mehaničke povrede mogu nastati na tri načina:
1. UDAROM (kretanjem mehaničkog oruĎa prema tijelu),
2. PADOM (kretanjem tijela prema oruĎu) i
3. SUDAROM (istovremenim kretanjem i tijela i mehaničkog oruĎa, kao što se to dešava u
saobraćajnim nesrećama, pri naletu vozila na pješaka).
Veličina mehaničke povrede zavisi od više faktora, kao što su obimnost i veličina mehaničkog oruĎa,
zatim njegova teţina, brzina kretanja itd., što znači ukoliko je mehaničko oruĎe veće i obimnije,
ukoliko je teţe, i ukoliko je njegova brzina kretanja veća, utoliko će povrede biti opseţnije i obimnije.
Mehanička oruĎa su dvojaka:
 ORUŢJA - jedna su ona, koja su napravljena i sluţe za napad i za odbranu, pa ih nazivamo
oruţjima, a to su: sva vatrena oruţja (puška,revolver, pištolj), kao i hladna (bajonet, bodeţ, kama,
sablja itd).
 ORUĐA - sva ona oruĎa, koja inače sluţe u korisne svrhe, na primjer, u domaćinstvu (kuhinjski
noţ, makaze), u poljoprivredi (vile, lopata, ašov, grablje), u zanatstvu (čekić, kliješta, svrdlo,
turpija), ali koja u izvjesnim situacijama mogu biti upotrebljena za napad i odbranu.
Druga sredstva, kao podobna, da dijelo teško tjelesno povrijede su: čvrsta (kolac, kamen, bič, korbač,
boca, gvozdena šipka, stolica); gasovite materije (kipuća voda, vrela para), kao i hemijska (otrovi).
Prema izgledu i ostalim karakteristikama, mehaničke povrede dijelimo na nespecifične mehaničke
povrede ili ozljede i specifične mehaničke povrede ili rane.
 NESPECIFIĈNE MEHANIĈKE POVREDE ili ozljede su uopšte mehaničke povrede, kod kojih na
osnovu njihovih osobina moţemo zaključiti samo da su nanesene mehaničkim oruĎima uopšte.
 SPECIFIĈNE MEHANIĈKE POVREDE ILI RANE su posebne mehaničke povrede kod kojih na osnovu
izgleda i ostalih osobenosti moţemo zaključiti da su nanesene jednom izvjesnom vrstom
mehaničkih oruĎa. Tu spadaju: razderine, sjekotine, ubodine i ustreline.
A. NESPECIFIČNE MEHANIČKE POVREDE
Ozljede su opšte mehaničke povrede, koje mogu biti nanesene raznim vrstama mehaničkih oruĎa,
šiljatim, oštrim, tupim, vatrenim, pa prema tome nisu niti specifične niti karakteristične za izvjesna
mehanička oruĎa. Zbog toga ih nazivamo nespecifičnim mehaničkim povredama.
1. Oguljotine (Excorlatio)
Oguljotina koţe je nespecifična mehanička povreda, dakle ozljeda, nanesena tangencijalnim
(uporednim ili kosim) djelovanjem mehaniĉkih oruĊa, tupim, šiljatim ili vatrenim. Oguljotina se
sastoji u lišavanju natkoţice (epidermis) i obnaţenju koţice (corium).
Po vremenu nastanka mogu biti zaţivotne, posmrtne, i agonalne.
Oguljotine su traumatske ili nozemske.
 TRAUMATSKE OGULJOTINE su opet mehaničke, fizičke, hemijske, shodno tome kojim su
povrednim sredstvima pričinjene.
 NOZEMSKE OGULJOTINE su takva oštećenja koja imaju izgled opštih ozljeda, odnosno to su
prirodna oštećenja koja nalikuju na opšte ozljede, kao na primjer oguljotine natkoţice kod
raznih dermatita, ili podlivi krvi kod hemoragične dijateze.
50
www.belimantil.info
Oguljotine mogu imati najrazličitije oblike i raznoliku veličinu. Mogu imati veličinu zrna prosa,
pšenice, graška, dlana ili zauzimati veliku površinu tijela i imati izgled geografske karte, kao što su
opseţne razgranate oguljotine nanesene u saobraćajnim nesrećama. Oguljotine u obliku crte,
nazivamo ogrebotinama.
Hrapavi predmeti, kao što je kolovoz, asfaltna cesta i slično, tangencijalnim djelovanjem, npr. kod
pada i suljanja na zemlju ili beton, mogu proizvesti paralelne crtaste ogrebotine i oguljotine, tako da
gomilice odljuštene natkoţice na jednom kraju oguljotine ukazuju na pravac djelovanja predmeta,
odnosno da je on započeo svoje djelovanje na njenom drugom kraju.
Kod zaţivotnih oguljotina, u vrijeme kada su nanesene i kada je koţa lišena natkoţice,
 odgoljena koţica se prvo ovlaţi, zatim
 pokrije bjelančevinastom limfnom tečnošću, koja
 kasnije sasuši i tvori krustu.
 ispod kruste, u toku 7-14 dana, započinje proliferacija epitelnih ćelija bazalnog sloja, i to sa
ivica očuvanog epidermisa. Ta stvorena nova natkoţica razlikuje se sada od okolne stare
natkoţice ruţičastom bojom, ona je tanka i mekana, a
 poslije izvjesnog vremena ne moţe se više razlikovati od ostale natkoţice. Iz ovoga vidimo, da
oguljotine zacjeljuju bez oţiljka.
Postmortalne oguljotine nastaju na isti način kao i zaţivotne, ali
 bez aktivnog izlivanja bjelančevinaste limfne rečnosti,
 pa prema tome nema ni stvaranja korice (crusta) proizvedene od limfe,
 nego se odgoljena koţica isparavanjem samo sasuši očvrsne i oboji ţuto mrko ili ţuto smeĎe.
Značaj oguljotina i ogrebotina natkoţice je mnogostruk:
- Nalaz oguljotina na izvjesnim dijelovima tijela, moţe biti jedini dokaz djelovanja sile,
- moţe ukazivati na cilj nasilja, ili pak,
- odati ozljedno oruĎe.
Ogrebotine ili oguljotine na vratu, u obliku luka ili crte, duţine od nekoliko milimetara, pojedinačne ili
zgomilane, ukazuju na zagušenje, to jest stezanje vrata, šakom (strangulatio manualis). Nalaz
oguljotina, nagnječina ili krvnih podliva oko polnih organa ţenskih, ili oko dojki upućuju na silovanje
ili pokušaj silovanja.
Oguljotine na unutrašnjim ogranima zovemo EROZIJE. Oguljotine na sluznicama nazivamo erosio
mucosae, a na opnicama, erosio serosae.
DESSICATIO
Promjene na koţi slične oguljotinama, ali bitno različite, su sasušenja ili sasušine koţe (dessicatio). To
su iskljuĉivo postmortalne promjene. Nastaju na onim mjestima gdje je koţa bila pritisnuta spolja,
kao što je brazda vješanja ili brazda zadavljenja. TakoĎer ustreline iz relativne blizine na leš, ostaviće
oko ulaznog otvora u koţi mnoštvo desikacija od nesagorjelih barutnih čestica.
2. Krvarenje (hamorrhagia)
Krvarenje (krvavljenje) heemorrhagia je izljev krvi iz sustava krvnog optoka (srca, arterija, vena,
kapilara) ţivog organizma,
- u tkivo,
- tjelesne duplje, ili
- izvan tijela.
Krvarenje postaje traumatički i nizomatički.
Krvarenje kod oštećenja zida krvnog suda je heemorrhagia per rhexin, a krvarenje bez oštećenja zida
je haemorrhagia per diapedesin. Kod ovog posljednjeg dolazi u obzir samo kapilarno krvarenje,
51
www.belimantil.info
protiskivanjem eritrocita kroz zid dijapedezom. Propustljivost zida krvnog suda proizvedena je
infekcijom, intoksikacijom, zastojem, poremećajem cirkulacije ili posebnim svojstvima krvi.
KRVNI PODLIV
Krvni podliv je proţimanje tkiva od istekle krvi iz povreĎenog krvnog suda koji moţe biti
-
PETECHIA ili ECCHYMOSIS - tačkasti, u koţi ili sluznicama
PURPURA HAEMORRHAGICA - mnogobrojni tačkasti, krvni podlivi u koţi, sluznicama i
SUGILLATIO ili SUFFUSIO HAEMORRHAGICA - veći površinasti krvni podlivi u koţi ili
serozama
sluznicama
-
HEMATOM
- ograničeni krvni podliv u tkivu
Izljev krvi u tkivo, kod zaţivotnog krvnog podliva, sastoji se u aktivnom utiskivanju krvi u tkivo i
proţimanjima tkiva od istekle krvi. Količina izljeva krvi u okolno tkivo zavisi od više faktora,
- od sastava tkiva (gušće ili rahlo tkivo),
- od vrste krvnog suda,
- od širine zjapa krvnog suda,
- od krvnog pritiska u datom momentu, itd.
Jače krvarenje i veći otok imamo gdje je vezivno tkivo rastresitije, zatim na mjestima gdje je jače
razvijeno masno tkivo, zatim kod male djece (zbog rastresirijeg tkiva i njeţnije koţe), kod staraca,
ţena, kod obolenja praćenih hemoragičnom dijatezom (trombocitopenije, anemije, leukoze), kao i kod
obolenja srcai krvnih sudova.
Istekla krv u tkivo se zgruša poslije nekoliko minuta (prosječno poslije pet minuta). U hematonu je
veća molekularna koncentracija nego u okolnom tkivu, pa na bazi osmotskog pritiska dolazi do
privlačenja tečnosti u hematom, usljed čega se on povećava.
Ako je krvni podliv neposredno ispod koţe, koţa je nad podlivom
- plavocrvena, odnosno modra, u daljem toku (ukoliko je povreĎeni ostao u ţivotu), dolazi do
promjene boje koţe iznad podliva, i to tako, što
- nakon 3-4 dana boja postaje ljubičasta, zatim
- nakon 7 dana zelenkasta,
- nakon 14-21 dan ţućkasta,
- kada potpuno izblijedi.
Ovo prebojavanje uslovljeno je s jedne strane usljed zgrušavanja krvne grudve, a s druge strane usljed
preobraćanja krvne boje. Hemoglobin se rastavlja na Hem (prigment) i globin (bjelančevina).
Hemosiderin daje pozitivnu reakciju sa pruskim plavilom. Prvih dana poslije povrede moţe se u
hematomu spektografski dokazati
- kiseli Met-hemoglobin,
- kasnije se stvara hematin i
- najkasnije hematoidin (ţućkast).
Prema tome, kako se krvarenje širi, razlikujemo
- Vanjsko krvarenje (sa površine tijela i iz unutrašnjih organa): epistaxis, haemoptoe, haemoptysis,
haematesis, haematuria, menorrhagia (jako krvarenje za vrijeme menstruacije), metrorrhagia
(izvan menstruacije).
- Unutrašnje krvarenja su: haemothorax, haemopericardium,haemoperitoneum, haemartros,
haematocephalus, haematocolpos, haematometra, haematosalpinx, haematonephoros, itd.
(Dali su ovo sljedeće dvije još dvije grupe zavisi kako se gleda ali evo: - Neno)
- Krvarenje u tkivo, nakupljanje krvi u tkivu i proţetost tkiva krvlju je krvni podliv - haematom.
- Taĉkasta kapilarna krvarenja, bilo per rhexin ili per diapedesin, u sluznicama i opnicama
(serosa), su haemorrhagia punctata ili ecchymoses
Kasnija sudbina krvarenja moţe biti: resorptio, solutio, incapsulatio (upalno bujanje vezivnog tkiva
52
www.belimantil.info
kao reakcija na podraţaj), organisatio, calcificatio.
SUDSKO - MEDICINSKI ZNAĈAJ KRVNOG PODLIVA:
- veličina krvnog podliva, njegov oblik i njegova lokalizacija, mogu nam dati odgovor o naĉinu
nanošenja, i o obliku povrednog oruĊa.
- zaţivotni krvni podlivi sa prebojavanjem koţe su apsolutna vitalna reakcija, pa se moţe, na
osnovu prebojavanja koţe, pribliţno utvrditi vrijeme ozljeĊivanja.
- hematom medijastinuma, kao i retroperitonealni hematom, mogu prouzrokovati šok nadraţajem
na okolne simpatičke ţivce.
- kod istovremeno nanesenih ozljeda, i potresa mozga i šoka, krvni podlivi se slabo uspostavljaju.
- razgranati i opseţni retroperitonealni, krvni podlivi, sami za sebe, ili u vezi sa drugim izlivima i
podlivima mogu sačinjavati ili dopuniti iskrvarenje.
- takoĎer prilikom nespretnog rukovanja sa leševima, prenošenja lešva, zločinačkih dijela na
leševima moţe doći do pasivnog izlaska krvi i potiskivanja krvi u okolno tkivo ali se ona lako
moţe zbrisati i sprati. kod postmortalnog pasivnog izlaska krvi iz oštećenog krvnig suda u tkivo
nema prebojavanje koţe kao što je to slučaj kod zaţivotnih povreda.
- lokalizacija krvnih podliva na donjim ekstremitetima ima poseban značaj u sudskim ekspertizama
za rekonstrukciju naletnog poloţaja vozila na pješaka.
- Sa krvnim podlivima ne smije se zamjeniti upadljivo izraţene mrtvaĉke mrlje, i prozirnost mišića
kod mršavih osoba.
- Površinski, krvni podlivi nastaju brzo, i odmah postaju vidljivi, dok duboki krvni podlivi
primjetni su tek nakon izvjesnog vremena.
- krvni podliv sam za sebe moţe biti i laka ali isto tako i teška tjelesna povreda, opasna po ţivot
tako da zahtjeva posebnu kvalifikaciju od strane vještaka
ISKRVARENJE
Iskrvarenje ili iskrvavljenost (EFFUSIO SANGUINIS) je po ţivot smrtonosni gubitak krvi, i redovno je
posljedica izlivanja krvi u vanjsku sredinu, rjeĎe izlivanja u unutrašnje šupljine a najrjeĎe usljed
podlivanja krvi. Krvni podlivi u skeletnu muskulaturu, uzrkovani mehaničkim oruĎima mogu dovesti
do velikog gubitka krvi i smrtnog iskrvavljenja. Mora postojati prisustvo velike količine izlivene krvi,
velika rasprostranjenost i znaci iskrvarenja. Kod ovakvih trauma moţe doći do insuficijencije bubrega,
koja se razvija usljed razaranja mišićnog tkiva i prodiranja raspadnih produkata u krvotok.
Iskrvarenje, ako je prouzrokovano spoljašnjim krvnim izljevima, onda je to spoljašnje iskrvarenje
(haemorrhagia exsterna) ako je prouzrokovano unutrašnji izlivima, krvi, onda je to unutrašnje
iskrvarenje (haemorrhagia interna).
Sudsko medicinska dijagnostika smrti usljed iskrvarenja postavlja se:
- na osnovu nalaza odgovarajuće povrede organa krvnog optoka srca i krvnih sudova, ili obolenja
krvnih sudova,
- na osnovu nalaza količine istekle krvi vanjskog ili unutrašnjeg krvarenja i
- na osnovu nalaza krvarenja ispod endokarda lijeve komore srca (subendokardijalna krvarenja).
Patološko-anatomske promjene usljed iskrvarenje:
 upadna anemija cjelokupnog leša, osobito koţe i vidljivih sluznica;
 slaba izraţenost mrtvačkih mrlja, ako su prisutne slabo su vidljive, blijedo crvene su boje i
pojedinačne;
 srce je skupljeno, srčane šupljine su prazne ili sadrţe nešto malo tečne krvi;
 izrazita malokrvnost svih unutrašnjih organa, posebno mozga i parenhimnih organa;
 ispod endokarda lijeve komore srca su tačkasti ili prugasti, ili pak mrljasti i površinasti podlivi;
 krv u krvnim sudovima je oskudna, tečna i svjetlije boje.
Iskrvarenje samo po sebi je apsolutna vitalna reakcija, što znači da se moţe razvijati samo kod ţive
osobe.
53
www.belimantil.info
3. Nagnjeĉina (contusio)
Nagnječina je oguljotina (excoriatio) koţe, mukoze ili seroze, sa krvnim podlivima (haematom) u
potkoţnom, submukoznom ili subseroznom tkivu.
Najčešće su potkoţne kontuzije. Neki autori smatraju da kontuzija koţe predstavlja krvni podliv, sa
djelomiĉnim oštećenjem epidermisa, ali i bez oštećenja epidermisa.
Najčešće kontuzije unutrašnjih organa su kontuzije mozga i kontuzije organa digestivnog trakta,
ţeluca i crijeva.
Kontuzije mozga imaju poseban sudsko-medicinski značaj što mogu biti prisutne prilikom ozleĎivanja
glave a bez preloma kostiju lobanje, i što mogu nastati kako na mjestima neposrednog udara, tako i na
mjestima posrednog djelovanja protiv-udara (contre-coup).
4. Rascjep (ruptura)
Rascjep (ruptura) je nespecifična mehanička povreda, ozljeda, mekog tkiva unutrašnjih organa u
obliku brazdastog raskida.
Rascjepi se dešavaju kako na parenhimnim organima: ruptura traumatica hepatis, lienis, renis,
pulmouis, tako i na šupljim unutrašnjim organima: ruptura traumatica ventriculi, intestini tennuis,
ruptura traumatica myocardii.
Kod izvjesnih obolenja postoje i spontane rupture: ruptura spontanea lienis, uteri, itd.
5. Prelom (fractura)
Prelom (factura) je prekid kontinuiteta koštanog tkiva, kosti (fractura osseum) ili hrskavice
(fractura cartilaginis).
Prekid kontinuiteta koštanog ili hrskavičnog tkiva djelovanjem sile je traumatiĉni prelom (fractura
traumatica), a prekid kontinuiteta koštanog ili hrskavičnog tkiva usljed obolenja, najčešće
inflamatornog ili neoplazmatičnog je spontani ili patološki prelom.
Kada su patrljci kosti pokriveni neozlijeĎenom koţom, to je zatvoreni prelom a kod otvorenog
preloma (fractura complicata) istovremeno sa prelomom kosti na istom ili bliţem mjestu
povrijeĎena je koţa.
Ako je kost prelomljena na dva dijela, odnosno na dva ili više mjesta onda je to fractura duplex,
fractura multiplex seu comminutiva.
Prelom nastao na mjestu djelovanja sile je neposredni ili direktni prelom, a ako je prelom nastao na
udaljenom mjestu od djelovanja sile onda je to posredni ili indirektni prelom. Ovi posljednji
najčešće su na rebrima, lobanjinim kostima i kičmenom stubu.
Kada je kost prekinuta potpuno u cijeloj debljini ili cijeloj duţini, i kada postoji razmak izmeĎu
prelomljenih površina, onda je to potpuni prelom, kada kost nije potpuno prekinuta imamo
nepotpuni prelom
Tri su oblika nepotpunog preloma:
- Infractio (napuknuće, zalom) podrazumijeva djelimični prekid kontinuiteta kosti u njegovoj
debljini;
- Fragmentum, abris fractura (odlom) otkinuće dijela kosti, najčešće neke kvrge;
- Fissura (pukotina) - prekid kontinuiteta kosti kada je kost djelomično prelomljena u svojoj
duţini, pri čemu je prvobitni oblik kosti odrţan.
Za sudsko medicinske potrebe vaţno je utvrditi mehanizam nastajanja preloma, da li je prelom
nastao usljed pada, ili je prelom nastao kao posljedica direktnog udara.
54
www.belimantil.info
Po pravilu:
 POPREĈNI PRELOMI posljedica su direktnog udara – najčešći su Fractura scapulae, izolirane
fractuae ulnae su najčešće posljedica direktnog udara tupinom zamahnulog mehaničkog oruĎa.
 SPIRALNI PRELOMI tipični za pad. Najčešći su: Factura claviculae najčešće je posljedica
indirektnog djelovanja prilikom pada, kosi prelom humerusa, kao i interkondilarni prelom
humerusa nastaju najčešće padom, kao i fractura radii loco tipico, fractura colli femoris,
fracturae peivis, fractura compressiva vertebrae itd.
Kod preloma kostiju, mogu nastati oštećenja okolnog tkiva, posebno krvnih sudova i ţivaca. Ozljede
krvnih sudova mogu biti praćene sa upalom i stvaranjem tromba u krvnom sudu (thrombophlebitis), a
isto tako i bez upale a sa stvaranjem tromba (phlebothrombosis), te odvajanjem tromba sa
sljedstvenom embolijom plućnih arterija. TakoĎer, nije nerijetka i masna embolija.
6.Išĉašenje (luxatio)
Iščašenje (luxatio) je stanje kada se plohe ili dijelovi kosti koje ĉine zglob pomaknu, pri ĉemu moţe
doći i do puknuća ĉaure i ligamenata koji fiksiraju zglob.
Iščašenja nastaju u najvećem broju slučajeva indirektnim djelovanjem sile, na primjer padom na
ispruţenu ruku, dok su znatno rjeĎa usljed direktnog djelovanja sile
Nepotpuno išĉašenje (subluxatio) - Ako su zglobne površine ostale u djelomičnom kontaktu.
Diastasis (odvajanje) je poremećaj sklopa zgloba ili šava. Na primjer: diastasis articuli sacroiliaci ili
diastasis suturae cranii.
7. Razorenje (destrucio, conquasatio)
Razorenje ili razorina je ozljeda, kod koje je uništen sklop tkiva, organa, tako da je razoreni organ
potpuno razobliĉen, uništen.
Proizvod su djelovanja teških i tupih mehaničkih oruĎa (ţeljeznica, tramvaj, motorna vozila, itd.).
Razorenja su najčešće zaţivotna, ali mogu biti i postmortalna.
8. Raskomadavanje (detractio)
Raskomadavanje (detractio) je razdvajanje pojedinih dijelova tijela, glave, ekstremiteta, ili trupa
od ostalog tijela. Moţe biti
 ZAŢIVOTNO (najčešće zadesnog i samoubilaĉkog porijekla, rjeĎe ubilačkog), ali i
 POSMRTNO (radi lakšeg ostranjivanja leša, ili u cilju skrivanja identiteta).
B. BOL I SUDSKO MEDICINSKI ZNAČAJ BOLA
Receptori za bol su senzibilni ţivčani okrajci, koji se razgranjuju pod površinom tijela i u unutrini. Bol
je neprijatan osjećaj izazvan nadraţajem ili oštećenjem senzibilnih ţivaca.
Nadraţaj ili oštećenje senzibilnih završetaka ili vlakana moţe biti izazvan traumom (mehanički,
fizički, hemijski), a moţe biti izazvan i obolenjem.
Intenzitet bola zavisi od više faktora, u prvom redu od jačine nadraţaja, zatim od individualne
osjetljivosti, a isto tako i regionalne osjetljivosti.
 Smanjena osjetljivost za bol se javlja pri velikom umoru, jakim uzbuĎenjima, kod hiseteričnih,
afektivnih i stuporoznih stanja, kod alkoholisanosti, a
 Povećana osjetljivost za bol se javlja kod neispavanosti, izloţenosti hladnoći, kod nekih
neuropatskih i psihopatskih stanja, kao što su hipohondrije i neurastenije. Pojačano reagovanje na
podraţaj nazivamo hiperalgezija.
55
www.belimantil.info
U koţi se nalaze osjetne tačke za bol, za dodir, za hladno, za toplo. Gustoća algičnih tačaka za bol je
različita. Oni organi koji mogu da bole su algiĉni organi. Na prvom mjestu je ţivčani sistem. Svaki
podraţaj aferentne grane daje jasnu bol.
 Algiĉno osjetljivi su: prugasti mišići, periost, vanjsko tkivo krvnih sudova, pleura parietalis,
peritoneum parietale, moţdanice, sluznice, koţa.
 Slaba osjetljivost na bol ili ne reaguju bolno na podraţaje: mozak, jetra, pluća, pleura
pulmonalis, itd.
Impuls za bol nastaje na slobodnim okrajcima senzibilnih ţivaca i pripada perifernom neuronu.
Njegov neurit preko straţnjih rogova kičmene moţdine prelazi u drugi neuron (fasciculus spinothalamicus) koji završava u vidnoj humci (thalamus). Terminali neuron (fasciculus thalamo-corticalis)
završava u osjetnim centrima ko-rteksa postcentralne i parijetalne vijuge.
Kvalitet bola je različit, moţe biti mukao, tup, u obliku pritiska, oštar kao da peče, grčevit, u obliku
štipanja, ţiganja, sijevanja. Trajanje bola je takoĎer različito. Vrlo intenzivni bolovi su obično
kratkotrajniji. Bol moţe biti i kontinuirana. Intermitentni bolovi mogu se javljati i paroksizmima.
Primarna bol se javlja istovremeno sa povredom, a sekundarna nakon izvjesnog vremena, satima ili
danima nakon povrede ili oboljenja. Bol se moţe javiti spontano, a moţe i na pritisak.
U pogledu rasprostiranja bola, bol se moţe poklapati sa mjestima povrede, a moţe projicirati u koţnu
zonu koja pripada Istoimenom segmentu intervacije kao i visceralni organ (Hedove zone). To je
prenesena bol.
Površinska bol odnosi se na koţu, vidljive sluznice, za razliku od duboke boli koja se odnosi na
visceralne organe, mišiće, tetive. Kod vrlo jake boli dolazi do vegetativnih reakcija (kolaps, pad
pritiska) i refleksnog spazma mišića (defense musculaire) kod apendicitisa, ukočenost vrata kod
meningitisa.
SUDSKO MEDICINSKI ZNAĈAJ BOLA
Bol moţe biti motiv lišavanja sopstvenog ţivota (suicidum), incijator oduzimanja tuĎeg ţivota
(homicidium) ,a isto tako bol moţe biti saučesnik u zadešavanju.
Neadekvatno liječenje kod izvjesnih oboljenja moţe dovesti do prikrivanja bola i tako postati lapsus
medici.
Nadalje, bol moţe biti jedini dokaz povreĎivanja ili oboljenja. Bol moţe predstavljati oteţanu okolnost
krivičnog djela.
Prikrivanje bola (disimulacija), pretvaranje (simulacija) i pretjerivanje (agravacija), Česta je pojava u
praksi ljekara, na što treba obratiti naročitu paţnju. Čest zahtjev u naknadi takozvane neimovinske
štete, je naknada za pretpljene bolove, poznato kao "bolnina". Sudsko medicinski vještak u takvim
slučajevima treba da ocijeni koliki je intenzitet bola, kao i trajanje bola.
Pored bola, u slučajevima vještačenja neimovinske štete, kao posljedica tjelesnih povreda, dolazi u
obzir strah i umanjenje opšte ţivotne sposobnosti. Kod primarnog straha, koji je uvjetovan
neposrednom opasnošću i koji se javlja u vrijeme povreĎivanja, sekundarni strah se javlja kasnije, u
toku liječenja. Sa forezičnog gledišta treba razlikovati
 prepast,
 zaprepaštenje,
 prestravijenost,
 smrtni strah,
 panični strah.
Pod pojmom umanjenje opšte ţivotne sposobnosti, spadaju fizička i pshihička oštećenja pojedinih
funkcija, koje umanjuju ili onemogućavaju opšte ţivotne funkcije. Umanjenje opšte ţivotne
sposobnosti razlikuje se od umanjenja radne sposobnosti. Na primjer: gubitak malog prsta kod
violiniste teško oštećuje njegovu radnu sposobnost, dok ne predstavlja smanjenje ţivotne sposobnosti.
Gubitak donjeg ekstremiteta ne znači radnu nesposobnost kod izvjesnih profesija (urar), dok teško
smanjuje opštu ţivotnu sposobnost.
56
www.belimantil.info
C. SPECIFIČNE MEHANIČKE POVREDE (RANE)
Rane su specifične posebne mehaničke povrede, čija svojstva ukazuju da su nanijeta izvjesnim
mehaničkim oruĎima, tupim, oštrim, šiljatim i vatrenim, pa razlikujemo
 razderine,
 sjekotines
 ubodine i
 ustreline.
Kod svih rana nalazimo otvor rane i prostor rane. Prilikom opisivanja rana treba prvo utvrditi
 tačnu lokalizaciju rane pomoću fiksnih račaka,
 veličinu, oblik, ivice i uglove rane, strane i dno rane, kao i sadrţaj u rani.
 Kod prodornih rana treba utvrditi kanal rane i pravac prodora.
1.Razderina (vulnus lacerum)
Razderina je specifiĉna mehaniĉka povreda, rana, nanesena tupim mehaniĉkim oruĊima,
pljosnatom, obliĉastom ili bridastom površinom. Razderne rane mogu nastati na tri načina:
 udarom,
 padom i
 sudarom.
Veličina i oblik razderine zavisi od brzine, teţine i obimnosti mehaničkog oruĎa.








otvor razderine je redovno nepravilnog oblika,
ivice otvora su neravne, nagnječene, krvlju podlivene.
oko otvora rane, koţa moţe biti u različitoj širini lišena natkoţice.
u otvoru rane moţe se naći razoreno tkivo krv, strani sadrţaj, prijavština.
otvor razderine je uvijek u koţi, a prostor i dno razderine su ispod koţe.
strane prostora su neravne, nagnječene, krvlju podlivene.
strane razderine su većinom rastavljene ali suprotni krajevi mogu biti povezani mostićima
odrţanog čvršćeg tkiva.
zidovi razderine mogu biti okolo podriveni, što je vaţan znak da je djelovalo tupo mehaničko
oruĎe.
rana, nastala pljosnatim ili bridastim mehaničkim
oruĎima tako da su neka tkiva samo nagnjeĉena a druga razderana.
RAZDEROTINA (VULNUS LACERO-CONTUSUM) je
kao podvrsta razderine, ima pribliţno pravilan oblik, cjepast ili čunjast, brazdast prostor, djelimično glatke ivice i strane, pa se zbog toga lako moţe zamijeniti sa
sjekotinama.
Prskotina se razlikuje od sjekotina, prvo što prskotine nastaju na onia mjestima gdje je koţa zategnuta,
pa dejstvoa tupine mehaničkog oruĎa koţa prska u pravcu svoje lokalne cjepljivosti, i drugo, što
prekid tkiva ispod koţe nije potpun. Otuda kod prskotina nalazimo "mostiće tkiva" što povezanost
suprotnih zidova otvora prskotine neprekinutim i otpornijim sastojcima tkiva.
PRSKOTINA (VULNUS CAESUM)
PRSKOTINA
SJEKOTINA
pravilan oblik-crtast, cjepast, čunjast
tupo mehaničko oruĎe
ivice otvora djelimično glatke
na mjestima gdje je zategnuta (poglavina)
prekid dubljih slojeva nije potpun "mostići tkiva"
pravilan oblik, crtast, cjepast, čunjast
oštro mehaničko oruĎe
ivice otvora glatke, nenagnječene
svuda, na ma kojem dijelu tijela
prekid dubljih slojeva potpun
Kod tranzicije (pregaţenje) usljed naglog napinjanja koţe, razderine mogu imati linearan oblik i
nenagnječene rubove. Takve razderine nalazimo u koţi prepona. Isto tako, pri udaru vozila u pješake
od pozadi, usljed naglog zabacivanja glave unazad, razderine na prednjoj strani vrata mogu imati
linearan oblik i nenagnječene rubove. Karakteristična povreda za tranziciju je
57
www.belimantil.info
DECOLLEMENT, AVULSIO,
kod koje je koţa odvojena, tako da se ispod koţe formira šupljina u obliku
"dţepa" ispunjena krvlju i najčešća na donjim udovima, kao i na leĎima. Ova ozljeda nije
karakteristična za direktni udar motornim vozilom, nego samo za pregaţenje.
UJEDNA RANA (VULNUS MORSUM) je
podvrsta razderine, nastaje kao posljedica ozlijeĎivanja zubima,
čovječijim ili ţivotinjskim.
Ĉovjeĉije ujedine koje potiĉu od sopstvenih zuba i nastaju prilikom jedenja, onesviještenosti, kod
epileptičkih, ili drugih toničnih kontrakcija. Mogu nastati prilikom pada na donju vilicu isto tako i
aktivnim udarom u predio donje vilice.
Ĉovjeĉije ujedine koje potiĉu od tuĊih zuba su po pravilu na istaknutim dijelovima tijela (nos, prsti,
aurikula), a nastaju pri tučama, silovanju, kod nasilnog mehaničkog udušenja (oclusio nasi et oris,
strangulatio manualis, compressio thoracis).
Ţivotinjske ujedine su zaživotne (pas, mačka, konj, vuk) i postmortne (pacov, pas, mačka). Najčešće
su na ekstremitetima, rukama i nogama. Treba razlikovati ujedine od
 ţivotinja mesoţdera - ujedine su bliţe ubodinama, zbog oštrih šiljastih zuba, osobito očnjaka
 ţivotinja biljojeda - zbog pljosnatih i ravnih kruna, ujedine bliţe razderinama.
Sudsko-medicinski značaj ujedina je u tome, što se na osnovu izgleda i oblika ujedine moţe
identificirati i izvršilac ujedine.
od ujedne rane. Kod ujedne rane dolazi do prekida kontinuiteta koţe,
a kod ujeda ne dolazi do prekida kontinuiteta koţe,i oblik ujeda ima oblik zubala sa otiscima zuba u
koţi u obliku oguljitina i krvnih podliva.
UJED (MORSUS) treba razlikovati
2. Sjekotina (vulnus scissum, vulnus seccatum)
Sjekotina, rezna rana (vulnus scissum, vulnus seccatum) je specifiĉna mehaniĉka povreda, nanesena
oštrim mehaniĉkim oruĊima, tangencijalnim prevlaĉenjem preko koţe. Sjekotine nastale udarcem
oštrice sjekire, sablje, mača, su vulnera seccata.
Početak povlačenja oštrice sječiva preko koţe je dublji, dok je završetak sječenja plići.
 Otvor sjekotine je pravilan, čunjast, vretenast, crtast, a prostor sjekotine je brazdolik.
 Ivice otvora su glatke, ravne, nenagnječenje, krvlju nepodlivene, i na oba kraja su pod oštrim
uglom. Katkada ivice sjekotine mogu biti malo neravne i malo nagnječene, ukoliko je oštrica
sječiva zatupljena ili ako je sječivo djelovalo zamahom.
 Na ivicama i oko uglova mogu se naći zasjeci, koji nam ukazuju,da je oruĎe mijenjalo svoj pravac,
odnosno da je povlačenje oštricom vršeno više puta.
 Strane (zidovi) sjekotine su glatke, ravne, nenagnječene, krvlju nepodlivene.
 Ivice i zidovi sjekotine većinom se ne dodiruju, i zbog toga zjekotina zjapi. Zjap sjekotine
uslovljen je retrakcijom presječnog tkiva, a isto tako i od podudaranja ili nepodudaranja
presječenog tkiva sa pravcem presjeka. Ako sila djeluje u pravcu pruţanja elastičnih vlakana u
koţi, onda je otvor (zjap) sjekotine mali, obrnuto, ako je sjekotina ukrštena sa pravcem pruţanja
elastičnih vlakana, onda je zjap sjekotine veći.
 Dno sjekotine je crtasto, kada je sjekotina u punom tkivu, i dno je pliće prema uglovima, odnosno
krajevima sjekotine.
Po porijeklu sjekotine su:
 zadesne,
 samoubilačke,
 defanzivne (u samoodbrani),
 samopovredilačke (automitilatio) i
 ofanzivne (zlonamjerno povreĎivanje).
58
www.belimantil.info
SJEKOTINE VRATA (KLANJE)
Poseban sudsko-medicinski značaj imaju sjekotine vrata (klanje). Sjekotine vrata po porijeklu su
najčešće samoubilačke i ubilačke, izuetno su zadesnog porijekla.
Samoubilaĉke sjekotine vrata, najčešće su i redovno
 u gornjoj trećini vrata izmeĎu tireoidne hrskavice i jezične kosti, rjeĎe su na grkljanu i dušniku
 veći dio sjekotine je na lijevoj strani vrata (kod dešnjaka), i prostire se s lijeva-udesno i odozgo
nadole (koso), dok je kod ljevaka lokalizacija sjekotine i pravac prostiranja obrnut.
 Dubina sjekotine je različita, početak sjeceaja je dublji, završetak plići.
 Kod samoubica krv se sliva uglavnom odozgo nadole i preko prednje strane vrata i grudnog koša.
 Uporedne sjekotine ili zasjeci duţ ivica glavne sjekotine su "probni rezovi", paralelni su sa
glavnom sjekotinom i nalaze se uz glavnu sjekotinu, ili su u neposrednoj njenoj blizni, ali mogu
biti i udaljeni od glavne sjekotine,
 istovremeni nalaz sjekotina na rukama, sa više sigurnosti ukazuje na samoubistvo.
Nalaz sječiva u šaci, kao i okrvavljenost koţe šaka, ne isključuju ubistvo, niti dokazuju samoubistvo,
jer šake mogu ostati neokrvavljene, ako je prevlačenje noţa izvršeno naglo. S druge strane
okrvavljenost šaka moţe poticati i usljed toga, što se povreĎeni instiktivno hvataju mjesta, povrede
kao što ubica moţe namjerno uprljati lake ţrtve u cilju fikcije.
Ubilaĉke sjekotine su preteţno
 na desnoj strani vrata, poprečno su poloţene ili koso, ali za razliku od samoubilačkih, s lijevaudesno i odozdo-naviše
 dubina sjekotine je veća, zasječen ili presječen kičmeni stub sa velikom vjerovatnoćom ukazuje na
ubllačko porijeklo.
 Kako ubica najčešće djeluje pozadi ţrtve, slivanje krvi ţrtve je prema pozadi i iza vrata, po koţi
leĎa.
 Usljed pruţanja otpora ţrtve, nalaz sjekotina na licu, nosu, a posebno na dlanenoj strani prstiju kao
i koţe dlana, nagovještavaju ubistvo.
 Kod ubilačkog klanja, za razliku odsamoubilačkog, moţe se naći zasječenost: kragne ili kravate!
TakoĎer odsustvo mehaničkog oruĎa noţa, nije pouzdan pokazatelj ubistva, jer i kod samoubilačkog
klanja oruĎe moţe biti namjerno uklonjeno od prisutnika ili od zainteresovanih.
SJEKOTINE NA RUCI
Sjekotine na ruci, poĉev od palĉane kosti sa jasnim i dubljim poĉetkom sjeĉenja, a prema lakatnjaĉi
sa plićim završetkom sječenja i produţetkom u crtastu ogrebotinu, kao i kosi poloţaj sjekotine
ukazuju sa velikom vjerovatnoćom na samoubilačko porijeklo sjekotine.
Sjekotina samoubica karakteriše zbijenost većeg broja sjekotina, neznatan razmak i paralelni tok.
SJEKOTINE KOD SEKSUALNIH UBISTAVA
Sjekotine kod seksualnih ubistava karakteristične su po tome što ubica sijeĉe organe koji su pobuda u
motivaciji ubistva (dojke, polni organi, materica).
VRIJEME POVRIJEĐIVANJA I SJEKOTINE
Na osnovu promjena na sjekotinama, moţe se odrediti vrijeme povreĎivanja.
 Kada proĊe više od 12 sati - ivice su sjekotine otečene, crvene, slijepljene krvlju i postoji
infiltracija lekocitima,
 Poslije 24 sata - nastaje proliferacija vaskularnog endotela i pojava ćelija vezivnog tkiva.
 Poslije 3-5 dana - nastaje zadebljanje i proliferacija krvnih sudova.
59
www.belimantil.info
3. Ubodina (vulnus punctum)
Ubodina (vulnus punctum, vulnus ictum) je specifična mehanička povreda, rana, nanesena šiljatim
mehaniĉkim oruĊem. Mehanička oruĎa koja mogu proizvesti ubodine su dvojaka:
a) imaju samo šiljak kao što su ekser, klin, šilo, vile, igla
b) sem šiljka imaju i oštricu - noţ, kama i noţu slična oruĎa.
Ubodina nastaje prodiranjem ubodnog oruĎa u pravcu svoje uzduţne osovine u tijelo radi čega nastaje
nesrazmjernost izmeĎu malenog otvora (ulaza) i duţine prodora ubodine.
Oblik ulaza ubodne rane je raznolik i zavisan prvo od poprečnog presjeka ubodnog oruĎa, i drugo,
od pravca cjepljivosti koţe na dotičnom mjestu. Prema tome,
 ulazni otvor rane moţe biti cjepast, u obliku crte, trouglast, klinast, okrugao, čunjast, vretenast.
 Ukoliko je pravac ubodine ukršten sa pravcem cjepljivosti koţe na dotičnom mjestu dolazi do
zacjepljivanja na uglovima otvora rane, pa će otvor rane imati čunjast ili cjepast oblik, neovisno o
obliku poprečnog presjeka bodiva.
Veliĉina ulaza ubodine takoĎer zavisi od pomenuta dva faktora, prvo od poprečnog presjeka ubodnog
oruĎa, i drugo od rastegljivosti koţe na dotičnom mjestu. Usljed ta dva faktora, dolazi do zjapljenja
otvora ubodine i njenog skraćenja. Prilikom mjerenja ubodne rane, treba izmjeriti
 njenu duţinu (od jednog ugla do drugog), zatim
 njenu širinu (zjap).
 stvarnu duţinu - Sastaviti suprotne ivice i onda opet izmjeriti duţinu da se dobije stvarna
duţina otvora ubodine.
Strane ubodnog prostora su glatke, većinom krvlju nepodlivene ili neznatno krvlju podlivene.
Ako ubodina, sem ulaznog otvora ima i izlaz, onda to nazivamo probodina. Ako je bez izlaznog
otvora, tako da prodor odnosno ubodina završava u tkivu onda to nazivamo zabodina.
Kanal moţe biti i duţi nego što je stvarna duţina ubodnog oruĊa, usljed ugibanja mekih dijelova
tkiva pod pritiskom (ubodine u trbuh.)
Dno ubodine - u kriminalističkom smislu poseban značaj, naročito ako se nalazi u koštanom tkivu, jer
se spektrohemijski mogu utvrditi tragovi oruţja i strana tijela, što moţe biti pouzdan dokaz za
identifikaciju.
Po porijeklu ubodine su najčešće samoubilačke i ubilačke, dok su zadesne ubodine rjeĎe.
SAMOUBILAĈKE UBODINE
 Lokalizovane samo na dohvatu ruke. Tipična lokalizacija je predio srca, dakle najčešće su na
prednjoj lijevoj strani grudnog koša, u srčanom predjelu, a rjeĎe je to predio trbuha.
 Katkada, oko glavne rane, mogu se naći ubodine. To su takozvane "probne ubodine". One su
zbijene, na uskom su prostoru, i kanal svih tih ubod ima ima isti pravac.
 Kod samoubica dešnjaka, pravac prodora ubodine, odnosno kanal ubodine, prostire se od sprijeda
put pozadi, s desna u lijevo, i odozgo nadole.
 Ubodna rana je obično na odgoljenom mjestu.
 Kod samoubica, mogu se naći sjekotine na krajnjim falangama prstiju šake, najčešće na srednjem
prstu i kaţiprstu šake, a potiču od ukazivanja mete ili pridrţavanja ubodnog oruĎa na mjestu
ubadanja.
UBILAĈKE UBODINE
 Lokalizovane su i na teško pristupačnim mjestima za samoupovreĎivanje, odnosno, mogu se naći
na svim predjelima tijela.
60
www.belimantil.info



Ubodine nisu lokalizovane na uskom prostoru kao kod samoubilačkih, nego na velikoj površini, na
ma kojoj strani tijela.
Kanali ubodina imaju različite pravce.
Dok je to kod samoubilačkih ubodina ogoljeno mjesto, ubilačke se nanose kroz odjeću.
SLIĈNOST SA USTRELINAMA
Kod djelovanja šiljka mehaničkih oruĎa, kao što je zub od vila, ekser, šiljati vršak kišobrana i sl.,
nastala ubodina moţe izgledati kao rupa od projektila vatrenog oruţja, pa se moţe i zamijeniti.
Naročito onda, ako je šiljak mehaničkog oruĎa zaprljan, pa se obriše na mjestu ulaza kroz koţu i moţe
izgledati kao kolutasta brisotina kod ustrelina.
4. Ustrelina (vulnus sclopetarium)
Ustrelina (vulnus sclopetarium) je specifiĉna mehaniĉka povreda, rana, nanesena projektilom
ispaljenim iz ruĉnog vatrenog oruţja.
Ručna vatrena oruţja, imaju kratku ili dugačku cijev, i to vojna oruţja (pištolj, revolver, puška,
mitraljez), zatim lovačka oruţja, sportska oruţja, oruţja sa prigušivačem, kao i ručno pravljenje oruţja
("krateţ").
Unutrašnja strana cijevi vatrenih oruţja je ili glatka, kao kod sačmarica, ili ima ţljebove, vodišta
cijevi, koji omogućuju projektilu rotacione kretanje.
Duţina izmjerena izmeĎu dva suprotna polja cijevi je kalibar i on se označava sa milimetrima. Nalaz
projektila u tijelu i mjerenjem projektila moţe nam dati odgovor samo o kalibru projektila ali ne i o
kalibru oruţja. Jer municija manjeg kalibra, moţe biti upotreljena za oruţje većeg kalibra cijevi, i
obratno. Kod lovačkih pušaka, sačmarica, kuglice, odnosno sačma, izraţavaju sa brojevima, pri čemu
manji broj odgovora većoj širini cijevi, veći broj manjoj širini cijevi.
Kretanje projektila je dvostruko: propulzivno to jest unaprijed i rotaciono - oko svoje osovine.
Na svota putu projektil moţe da prednjači vrhom, moţe da se izvrće, moţe biti deformisan ali i
fragmentisan, pri čemu oblik i veličina ustreline moţe biti izmijenjena. Pri udaru o čvrste predmete,
projektil moţe biti odbijen, odnosno skrenut sa svoje putanja, Odskok zrna koje se koso odbilo i
promijenilo pravac, naziva se rikošet (ricocheti, odskok bačenog kamena površinom vode)
Prema tome kolika je razdaljina izmeĎu usta cijevi vatrenog oruţja i ustreljenog tijela i da li je
ustrelina proizvod samo dejstva probojne snage projektila ili je proizvod i dejstva barutne eksplozije
dijelimo i
1. razlikujemo ustreline iz daljine
2. ustreline iz blizine koje se dijele na ustreline iz
a. neposredne (apsolutne) blizine
b. posredne (teletivne) blizine.
USTERLINE IZ DALJINE
Su takve ustreline, koje su isključivo nanesene dejstvom projektila odnosno njegovom probojnom
snagom. Ustrelina iz daljine nanesene su na rastojanju od 15-20cm za pištolje, 50-60cm za revolvere i
puške na rastojanju više od 100-150cm.
Znaci probojne snage projektila na mjestu ulaska i prodiranja projektila u tijelo su:
- DEFEKT KOŢE, RUPA U KOŢI, i to u slučajevima kada projektil ulazi kroz koţu sa
 velikom kinetičkom energijom, ulaz će biti manji ili isti kao kalibar projektila.
 ako je kinetička energija projektila mala ili ako je brzina mala ("malaksao projektil") onda se
koţa na mjestu ulaska projektila rasteţe i prska, i u tom slučaju ulaz ima oblik prskotine ili
razderine, i tada ne postoji defekt tkiva.
- NAGJEĈENI PRSTEN (ANULUS CONTUSIONIS) nastaje prodiranjem projektila kroz koţu, koja se na
61
www.belimantil.info
mjestu ulaska, projektila udubljava u obliku lijevka sve dotle, dok to dopušta njena elastičnost. Kada je
prekoračena granica rastegljivosti koţe onda se ona procijepi pri čemu u koţi ostaje defekt u obliku
rupastog otvora. Koţa oko otvora je u širini od 1-3 ili vise milimetara lišena natkožice a odgoliena
kožica je krvlju podlivena. Oguljotina natkoţice oko otvora je proizvod trenja strana projektila, a krvni
podliv zgnječanja koţice. Prema tom nagnječni prsten čini spreg oguljotine i krvnog podliva.
Ako projektil ulazi u tijelo pod pravim uglom, onda je nagnječni prsten jednake širine i koncentričan
pa se osnovu nagnječenog prstena i ostalih osobina ulaznog otvora, moţe se odrediti ugao ulaska
projektila u tijelo.
Nagnječni prsten moţe biti i na izlaznom otvoru, ako je koţa na mjestu ulaska projektila pritisnuta
(opasač, zid, kamen). To je laţni nagnjeĉeni prsten, ili ekstenzioni prsten.
- PROJEKTILNA BRISOTINA nije redovan nalaz svih ustrelina. Nastaje duž unutrašnjeg pojasa
nagnječenog prstena tako, što se projektil prilikom ulaska kroz koţu obrišes i ostavi tragove sa svoje
površine zaprljane garom, mašću itd. Projektilnu brisotinu nalazimo, samo ako projektil nije prošao
kroz odjeću, jer bi se tada obrisao o odjeću i tragove sa svoje površine ostavio na odjeći.
- OBLIK ULAZA USTRELINE iz daljine je kruţan ili ovalan (jajast) zavisno od toga, da li je projektil
ušao u tijelo pod pravim uglom i svojim vrhom, ili je ušao pljoštimice. Usljed retrakcije tkiva, ulaz je
manji od poprečnog presjeka projektila ili uzduţnog presjeka projektila ako je projektil ušao
pljoštimice.
Okolo otvora je nagnječeni prsten, sa ivicama koje su intravertirane
- KANAL - Kod svih specifičnih mehaničkih povreda, rana ima svoj otvor i prostor. Kod ustrelina
prostor rane prodor ili kanal (canalis), moţe biti
 cilindriĉan  ljevkast - proširuje od ulaza prema izlazu u obliku lijevka, usljed sekundarnog povećanja
projektila razorenim tkivom ("sekundarni projektil").
 nepravilan  u obliku polukanala (semicanalis) - kod tangencijalnih ustrelina
- ZIDOVI - prodora projektila su nagnječeni i krvlju podliveni.
- IZLAZ USTRELINE (kod prostrelina), je nepravilnog oblika, veći je od ulaza, sa ekstravertiranim
ivicama, i bez nagnječenog prstena.
Na pljosnatim kostima (lubanja, sternum, scapula, os ilium) kanal
ima oblik zarubljene kupe, rupa na spoljašnjoj ploči ulaska
projektila je manja, dok je na unutrašnjoj ploči veća. To dolazi
otuda, što spoljašnju ploču podupire unutrašnja ploča.
Sl. 32. - Projektil uzlazi pod pravim uglom na pljosnatoj kosti.
B) USTRELINE IZ BLIZINE
Ustreline iz blizine su takve ustreline koje su rezultat probojne snage projektila i barutne
eksplozije.
Opaljenja metka je sloţen termo-gaso-dinamički proces, pri čemu se energija baruta pretvara u
toplotnu, a zatim u kinetičku energiju.
62
www.belimantil.info
Poslije eksplozije jedan dio barutnih zrnaca (10%), djelimiĉno sagori ili ne sagori, pa ona pod
pritiskom gasova dobivaju kinetičku energiju i na odreĊenom rastojanju mogu da probiju natkoţicu i
koţicu i da uĊu u poĉetni dio kanala.
BARUTNA ZRNCA
se nalaze kod ispaljenja iz pištolja i revolvera na rastojanju od 25-40 cm, a puške od
1-1,5 metar.
Oblik naslaganih ili utisnutih barutnih zrnaca u koţi moţe biti kruţan ili ovalan, već prema tome, da li
je ispaljivanje vršeno pod pravim uglom ili,, koso pod oštrim uglom.
Prečnik rasipnog lijevka barutnih čestica je veći ili manji, što je ovisno od rastojanja izmeĎu usta cijevi
i tijela.
Barutna zrnca mogu se dokazati pomoću di-fenilamina i sumporne kiseline kao i metodom WAKERMAYER pomoću Lungeovog reagensa.
na ustreljeno tijelo djeluje opečenošću i ogarenošću, a na dlakama izaziva
osmuĎenost. Ogarenost od barutnog dima moţe biti mrkocrne boje (od crnog baruta), ili mrko sivo
ţućkaste boje (od malodimnog baruta).
Ogarenost kod pištolja moţe biti sa rastojanja do 20 cm, kod revolvera do 35-40 cm, a kod pušaka do
80 cm, i intenzitet kao i površine ogarenih dijelova zavisna je od rastojanja usta cijevi i ustreljenog
tijela, kao i od ugla pod kojim je ispaljivanje vršeno. U gareţi se mogu naći Fe, Cu, Pb, Antimon i
dokazati spektroskopski.
BARUTNI PLAMEN
dejstvo barutnih gasova ispoljava se, ako je ispaljivanje iz pištolja, s rastojanja od 3
cm, a puške od 10 cm. Dejstvo gasova na koţu moţe se ispoljiti u vidu sitnih ekskorijacija, pa ĉak i
sitnih otvora koje proizvode molekule gasa (blast). Dejstvo barutnih gasova ispoljava se u destrukciji
- razorenju tkiva, naročito na ulazu, ili duţ kanala ustreline. Katkada tkivo na ulazu ustreline, usljed
vezivanja Hb sa Co, moţe poprimiti svijetlo-crvenu boju.
Kod ustrela u glavu naponsko dejstvo gasova prodrlih u lobanjinu duplju, proizvode indirektne
prelome, ili potpuno razorenje lobalje kao na primjer kod ustrelina u glavu iz neposredne blizine.
BARUTNI GASOVI
USTRELINE IZ RELATIVNE (POSREDNE) BLIZINE
su takve ustreline, kada je rastojanje od usta cijevi i tijela toliko da se oko ulaznog otvora mogu naći
tragovi barutne eksplozije, to jest nesagorjele barutne čestice, tragovi plamena i gara, kao i dejstvo
barutnih gasova, a to rastojanje iznosi za pištolje 15-20, za revolvere 50-60 i za puške 100-150cm.
- Ulazni otvor ustreline iz posredne blizine je pravilan, kruţan, rijetko nepravilan i usljed
retrakcije tkiva je manji od popreĉnog presjeka projektila.
- Oko ulaza su barutna, zrnca, naslagana ili utisnuta,
- Dlake, osmuĎene, koţa oko otvora moţe biti ugarena ili opečena.
- Oko ulaza je izraţen nagnječni prsten.
- Kanal je ljevkastog oblika, od ulaza prema izlazu se ljevkasto širi.
- Izlaz je veći od ulaza, odnosno veći je od poprečnog presjeka projektila.,
USTRELINE IZ APSOLUTNE (NEPOSREDNE) BLIZINE
su takve ustreline, nanesne iz ručnog vatrenog oruţja, kada su usta cijedi prislonjena na koţu, ili uz
koţu, na rastojanju samo od nekoliko milimetara.
- Ulaz ustrelina iz neposredne blizine je većinom nepravilan, zvjezdast sa zacjepima ivica usljad
dejstva prodrlih barutnih gasova koji stvaraju "barutni prostor" i rasteţu koţu, naročito onda
ako koţa nalijeţe na kost, kao što je slučaj kod ustrelina u lobanju,
- Nagnječnog prstena kod ustrelina iz apsolutne blizine nema.
- Prečnik ulaza ustreline ja znatno veći od presjeka projektila.
- Isto tako oko ulazne rane nema barutnih zrnaca, ili su neznatna,
- nema osmuĎenosti dlaka, ili su samo izuzetno osmuĎene.
- Na ulazu, moţe se naći otisak usta cijevi, bilo potpun, ili nepotpun moţe biti vidljiv
neposredno po ustrelivanju, a i kasnije. Nastaje usljed sudara koţe i usta cijevi, zbog
63
www.belimantil.info
-
-
naponskog dejstva barutnih gasova prodrlih ispod koţe ("barutni prostor").
Prodor ustreline iz apsolutne blizine, u svom početnom dijelu, gdje je tkivo najviše razoreno,
sadrţi barutne sastojke, ogarenost, kao svijetlo crvenu obojenost tkiva usljed prisutnog ugljen
monoksida.
Izlaz ustreline iz neposredne blizine je uvijek veći od poprečnog presjeka projektila, bez
nagnječenog prstena, bez barutnih zrnaca, osmuĎenosti i ogarenosti koţe.
Ustreline iz neposredne blizine mogu ličiti na ustreline iz daljine, ako je hitac ispaljen kroz kakav
predmet.
Po porijeklu, ustreline su samoubilačke, ubilačke ili zadesne.
SAMOUBILAĈKE USTRELINE
Samoubistva ustrelom se u najvećem broju slučajeva vrše kratkim vatrenim oruţjima, (pištolj,
revolver), rjeĎe drugim vatrenim oruţjima (puška) a izuzetno eksplozivnim sredstvima, (dinamit,
bomba).
Samoubilačke ustreline su uglavnom ustreline iz blizine, najčešće iz neposredne blizine, tako da je
- ulaz uvijek na dohvatu ruke. Na glavi to je sljepočnica, rjeĎe čelo i usna duplja, a na grudom
košu to je srčani predio.
- Obično je to odgoljeno mjesto.
- Pravac prodora, odnosno kanal,
- kod opaljenja u desni sljepočni predio kod dešnjaka, prostire se s desna-ulijevo, odozdonagore, i od sprijeda - put pozadi.
- Kod ustreljavanja u srce kanal se prostire od sprijeda put pozadi, odozgo-nadole i s desna u
lijevo.
- Kod samoubica, na dlanenoj strani prstiju, moţe se naći ogarenost na palcu i kaţiprstu, zatim
krv, i to one šake, iz koje je vršeno ispaljivanje.
- Pokušana ili probna ispaljivanja, prije ustreljavanja u tijelo vrše se u okolne predmete
(namještaj, zid prostorije), a sve radi provjeravanja ispravnosti vatrenog oruţja.
- Grčevito stisnuto oruţje u ruci, ukazuje na samoubistvo, isto tako ako je i labavo stegnuto u
ruci.
Ne treba zaboraviti da oruţje moţe biti podmetnuto, u cilju prikrivanja ubistva.
IDENTIFIKACIJA VATRENOG ORUŢJA
vrši se na osnovu zrna (projektila) naĎenog u tijelu ustreljene osobe, kao i na osnovu čaure od zrna
naĎene na mjestu dogaĎaja.
- Na zrnu se mogu nači tragovi od unutrašnjeg dijela cijevi vatrenog oruţja, od ţljebova cijevi,
kao i od raznih oštećenja unutrašnje strane cijevi.
- Na čauri nalazimo trag od udarne igle, od zatvarača
Ovi tragovi mogu biti tako individualni da nam mogu potvrditi upotrebljeno vatreno oruţje. Za to nam
sluţi balitoskop, to jest komparativni mikroskop, pomoću kojeg se pod mikroskopom mogu utvrditi i
usporediti tragovi na zrnu i čauri,
Prilikom prolaska zrna kroz tijelo, razvija se toplota i ukoliko je veća brzina projektila,
utoliko su jače naglašene promjene izazvane toplotom, i to u potkoţnom kolaganu
ispod ulazne rane u obliku koagulacije i homogenizacije. Zrno koje se odbilo od
površine kamena ili neke metalne površine (rikošetirano zrno) prije nego što je
pogodilo tijelo, izazvaće jasne opekotine na ivicama rane.
Sl. 38. - UtvrĎivanje ugla ulaska projektila i smjera pucanja. A- ulazni otvor. B-izlazni
otvor, AB-duţina kanala. BC-visinska razlika ulaza i izlaza. Sinus ugla je suprotna
kateta kroz hipotenuzu.
64
www.belimantil.info
USTRELINE IZ DALJINE
proizvod samo prodiranja projektila u tijelo
pričinjene na rastojanju više od
15-20 cm (pištolj), više od
150-80 cm (revolver), viša od
100-150 cm (puška)
o pravilan, kruţan, jajast, crtast (kod
b najmanjeg
l
i
k
U
v manji od presjeka projektila
L
e
A
l.
Z
i
v
i
c
e
intravertirane neravne nagnječeni
prsten
USTRELINE IZ BLIZINE
APSOLUTNE
RELATIVNE
proizvod prodiranja projektila u tijelo i barutne eksplozije
usta cijevi prislonjena uz
koţu ili par milimetara od koţe
nepravilan, zvjezdast
na rastojanju do
15-20 cm (pištolj), do
50-60 cm (revolver) i do
100-150 cm (puška)
pravilan, kruţan
znatno veći od presjeka projektila
manji od presjeka projektila
zacjepi ivica, nema nagnječenog
prstena
introvertirane, nagnječeni prsten
nema djelovanja barutne eksplozije
B
A
R
U
T
N
A
barutna eksplozija
oko ulaza nema naslaganih ili
utisnutih barutnih zrnaca, ili
sasvim malo, dlake rijetko
osmuĎene. koţa rijetko opečena.
oko ulaza obilno naslagane i
utisnute barutne čestice, dlake
osmoĎene, koţa opečena, dimom
ogarena.
E
X
P.
P
R
O
S
T
O
R
I
Z
L
A
Z
k
a
n
a
l
cilindričan, jajast, ljevkast (sekundarni u obliku lijevka, ili dva lijevka
projektili) zidovi prostora neravni,
spojenih uzinama. zidovi jače
nagnječeni, krvlju podliv.
ogarent, sa mnogo naslaganih i
utisnutih barutnih čestica.
u obliku lijevka, zidovi sa rijetko
naslaganim barutnim česticama,
rijetko i manje ogareni
o
b
l
i
k
v
e
l
i
v
i
c
e
nepravilan
nepravilan
nepravilan
veći od ulaza
manji od ulaza, ali veći
od poprečnog presjeka projektila
veći od ulaza
ekstravertirane kao proderina
ekstravertirane
ekstravertirane tkivni dronjci iz
rane
Dejstvo baruta
Pištolj
Revolver
Puška
ZRNCA
do 25-40cm
do 25-40cm
Do100-150cm
PLAMEN
do 20cm
do 35-40cm
do 80cm
65
GASOVI
do 3cm
do 10cm
www.belimantil.info
D. NEKE OPĆE POSLJEDICE MEHANIČKIH POVREDA
1. Šok
Šok je akutna cirkulatorna insuficijencija koja nastaje kod nesrazmjera izmeĎu minutnog volumena
srca i potrebe periferije za krvlju (Gedikt). Ili, šok je akutno generalizirano zatajenje krvotoka,
naročito perifernog, s padom krvnog pritiska a i bez njega, i s oštećenjem tkiva usljed manjka
kiseonika. Zbog redukcije perifernog kapilarnog krvotoka u vitalno vaţnim organima dolazi do
hipoksije s posljedičnom acidozom i na kraju do smrti.
Prema patogenezi razlikujemo više oblika šoka:
- Hipovolemiĉki šok, koji nastaje zbog gubitka krvi (najmanje 20%), ili zbog gubitka tekućine.
- Kardiogeni šok (kod koronarne tromboze)
- Anafilaĉki sok (kod unošenja stranih bjelančevina i kod nekih alergičnih stanja)
- Endoksiĉni šok (djelovanjem endotoksina bakterija)
- Strangulacioni šok (kod asfiktičnih povreda, naročito kod strangulatio funalis i kod vješanja)
nastaje kod mehaničkih povreda, bilo kog predjela tijela koje mogu dovesti do
refleksne vazodilatacije i pada pritiska, i izazvati kolaps, gubitak svijesti i smrt. Ovaj oblik
posttraumatičnog poremećaja krvotoka čini sastavni dio sindroma primarnog ili neurogenog šoka.
Razne osobe su različito osjetljive na ovu vrstu vaskularnih poremećaja, a isto tako i izvjesni predjeli
tijela (udarac u testise, udar u epigastrium), karotidni sinus ...).
SEKUNDARNI ŠOK (posttraumatični, hemoragični) nastaje usljed ektenzivne redukcije krvi u krvnom
optoku. Usljed gubitka krvi, smanjeno je pritjecanje venske krvi u srce (smanjenje minutnog
volumena), hipotonija. Kao odgovor na hipotoniju dolazi do simpatiko-adrenergične reakcije
(kateholamini u krvi iz sredine nadbubrega). Organizam nastoji da kompenzira smanjeni volumen krvi
preko takozvane centralizacije krvotoka, a to se postiţe preko simpatičkog nervnog sistema sa
vazokonstrukcijom arterijskih i venskih krvnih sudova u koţi, mišićima, bubrezima i ostalim organima
trbušne duplje. Vazokonstrikcijom se postiţe mobilizacija tekućine iz intersticija u krvotok, pa dolazi
do razrijeĎenja krvi, porasta krvnog pritiska i minutnog volumena3 a i oksigenacija je povećana.
Najjaču reakciju na simpatiko-adrenergični podraţaj pokazuju takozvani šok organi (plućaj bubrezi,
jetra, pankreas, koţa, itd.
Usljed poremećaja cirkulacije krvi i sljedstvene hipoksije, zatim zbog djelovanja različitih supstanci
koje se tom prilikom oslobaĎaju, kao i eventualnog razvoja DIG-a nastaju različite morfološke
promjene u organima: plućima, bubrezima, jetri, miokardu, gastrointestinalnom traktu,
S obzirom na tok i ishod šoka, razlikujemo reverzibilni šok (morfološke promjene mogu i izostati ili su
slabije izraţene), i ireverzibilni šok. Povrede odnosno nadraţaji senzibilnih ţivaca koje dovode do
šoka sem mehaničkih, mogu biti asfiktične, fizičke i hemijske povrede, a izvjesne teške operacije
mogu djelovati kao mehaničke povrede.
PRIMARNI ŠOK
2. Embolija
Embolija je prenošenje neke mase putem krvnog optoka, s jednog kraja na drugi krai optoka, gdje se
ona usljed uskog lumena krvnog suda zaustavi. Prema materijalu postoje, razne vrste embolusa,
najčešće su to dijelovi tromba, zatim mast, zrak, tumorsko tkivo, bakterije, neţive tvari (projektil,
igla).
Ako je embolija u normalnom smjeru krvotoka, onda je to embolija orthograda, u saprotnom smjeru,
embolija retrogradna, a kada embolus iz vena velikog krvotoka dospije u arterije velikog krvotoka
(kod otvorenog foramen ovale, ili kod defekta u srčanim pregradama) onda je to embolia paradoxa.
EMBOLIA THROMBOTICA,
moţe nastati i kao direktna posljedica povrede vena, ali i usljed zastoja
izazvanog edemom ili inaktivnošću mišića.
Tromboza vena u najvećem postotku slučajeva odigrava se u v. tibialis posterior, rjeĎe iz plexus
pudendalisa, izuzetno iz vena gornjih ekstremiteta. Tromboza moţe biti i u veni femoralis, bez
tromboze v. tibialis, i obratno. Venski emboli potiču najčešće od tromba iz vena donjih ekstremiteta, iz
vena karlice, zatim iz desnog srca, naročito iz pretkomore, i izazivaju uglavnom obstrukciju arterijske
66
www.belimantil.info
cirkulacije u plućima.
Arterijski emboli potiču uglavnom od muralnih trotaba lijeve pretkomore, lijeve komore, vegetacija
na zaliscima, tromba od ateromatoznih ploča ili aneurizmi aorte. Dovode do vaskularne okluzije
najčešće u slezeni, bubrezima mozgu, i donjim ekstremitetima.
Trombna embolija pluća poslije povrede moţe nastati nakon tri dana, kao i nakon 7-14 i više dana
poslije povrede.
MASNA EMBOLIJA (embolia
oleosa s. adiposa). Javlja se kod preloma kostura, zatim kod kontuzija
masnog tkiva, kod opekotina koţe, kod zapalenja kostiju, kod izvjesnih operacija, itd. Izvor masne
ebolije predstavlja mast koja se izdvaja iz emulzije krvne plazme i aglutiniše u vidu masnih kpljica
pod uticajem lipaze i proteolitičkih enzima. Pogoduje joj povišeni pritisak u traumatizovanom predjela
nastao usljed krvarenja i eksudacije, a koji nadvladava pritisak u venama.
Plućna masna embolija nastaje putem venske krvi. Pluća predstavljaju filter za prodiranje masti u
sistemski krvotok i nastanak sistemske masne embolije, Manifestuje se pojavom pethija u koţi i
vidljivim sluznicama (konjuktiva donjih kapaka očiju, donji dio vrata i gornji dio grudnog koša).
Centralna masna embolija javlja se obično nakon kliničkog slobodnog intervala, u mozgu se naĎe
često oko osmog dana nekad ranije, ali i kasnije a vrlo rijetko i nakon vrlo kratkog vremena od samo
nekoliko minuta nakon ozljeĎivanja. U bijeloj supstanci mozga su brojna sitna tačkasta krvarenja, tako
da razna ploha mozga izgleda kao da je posuta upljuvcima muha.
Sudsko-medicinskci značaj masne embolije je u tome što nalaz masnih kapljica u plućima, kod
preloma kostura, predstavlja vitalnu reakciju, koja nas ukazuje, da su povrede (prelomi kostura)
zaţivotnog porijekla.
VAZDUŠNA EMBOLIJA (EMBOLIA AERIA), javlja
se kod otvaranja velikih venskih sudova naročito
vrata, pazuha, ramena i gornjeg dijela grudnog koša, zatim pri otvaranju uterinih vena (kod pobačaja
poroĎaja, operativnih zahvata), a izuzetno prilikom ozljede sinusa tvrde moţdane opne, kao i vena
ruku.
Plućna vazdušna embolija, odnosno venska vazdušna embolija, javlja se kod ozljede vratnih vena,
kod ozljede v. cave inferior, kod ljuštenja placente, kod pokušaja praţnjenja materice instrumentima i
kod incizije i laceracije vena ma gdje.
Do vazdušne embolije venskog krvotoka dolazi onda ako su ostvareni odgovarajući uslovi kada se
zbog niskog pritiska vena nalazi u stanju nepotpunog kolapsa i kada vena ostaje da zjapi, pa usisavanje
vazduha bude prouzrokovano negativnim venskim pritiskom isto tako i kod onih vena čiji je zid
fiksiran (kao što su vene u klavikularnoj i karličnoj regiji kao i kod slivova tvrde moţdane opne) i
zatim, kod raznih ljekarskih intervencija, operacija na vratu, pri davanju transfuzije krvi pod pri
pritiskom. Kada uĎe u krvotok velika količina vazduha, onda proizvodi blokadu protoka krvi iz desne
komore u arteriju pulmonalis, ("mrmor", šum mlinskog točka") a kada uĎe manja količina vazduha u
venski krvotok, mogu biti sitni i najsitniji mjehurići u plućima resorbovani.
Arterijska vazdušna embolija nastaje kod otvorenog foramen ovale (paradoksna embolija), kod
povrede vrata ako je otvorena a. carotis, kod povrede pluća (ubodi i ustreline grudnog koša i pluća),
kod preloma rebara povredom pluća oštrim krajem prelomljenog rebra.
Smrt kod sistemne vazdušne embolije nastaje začepljenjem cerebralnih i koronarnih arterija, pri čemu
je dovoljna i manja količina vazduha.
Klinička slika se manifestira iznenadnom pojavom marmorizovane koţe i to obično u gornjim
dijelovima tijela. Ako bi napravili inciziju tih predjela, dobili bi crven pjenušav sadrţaj usljed
pomiješanosti vazduha sa krvlju. Zaţivotno sistemska vazdušna embolija moţe se otkriti
oftalmoskopom kada se konstatuje prisustvo vazdušaih mjehurića retine. Vremenski interval od
nastanka vazdušne embolije pa do smrt: je vrlo kratak, opisani su slučajevi za period od l do 20
minuta.
Samo prodiranjem dovoljne količine vazduha u krvotok, od 100 do 150 ccm proizvodi karakterističnu
kliničku sliku i smrt.
Dokaz vazdušne embolije) plućne i sistemske vrši se pokusom na vazdušnu emboliju (specijalna
obdukcija). Srce se uranja u vodu i probada lijeva komora (kad se sumnja na sistemnu vazdušnu
emboliju), odnosno, kod plućne vazdušne embolije probode se desna komora.
67
www.belimantil.info
V. ASFIKTIĈNE POVREDE
Poremećaj disanja ili potpuni prekid disanja usljed nedostatka kiseonika, kao posljedica oboljenja
ili povreda, naziva se asfksija.
1. PRIRODNA ASFIKSIJA (ASPHYXIA NATURALIS) - Ako je poremećaj ili prekid disanja izazvan
oboljenjem, onda je to prirodna asfiksija
2. NASILNA ASFIKSIJA (ASPHYXIA VIOLENTA) - ako je izazvan povredom, nasilnim putem, onda je
to nasilna asfiksija. Uzroci nasilne asfiksije mogu biti:
- mehaniĉke prirode (asphyxia violenta mehanica),
- fiziĉke prirode, (asphyxia violanta physica) i
- hemijske prirode (asphyxia violenta chemica).
Kod većine asfiksija odigravaju se dva procesa istovremeno, nedostatak kiseonika (anoxia,
anoxhaemia) i nagomilavanje u krvi ugljen dioksida (hypercapnia).
Po toku, asfiksija je
 akutna ako je rezultat naglog i potpunog prekida disanja,
 subakutna ako je prekid disanja nepotpun uz mogućnost povremenog udisanja u fazi asfiksije
 hroniĉna ako je posljedica oteţanog dugotrajnog disanja (bilo unutrašnjeg, bilo spoljašnjeg).
 perakutna asfiksija nastaje u slučajevima nagle blokade, hemoglobina ili fermenata, kao kod
trovanja sa CO i HCN.
Uzroci prirodnog ugušenja su mnogobrojni, kao na primjer difterični laringitis, tumori larinksa, edem
larinksa, bronhijalna astma, pneumotoraks itd.
Nasilni uzroci ugušenja mogu biti usljed trombne embolije kao komplikacija povrede donjih
ekstremiteta (tromboflebitis ili flebotromboza), zatim, embolia adiposa pulmonum, kod preloma
kostura, embolia aeria kod presjecanja v. jugulatis, traumatska tamponada srca, traumatski
hematopneumotoraks, itd.
Jedan od uvjeta za normalno disanje je normalan sastav vazduha. Ako procenat kiseonika opadne
ispod normale, dolazi do asfiksije.
Daljni uvjet normalnog disanja je prolaznost otvora za disanje, nosa i usta, kao i dišnih puteva,
grkljana, dušnika, dušnica.
Normalno stanje terminalnih puteva je jedan od uvjeta normalnog disanja, kao i normalno stanje
grudnog koša.
Kod traumatske kospresije toraksa, kod obostranog pneumotoraksa, kod uzetosti muskulature za
disanje, razviće se anoksična asfiksija.
Vaţnu ulogu pravilnog i normalnog disanja imaju centri za respiraciju u produţenoj moţdini, jer oni
mogu biti uzeti mehaničkom traumom, povišenjem intrakranijalnog pritiska, kod fulguracije i
elektrizacije, patološkim procesima u mozgu, itd.
Za pravilno obavljanje disanja, neophodan uslov je pravilan sastav krvi, koja čini vaţnu kariku u
transportu kiseonika. Kod teških anemija, kod kojih je znatno smanjena količina hemoglobina kao
transportera kiseonika, rezultiraće hipoksidoza tkiva, isto tako ako je hemoglobin blokiran,kao kod
trovanja sa CO.
Kod nasilnog mehaničkog udušenja, prekid disanja izazvan je mehaničkim sredstvima nasilnim putem.
Klinička slika kod većine asfiksija ispoljava se
 oteţanim disanjem - dispneom,
 gubitkom svijesti,
 konvulzijama,
 zatim prestankom disajnih pokreta i
 terminalnim pokušajima disanja.
68
www.belimantil.info
Opšte anatomske promjene, kod umrlih usljed nasilnog mehaničkog udušenja su:
 cijanoza (pomodrelost koţe i vidljivih sluznica),
 tačkasti krvni podlivi konjuktiva, sluznice usne i nosne šupljine, koţe čela, očnih kapaka,
gornje polovine grudnog koša, vrata, fleksornih strana ekstremiteta, seroza, pleure, perikarda,
itd.
 Krv je ugasito crvena i tečna.
 Hiperemija unutrašnjih organa, izuzev slezene,
 alveolarni ili intersticijalni emfizem.
Nasilno mehaničko udušenje moţe biti izvršeno
 SUFFOCATIO - začepljenjem (zapušenjem) organa za disanje suffocatio, ili
 STRANGULATIO - stezanjem, strangulatio.
Prema sredstvima, načinu i lokalizaciji začepljenja ili stezanja organa za disanje, razlikujemo
 ASPHYXIA SUFFOCATIVA - udušenje začepljenjem i
 ASPHYXIA COMPRESSIVA - udušenje stezanjem.
A. SUFOKACIONE ASFIKSIJE
1. Zaĉepljenje i usta (Oclusio nasi et oris)
Zapušenje ili začepljenje nosa i usta predstavlja nasilnu mehaničku asfiksiju, usljed zatvaranja nosnih i
usnih otvora i nemogućnošću disanja. Začepljenje ili zapušenje otvora nosa i usta moţe biti izvedeno:
 rukama, manuelno (oclusio nasi et oris manualis), ali isto tako
 vezivanjem i pokrivanjem otvora nosa i usta nekim savitljivim materijalom (krpa, tkanina,
platno itd.), ali i odupiranjem nosnih i usnih otvora o podlogu.
Manuelna okluzija nosa i usta po svom porijeklu je isključivo ubilačka. Samoubilačka oklusija nosa i
usta je neizvodljiva, jer bi za 1-2 minute nastupio gubitak svijesti i time bi prestao voljni pritisak ruke
na sopstveni otvor nosa i usta, Da bi nastupila smrt začepljem nosa i usta, potrebno je da okluzija traje
nekoliko minuta.
Pokrivanje otvora nosa i usta nekim mekanim predmetom, ili navlačenje plastične kese na glavu (u igri
djeca navlače kesu), su rjeĎi načini mehaničke asfiksije začepljenjem nosa i usta.
Tanatološki nalaz je karakterističan.
 Kod manuelne okluzije, oko nosa i usta, nalaze se tragovi od nokata, kao i od jagodica prstiju
u obliku ogrebotine, oguljotina i krvnih podliva, nagnječina.
 Kod pokrivanja otvora nosa i usta, ili vezivanjem mekanih predmetom oko nosa i usta,
mogu se naći otisci i utisci toga predmeta u koţi, a koţa koja je bila pokrivena i stegnuta je
izrazito blijeda u odnosu na pomodrelost koţe okoline.
2. Zaĉepljenje ţdrijela i grkljana (Obturatio pharyngo-laryngis)
Začepljenje ili zapušenje ţdrijela i grkljana krupnijim stranim predmetom, usljed prekida
disanja, proizvodi nasilno mehaniĉko udušenje.
U nekim slučajevima, strano tijelo, moţe usljed nadraţaja senzibilnih ţivaca dovesti do grlenog
spazma sa pojavama akutnog šoka, pri čemu ţdrijelo i grkljan nisu u potpunosti zapušeni. U ovom
slučaju, smrt nije posljedica nasilnog mehaničkog udušenja, nego akutnog šoka, izazvanog,
nadraţajem senzibilnih, ţivaca.
Strani predmeti koji prouzrokuje začepljenje ţdrijela i grkljana obično su krupniji predmeti, kao
komad mesa, zalogaj hrane (bolus), smotuljak krpe, grudva vate ili novinskog papira itd., dok su kod
djece najčešći oni predmeti koje djeca drţe u ustima kliker, metalni novčić, dugme, itd.
69
www.belimantil.info
Po porijeklu začepljenje ţdrijela i grkljana je najĉešće zadesno, kako kod djece, tako i kod odraslih.
Kod brzog, uţurbanog i pohlepnog jedenja hrane, prilikom smijanja i glasnog govorenja za vrijeme
jedenja hrane, zatim usljed jake inenaĎenosti, kod pijanih osoba, kod PP usljed poremećenog refleksa
degluticije moţe zalogaj hrane, komad mesa, ili ma kakav krupniji zalogaj ili predmet (proteza),
dospjeti u grkljan i biti refleksno ukliješten te suljed prekida disanja dovodi do smrti. Tada govorimo o
bolusnoj smrti, mors e bolo.
Ubilaĉke zaĉepljenje ţdrijela i grkljana ĉešće je kod novoroĊenĉadi, kao jedan od načina
čedomorstva nego kod odraslih.
Klinička slika kod prisustva stranog tijela u ţdrijelu ili grkljanu, moţe biti
 u obliku zagrcnjavanja,
 u obliku nasilnog mehaničkog udušenja i
 šoka.
Kod obturatio pharyngo-laryngis incompleta, pojave nasilnog mehaničkog udušenja razvijaju se
postupno i kasnije postaju sve izraţenije, dok kod obturatio pharyngo-laryngis completa, pojave
nasilnog mehaničkog udušenja razvijaju se vrlo brzo i njihovo trajanje je kraće.
Obdukcioni nalaz kod smrti usljed začepljenja ţdrijela i grkljana stranim tijelom karakteriziran je
 opštim promjenama nasilnog mehaničkog udušenja, uz
 nalaz stranog tijela u ţdrijelu ili grkljanu. Strana tijela ne nalazimo u slučajevima, ako su
sklona rastapanju ili brzom truleţnom raspadanju.
 Ako je smrt prouzrokovana akutnim šokom, onda ćemo na obdukcionom stolu naći znake
trenutne smrti usljed šoka.
3. Zaĉepljenje dušnika i bronha (Obturatio tracheo-bronchiorum)
Pod stranim predmetom u dušniku i bronhima podrazumijevaju se oni predmeti, koji se normalno ne
nalaze u tim organima. Strani predmeti u dišnim putevima su najčešće egzogenog porijekla (iz
vanjskog svijeta), dok su rjeĎe endogenog porijekla (bronholiti, pneumoliti, prodrle kazedzne mase
itd.).
Egzogeni strani predmeti koji dospijevaju u dušnik i dušnice su: zrno od trešnje, kukuruza, lubenice,
pasulj, pšenica, grašak, bombon, tableta itd. Strani sadrţaj moţe biti prašinast kao što je pijesak,
pepeo, zemlja, brašno, itd.
Dospijevanje stranih predmeta u dušnik i dušnice najčešće je kroz prirodne otvore za disanje,
aspiracijom, ali mogu dospijeti i kroz rane na vratu i grudnom košu.
OBLIK STRANOG PREDMETA ima značajnu ulogu, jer od oblika zavisi, ukoliko je gladak, hrapav, oštar
ili šiljat, u kojem će dijelu dišnih puteva zastati. Šiljati premeti obično se ubodu u sluznicu gornjih
dišnih puteva.
VRSTA STRANOG PREDMETA je od značaja, jer od toga zavisi kako brzo će se razvijati patološke
promjene. Vegetabilne strane materije prouzrokuju najčešće reaktivne promjene sluznice, koje se
javljaju u vrlo jakoj mukoznoj sekreciji i edemu sluznice ("vegetabilni tracheo-bronchitis).
Aspiracija ţelučanog sadrţaja moţe biti zaţivotna, što viĎamo kod male djece i dojenčadi, kada u snu
prilikom povraćanja aspiriraju sadrţaj i uguše se. Isto tako se i odrasle osobe mogu ugušiti od
povraćenog sadrţaja, prilikom epilepičnog napada onesvješćenja, u narkozi.
Dospijevanje ţelučanog sadrţaja u agoniji i za vrijeme agonije posljedica je uzetosti sfinktera i
refleksa gutanja, što dovodi do jednostavnog prelivanja ţelučanog sadrţaja u organe za disanje. Isto
tako sadrţaj ţeluca moţe dospijeti u organe za disanje pasivno, potiskivanjem truleţnim gasovima,
zatim nespretnim rukovanjem i premetanjem leševa. O tome, da li je sadrţaj ţeluca dospio u organe za
disanje zaţivotno, ili poslije smrti, odlučuju vitalne reakcije.
70
www.belimantil.info
4. Utopljenje (Submersio)
Utopljenje je nasilno mehaniĉko udušenje uslled prisustva teĉnosti u najniţim organima za disanje,
u alveolama i sljedstvenog zapušenja tih organa sa tečnošću. Smrt u vodi usljed reflektornog zastoja
srca nazivamo hydrocutio.
Po porijeklu, utopljenje bilo primarno ili sekundarno je najĉešće zadesno. Nalaz golih utopljenika ili
samo u kupaćim gaćicama, osobito u ljetnom periodu, najčešće su samoubice, ali i ubilačko utopljenje
nije isključeno.
Samoubilaĉko utopljenje. - Opterećenost utopljenika (kamenjem, opekama, tegovima, u jednom
slučaju kofer napunjen kamenjem i privezan) najvjerovatnije ukazuju na samoubistvo. Isto tako
uvezanost ruku ili nogu sopstvenim rukama ukazuje na samoubistvo.
Samoubistvo utopljenjem moţe biti kombinovano sa drugim načinima ili sredstvima samoubijanja koji
su predhodili utopljenju, onda govorimo o kombinovanom samoubistvu.
Ubilaĉko utopljenje nije rijetko. Ĉešće je nad malom djecom, i novoroĎenčadi, kao jedan o načina
čedomorstva ili djetoubistva, a rjeĎe nad odraslim osobama. Jedan od načina disimulacije ubistva, jeste
potapanje već usmrćene osobe, ili bacanje cijelog leša ili dijelova leša u vodu, da bi se zločin namjerno
prikrio i prikazao kao samoubistvo ili nesretan slučaj.
Utopljenje se sastoji od pojava
 tonjenja otvora za disanje u tečnosti (immersio) i
 zapušenja organa za disanje tecnošću (suffocatio).
Kada su otvori nosa i usta u tečnosti, onda tečnost kroz te otvore prodire prema unutra. Tada nastupa
reakcija organizma da bi se spriječilo daljnje prodiranje tečnosti u organe za disanje, i to tako, što se
reflektorno zatvori epiglotis, ulaz u grkljan a instiktivno se imobiliše grudni koš.
Glad za kiseonikom moţe potrajati izvjesno vrijeme i nakon više od jedne minute (prosječno 80
sekundi) nagomilani ugljen dioksid nadraţi centar za disanje, i tada započinju reflektorni pokušaji
disanja.
Umjesto vazduha, sada ulazi teĉnost u organa za disanje, preko ovih u krvotok ali i u digestivni trakt
(ţeludac i crijeva). Nastupa sufokacija najniţih organa za disanje tečnošću.
Sufokaciju prati onesvješćenost i motoriĉka nadraţenost sa konvulzijama. U terminalnom stadiju
nastupa arefleksija, popuštanje sfinkera, prestanak disanja, dok je srčana radnja prisutna. Najzad
duboki posljednji udisaj, prestanak rada srca i smrt.
Tanatološki nalaz - Karakterističan je kod svjeţih utopljenika.
Spolja na lešu,
 oko nosa i usta, moţe se nači sitno-mjehurasta, bjeličasta, ili bjeličasto-ruţičasta pjena.
"Pečurka od pjene".
 Ekhimoze veznica kod svjeţih utopljenika čest su nalaz.
Unutrašnji nalaz kod svjeţih utopljenika najizraţeniji je na plućima, usljed prisutnosti tečnosti
utopljenja u organima za disanje.
 Pluća takvih utopljenika su
o uvećana, svojim slobodnim rubovima prekrivaju srčanu kesu,
o vidljivi su otisci rebara na površini pluća,
o pluća su spuţvasta,
o ballotement pluća,
o ispunjena pjenastim sadrţajem (voda, vazduh, sluz),
o i daju sliku pjenastog emfizema (emphysema spummo-sums aquosum, spummoaquosum).
o Ruptura septi interalveolaris nastaje prodiranjem tečnosti u alveole, pri čemu su
71
www.belimantil.info
prekinuta alveolarna septa i krvni sudovi, pa tečnost moţe preći u krvotok.
Krvarenja su ili u tkivu (tardieove mrlje), ili su ispod plućnica (paltaufovi
ekstravazati).
Usljed prelaska tečnosti u krvotok, krv će biti razblaţena. Kako razblaţenje biva prvo u
lijevoj polovici srca, gdje dospijeva krv sa submerzionom tečnošću preko plućne vene, to će u
početku krv u lijevoj komori biti razblaţena i svijetlija nego u desnoj.
Zajedno sa tečnošću u organe za disanje prodiru i strani predmeti zatim makroplankton
(organizmi vidljivi prostim okom) i mikroplankton (nevidljivi prostim okom).
o Sitan biljni svijet - fitoplankton i ţivotinjski svijet - zooplankton, sastoji se od
jednoćelijskih algi, dijatomeja, bakterija, predstavnika praţivotinja, protozoa, cilijata,
mekušaca, jaja larvi, itd. Dijatomeje predstavljaju klasu jednoćelijskih algi koje ţive
u kolonijama. Ima ih više stotina vrsta, i raznolikog su oblika (Sinendra, Navicula,
Mecidion, Cymbella, itd.).
 Nalaz dijatomeja u plućima nije siguran znak utopljenja, jer one mogu doći i
pasivno sa submerzionom tečnošću, ali
 nalaz dijatomeja u koštanoj srži, u jetri, siguran je znak zaţivotnog
dospijevanja u te organe, i znak zaţivotne submerzije.
Tečnost u ţelucu i crijevima, zatim radijarne rupture mukoze male krivine ţeluca, pjena u
ţelucu usljed miješanja sadrţaja ţeluca, sluzi, tečnosti i vazduha (Wydlerov znak),
krvarenja u mišiću obrtaču glave i u pektoralnim mišićima.
o




Obdukcioni nalaz kod trulih utopljenika je znatno izmijenjen, a zavisno od stepena trulenja. Poznato je
da leševi na suhu 4x brţe trule nego leševi u vodi, a ovi u vodi 2x brţe nego leševi u zemlji.
TUMESCENTIO ET MACERATIO (NABUBRAVANJE I GNJILENJE)
Karakteristične promjene kod svih leševa u vodi, bilo da su utopljenici ili neutopljenici dešavaju se na
koţi. To je tumescentio et maceratio, odnosno nabubravanje i gnjilenje.





Već nakon nekoliko sati boravljenja leša u tečnosti macerisana natkoţica biva izbijeljena i
nabubrula, naborana na vrhovima prstiju šaka ("koţa pralja") i stopala.
Nakon 2-3 dana takve promjene zahvataju cijelu površinu dlana potplata, a
nakon 6-7 dana i koţu nadlane strane šake i natplata.
Prosječno nakon 2 nedjelje počinje odvajanje epidermisa od koţice
Tako da se oko treće nedjelje cjeli epidermis šake, zajedno sa noktima, svlači kao rukavica
("mrtvačka rukavica"),
Svako da sve ove promjene ovise o temperaturi tečnosti. Tako, ako je temperatura tečnosti
 oko 10°C, onda početna maceracija nastupa za 24-36 sati, a za 15-20 dana imamo jak i izraţen
stepen maceracije
 a ako je temperatura tečnosti viša od 20-22°C onda maceracija nastupa znatno ranije, nakon
pola do jednog sata. onda za 4-5 dana imamo jak i izraţen stepen maceracije
Kod leševa koji su boravili u vodi moţe se još naći cutis anserina, zatim smeţuranost koţe polnih
organa. Nadalje taloţenje gljivica, algi, na nepokretnim dijelovima tijela, u vidu ljigavih prljavo
zelenkastih naslaga, dešava se kod leševa nakon 1 sedmice boravka u tečnosti. Te naslage su fiksirane
za natkoţicu, teško se odvajaju, nekada mogu doseći debljinu od nekoliko milimetara.
Prilikom utapljanja, leševi dospijevaju na dno tečnosti, pri tome se mogu ozlijediti o korito rijeke,
Za vrijeme perioda kada je temperatura vode visoka (ljeti), leš biva izbačen na površinu vode oko
trećeg dana. Pri tome treba imati na umu i da svi leševi izbačeni iz vode, nisu leševi utopljenika, i
osoba koje su nakon prirodna ili nasilne smrti, mrtvi dospjeli u vodu.
U diferencijalnoj dijagnozi treba odvojiti primarno utopljenje od sekundarnog utopljenja. I primarno i
sekundarno utopljenje podrazumijeva dospijevanje u tečnost i sufokaciju u tečnosti ţive osobe.
72
www.belimantil.info


ono je posljedica zadesnog, samoubilačkog ili ubilačkog
dospijevanja u tečnost, i sljedstvene sufokacije.
KOD SEKUNDARNOG UTOPLJENJA, ono je posljedica besvjesnog stanja izazvanog ili
povredama (trauma glave, potres mozga), ili oboljenjima (na primjer epilepsija) i dospijevanja
u tečnost i sufokaciji u tečnosti. U nastanku smrti kod sekundarnog utopljenja učestvuju i
najraznovrsniji mehanizmi:
 anafilaktička reakcija na hladnoću
 poremećaj intratorakalnog pritiska kod jakog pritiska na trbuh i grudni koš (Valsalvov
refleks)
 dejstvo hladne tečnosti na ţivce grla i epiglotisa (Ebbeckeov refleks),
 nadraţaj vestibularnog aparata odnosno labirinta preko membrane tympani,
 nadraţaj solarnog pleksusa pri skoku u vodu sa visine na trbuh (Goltzov refleks).
KOD PRIMARNOG UTOPLJENJA
Dokaz utopljenja bilo primarnog ili sekundarnog, vrši se obdukovanjem, kao i laboratorijskim
metodama.
 Krioskopija, odreĎivanjem tačke smrzavanja (kod utopljenja u slatkoj vodi tačka smrzavanja
za krv u lijevom srcu je viša nego u desnom za 0,2-0,3°C, a u morskoj vodi je niţa);
 elektriĉna sprovodljivost;
 odreĊivanje sadrţaja hemoglobina, broja eritrocita, specifiĉne teţine bjelanĉevina,
 odreĎivanje CaO u lijevom srcu;
 odreĎivanje Cl u lijevom srcu, Kod utopljenja u slatkoj vodi, koncentracija jona klora je
manja, dok je kod utopljenja u morskoj vodi veća, a kod utopljenja u kadi je vrlo visoka,
obzirom na klorisanje vode u vodovodnoj mreţi.
 pretraţivanje suspendiranih dijelova teĉnosti utopljenja (silikati kalcija, zrnca silicija), kao
i organskih tvari (bakterija, algi, dijatomeja), sluţe u dijagnostici utopljenja.
 Koncentracija alkohola u razblaţenoj krvi kod utopljenika je za oko 10% niţa, nego u
nerazblaţenoj, što treba imati na umu prilikom sudsko-medicinskog vještačenja
alkoholisanosti utopljenika.
B. STRANGULACIONE ASFSKSIJE
1.Zagušenje (Strangufatio manualis)
Zagušenje je usmrćenje usljed stezanja vrata šakom ili sa obje šake, istovremeno ili
naizmjeniĉno, ali i obuhvatanjem vrata šakom kao kod male djece i novoroĊenĉadi.
Po porijeklu, manualna strangulacija vrata iskljuĉivo je ubilaĉka. Samoubilačka je neizvodljiva, a
zadesna ne postoji, iz onih istih razloga kao i okluzija nosa i usta kod sufokativnih asfiksija.
U mehanizmu smrti, najčešće je
 nasilno mehaničko udušenje usljed stezanja i zatvaranja dišnih puteva i sljedstvene
nemogućnosti disanja, ili
 poremećaj moţdanog krvotoka, usljed pritiska na krvne sudove vrata (a. carotis i v. jugularis).
 U mehanizmu zagušenja moţe učestvovati i šok, usljed nadraţaja vratnih ţivaca,(n.laryngicus
cranialis i plexus caroticus).
Patološko anatomski nalaz kod manualne stragulacije odlikuje se
 opštim pojavama nasilnog mehaničkog udušenja,
o od kojih je vrlo izraţena pomodrelost, osobito koţe lica čela i vrata, kao i sitna
tačkasta krvarenja tih predjela.
 Spolja u koţi vrata, na onim mjestima gdje je vršena strangulacija nalazimo oguljotine,
ogrebotine, krvne podlive, koji potiču od nokata i jagodica prstiju, na jednoj ili na objema
stranama vrata, najčešće u predjelu prednjih i bočnih strana vrata u gušnom predjelu (otuda i
potiče naziv zagušenje), ali isto tako, i na straţnjoj strani vrata.
73
www.belimantil.info


MeĎutim tih tragova od nokata prstiju nema, ako je stezanje vrata vršeno obuhvatanjem vrata
sa jednom ili sa obje šake, ili u onim slučajevima kada je stezanje vrata vršeno sa rukavicama
na rukama.
Unutrašnje promjene na vratu, u potkoţnom tkivu mišićima, ţlijezdama i hrskavicama, su u
obliku krvnih podliva i preloma hrskavica grkljana (cartilago thyreoidea, cartilogo cricoidea).
2. Zadavljenje (Strangulatio funalis)
Zadavljenje je usmrćenje usljed stezanja vrata omĉom. To stezanje moţe biti izvedeno
 aktivno, od strane neke ţive sile, ljudske (sopstvene ili tuĎe) ili ţivotinjske ili
 pasivno, od mrtve sile (teţinom).
Prema tome, po porijeklu, zadavljenje moţe biti samoubilačko, zadesno, ali najĉešće je ubilaĉke, i
češće kod novoroĎenčadi (jedan od načina čedomorstva), rjeĎe nad odraslima.
u mehanizmu umiranja smrtni ishod moţe biti posljedica
Zatvaranju grkljana, dušnika ili ţdrijela, i to
 potiskivanjem korijena jezika i obturacije rinofaringealnog prostora, ili
 pribliţavanjem i sklapanjem susjednih zidova,
Iz toga slijedi nemogućnost disanja i nasilno mehaničko udušenje.
Prekida cirkulacije velikih krvnih sudova vrata, kao i
Pojave šoka usljed nadraţaja grlenih ţivaca.
Tanatološki nalaz kod zadavljenja je karakterističan, a sastoji se od lokalnih promjena, spoljašnjih i
unutrašnjih, i opštih promjena, spoljašnjih i unutrašnjih.
Glavni lokalni nalaz kod zadavljenja u koţi vrata je
trag stezanja, ili trag zadavljenja, u obliku pruge ili u obliku brazde. Trag zadavljenja moţe
biti sličan tragu vješanja, ali ipak izmeĎu traga zadavljenja i traga vješanja postoje bitne
razlike.
trag zadavljenja
trag vješanja
trag zadavljenja je u ma kom dijelu vrata i
trag vješanja je u najgornjem dijelu vrata
najčešće na sredini vrata
trag zadavljenja je kruţnog oblika, oko
trag vješanja ovalnog oblika, isprekidan
cijelog vrata, neprekinut, vodoravan i
prema čvoru zamke, redovno kos, nejednako
posvuda jednakomjerno dubok
dubok.
trag zadavljenja je češće u obliku pruge
trag vješanja je češće u obliku brazde
zadavljenje je najčešće ubilačko
vješanje je najčešće samoubilačko
Pomodrelost i taĉkasti krvni podlivi iznad traga stezanja su izraţeni znaci funalne
strangulacije.
Lokalni unutrašnji nalaz sastoji se u
 podlivima krvi u mišićima i potkoţnom tkivu u visini traga zadavljenja, a isto tako i iznad
traga zadavljenja.
3. Vješanje (suspensio)
Vješanje je usmrćenje usljed stezanja vrata omĉom koju zateţe pasivno teţina tijela cijela teţina
tijela (potpuno vješanje), ili pak djelomična teţina tijela (nepotpuno vješanje).
Prema poloţaju čvora ili luka omče na vratu,
 Tipiĉno vješanje, ako je luk omče na prednjoj strani vrata, a čvor pozadi, lice je blijedo usljed
potpunog prekida cirkulacije velikih vratnih krvnih sudova.
 Atipiĉno vješanje - ako je luk na bočnoj strani vratu, a čvor na suprotnoj, ili je luk na
straţnjoj strani vrata a čvor na prednjoj strani vrata, onda je to atipično vješanje. Usljed
nepotpunog prekida krvotoka lice je modro.
74
www.belimantil.info
Otvorena omča – je omča bez čvora
Zatvorena omča – ima čvor
Prema radovima Hruardala i Hoffmana
 sila od 2 kg dovoljna je da zatvori vene,
 5kg arterije a
 teţina od 15kg dovoljna je da zatvori dušnik,
 30kg da zatvori vertebralne arterije.
Po porijeklu samoubilaĉko vješanje je najbrojnije kako kod muških tako i kod ţenskih osoba. Zadesno
i ubilačko vješanje su rijetkosti.
Primjer zadesnog vješanja nalazimo u slučajevima seksualnih aberacija, kada samo namicanje omče
oko vrata ili strah od mogućeg vješanja kod takvih osoba moţe izazvati orgazam. tada moţe nastati
seksualno zadesno vješanje ili autoerotski zades.
Ubilaĉko vješanje izvodljivo je nad osobama koje su neotporne za odbranu od napadača, dakle kada
postoji nesrazmjera snaga izmeĊu napadaĉa i ţrtve,
MeĎutim ne treba zaboraviti da je takozvano posmrtno vješanje ipak nešto češće nego ubilačko
vješanje disimulacija ubistva zagušenjem zadavljenjem ili nekim drugim načinom usmrćenja dešava se
da bi se prikrilo pravo ubistvo a posmrtno vješanje predstavila kao samoubistvo.
Mehanizam umiranja kod vješanja sastoji se iz
 Nasilnog mehaniĉkog udušenja (potisnuti korijen jezika sa hioidnom košću prema nagore i
pozadi tamponira nosno ţdrijelni prostor),
 Zatvaranja velikih vratnih krvnih sudova
 Šoka, kod ovog mehanizma dolazi u obzir inhibitorna smrt usljed pritiska na n.vagus, odnosno
n.laryngicus zbog refleksnog zastoja srca. u mehanizmu umiranja sem vagusa i njegove grane
n.laryngicus cranialisa značajnu ulogu ima i sinus caroticus. Na račvištu a.carotis communis,
hemoreceptor glomus caroticus reaguje na hemijske podraţaje dok je sinus caroticus presoreceptor
i reaguje na promijene pritiska. Svako povišenje pritiska u sinusu caroticusu dovodi odmah
refleksno, posredovanjem sinus ţivaca do pada krvnog pritiska, i obratno.
Kliničke pojave kod vješanja su raznolike, prema tome da li u mehanizmu umiranja učestvuje nasilno
mehaničko udušenje, šok ili poremećaj i prekid moţdane cirkulacije.
Čin vješanja ima 3 stadija
I STADIJ - ANESTETIĈKI STADIJ –
Traje oko 30 sekundi. Prilikom stezanja omče oko vrata
sopstvenom teţinom tijela, vrlo brzo dolazi do gubitka, svijesti, već za nekoliko sekundi, a uzrok
gubitka svijesti je akutna anoksija mozga. Poslje zatezanja omče nastupa mirovanje, koje traje nekih
30 sekundi, zujanjanje u ušima i odustvo boli.
ogleda se u kontrakcijama mišića lica, grĉevima ekstremiteta
(kortiko-spinalni grčevi), koji se smjenjuju sa kratkotrajnim pauzama. U toku grčeva, udovi mogu
udarati o okolne predmete, vrata, zid, namještaj, i stvarati buku, oboriti predmete u okolini, pri tome se
mogu i ozlijediti. U ovom stadiju dolazi do popuštanja sfinktera ĉmara, sjemenih mjehurića i
unutrašnjih otvora mokraćne cijevi.
Ovaj konvulzivni period moţe izostati usljed inhibicije, a moţe biti kratak kod nepotpunog vješanja.
II STADIJ - KONVULZIVNI STADIJ
- koji prethodi smrti, ispoljava se posljednjim pokušajima disanja i
smrt nastupa za nekoliko minuta, za 4-5 minuta. U ovom stadiju imamo fekalne i urinalne emisije,
U nekim slučajevima izuzetno, srčana radnja moţe potrajati još nekoliko minuta, i do 15 minuta. Slabi
znaci ţivota mogu se otkriti i nakon 15-20 minuta pomoću EKG-a.
III STADIJ - ASFIKTIĈNI STADIJ
75
www.belimantil.info
TENTAMEN SUSPENSIONIS (POKUŠANO VJEŠANJE)
Sem savršenog vješanja postoji još i pokušano vješanje (tentamen suspensionis), dakle vješanje koje je
ostalo nedovoljno bilo usljed toga što je omĉa prekinuta ili što je oslnac za omĉu popustio. Kod
takvih osoba koje su preţivjele pokušaj vješanja karakteristično je nesjećanje samog čina dogaĎaja –
amnaesia.
TANATOLOŠKI NALAZ KOD VJEŠANIKA
Glavni znak kod vješanika je
Trag stezanja vrata, bilo u obliku brazde (češće) ili u obliku pruge (rjeĎe).
 Brazda vješanja (sulcus suspensionis colli), je sasušina i nastaje usljed pritiska omče ma
koţu vrata i istiskivanjem tkivne tečnosti iz koţice.
 Trag (pruga) vješanja se javlja u onim slučajevima u kojima je upotrebljena omča bila
o uska i čvrsta i
o kada je upotrebljena neka široka omča kao na primjer opasač ili
o mekana kao što je šal i slično ili
o pak kada je visenje trajalo kratko.
Prema broju obrtaja zamke, da li je omča sastavljena od jednog struka, ili dva ili više strukova,
odnosno, da li je jednostruka, dvostruka ili višestruka, u koţi vrata će brazda biti jednostruka,
dvostruka ili višestruka. IzmeĎu pojedinih strukova omče, naćemo ispupčenja - koţne grebene. Ovi
koţni grebeni su vrlo važan dijagnostički pokazatelj, u pogleda zaživotnosti vješanja. Nalaz krvnih
podliva u koţnom grebenu dokaz je njihove zaţivotnosti, drugim riječima, vješanje je isvršeno
zaţivotno.
Unutrašnji lokalni nalaz kod vješanja je dosta karakterističan.
 Tkiva koja odgovaraju spolja brazdi vješanja zbijena su i malokrvna. To je "unutrašnja
brazda vješanja".
 Na karotidnoj artariji neposredno ispod njenog račvanja, moţe se naći poprečna ruptura
prisnice (intime), pa ako doĎe do nadţivljavanja, moţe se kasnije razviti aneurizma u tom
dijelu krvnog suda.
 Pritisak zategnute omče na membrabranu izmeĎu hioidne kosti i štitaste hrskavice, moţe
prouzrokovati prelom jezične kosti i gornjih rogova štitaste hrstakvice.
 Razdavanje vratnih kraljeţaka ili prelomi kraljeţaka, dešavaju se u slučajevima kada omča
biva zatezana zamahom sopstvenog tijela.
U koţi vrata, osim traga vješanja u obliku brazda ili pruge, mogu se naći takozvani laţni tragovi
stezanja vrata. Oni mogu biti
 vještački (usljed posmrtnog stezanja kravate ili podvezače), kao i
 prirodni (prirodna udubine izmeĎu nabora koţe na vratu kod gojaznih osoba, kao i kod male
djece).
Mrtvaĉke mrlje kod obješenih razvijaju se u onim predjelima tijela, zavisno od toga, da li je vješanje
potpuno ili nepotpuno, da li je, tipično ili atipično.
Usljed sile teţe krv iz gornjih partija ponire u donje, tako da kod vješanika, koji potpuno vise mrtvačke
mrlje će se razviti u predjelu podlaktica i šakas, u predjelu potkoljenica i stopala, kao i od pojasa, pa
naniţe.
 Ukoliko je visenje trajalo manje od 8-10 sati pa potom leš poloţen na leĎa onda će se
mrtvačke mrlje premjestiti u zadnje predjele tijela, to je potpuno premještanje mrtvačkih
mrlja.
 Ako je visenje leša trajalo više od 12 sati a manje od 24 sata onda dolazi do djelimičnog ili
nepotpunog premještanja mrtvačkih mrlja.
 Ukoliko je visenje leša trajalo više od 24 sata onda se mrtvačke mrlje uopšte neće premjestitit
76
www.belimantil.info
4. Smetnje pri disanju
Tu spadaju
- pritisak na grudni koš (compresio thoracis)
- kesonska i ronilačka bolest
- udušenja kod zatrpavanja.
U pojedinim navedenim oblicima smetnji pri disanju, udušenje je posljedica blokade muskulature
za disanje dok su disajni otvori nosa i usta uglavnom slobodni.
je nasilno meahaničko udušenje usljed pritiska i stezanja grudnog koša.
pritisak na grudni koš moţe biti kombinovan i pritiskom na trbuh. u tom slučaju udušenje je posljedica
povećanog intratorakalnog pritiska pritiskivanjem dijafragme.
pritisak na grudni koš je najčešće zadesnog porijekla i dešava se pri zatrpavanju, prignječenje ili ako je
grudni koš pritješnjen.
ubilaĉki pritisak na grudni koš rijetko je izolovan, obično je kombinvan sa drugim oblicima
udušenja kao što je strangulatio manualis, oclusio nasi et oris, obturatio pharyngo-laryngis kao i sa
mehaničkim povredama intratorakalnih organa.
PRITISAK NA GRUDNI KOŠ
Klinička slika kod kompresije grudnog koša ispoljava se
- gubitkom svijesti,
- vrat potiljak i lice su otečeni, podbuli i ljubičaste boje zbog zastoja u slivu v.cavae superior.
- sluznica usne duplje je ljubičaste boje, posuta sa mnoštvom ekhimoza.
- mogu se javiti krvarenja na nos, i u šarenicu oka.
Anatomsko patološke promjene kod pritiska na grudni koš
- odgovaraju opštim promjenama nasilnog mehaničkog udušenja
Lokalne promjene kod kompresije grudnog koša su vrlo karakteristične.
- koţa pritisnutog podruĉja (gornji dio grudnog koša, vrat glava, nadlaktice) je modrikasta ili
ugasito modre boje sa brojnim sitnim tačkastim krvarenjima. To dolazi od toga što je krv u
području gornje šuplje vene zbog pritiska na grudni koš potisnuta prema veni jugularis u kojoj
su zalisci rijetki, a u venama gornjih ekstremiteta sa bogatim zaliscima dolazi do sprječavanja
proticanja krvi i zbog toga se prepunjavaju i pucaju sitne vene osobito na vratu i licu.
kada ulaze u velike dubine usljed povećanog pritiska na tijelo onemogućeno je
disanje. (pritsak na dubini od 10 metara je oko 2 atmosfere a na dubini 30 metara 3 atmosfere itd. ako
se ronilac zadrţa pod vodom duţe vremena onda se u njegovom krvotoku otopila velika kočina azota
odnosno kada je atmosferski pritisak povećan azot se restvora u masnim ćelijama. Kod dekompresije
azot se oslobaĎa iz masnih ćelija gasovi iz tečnog stanja prelaze u mjehuirće i mogu prouzrokovati
gasnu emboliju.
KOD RONILACA
77
www.belimantil.info
VI. FIZIĈKE POVREDE
Fizičke povrede su take povrede, koje mogu biti izazvane
- prevelikom toplotom (hipertermija),
- prevelikom hladnoćom (hipotermija), zatim
- električnom energijom (electrisatio), kao i
- djelovanjem RTG zraka i drugih radioaktivnih elemenata.
1. Hipertermiĉke povrede.
To su povrede izazvane djelovanjem visoke temprature plamena i vatre, na tijelo ţivog čovjeka
(zaţivotna opečenost), ili na leš (posmrtna).
Opečenost (combustio) moţe biti posljedica djelovanja
- patogene količine toplote,
- hemikalija,
- elektriciteta ili
- zračne toplote.
Djelovanje visoke temperature od vrelih tekućina i para nazivamo ofurenost ili oparenost
(ambustio).
Raznolika jačina toplote, kao i trajanje djelovanja visoke temperature na površinu tijela, uslovljava
četiri stepena opečenosti.
I
Zahvaćen je samo epidermis, edem (otok) kao i eritem su glavne i osnovne promjene, koje
stepen nastaju za nekoliko sati ili nekoliko dana, zavisno od jačine djelovanja i rasprostranjenosti i
ne ostavljaju nakon sanacije nikakvog vidljivog znaka, niti oţiljka.
II
Stadium vesiculosum aut bullosum. Karakteristika ovog stadija je stvaranje mjehura koji se
stepen. pojavljuju nakon izvjesnog vremena, nakon, nekoliko časova, lako je oštećen epidermis,
sačuvan je germinativni sloj, tako da mjehuri saniraju za desetak dana, i što je vaţno za
sudsko-medicinsko vještačenje, na tim mjestima ne ostaju oţiljci.
III
Stadium necroticum. U ovom stadiju zahvaćeni su svi slojevi koţe, kao i potkoţno tkivo i
stepen mišići. Karakteristika ovog stadija je nekroza, koagulacija bjelančevina i tromboza okolnih
krvnih sudova. Povrede zarastaju sa stvaranjem oţiljaka.
IV
Carbonisatio - ugljenisanost. Ovaj stadij nalazimo samo kod djelovanja suhe toplote, dok ga
stepen ne nalazimo kod ofurenosti, jer vrele tečnosti ne mogu dostići toliku toplotu koja bi proizvela
karbonizaciju. Karbonizacija većih dijelova ili čitavog tijela obično je postmortalna i nastaje
kad je mrtvo tijelo i dalje izloţeno plamenu. Visoka energija od udara groma ili struje
visokog napona moţe dovesti do lokalnih karbonizacija ţivog tijela.
Toplotni ekstra-duralni ekstravazat - Prilikom djelovanja plamena na lobanju, mast iz kosti izlazi u
prostor izmeĎu kosti i tvrde moţdane opne u ekstraduralni prostor gdje se miješa sa krvlju koja kuha,
tako da se formira jedna masa u ekstraduralnom prostoru koja moţe biti krivo protumačena kao
zaţivotno epiduralni hematom. Razlika izmeĎu zaţivotnog epiduralnog hematoma i "ekstra-duralnog
ekstravazata" je prvo u lokalizaciji.
- Zaţivotni epiduralni hematom je obično smješten u sljepočnom dijelu to je zaţivotno zgrušana krv
- Ekstraduralni, ekstravazat - smješten je u tjemenom dijelu, ciglasto crvene boje, mastan, kao
kuhan, postmortalnog je porijekla
Posmrtne promjene zbog djelovanja plamena na leš, karbonizirani leševi muških, usljed skvrčavanja
prugastih mišića mogu imati "borilaĉki stav" a kod ţenskih osoba poloţaj "koitusa".
-
Rana smrt usljed opeĉenosti – je ona koja nastaje još u toku djelovanja visoke temperature.
Pozna smrt usljed opeĉenosti - moţe nastati danima i mjesecima nakon opečenosti i najčešće je
uzrokovana raznim konsekutivnim oboljenjima.
78
www.belimantil.info
Stepen oštećenja zdravlja i nastanak smrti, zavisi od zahvaćene površine izloţene djelovanju visoke
temperature ali isto tako i od individualnih svojstava i ţivotne dobi.
-
-
Kod odraslih smrt moţe nastupiti ako je zahvaćena jedna trećina površine tijela trećim stepenom,
ili jedna polovina površine tijela drugim stepenom. Ili ako je zahvaćena mala površina tijela čak
10-15%, ali ako je zahvaćena površina jako osjetljiva na bol, recimo predio polnih organa (šok).
Kod novoroĎenčadi i male djece smrt moţe nastupiti ako je zahvaćena površina tijela 10-15%.
Autointoxicatio kod opeĉenja - Rana smrt usljed opečenosti moţe biti uzrokovana samootrovanjem.
Raspadnute bjelančevine hemoglobin i mioglobin dovode do intoksikacije zatajenjem funkcije
bubrega, začepljenjem bubreţnih kanalića raspadnim produktima. Naime, slobodni hemoglobin
izlučuje se putem bubrega u kojima moţe biti pre-cipitiran u donjim segmentima nefrona gdje formira
cilindre.
Šok kod opekotine i smrt - Rana smrt usljed opečenosti moţe biti posljedica
- Primarnog (neurogenog) šoka - refleksne vazodilatacije, rapidnog kolapsa periferne cirkulacije
i pada krvnog pritiska
- Primarnog refleksnog šoka - usljed povrede završetka senzibilnih ţivaca i jako stepene boli
(refleksni šok).
- Sekundarni ili opeklinski šok javlja se u slučajevima opseţnih eksudacija preko ozlijeĎenih
površina sa gubitkom tečnosti i zajedno sa njom gubitka elektrolita i bjelančevina.
Rana smrt kod opečenosti moţe biti posljedica trovanja sa ugljen monoksidom.
Pato-anatomski nalaz kod opekotina moţe biti vrlo raznolik.
Na prvom mjestu to su opeĉena podruĉja, oko kojih su u krvnim sudovima tromboze, u
nadbubreţnim ţlijezdama hiperemija, hemoragija i nekroza.
U ţelucu i dvanaestopalačnom crijevu mogu se naći "stres ulcusi".
U bubrezima hemoglobinuriĉna nefrosa,
U mozgu piknoza ganglijskih ćelija. Krv je gusta i masna.
Nalaz gara u nosu, ţdrijelu i dušniku.
Nalaz, masnih kapljica u mozgu i plućima ukazuje na zaţivotnu opečenost mada neki smatraju da
moţe doći do otapanja masti usljed visoke toplote, i njenog potiskivanja sve do pluća.
Teţina tijela moţe biti znatno smanjena usljed gubitka tečnosti.
Od spoljašnjih znakova, moţe biti
izraţena naboranost koţe u predjelu spoljašnjih očnih uglova zbog grčenja lica i kapaka, a plamenom
su opaljeni samo izbočenja i nabori koţe, dok su brazde izmeĎu nabora manje oštećene ("pačja noga").
Na zubima, cementna i silikatna punjenja postaju pri visokoj temperaturi još čvršća, dok se
amalgamska punjenja rastale.
Po porijeklu opečenost je najčešće zadesna, dok su samoubistva (polijevanjem zapaljivim
materijalom, benzinom), kao i ubistva izuzetna. Isto tako samspaljivanje najčešće duševnih bolesnika
(pseudosucidiun) su rijetkosti.
Disimulacija ubistva, prethodnim usmrćenjem osoba a potom spaljivanje, da bi se ubistvo namjerno
prikrilo, ili da bi se identifikacija onemogućila ili da bi se uništili tragovi zločina nije nerijetka pojava.
OFURENOST ILI OPARENOST (AMBUSTIO) I KOMBUSTIJA - RAZLIKE
patološke anatomske promjene (isto tako i kliničke pojave) su slabije izraţene i slabijeg su intenziteta.
Kod ambustije izraţen je prvi i drugi stepen, odnosno oparotine prvog i drugog stepena, izuzetno
trećeg stepena dok karbonizacije nema.
Kod kombustija stvaraju se sve četiri stepena opekotina Kod opekotina, usljed djelovanja plamena,
dlake su osmuĎene, dok kod ambustija nema osmuĊenosti dlaka, ali se lako mogu izvući iz korijena.
79
www.belimantil.info
Vrele tečnosti usijed sile teţe obično cure prema nadole i zadrţavaju se u odjeći, pa će ambustiije
imati drukčiju lokalizaciju nego opekotine od plamena, jer plamen obično liţe prema gore.
Mjesta pokrivena odjećom kod ambustija biće manje izloţena djelovanju vrelih tekućina, dok na
nepokrivenim mjestima intenzitet ofurenja je intenzivniji.
DIJAGNOZA I DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA OPEĈENOSTI,
sastoji se u prvom redu na utvrĊivanju i razlikovanju zaţivotne opeĉenosti od postmortonog
spaljivanja. Razlikovanje zaţitotne opečenosti od posmortnog spaljivanja temelji se na slijedećem:
ERITEM I EDEM KOŢE,
odnosno crvenilo i tkivna eksudacija, koje nalazimo kod prvog stepena
opekotina i oparotina, zaţivotnog su postanka, pa su prema tome znak vitalne reakcije. Djelovanje
plamena na mrtvo tijelo je bez vitalnih reakcija.
nalazimo kod opekotina drugog stepena opečenosti. MeĎutim,
mjehuravost koţe nije siguran znak zaţivotne opeĉenosti jer mjehuri mogu nastati i postmortalnoa a
mogu poticati i usljed trulenja.
 Mjehuri zaţivotne opeĉenosti sadrţe ţućkasti serum leukocite i eritrocite, dok im je dno
hiperemiĉno.
 Postmortalni mjehuri sadrţe malo ili nimalo seruma bez krvnih su elemenata, bez leukocita i
eritrocita, i nemaju znaka vitalne reakcije mjehura. Sadrţe tekućinu bez bjelančevina, onda
proba kuhanjem ili proba s octenom kiselinom ostaje negativna, tekućina se neće zamutiti,dok
kod mjehura koji sadrţe tekućinu sa bjelančevinama, tekućina će se zamutiti.
o Truleţni mjehuri su prljavo zelenkaste boje, sadrţe tečnost truleţnog porijekla, u
kojoj je sumpor vodonik.
STVARANJE MJEHURA U KOŢI
zaţivotnog
je porijekla. Nakon smrti krv iz prednjih partija sliva se u donje i straţnje partije tijela pa ako nije
zadrţana u tim predjelima, shodno tome neće biti ni zaţivotnih gruševina.
TROMBOZA KRVNIH SUDOVA U NEKROTIĈNIM PODRUĈJIMA PREDNJIH STRANA TIJELA
PRISUSTVO GARA NA SLUZNICAMA DUŠNIKA I LARINKSA
u obliku tamnih naslaga ili upalno crvenilo,
nastaju zbog udisanja dima i čaĎi u plamenoj atmosferi.
dokaz je zaţivotnog dospijevanja
ugljen monoksida u krvne sudove, i znak je vitalne reakcije. U površne krvne sudove ugljen monoksid
moţe prodrijeti i nakon sorti.
PRISUSTVO UGLJEN MONOKSIDA U DUBLJIM KRVNIM SUDOVIMA,
SPALJIVANJE MRTVACA (CREMATIO, INCINERATIO)
To je postupak za brzu mineralizaciju mrtvog tijela djelovanjem visoke temperature. Spaljivanje
mrtvog tijela moţe se izvršiti na različite načine. U staro doba, a i danas, spaljivanje leševa vrši se na
lomačama.
Kod električnih peći sa vrućim zrakom leševi se izlaţu temperaturi od 800ºC do 1000ºC. Da bi se
mrtvno tijelo pretvorilo u pepeo, potrebno je 1 i pol do 2 sata vremena, pri čemu od cjelokupnog
mrtvog tijela ostane masa oko 2,5 kg. anorganskog materijala u količini od oko 2,5 kubična decimetra.
80
www.belimantil.info
2 - Hipotermiĉke povrede
Niska temperatura na ţivo tijelo moţe djelovati opšte i izazvati opšte poremećaje, odnosno
SMRZAVANJE - CONGELATIO, ali i lokalno i izazvati lokalne promjene, SMRZOTINE - PERNIO.




I stepen - dermatitis congelationis erythematosa. Lokalno djelovanje niske temperature
izaziva proširenje krvnih sudova u koţi što se ispoljava crvenilom koţe.
II stepen - dermatitis congelationis bullosa - sa stvaranjem mjehura, a u potkoţnom tkivu
transudacijom i otokom.
III stepen - dermatitis congelationis necrotica - treći stepen se ispoljava u obliku nekroza,
IV stepen - dermatitis congelationis gangraenosa - gangrenozne promjene.
Opšti poremećaji usljed dejstva niske temperature na ţivo tijelo, očituju se u postepenom padu tjelesne
temperature.
 Kada temperatura padne na 31ºC dolazi do gubitka svijesti
 Smrt nastupa kada je tjelesna temperatura ispod 24-25ºC.
Ostale pojave kod smrzavanja su umor, nesiguran hod (kao kod pijanog čovjeka), dremljivost i ţelja
za snom, Najzad pomućenje svijesti, i gubitak svijesti i smrt. Smrt nastaje usljed parslitiĉkog
uticaja hladnoće na centralni nervni sistem.
Lješni nalaz kod smrzavanja nije karakterističan.
 Upadna je sleĊenost koţe i potkoţng tkiva.
 Mrtvaĉke mrlje su svijetlo crvene boje. Svijetlo crvena boja mrtvačkih mrlja, diferencijalno
dijagnostički dolazi i kod nekih trovanja(CO, HCN), s tom razlikom što su kod smrzavanja
svijetlo crvene boje samo mrtvaĉke mrlje ali su mišići i ostali organi zatvoreno crvene boje.
Poznato je da svi leševi, koji izloţeni hladnoći i vlazi poprimaju crvenu boju mrtvačkih mrlja,
neovisno od uzroka smrti.
 Hiperemija svih unutrašnjih organa.
 Karakterističan nalaz su okruglaste mrlje na sluznici ţeluca, razliĉito vellke, od veliĉine
zrna pšenice do veliĉine zrna graška, tamne boje (mrlje Višnjevskog).
Po porijeklu, smrzavanje je najčešće zadesno osobito u alkoholisanih osoba. Ubilačko smrzavanje je
jedan on načina ĉedomorstva ili djetoubistva. Samoubistva smrzavanjem su rijetkost, ali u literaturi
su opisani slučajevi samoubilačkog smrzavanja.
Kod leševa koji su izloţeni djelovanju niskih temperatura moţe doći do prskanja krova lobanje duţ
šavova, što moţe dovesti do pogrešnih zakljuĉaka.
Karakterističan poloţaj imaju leševi smrznutih. Zauzimaju poloţaj kao kad je ĉovjeku hladno, pa
hoće da se ugriju zgrčeni su.
Kad postoji sumnja na kongelaciju novoroĎene djece, treba naglasiti da golo neutopljeno novoroĎenče,
izloţeno sobnoj temperaturi, moţe umrijeti za nekoliko sati usljed nerazvijenosti sistema za
odrţavanje tjelesne temperature i sljedstvene osjetljivosti na hladnoću,
UtvrĎivanje smrti usljad smrzavanja vrši sa
 na osnovu poznatih okolnosti slučaja,
 na osnovu patoanatmskog nalaza i
 isključivanjem svakog drugog uzroka smrt.
ZaleĎivanje mrtvog cijela, dovoĎenjem mrtvog tijela na temperaturu tečnog azota, naziva se
krionizacija ili kriogenizacija. ZaleĎivanje mrtvog tijela vrši se u posebnim kapsulama, koja ss
kasnije pohranjuju u posebne, odjele u takozvane kriotorijume.
81
www.belimantil.info
3. Povrede elektricitetom (elektrotrauma)
Elektricitet moţe povrijediti tijelo na dva načina:
- tehničkim elekticitetom (electrisatio, electrocutio, ictus electricus) i
- prirodnim elekticitetom, gromom (fulguratio)
Električna struja je tok elektrona u nekom provodniku, koju proizvode dinamo mašine, generatori, kao
i hemijski nrocesi, akumulatori, baterije. Struja teče od izvora (ili generatora) i to od pozitivnog pola
ka negativnom polu, a unutar generatora, od negativnog ka pozitivnom polu.
Obzirom na vrstu struje postoje jednosmjerne i naizmjenične struje. Ove posljednje su tri puta jače od
jednosmjernih struja.
Prema Omovu zakonu jačina struje je srazasjerna naponu, a obrnuto sramjerna na otporu.
A=V/R A = jačina V = napon R = otpor
Naizmjenične struje imaju različitu frekvenciju koje pri prolasku kroz tkivo pomjeraju jone u pravcu
svoga kretanja i tako proizvode jako nadraţajno dejstvo. Ukoliko se povećava frekvencija dolazi do
slabijeg pomjeranja jona, pa ne dolazi do ispoljavanja nadraţajnih efekata. Zbog toga struje visoke
fekvencije nisu opasne bez obzira na njihovu jačinu. Sprovodnik, ţica kroz koju protiče struja
zagrijava se. Toplotna energija nastala ja transformacijom električne energije. To je Dţulov zakon.
Elektična struja djeluje na organizam u obliku:
- elektičnog udara (ELECTROCUTIO)
- elektične opekotine (COMBUSTIO ELECTRTICA)
- svijetlećeg udara (OFTALMIA ELECTRICA).
Da bi došlo do povrede od elektične struje, potrebno je da tijelo dospije u kolo elektriĉne struje i da
preko tijela doĎe do uzemljenja. Iz toga proizilazi da je vaţan otpor na mjestima gdje struja izlazi iz
tijela. Prolazak električne struje olakšava stajanjem mokroj podlozi dok prolazak električne struje
oteţava ili spriječava stanje u obući sa gumenim podplatama.
Štetno djelovanje električne struje očituje se pri njenom prolazu kroz tijelo pa uzemljenje moţe
pojačati ili umanjiti, ili pak isključiti taj efekt. Ako osoba stoji u cipelama sa gumenim Ďonom što
znači da je izolacija vrlo velika, tada će jačina struje iznositi svega nekoliko miliampera iako je njen
napon od 220 V. Ako je stajanje na betonskoj podlozi ili na vlaţnoj podlozi bosom nogom, onda će
otpor u tom slučaju biti minimalan i struja će proći kroz tijelo nesmetano. Time se mogu objasniti
smrtni slučajevi u kupatilima.
Električna struja na ţivo tijelo moţe nesmrtno djelovati ali isto tako i smrtno.
Nesmrtno dejstvo elektirčne struje moţe biti bez ikakvih pojava ("stresla ga struja"), a moţe se
očitovati grčevima, nesvjesticom, retrogradnom amnezijom, poremećajima čula viĎa i sluha. Tragovi u
koţi kod nesmrtnog dejstva električne struje redovno su bezbolni i oko nih se ne pojavljuju reaktivne
upale a zarastaju neupadljivim oţiljkom.
Udar električne struje moţe izazvati ugrijavanje tijela (hypertermia electrica), koja se najjače širi
duž krvnih sudova i likvora. Isto tako moţe izazvati povrede perifernih ţivaca, pareza, paralize,
poremećaj senzibiliteta arefleksiju.
Udar električne struje moţe izazvati funkcionalne poremećaje cns-a ili teţe organska oštećenja
usljed toplinskog dejstva elektriĉne struje.
Povrede mozga mogu imati za posljedicu usljed povišenog intrakranijalnog pritiska gubitak svijesti,
psihomotorički nemir, centralne grčeve, ataksije, spastične hemiplegije, retrogradnu amneziju.
Diseminacija ţarišta u CNS i moţdini moţe pokazivati sliku multiple skleroze ili diseminiranog
encefalitisa. Zbog oštećenja krvnih sudova u mozgu, naknadno moţe nastupiti kasna apopleksija.
ELEKTRIĈNA OFTALMIJA, svijetleći udar, kada se struja pretvara u svijetlo moţe izazvati povrede
organa vida usljed djelovanja intenzivnog svijetla (fototrauma). Moţe doći do zamućenja leće
(cataracta electrica), kao i do centralnog skotoma.
82
www.belimantil.info
Mehanizam umiranja kod smrtonosnog djelovanja električne struje zavisan je od više uslova:
od jačine električne struje,
od pravca kretanja električne struje,
od otpornosti tijela na mjestu ulaska struje u tijelo,
od duţine vremena proticanja struje kroz tijelo,
od individualne reaktivnosti tijela.
TakoĎer i psihička komponenta, kao što je strah ili iznenaĎenost na dejstvo električne struje ima
znatnog uticaja.
Ako električna struja prolazi kroz srce, onda izaziva treperenje srca, a ako prolazi kroz mozak onda
dovodi do centralne asfiksije (asphyxia violenta centralis). Električna struja prilikom svoga kretanja,
traţi put najmanjeg otpora, pa zbog toga najčešće prolazi kroz krv i krvne sudove.
Čovječije tijelo je dobar sprovodnik električne struje. Suha i debela koţa je vrlo slab provodnik, i
pruţa jak otpor. Otpor zavisi od histološke graĎe koţe njenje debljine, vlaţnosti, prokrvavljenosti
dlakavosti, itd.
Djeca ţivčano labilne osobe, osobe sa srčanim bolestima, kao i alkoholičari slabije podnose djelovanje
električne struje.
Psihička komponenta zauzima značajno mjesto. Djelovanje elektične struje jače je ispoljeno, ako je
koncentracija paţnje smanjena, kod iznenaĎenosti, kod postojanja straha, dok je djelovanje struje
slabije ispoljeno kod osoba u narkozi, u besvjesnom stanju, u snu, ako je strah odsutan i ako je
koncentracija paţnje pojačana.
Spoljašnje lokalne promjene u koţi usljed djelovanja električne struje nalaze se
- na mjestima ulaska električne struje, a
- katkada i na mjestima izlaska električne struje.
To je ELEKTRIĈNI BILJEG - signum electricum. Ima oblik provodnika, moţe biti u obliku crte ako je
u pitanju ţica, a moţe biti kruţan ili jajast. SivosmeĊkaste boje, sa uvuĉenim centrom i uzdignutim
rubovima, odnosno oivičen grebenastim ispupčenjem koţe.
Mikroskopski epidermis je šupljikav, saćast, nekrotičan, sasušen. Ćelije i jezgre germinativnog sloja
su isdužene, a papile korijuma su izravnate. Električni bijeg je specifična promjena izazvana
prolaskom električne struje kroz koţu. Zbog prolaska struje kroz koţu, dolazi do polarizacije u tkivu,
pa se ćelija i jezgre izduţutju i poprimaju smjer prema vodiču.
je karakteristična promjena odnosno povreda, nastala prolaskom struje kroz
koţu, koja pruţa otpor. Tu se električna energija pretvara u toplotu (Jouleova toplina). Električne
opekotine mogu imati izgled opekotina drugog ili trećeg stupnja. U nekim slučajevima moţe doći i do
lokalnih karbonizacija. Električne opekotine mogu imati oblik predmeta koji je u kontaktu sa koţom,
otisak ţice.
Umjesto električnog biljega, moţe se naći katkada samo mjehurasta formacija, odnosno mjehur,
nastao odvajanjem epidermisa od koţice, šupalj i bez tečnosti. To nazivamo epidermoliza.
ELEKTRIĈNA OPEKOTINA
Površinska impregnacija mikroskopskim metalnim ĉesticama od provodnika nastaje odlijetanjem
metalnih čestica sa provodnika na koţu, tako da je boja metalizirane koţe
- crna ako je provodnik od Fe, a
- smeĎecrvena ako je provodnik od Cu.
To se moţa dokazati mikroskopski, spektografski i RTG.
U nekim slučajevima na mjestu ulaska električne struje nema električnog biljega, i to onda, ako je
napon struje malen ili ako je dobra provoĎljivost koţe.
83
www.belimantil.info
SPOŠALJNJI IZGLED
Kod smrtno povrijeĎenih električnom strujom dosta je karakterističan.
- Izraţena je upadljiva pomodrelost,
- jaka izraţenost mrtvačkih mrlja koje su tamno ljubičasto modre.
- Ako električna struja prolazi kroz glavu, onda nastupa paraliza centra za disanje sa sljedstvenom
asfiksijom, pa je u tim slučajevima lice modro.
- MeĎutim, ako struja prolazi kroz srce kao posljedica nadraţaja ţivaca i mišića srca nastupa
treperenje srca i nepravilno kucanje srca. Srce sve slabije potiskuje krv, pa usljed pomanjkanja
kiseonika i oštećenja u CNS nastupa smrt. Lice kod takvih je obično blijedo.
kod smrti usljed električnog udara ispoljavaju se
hiperemijom unutršasnjih organa i
mnogobrojnim tačkastim podlivima, naročito u korteksu nadbubreţne ţlijezde, zatim na dnu treće
komore mozga, u području bazalnih ganglija i moţdanog stabla.
U kičmenoj moţdini krvarenje, edem, propadanja ganglijskih ćelija naročito prednjih rogova.
Krvni sudovi zahvaćeni električnom strujom pokazuju promjene u sva tri soja.
o u lumenu krvnog suda je trombus kao poljedica elektičnog oštećenja endotela, hemoliza,
o intima se ljušti, nekrotizira.
o u mediji iskidanost elastičnih vlakana i piknoza jezgra glatke muskulature.
o u adventiciji krvarenja.
UNUTRAŠNJE PROMJENE
-
4. Povrede gromom (fulguratio)
Grom je visokofrekventna struja čiji napon iznosi milione volti i jačine više hiljada ampera, Prirodni
elektricitet se prazni preko raznih posrednika kao što su: visoko stablo, zvonik crkve, munara, itd.
Grom nastaje kod velikih električnih napetosti izmeĎu tla, i oblaka, ili izmeĎu oblaka koji nose
suprotne električne naboje. U atmosferi i u oblacima koji sluţe kao kondenzatori, nakuplja se
električna energija, pa kod velikih razlika u potencijalu izmeĎu nejednako nabijenih oblaka, ili zemlje
kao mase, kao i kod dovoljnog pribliţavanja nastaje praţnjenje električne energije - grom. Jednim
udarom groma moţe biti pogoĎeno više osoba u prečniku do 20 metara.
Povrede gromom mogu biti nesmrtonosne ali mogu se završiti i smrtonosno.
Kod nesmrtonosnog dejstva atmosferskog elektriciteta, mogu se naći
- u koţi tragovi groma, osmuĎenost dlaka, spaljenost kose ili ispalost kose,
- poremećaji vida i sluha,
- rascjep bubne opne, krvarenja iz uha,
- smetnje neuropsihičke prirode, nesanica, parestezije mialglčni i neuralgični bolovi, mono i
paraplegije,
- na oku električna katarakta, anizokorija,
- retrogradna amanezija.
Nakon udara groma povrede pokazuju tendenciju brzog zacjeljenja.
Smrtonosne povrede gromom ispoljavaju se trenutnim
- stropoštavanjem, onesvješćenošću i trenutnom smrću.
Udar groma proizvodi:
- tragove groma na tijelu,
- znake groma van tijela,
TRAGOVI GROMA NA TIJELU
Dijelom su elektriĉnog i termiĉkog porijekla, a dijelom i mehaniĉkog.
- Opekotine koţe mogu biti različitog stepena i lokalizacije. Mogu biti sva 4 stepena.
84
www.belimantil.info
-
-
-
Opekotine mogu nastati i usljed zapalenja odjeće, a isto tako mogu poticati od istaljenih
metalnih predmeta (metalni lančić oko vrata, narukvica, sat). Ove opekotine obično imaju
oblik toga predmeta koji ih je izazvao.
Munjine šare (arborisatio) imaju oblik grančice i lista paprati, od okolne koţe razlikuju se
tamno ljubičastom bojom. Nastaju usljed paralize krvnih sudova, a moţda udruţeno sa
oštećenjem tkiva i sljedstvenom vazoĎilatacijom histaminskog porijekla.
Mali okruglasti otvori - Kod udara gromom mogu se naći u nekim slučajevima u koţi mali,
okruglasti otvori, opaljenih rubova, koji mogu imati sličnost sa ustrelinama.
Mehaniĉke povrede koţe i unutrašnjih organa, mogu nastati odbacivanjem tijela, ili
padom, a razdori u koţi mogu nastati eksplozivnim djelovanjem ugrijanog zraka.
Unutrašnje promjene kod fulguracije ispoljavaju se
- opštim promjenama udušenja, (nasilno fizičko udušenje),
- mnogokrvnošću organa,
- tačkastim krvnim podlivima i
- tečnim svojstvom krvi.
ZNACI GROMA VAN TIJELA
Mogu se naći na odjeći, na stvarima u odjeći, kao i na predmetima iz okoline (oruĎa, drveće i zgrade).
- Odjeća je pocjepana, vlakna osmuĎena ili zapaljena. Rascjepi odjeće se prostiru u okomitom
pravcu, duţinom tijela odozgo-nadole,
- obuća je dijelom rašivena podplate su rastavljene i odvaljene.
- Metalni predmeti su zatopljeni, ili istopljeni i magnetisani.
Iz do sada izloţenog, sudska medicinska dijagnostika fulguracije se temelji
- na pregledu ozlijeĎenog,
- pregledu oĎjeće i stvari u odjeći i na odjeći
- kao i pregledu okoline.
To dolazi otuda, što nepoznavanje uzroka smrti izaziva sumnju na nasilnu smrt ubistvom, ili pak na
zades drugog porijekla, pa je potrebno provjeriti u svim takvim smrtnim slučajevima uzrok smrti. Udar
gromom je nesretan slučaj.
Opasnost za udaranje groma, dolazi onda, kada su ljudi u blizini predmeta koji su privlačni za
atmosferski elektricitet, kao što su razni metalni predmeti ili usamljeni visoki predmeti, dimnjaci,
drveće, itd. Kao krivično djelo dolazi onda, ako je bilo nemarnosti propusta u izvršenju osiguranja
stanovitih objekata od udara gromom, ili ako su insalacije neispravne (gromobrani), ili ako ih nema.
Znaci groma van tijela, na odjeći i obući, na predmetima i stvarima, u odjeći i u najbliţoj okolini,
mogu biti vaţan dijagnostički pokazatelj za posredno utvrĎivanje fulguracije.
U nekim drţavama USA, justifikacija, smrtna kazna elektičnom strujom vrši se na električnoj stolici.
Kod egzekutiranih, temperatura mjerena u lobanji iznosila je do 60 stepeni C.
5. Djelovanje zraĉenja na organizam
Zračenje podrazumijeva dva različita oblika rasprostiranja energije. Jedno je elektromagnetsko
zračenja (talasno kretanje), a drugo je korpuskularno zračenje čestica.
Elektromagnetsko zračenje je način rasprostiranja energije u obliku talasa, koji se kreću brzinom
svjestlosti (električni talasi, radio talasi, rendgenski i gama zraci). Visoko energetska kratkotalasna
zračenja, koja sa obično nazivaju rendgenskim zracima (X zracima) i gama zracima, imaju dovoljno
energije da izazovu jonizaciju u materiji koja ih je apsorbovala.
Jonizirajuće zračenje podrazumijeva sve oblike zračenja, bilo elektomagnetska (RTG i gama zraci) ili
korpuskularna (alfa i beta čestice, neutroni, protoni, deutroni), koji imaju dovoljno energije da izbace
elektrone iz atoma ili molekula koji ih absorbuju.
Rendgenska zračenja nastaju u posebnim izvorima, imaju veliku energiju. Povrede rendgenskim
85
www.belimantil.info
zracima su pozivne (na osobama koje rade sa RTG aparatima), ili terapijske (na bolesnicima). Štetno
djelovanje rendgenskih zraka moţe biti posljedica ili prekoračenje količine ili prekomjerne duţine
zračenja rendgenskim zrakama.
Osjetljivost tkiva prema rendgenskim zrakama je vrlo različita. U toku izlaganja rendgenskim zrakama
u dozama dovoljno jakim da unište izvjesna tkiva, bolesnik ne osjeća bol, toplinu ili neki drugi
nadraţaj. Nakon nekoliko sati, od 6-48 sati, moţe se pojaviti prolazno-crvenilo, rani eritem, koji se
moţe i previdjeti, Prava reakcija na rendgensko zračenje sa postojanim eritemom i oštećenjem koţe
javi ja se poslije intervala od nekoliko dana.
Jaku osjetljivost na zračenje pokazuju limfociti, limfoblasti, koštana srţ (mijeloblastične i
eritroblastične ćelije), epitel digestivnog trakta, oplodne ćelije ovarija i testisa.
Otporniji na zračenje su kost i hrskavica (sazrela), mišićno tkivo, nervno tkivo, mozak. Embrionalne,
nezrele i slabo diferencirane ćelije osjetljivije su na zračenje nego diferencirane ćelije.
Dijagnostička uloga RTG zraka u sudskoj medicini je mnogostruka. Na primjer, kod ustrelina sa
zadrţanim projektilom u tijelu, koji se obdukovanjem ne moţe pronaći, u pomoć nam dolaze
rendgenske zrake. Isto tako mogu se pronaći prelomljeni vršak ubodnog oruĎa. Zatim drugi predmeti,
ili progutani predmeti u forenzičko kliničkim slučajevima, dakle još za ţivota. Na osnovu snimaka
kostiju i stepena okoštavanja moţe se utvrditi doba ţivota ispitanika. Neka trovanja, kao što su
trovanje olovom i ţivom mogu biti dijagnosticirana RTG putem, kao i graviditet u drugoj polovini
trudnoće. Na osnovu ranijih RTG snimaka ili na osnovu poznatih osobitosti jedne osobe, naknadnim
RTG snimcima i komparacijom moţe se utvrditi identitet osobe.
Zračenja drugim radioaktivnim elementima i radijem, pokazuju slične učinke kao i povrede s
rendgenskim zracima.
Nuklearne eksplozije, odnosno povrede od eksplozije atomske bombe i drugih radioaktivnih elemenata
mogu prouzrokovati radioaktivne, termičke i mehaničke povrede. Mehaničke povrede nastaju usljed
ogromnog pritiska kojeg stvara eksplozija, dok termičke povrede nastaju oslobaĎanjem ogromne
toplote (infracrvene i ultraljubičaste zrake) a traje vrlo kratko (3 sec. bljesak). Opekotine su
karakteristične po tome, što nakon nadţivljavanja stvaraju čvrste keloidne oţiljke. Radioaktivne
povrede posljedica su radijacije, osloboĎenih gama zraka i neutrona iz radioaktivnih produkata, a
ovisno o udaljenosti eksplozije.
86
www.belimantil.info
VII. NUTRITIVNE POVREDE
1.Nasilno gladovanje (inanitio violenta)
Nutritivne povrede (nutritio, onis - ishrana) posljedica su ili nasilnog gladovanja (inanitio violenta) ili
nasilnog ţeĎanja (sitis violenta). Gladovanje (inanitio) uopšte, je poremećaj ishrane ili prestanak
ishrane. Ako je uzročnik gladovanja prirodni agens, onda je to prirodno gladovanje (inanitio naturalis),
a ako je to nasilni agens onda je nasilno gladovanje. Prema tome, nasilno gladovanje u sudskomedicinskom smislu, je poremećaj ishrane ili prestanak (prekid) ishrane nasilnim putem.
Nasilno gladovanje je ili
- primarno (zadesno, samoubilačko, ubilačko) ili je
- sekundarno, to jest, gladovanje nastalo usljed suţenosti lumena jednjaka, a nakon trovanja
jetkim otrovima, bilo zadesnog ili samoubilačkog porijekla.
Kod prirodnog gladovanja, uzročnik bolesti gladi je kvantitativni deficit hrane. Klinički se znaci
gladovanja manifestuju tada, kada se iscpre energetske rezerve u organizmu i kada počinje proteinska
degradacija, u cilju odrţavanja bazalnog metabolizma. Uzročnici bolesti gladi su monogobrojni:
poremećaj apsorpcije i iskorištavanja unesene hrane, hronični gastrointestinalni poremećaji, infekcija,
psihički poremećaji uzimanja hrane, maligna oboljenja, itd.
- Početnim gladovanjem se smatra kada tjelesna teţina opada do 15%, a ako
- Umjereno gladovanje - tjelesna teţina opada do 20%
- Teţe gladovanje kod pada tjelesna teţine od 20-40% (edemi), a
- Ekstremno gladovanje preko 40%.
Po toku, nasilno gladovanje moţe biti akutno, kao kod naglog prestanka ishrane, i hronično.
Akutno gladovanje, kod naglog i potpunog prekida ishrane, kod novoroĎenčeta moţe potrajati 3-5
dana, a kod odraslih 7-10 dana, a uz uzimanje tečnosti (vode) i do deset nedelja.
U početku akutnog gladovanja, prva dva tri dana jako muči osjećaj gladi, koji poslije toga slabi i
postepeno prestaje. Potom se javlja tjelesna nemoć, dremljivost, halucinacije i smrt. Za to vrijeme
gubi se masno tkivo čak do 90%, a prugasti mišići, srce, jetra i drugi organi se smanjuju, izuzev mozga
i kostura. Viljuškaĉa (timus) kod novoroĎene djece i dojenčadi, usljed gladovanja znatno se smanjuje,
ili potpuno iščezava njeno svojstveno tkivo, što moţe biti vaţan dijagnostički pokazatelj za
utvrĎivanje smrti gladovanjem.
Patološko anatomski nalaz kod umrlih usljed gladovanja. Na obdukciji dominira "suhi oblik", ili
"mokri oblik".
- Kod mokrog oblika prisutni su otoci tkiva, zbog retencije vode, a usljed pada koloidnoosmotskog pritiska.
- Kod suhog oblika nalazimo: atrophia universalis corporis, atrophia fusca organorum,
smanjenost masnog tkiva u tijelu, izrazita smanjenost limfoidnog tkiva, atrophia testisa i
ovarija, iščezlost glikogena iz mišića i jetre, hemosideroza slezene.
2. Nasilna ţeĊ (sitis violenta)
Nasilna ţeĎ moţe biti uzrokovana ili nedavanjem tijelu potrebne tečnosti ili pak oduzimanjem tijelu
potrebne tečnosti. Unošenje tečnosti u organizam i izlučivanje tečnosti (mokrenjem, stolicom
znojenjem, disanjem) odrţava neophodnu ravnoteţu u stanju tjelesnih tečnosti. Ako je poremećaj
ravnoteţe nastao prirodnim putem, onda je to prirodna ţeĎ, a ako je nastao nasilnim puteni, onda je
nasilna ţeĎ. Poremećaj ravnoteţe vode, gdje je izlučivanje vode jače nego njeno unošenje, nazivamo
dehidracija.
Primarna dehidracija nastaje kada je unošenje vode smanjenjeno, kada postoje smetnje pri gutanju,
kod komatoznih bolesnika, kod intenzivnog znojenja, u pustinjskim i bezvodnim predjelima, itd.
87
www.belimantil.info
Sekundarna dehidracija nastaje kao posljedica gubitka iz organizma tečnosti koje sadrţe elektrolite,
kod povraćanja, proljeva, oboljenja bubrega, itd.
Nasilna ţeĎ je ili primarna ili sekundarna. Primarna nasilna ţeĎ moţe biti zadesna, ili ubilačka.
Sekundarna ţeĎ se javlja kod taumatskog krvarenja, kombustija, ambustija i kod nekih trovanja.
Tanatološki nalaz kod smrti usljed ţeĎanja nije karakterističan.
- Krv kod umrlih usljed nasilnog ţeĎenja je tamno crvena i gusta,
- mrtvačka ukočenost je jako izraţena, a
- hlaĎenje leša je polagano.
Zato se sudsko-medicinska dijagnostika smrti usljed nasilne ţeĎi postavlja per exclusionen,
isključivanjem svakog drugog uzroka smrti, i na osnovu poznavanja okolnosti slučaja.
VIII. BAKTERIJSKE POVREDE
Bakterijske povrede su tjelesna oštećenja koja nastaju nasilnim unošenjem bakterija u tijelo, za razliku
od bakterijskih oboljenja koja nastaju prirodnim prodiranjem bakterija u tijelo. Po svom porijsku
bakterijske povrede su: zadesne, samoubilačke ili ubilačke.
Bakterijske povrede su ili primarne, ili sekundarne.
- Primarne bakterijske povrede nastaju direktnim prodiranjem bakterija u tijelo,
- Sekundarne indirektno, posredno kroz već postojeće povrede mehaničke, fizičke, ili hemijske.
Ako bakterije ili njihovi toksini bivaju uneseni u tijelo putem hrane (meso mlijeko, sir, konzerve) onda
govorimo o zadesnoj infekciji hranom, odnosno zadesnoj bakrerijskoj povredi. Prema tome,
alimentarna infekcija je zadesna bakterijska povreda, odnosno zadesna infekcija. Ovakve infekcije
najčešće su izazvane bacilom tifusa i paratifusa, proteus vulgaris, toksinima botulinusa.
Botulizam (lat. botulus = kobasica) je bakterijska povreda izazvana toksinima (botulinima) koje luči
bacilus botulinus, a koji su prozvedeni izvan ogranizma. Toksin biva absorbiran preko sluznice
digestivnog trakta u krvotok, Botulini blokiraju neuromuskularne veze ţivĉane završetke motornih
ţivaca (kljenut), a u području autonomneg sistema dovode do paralize holinergiĉnih ţivaca i blokade
acetil-holina na završetcima.
Simptomi botulizma očituju se u
- paralizi okulomotornih ţivaca (III, IV i VI) kao i drugih kranijalnih ţivaca (IX i XII).
- Sekretorni poremećaji se sastoje u smanjenoj sekreciji.
Diferencijalno dijagnostički dolazi u obzir trovanje alkoloidima gljivama, druge alimentarne
intoksikacije, virusni encefalitis, poliomijelitiss polineuritis.
Sudsko-medicinska ekspertiza u slučajevima bakterijskih povreda sa smrtnim ishodom treba da
odgovori:
- da li se zaista radi o bakrerijskoj povredi,
- na koji način su bakterije ili njihovi toksini dospjeli u organizam
- da li bi blagovremena ljekarska intervencija mogla spasiti ţivot povrijeĎenog.
Isto vaţi u sudsko-medicinskoj ekspertizi i za ostale alimentarne infekcije.
88
www.belimantil.info
IX. HEMIJSKE POVREDE
Hemijske povrede su trovanja hemijskim otrovima koji uneseni u tijelo svojim hemijskim
dejstvom oštećuju zdravlje ili uništavaju ţivot.
Hemijski otrovi potiču ili iz
 mineralne oblasti, kao što su ţiva, olovo, arsen itd., ili iz
 biljne oblasti, strihnin, hašiš, kurare, kokain, ili iz
 ţivotinjske oblasti kao što su zmijski otrovi, pčelinji otrovi, kantaridin, itd.
Djelovanje otrova je različito i ovisi od više faktora. Na prvom mjestu ovisi od osobina i svojstava
same hemijske supstancije, zatim od načina unošenja, ali i od individualnih svojstava (doba ţivota,
zdrastveno stanje, uroĎena preosjetljivost (idiosinkrazija), ili stečena (anafilaksija), refrakternost,
naviknutost na izvjesne otrove, itd).
Poseban značaj u sudsko-medicinskoj ekspertizi imaju trovanja medikamentima i terapijskim
supstancijama. Ta trovanja mogu biti predmet sudsko-medicinskog vještačenja u slučajevima:
- ako su data u valikim dozama od strane ljekara, ili prepisana u većoj količini, ili
- ako su u liječenju primijenjeni oni lijekovi koji nisu stekli medicinske afirmaciju. Ukoliko se
primijene takvi lijekovi u cilju sticanja medicinskog iskustva, onda se moţe raditi o djelu
nesavjesnog liječenja.
U prvom stavu člana 110. KZ SR BiH: "ljekar koji pri pruţanju ljekarske pomoći primijeni
očigledno nepodobno sredstvo...i time prouzrokuje pogoršanje zdravstvenog stanja nekog lica
kazniće se do 3 godine".
- Pod očigledno nepododobnim sredstvom pored lijekova koji nisu prihvaćeni u
medicinskoj nauci u liječenju datih bolesti, spadaju i oni lijekovi koji uopšte nisu
prihvaćeni kao lijekovi (na primjer "bapski lijekovi").
Klasifikacija otrova i trovanja su raznovrsna i mnogobrojna. IzmeĎu ostalih takva jedna podjela otrova
zasniva se na njihovom porijeklu, pa razlikujemo: mineralne, biljne i ţivotinjske otrove. Prema načinu
istraţivanja i izlolovanja: gasoviti (CO, HCN), lako isparljivi (alkohol, fenol), mineralni (Hg, Cu,
AS...), medikametozni, pesticidi, itd.
Prema svojoj namjeni to su nenamjerna, slučajna, akcidentalna, kao i medicinska-jatrogena otrovanja.
Namjerna trovanja su ona kada su uzete ili data svjesno i namjerno samom sebi ili drugoj osobi, pa su
prema tome suicidalna i homicidalna.
Prema toksičnom djelovanju to su
- neurotoksični otrovi koji oštećuju centralni nervni sistem i periferni ţivčani sistem,
- nefrotoksični otrovi koji oštećuju bubrege,
- hepatotoksični, koji oštećuju jetru,
- hematotoksični, oštećuju hematopoezne organe i sastav krvi, zatim
- otrovi koji blokiraju fermente, itd.
Svrsishodnija podjela otrova za sudsko-medicinske potrebe je po načinu djelovanja na tijelo, to jest da
li otrov djeluje lokalno, na mjestu direktnog dodira otrova s tijelom ili djeluje opšte, poslije i usljed
resprpcije.
- jetki otrovi (caustica) i nadraţajni (irritantia) su otrovi koji djeluju lokalno na mjestu
dodira otrova sa tijelom su
Pored kaustičnih i nadraţajnih otrova, koji imaju samo nadraţajno ili samo kaustično dejstvo
postoje i takvi otrovi, koji osim kaustičnog i nadraţajnog djelovanja imaju i dejstvo nakon
resorpcije otrova. To su jetki i nadraţajni otrovi sa resorptivnim dejstvom.
- Resorptivni otrovi (resorptiva) - Otrovi koji imaju uglavnom opšte i resorptivno dejstvo,
nazivamo resorptivnim otrovima (resporptiva). To su parenhimni, krvni i ţivčani otrovi.
89
www.belimantil.info
UTVRĐIVANJE TROVANJA
NA OSNOVU NAROĈITIH I POZNATIH OKOLNOSTI SLUĈAJA,
na primjer iznenadna oboljenja (morbus
subitus) sa naprasnim umiranjem, mors subita. Ili neznano oboljenje (morbus ignotus), sa neznanom
smrću - mors ignota, ili sumnjiva oboljenja (morbus suspectus) sa sljedstvenom sumnjivom smrću,
mors suspecta. Dijagnostička vrijednost naročitih okolnosti slučaja nije velika ali nam indirektno i u
vezi sa drugim metodama utvrĎivanja trovanja ukazuje na otrovanje.
povraćanje, prolivi, bolovi u abdomenu, zanijetost halucinacije, konvulzije,
besvjesnost i još mnoge druge, nemaju dokaznu vrijednost trovanja, ali mogu samo u vezi sa drugim
metodama utvrĎivanja trovanja, učiniti trovanje vjerovatnim.
KLINIĈKE POJAVE,
OBDUKCIONI NALAZ ako
se trovanje završilo smrću MeĎutim, treba znati, da kod nekih smrtnih
trovanja obdukcioni nalaz moţe biti skoro neznatan ili negativan, ondnosno promjene na organima
mogu biti nevidljive za prosto oko.
je najvaţnija metoda u utvrĎivanju trovanja uopšte je.
U čl.256. ZKP stoji: "Ako postoji sumnja na trovanje, uputiće se sumnjive materije koje su naĎene u
lešu ili na drugom mjestu na vještačenje ustanovi koja vrši toksikološka pretraţivanja (ispitivanja). Pri
pregledu sumnjivih materija vještak će posebno utvrditi vrstu, količinu i dejstvo naĎenog otrova, a ako
se radi o pregledu materija uzetih sa leša, po mogućnosti i količinu upotrebljenog otrova".
Uzimanje materijala za toksikološki pregled vrši se tako što se organi ili dijelovi organa
- donja polovica mozga,
- srce,
- slezina i
- jedno pluće,
- polovica jetre sa ţuĉnom kesom,
- bubreg, ţeludac sa sadrţajem, te
- po pola metra tankog i debelog crijeva,
Stavljaju u staklene tegle, zapremine od 2-3 litra, sa staklenim zapušačem, ali bez ikakvog
konzervansa.
- Uz to, treba uzeti krv i mokraću u epruvetu.
Uzimanje materijala iz ekshumiranog leša vrši se na isti način kao što smo već naveli, ukoliko je leš
očuvan.
- Ali ako je leš truo, onda se uzima istrula masa za toksikološki pregled.
Ako postoji sumnja na trovanje toksičnim metalima, posebno arsenom, onda su uzimaju
- uzorci kosti,
- nokata, kose,
- kao i zemlja kako ispod i pokraj kovčega.
TOKSIKOLOŠKO PRETRAŢIVANJE
JETKI OTROVI
U jetke otrove spadaju luţine (NaOH) i kiseline H2SO4, HCl, HNO3).
TROVANJE LUŢINAMA
napose sa NaOH, kamenom sodom, danas su izuzetna, dok su ranije, kad se kamena soda mnogo
upotrebljava u domaćinstvu, trovanja bila mnogo češća, kako kod odraslih, ali posebno kod male
djece. Patološko anatomske promjene kod trovanja sa luţinama odnosno natrijum hidrokosidom su
uglavnom lokalne, i to na mjestima neposrednog djelovanja otrova - IZJEDINE (CAUTERISATIONES),
koje ovisno od koncentracije i duţine trajanja neposrednog djelovanja, mogu imati sve četiri stepena
izjedina. Suština kaustičnog djelovanja luţina, a posebno natrijum hidroksida, sastoji se u necrosis
coliquacionis:
- kolikvaciji bjelančevina ćelija,
- stvaranju alkalnih albuminata,
- i sa hemoglobinom stvaranju alkalnog hematina.
90
www.belimantil.info
Izjedine su mekane, vlaţne i ljigave. Najizraţenije kaustične promjene kod trovanja natrijum
hidroksidom su na digestivnem traktu, počev od usta, usna duplje, jednjaka, pa do ţeluca i crijeva.
Kod preţivjelih, usljed trovanja natrijum hidroksidom, dolazi do stvaranja cikatrizacionih stenoza.
One su uslovljene prisustvom oţiljnog cikratizacionog tkiva koje je zamijenilo granulaciono tkivo, i
javljaju se onda kada je počela proliferativna faza. To su ustvari prave anatomske stenoze, jer je zjap
usljed oţiljnog tkiva stvarno suţen. Nasuprot cikatrizacionim stenozama, postoje i tako zvane
funkcionalne, spastiĉke stenoze, uslovljene prisustvom granulacionog tkiva u zidu jednjaka ili ţeluca,
koje je bogato krvnim sudovima i nije epitelizirano, pa prema tome na dodir krvari. Javljaju se nakon
kaustičnog djelovanja natrijum hidroksida. To u stvari, nisu prave stenoze, nego spastične kontrakcije
zida, nastale usljed nadraţaja senzibilnih ţivaca, dok je sam lumen na tom mjestu proširen usljed
nastale atonije. Zaţivotne su i na obdukcionom stolu ih ne vidimo.
TROVANJE KISELINAMA.
Za razliku od luţina, acidum sulfuricum i druge jetke kiseline, izazivaju koagulacionu nekrozu
(necrosis coagulationis), koja se sastoji u
- zgrušavanju, koagulaciji bjelančevina,
- u oduzimanju tečnosti tkivu,
- stvaranju kiselog hematina sa hemoglobinom.
Usljed spajanja tečnosti sa kiselinama razvija se temperatura tkiva, kuhanje tkiva.
Za razliku od trovanja sa luţinama, kod trovanja sa jetkim kiselinama, tkiva su kruta, trošna, crveno
mrka ili crveno crne boje.
Kod trovanja sa acidum nitricum (HNO3) izumrla, nekrotična tkiva su ţuto prebojena
(ksantoproteinska reakcija).
Poseban značaj ima TROVANJE SA SIRĆETNOM KISELINOM, i to koncetrovanom sirćetnom kiselinom,
acidum aceticum concetratum (CH3COOH), poznatom kao esencija. Trovanja esencijom, u Sarajevu i
okolini su jedna od najčešćih trovanja uopšte, kako kod odraslih tako i kod male djece. Po porijeklu,
trovanja sirćetnom esencijom su ili samoubilačka, ili zadesna. Ova posljednja su kod alkoholičara,
kada zabunom uzimaju sirćetnu esenciju umjesto alkoholnog pića.
Sirćetna kiselina pored lokalnog dejstva, na mjestu dodira otrova sa tkivom, a to je usna duplja
jednjak, ţeludac i crijevo, ima i resorptivno dejstvo. U koţi oko usta ispod brade, i na vratu (bilo
usljed prosipanja otrova ili povraćanja otrova), sirćetna kiselina izaziva kauterizaciju prvog i drugog
stepena (hiperemija, otok i mjehuravost) a na sluznicama kauterizaciju sva tri stepena.
- U krvi izaziva hemolizu,
- sa hemoglobinom stvara kisele hematine, a
- u tkivima izaziva koagulacionu nekrozu.
- Na respiratornom traktu iritaciju i inflamaciju epitela sluznice.
Patološko anatomske promjene kod otrovanih sa koncentrovanom sirćetnom kiselinom, izraţene su na
organima digestivnog trakta, naročito jednjaku, ţelucu i tankom crijevu, i na unutrašnjim organima
usljed i poslije resorpcije otrova.
- Usljed kaustičnog dejstva otrova, sluznice korijena jezika ţdrijela, grkljana i grlenog poklopca
su otečene, ugasito crvene, izumrle natsluznice.
- Zid jednjaka je jako otečen mnogokrvan, a sluznica je izumrle natsluznice, ili cijele sluznice, u
nekim slučajevima i podsluznice i mišićnice. Najizraţenije promjene su u najdonjem dijelu
jednjaka.
- Iste takve promjene, ili još izraţenije su i na ţelucu, kao i na početnom dijelu tankog crijeva.
Usljed zadrţavanja otrova, zid ţeluca moţe biti provaljen.
Dokazivanja smrtnog trovanja sa sirćetnom kiselinom zasniva se uglavnom na obdukcionom nalazu.
Toksikološko pretraţivanje je nesigurno, jer se sirćetna kiselina normalno moţe naći u organizmu.
91
www.belimantil.info
TOKSIČNI METALI I METALOIDI
ŢIVA (Hg)
Ţiva, sama po sebi, uzeta per os, nije otrovna, ali unijeta u krv ili udisana kroz pluća je vrlo
otrovna. Ţiva tvori dvije vrste spojeva,
 merkuri jedinjenja koja su lakše rastvorljiva i otrovna su (sublimat) i
 merkuro jedinjenje, koja su slabije rastvorljivosti i manje otrovna (kalomel).
Trovanja ţivom i ţivinim jedinjenjima su akutna ili hronična.
AKUTNO TROVANJA:
 karakteristični metalni okus u ustima,
 salivacija,
 gaĎenje i povraćanje.
Slijede
 proljevi slični dizenteričnim.
 stomatitis,
 gastroenterocolitis,
 oliguria, albuminuria, anuria.
 Smrt moţe nastupiti usljed uremije, zbog oštećenja bubrega.
HRONIĈNO TROVANJE (MERKURIJALIZAM, HIDRARGIZAM):
 ispoljava se pojavama sa sa strane CNS-a, raţljivošću, glavoboljom, nesanicom, tremorom.
 Karakterističan je plavo ljubiĉasti rub na desnima oko zuba što su u stvari naslage od HgS.
PATOLOŠKO ANATOMSKI NALAZ
kod trovanja ţivom i ţivinim jedinjenjima ovisan je o načinu unošenja. Mogu se naći
 promjene u usnoj duplji i digestivnom traktu stomatitis, glositis, gastroanterocolitis
mercurialis,
 zatim glomerulonephritis mercurialis (bubrezi uvećani, na presjeku kora siva, sredina
crvenkasta, zbrisana graĎa).
OLOVO (Pb)
Trovanja olovom poznata su od davnina. Hipokrat opisuje bolest koja dolazi kao posljedica rada pri
topljenju olovne rude. Za vrijeme prohibicije alkohola u Americi, za proizvodnju viskija koristili su se
hladnjaci od starih automobila za destilaciju pića, pa je dolazilo do trovanja olovom.
Pored metalnog olova, kao otrovi djeluju i olovna jedinjenja, meĎu njima olovni oksidi, kao što je
Pb3O4 minijum (sluţi za zaštitu od hrĎe).
Olovo i olovni spojevi unose se u tijelo preko digestivnog i respiratornog trakta, a izlučuju se preko
crijeva i preko urogenitalnog trakta,
AKUTNO TROVANJE
Slično trovanju ţivom, s tom razlikom što je
 kod trovanja sa olovom stolica crne boje usljed stvorenog PbS.
 Oko zuba pojavljuje se olovni rub i plavičasta obojenost gingiva.
 Nadalje, karakteristična je bazofilna pigmentacija eritrocita.
KOD HRONIĈNOG TROVANJA
 sem bolova u zglobovima, javlja se
 paraliza radijalnog ţivca (n.radialis) gornjih ekstremiteta.
 Sa strane CNS encephalopathia saturnina.
92
www.belimantil.info
zejtinasta tečnost, koja se dodaje benzinu i ima antidetonatorsko
djelovanje. Oktanski broj benzina povećava se dodavanjem tetraetil olova. Tim dodavanjem iz iste
količine nafte dobija sa više benzina, odnosno više oktana. Putevi unošenja su per os, per inhalationem
i perkutano. Pri utrošku 10 litara benzina, na 100 km puta, oslobaĎa se 2-3 grama olova u obliku fine
magle. Radnici na benziskim pumpama, profesionalni vozači, kao i osoblje koje reguliše saobraćaj,
izloţeni su većoj koncentraciji olova nego druge osobe. Akumulacija olova u poljoprivrednim
kulturama, koje se nalaze uz saobraćajne puteve, znatno je veća nego normalno.
Tetraetil olovo, unijeto u tijelo, dealkalizuje se u jetri u trietil olovo, koje je toksičije nego tetraetil
olovo.
TETRAETIL OLOVO (TEO) je
ARSEN (As)
Elementarni arsen (As) sam po sebi nije otrovan, no u oksidisanom stanju kao As2O3 vrlo je
otrovan.
 Arsen trioksid, nazvan po svojoj bijeloj boji bijeli arsenik, ili mišomor, javlja se u obliku
bijelog praška, ili u kristaliničnom obliku, bez ukusa je i bez mirisa, i vrlo lako je rastvorljiv u
alkoholu.
 Arsenova kiselina (H3AsO4) manje je otrovna od
 Arsenaste kiseline, odnosno anhidrida arsenaste kiseline (As2O3 + 3H2O).
 Soli arsenaste kiseline su arsenitij, kao Cu-arsenit, Cu arsenit-acetat, arsen-sulfid (As2S2) je
crvene boje, a arsentriosulfid (As2S3) je ţute boje.
 Arsini - Spojevi arsena sa vodonikom su arsini (AsH3, arsen vodonik).
Po porijeklu, trovanja neorganskim arsenovim jedinjenjima su zadesna, samoubilaĉka ili ubilaĉka.
Ranije je arsen mnogo upotrebljavan. Poznato je da je arsen trioksid u doba renesanse sluţio kao
sredstvo za uklanjanje liĉnih i politiĉkih neprijatelja. Za vrijeme Luja XIV, u Francuskoj, taj otrov su
zvali "prašak za nasljedstva". Perzijski šahovi u strahu od trovanja mišomorom svakodnevno su
uzimali otrov da bi stekli refrakternost na njegovo djelovanje.
 Put unošenja neorganskih arsenovih spojeva najčešće je per os, a
 izlučivanje preko ţlijezda (ţelučanih, crijevnih, koţnih), preko bubrega, ali
 jedan dio otrova naslaţe se u kostima, koţi, kosi, noktima, mišićima.
Smrtna doza arsenika je 0,1-0,2 grama.
Klinička slika
KOD AKUTNOG TROVANJA –
preovladava paralitička forma:
 usljed depresivnog dejstva na CNS, je cirkulatorni kolaps sa padom krvnog pritiska.
KOD SUBAKUTNOG TROVANJA - preovladava gastrointestinala forma
 (gaĊenje, bolovi u trbuhu, povraćanje i prolivi).
HRONIĈNA TROVANJA (ARSENICIZAM) su terapijska (kod dugotrajnog liječenja sa As preparatima),
pasivna, industrijska, kao i ubilačka. Kod hroničnog trovanja
 Postoji opšte loše stanje, koje postepeno prelazi kaheksiju,
 Koţa, osobito na izloţenim mjestima je pigmentovana (arsenova melanosa), sa
hiperkeratozom dlanova i stopala, nekada i trofičnim promjenama sa ispadanjem dlaka kose,
smetnjama u rastu nokata (Meessove pruge).
 Od strane CNS-a su glavobolja, nesanica, nesvjestica i nemir (encephalopathia arsenicalis),
 paresetezije, smetnje osjeta atrofične pareze sa ataksijom (polineuritis arsenicosa).
 Zbog degenerativnih promjena nervnih fibrila, koje se šire od periferije ka centru dolazi do
paralize mišića ruku i nogu, sa anestezijom i trofičkim promjenama (hroniĉni neuritis)
Posebni oblik hroničnog trovanja arsenom je ARSENOFAGIZAM (grč. fagein = jesti). To je navika
svojevoljnog i dugotrajnog uzimanja arsenika, per os, čak i u dosis letalis i više, u cilju pojačanja
tjelesne snaga, polne moći itd.
93
www.belimantil.info
TALIJ(TI)
Talijeve soli kao aktivne kompenente u nekim preparatima, sluţe za uništavanje štakora i miševa.
Po toku, trovanja su akutna i hronična. Neki od simptoma kod akutnog trovanja:
 gastrointestinalnih poremećaja,
 polineuritisa
 ispadanje dlaka kose.
Dokazivanje trovanja vrši se na osnovu poznatih okolnosti slučaja, kliničke slike, obdukcionog nalaza
i toksikološkog nalaza.
GASOVITI ANORGANSKI OTROVI
UGLJEN MONOKSID (CO)
UGLJEN MONOKSID (OXYDUM CARBONICUM) je
gas bez boje i mirisa, nešto lakši od vazduha,
specifične teţine 0,96. Stvara se kod nedovoljnog sagorijevanja, usljed nedovoljnog pristupa vazduha,
bilo u zatvorenim prostorima, kod neispravnih peći, ako peć "ne vuče dobro pa se povraća" kod rada
motora (garaţe, tuneli), pri mangalama, bilo na otvorenom prostoru, oko zapaljene šljake.
Dalje, stvara se pri eksplozijama, u poţarima, zatim redukcijom već stvorenog CO2 (CO2+C -> CO)
kada se preko raspaljenog uglja stavlja novi sloj, i CO2 pri prolazu kroz ugljen biva redukovan. Jedan
gram duvana daje 20 ccm CO.
Po porijeklu, trovanja ugljen monoksidom najčešće su zadesna, samoubilaĉka, dok su ubilačka znatno
rjeĎa. Emil Zola, francuski pisac, umro je od trovanja ugljen monoksidom (kamin bio zapušen).


Kliniĉke pojave trovanja, javljaju se, kada je koncentracija CO u vazduhu, oko 0,1%,
a kada u vazduhu ima 0,3-0,5% nastupa smrt.
Ugljen monoksid je krvni otrov i ima vrlo jak afinitet prema hemoglobinu, veţe se sa hemoglobinom u
karboksihemoglobin. Afinitet hemoglobina prema ugljen monoksidu, veći je više od 200x nego prema
kiseoniku.
Procenat hemoglobina vezan sa ugljenmonoksidom u karboksihemoglobin
do 20%
Moţe proći bez simptoma
Početne pojave akutnog trovanja (glavobolja, vrtoglavica, mučnina, povraćanje)
20%
40%-50% Nesvijest
preko 50% Smrt
Smrt nastupa kao posljedica nasilnog hemijskeg, unutrašnjeg udušenja, a dijelom usijed samog
toksičnog djelovanja na centralni nervni sistem.
HRONIĈNO TROVANJE nastaje
pri dugotrajnom djelovanju manjih koncentracija CO.
 jedan od dominantnih simptoma hroničnog trovanja je umor
 zatim glavobolja, vrtoglavica, apatija,
 smetnje u srčanom radu,
u daljnjem toku
 mršavljanje,
 poremećaj u pamćenju,
 smanjena podraţljvost prema alkoholu,
 smetnje sa strane neuro vegetativnog sistema, obično distoničnog tipa.
Oporavljanje od trovanja traje dugo vremena, i često je skopčano s opasnim posljedicama trovanja.
 To su krvarenje u mozgu (hemoragična purpura mozga),
 razmekšanja u području capsule int. nuclei lentiformis, nekroza paliduma, Amonovog roga,
thalamusa.
94
www.belimantil.info
PATOLOŠKO-ANATOMSKI NALAZ KOD TROVANJA UGLJEN MONOKSIDOM
vrlo karakterističan.
 Upadljiva je svijetlo crvena boja mrtvačkih mrlja, ali i mišići, krv i unutrašnji organi imaju
svijetlo crvenu boju.
 Izraţena je hiperemija unutrašnjih organa,
 tačkasti krvni podlivi subendokardijalni, subepikardijalni, subpleuralni.
 Ako je atmosfera bila zadimljena, moţe se naći gara u početnim organima za disanje.
Kvalitativno dokazivanje CO u krvi vrši
- hemijskim reakcijama - pirogalolska proba, proba sa NaOH, sa taninom,
- kao i spektroskopski.
Kvantitativno dokazivanje CO u krvi vrši se
- spektrometrijski i
- plinskom hromatografijom.
Ako se pomoću spektroskopa posmatra razblaţena normalna krv, vidjet će se u ţutoj oblasti spektra
blizu D linije jedna apsorpciona traka, a u zelenoj oblasti blizu E linije druga, znatno šira. Ove dvije
trake su karakteristične za HbO2. Po dokatku NH3, te dvije trake spojiće se u jednu (Stockes-ova
traka). Kod trovanja sa CO, ako je u krvi HbCO, onda se one neće spojiti.
U ekshumiranim leševima ugljen monoksid se moţe naći dugo vremena nakon smrti (više mjeseci i
godina).
Povećanje HbCO u krvi, moţe biti uzrokovano i strasnim pušenjem, što treba imati na umu u
slučajevima sudsko-medicinskih ekspertiza.
CIJANOVODONIĈNA KISELINA (HCN)
Cijanovodonična kiselina, cijanovodonik (HCS), modra kiselina acidum hydrocyanicum, je bezbojna
lako isparljiva tečnost, miriše na gorki badem.
U prirodi se nalazi vezan za glikozide u gorkom bademu, košticama od breskvi, kajsija, višnji.
Kada je u gasovitom stanju lakša je od vazduha, ima jaku prodornu moć, prodire kroz sve rupe i
pukotine. U tečnom obliku dolazi u ampulama ("cijanove ampule"), koje su veoma krhke staklene
kuglice, veličine trešnje, i sadrţe 0,5-1,0 g. HCN u tečnom stanju. Stavljaju se kao mamac u meso, i
kad ţivotinja zagrize mamac, smrvi ampulu, HCN počinje isparavati u usnoj duplji, to udiše i umire.
Soli cijanovodonične kiseline, cijanidi, primjenjuju se za dezinsekciju i dezinfekciju stanova,
magazina, insekata na voću. Smrtna doza za čovjeka Na-cijanidom je 150 mg, a K-cijanida 200 mg.
Trovanja cijanovim jedinjenjima većinom su samoubilaĉka, rjeĎe su ubilačka ili zadesna. U drugom
svjetskom ratu, u koncentracionim logorima, vršena su ubijanja sa cijanovim spojevima CycloneB.
Cijanovodonična kiselina djeluje tako, što inhibira enzimski sistem citohrom oksidaze i dovodi do
asfiksije, odnosno tkivima oduzima sposobnost da prima kiseonik (hipoksidoza tkiva). Sa
hemoglobinom stvara čvrst spoj cijan Hb.
- kod masivne inhalacije otrova, "apoplektično trovanje", uz vrisak i pad
završavaju se smrću za nekoliko sekundi ili minuta (perakutno trovanje).
PERAKUTNO TROVANJE
- Kod slabijih doza i manje koncentracije otrova, kliničke pojave imaju sporiji
tok. Navala krvi u glavu, glavobolja, povraćanje, smetnje u radu srca, vida kasnije grčevi, pad krvnog
pritiska, koma, prestanak disanja i smrt u toku prvog sata, ili u toku prvih 24 sata.
AKUTNO TROVANJE
95
www.belimantil.info
Dijagnoza trovanja sa HCN moţe se prepoznati,
- uz anamnestične podatke,
- po ruţičastoj boji koţe, koja kontrastira sa pojavom gušenja, i
- po mirisu na gorke bademe.
Anatomno patološke promjene kod trovanja cijanovodičnom kiselinom:
- mrtvačke mrlje su otvoreno crvene boje,
- krv je tečna i svijetlo crvene boje (arterijska krv je i u venama, jer kiseonik arterijske krvi nije
apsorbovan od tkiva).
- Vidljive sluznice usana i usne duplje su svijetlo crvene boje,
- hiperemija unutrašnjih organa
- subserozni tačkasti i mrljasti krvni podlivi.
- Karaketeristican miris na gorke bademe, naročito kod otvaranja lobanje ili grudnog koša.
- Kod trovanja natrijevim ili kalijevim cijanidom, sadrţaj ţeluca ima alkalnu reakciju.
Kako su cijanova jedinjenja vrlo isparljiva, a u tijelu se brzo raspadaju, to je potrebno dokazivanje
otrova i trovanja vršiti vrlo brzo.
- Schönbeinova metoda se sastoji u tome, da traka papira natopljena u alkoholnu otopinu
guajakove smole 2% i CuSO4, stavljena u usnu duplju, ili po otvaranju grudnog koša stavljena
iznad grudnih organa, poplavi.
Isto tako reagens papir natopljen benzidin acetatom i Cu-acetatom, u prisustvu HCN poplavi
(Gestaldi).
UGLJEN DIOKSID (CO2)
Nalazi se u vazduhu 0,03-0,04 vol.%, a u izdahnutom vazduhu 5-6%.
Bez boje je i mirisa, teţi od vazduha, specifiĉne teţine oko 1,50.
OslobaĎa se pri fermentaciji vina, hrane, stvara se pri trulenju organskih materija u grobnicama,
septičkim jamama, bunarima, kanalima. Upotrebljava se mnogo danas u čvrstom stanju u obliku
"suhog leda", u histološkim laboratorijama za smrzavanje i fiksiranje tkiva.
-
Prvi simptomi se javljaju kod koncentracije od 2-3% CO2 u inspiriranom vazduhu, a
kod koncentracije 5-6% glad za kiseonikom je izraţenija.
Kod daljnjeg porasta CO2 koţa i vidljive sluznice su cijanotične,
Zatim nastupa opijenost, onesvješćenje, koma i smrt.
Patološko-anatomski nalaz nije karakterističan, postoje samo izraţeni znaci asfiksije.
Prva pomoć sastoji se u iznošenju na svjeţ vazduh i davanju vještačkog disanja unesrećenom.
Po potrebi za analizu uzima se uzorak vazduha (napumpa se lopta na licu mjesta i zapuši),
ili nalaţenje CO2 u zraku vrši se pomiču Bregerovih cjevĉica.
Plamen svijeće se gasi pri koncentraciji CO2 od 8-10%.
96
www.belimantil.info
KONVULZIVNI OTROVI
STRIHNIN (STRYCHNINUM)
Jedan je od alkaloida, koji se nalaze u biljkama vrste strihnos. UroĎenici ga uoptrebljavaju kao otrov
za strijele.
Strychninum nitricum, upotrebljava se u medicini kao centralni analeptikum, kao tonikum ţivčanog i
mišićnog tkiva, i kao antidot kod trovanja morfinom i barbituratima. Sastoji se od bezbojnih kristala,
lako topivih u vodi, i neobično su gorkog ukusa.
Upotrebljava se i za uništavanje glodara i zvijeri (vuk, lisica).
Po porijeklu trovanja strihninom su zadesna, samoubilačka, ubilaĉka su rjeĊa radi veoma gorkog
ukusa.
Odlikuje se brzom resorpcijom i sporom eliminacijom manjim dijelom izlučuje se nepromijenjen,
veći dio u tijelu oksidiše se i uništava.
Smrtna doza nitrat strihnina je 0,03-0,l gram.
Sjedište grčevitog djelovanja strihnina je u kičmenoj moţdini.
Kod ĉovjeka, svaki osjetni podraţaj izazvati će grĉeve u cijelom tijelu, ukljuĉujući i dijafragmu.
Kontrakcije su
- u početku brze i isprekidane (kloničke),
- zatim toničke i tetaničke.
Konvulzije su simetrične i tijelo zauzima poloţaj koji odgovara kontrakcijama jaĉeg mišićja, u većini
slučajeva ekstenzora. Nastupa opistotonus,
- donji ekstremiteti su ispruţeni i aducirani a
- gronji flektirani.
- Vilice, zatvorene,
- pjena na ustima,
- risus sardonicus.
- Kočenje dijagfragme, grčevi grudne i trbušne muskulature zaustavljaju disanje, pa su koţa i
sluznice cijanotične, a oči izbuljene.
- IzmeĎu grčeva nastupa pauza, sa normalnim disanjem, pri čemu je stalno svijet odrţana, ali
trpi veliki strah od smrti (pavor mortis).
Smrt kod trovanja strihninom nastaje usljed udušenja, proizvedenog kontrakcijama dijafragme i
grudnih mišića, ili smrt moţe biti posljedica uzetosti kiĉmene i produţene moţdine.
Po kliničkim pojavama trovanja strihninom moţe imati sličnosti sa tetanusom, ili epileptičnim
nastupom.
- Kod tetanusa, iz anamneza treba doznati eventualne ozljede. Kod tetanusa, nakon napada
grčeva, mišićje ne omlohavi, kao što je to slučaj kod trovanja strihninom.
Tanatološki nalaz nije karakterističan.
- Kao i kod drugih asfiksija, kod trovanja strihninom izraţeni su opšti znaci udušenja,
- ranije natupanje mrtvačke ukočenosti, i njeno duţe trajanje.
- Hiperemija unutrašnjih organa posebno mozga i moţdanica je vrlo izraţena.
Toksikološko utvrĎivanje trovanja strihninom je olakšano time što je strihnin otporan prema
raspadanju, pa se moţe dokazati i u trulim leševima, više mjeseci i godina nakon smrti.
97
www.belimantil.info
PESTICIDI
Pesticidi (pestis=pošast, caedere=ubiti) su sredstva za uništavanje štetnika. Već prema tome o kojim se
štetnicima radi, razlikujemo sredstva za uništavanje insekata - isekticidi, glodavaca - rodenticidi, grinja
i pauka - akaricidi, gljivica i uzročnika biljnih bolesti - fungicidi, mekušaca - moluskocidi, korova herbicidi, crva - nematocidi itd.
Insekticidna sredstva su ili u suhom stanju, (aktivna tvar i inertni prašak), tekućem stanju (otopine,
emulzije) ili u plinovitom stanju, kada se tekući mlaz usmjerava preko vruće podloge ili se miješa sa
komprimiranim plinom.
Otrovanja pesticidima dešavaju se kod radnika čiji je rad vezan za aplikaciju pesticida, kao i kod
radnika na proizvodnji pesticida. Kako se lako mogu nabaviti, nisu nerijetka zadesna trovanja kako
kod male djece, tako i kod odraslih, ali isto tako nisu nerijetka samoubilačka i ubilačka trovanja.
OGRANOFOSFORNI INSEKTICIDI (OFI)
Za uništavanje biljnih štetočina upotrebljavaju se fosforna jedinjenja u obliku emulzija ili praška, koja
suţe za zaprašivanje bilja.
Paration ulazi u sastav velikog broja preparata različitih naziva. To su malation, etiol, sistoks, E 605,
fosforno 20 itd. Paration je zejtinasta teĉnost, ima slab miris na crni luk. Moţe dospjeti u tijelo
peroralno, ili per inhalationem.
Paration je otrov nervnog sistema odnosno on je antiholinesterazni insekticid. Toksično djelovanje
OFI svode se na inhibiciju holinesteraze i akumulacije acetilholina, te pojavu holinergiĉnih efakata.
Acetilholin se oslobaĎa na zavšecima parasimpatikusa, u sinapsama autonomnih ganglija i na
završecima motornih ţivaca. Enzim koji hidrolizira acetilholin na holin i sirćetmi kiselinu je
holinesteraza.
Kliničke pojave
Trovanja mogu biti laka, teška i smrtonosna.
KOD LAKOG OBLIKA TROVANJA su uglavnom sa strane gastroinestinalnog trakta, mučnina, bolovi u
trbuhu, povraćanje, glavobolja, vrtoglavica, smetnje vida. Ova slika moţe podsjećati i izazvati sumnju
na alimentarno trovanje, ali kod trovanja parationom temperatura nije povišena.
KOD TEŠKIH OBLIKA TROVANJA, na već pomenute pojave, nadovezuju se simptomi sa strane
kardiovaskularnog sistema, edemi pluća, oteţano disanje, bradikardija, profuzno znojenje. Uz to
grčevi, nesvjestica, nekontroliranje mokraće i stolice.
SMRTONOSNO TROVANJE – podrazumjeva sve ovo uz konačnu smrt zbog ugušenja
Patološko anatomski nalaz nije karakterisičan.
- NaĎe se hipermija organa,
- tačkasta krvarenja subpleuralna, subepikardijalna, subendokardijalna.
- Izraţena modroljubičasta boja mrtvačkih mrlja.
- Edem pluća.
- Češće su zjenice suţene, no mogu biti normalne ili pak proširene.
Toksikološko pretraţivanje treba vršiti u svim onim slučajevima, u kojima postoji sumnja na trovanje.
Sudsko medicinska dijagnostika trovanja pored obdukcionog nalaza, temelji se uglavnom na
toksikološkom pretraţivanju.
KARBAMATI
Karbatnati su takoĊer inhibitori holinesteraze. Simptomatologija je slična kao i kod trovanja sa OFI,
ali su manje toksični. Primjenjuju se i kao insekticidi i herbicidi (sevin, pirimor).
DINTROSPOJEVI (DNoC)
Dinitrospojevi (DNoC) su intenzivno ţuto obojene tvari. Kod trovanja, organi kao i tjelesne tečnosti
su ţuto obojene.
98
www.belimantil.info
HLORIRANI UGLJIKOVODICI
Hlorirani ugljikovodici, kao insekticidi, imaju različiti hemijski sastav.
DDT (dichlor-diphenyl-trichlorethan), kao insekticid praktično je neotrovan, ako se sa njim praktično
manipulira.
Uglavnom djeluje na mali mozak i motorne zone korteksa.
Tremor i grčevi mogu ličiti na trovanje strihninom.
Najviše upotrebljavani insekticid ove skupine je Lindan, zatim Aldrin, Toksafen, Heptohlor.
BIOLOŠKI LIJEKOVI
MEDIKAMENTI
Statistički podaci pokazuju, da su trovanja medikamentima, u odnosu na druga trovanja, najbrojnija.
Već smo spomenuli, da
trovanja medikamentima i terapijskim supstancama mogu biti predmet sudske ekspertize u
slučajevima
- ako su data od strane ljekara u velikim dozama,
- u većoj količini, ili
- kod trovanja kada su primjenjeni oni lijekovi, koji nisu priznati kao lijekovi.
Treba naglasiti, da preosjetljivost organizma prema lijekovima, ima veoma veliki sudsko medicinski
značaj, jer dešavalo se, da je ljekar prepisao lijek u terapijskoj dozi, da je apotekar ispravno dao lijek,
da je lijek uzet, a pacijent umre. U sudsko-medicinskoj ekspertizi, treba objasniti, da preosjetljivost
organizma na stanoviti lijek - idiosinkrazija, je patološka pojava kod nekih osoba, bez obzira na
količinu lijeka, odnosno to je reakcija organizma na oreĎeni lijek.
ANTIBIOTICI
Oštećenje zdravlja biološkim lijekovima u izvjesnim slučajevima i pod odreĎenim okolnostima, mogu
se završiti i smrću. Jedan od najviše upotrebljavanih antibiotika je penicilin. Otkriće penicilina(1928),
predstavlja početak moderne ere u terapiji antibioticima. Masovna upotreba dovela je do pojave
rezistentnih sojeva bakterija, i s druge strane pojavile su se i druge štetne posljedice, kao što su
alergijske reakcije.
Najčešće komplikacija u terapiji penicilinom je alergija. Alergične manifestacije se javljaju u vidu
koţnih erupcija: dermatitisi (urtikarijalni, eritematozni, eksfolijativni), Arthusov fenomen,
angioneurotični edem, pruritus. urtikarija lokalizirana ili generalizirana, rjeĎe nakon davanja kristalnog
pencilina. Kod nekih osoba, nakon uzimanja pencilina, moţe doći do burnih pojava intolerancije, pa i
nagle smrti. Pri ponovnom uzimanju pencilina, nakon izvjesnog vremena, dolazi naglo do simptoma
intolerancije i smrti, U ovom posljednjem slučaju, pojave intolerancije mogu se javiti i pri davanju
minimalnih količina pencilina, na primjer pri probi osjetljivosti na pencilin.
Osobe koje rade u proizvodnji penicilina zatim osobe koje vrše ispitivanja pencilina, kao i terapiju
pencilinom, mogu biti senzibilizovani na pencilin, pa davanja penicilina takvim osobama moţe
izazvati vrlo teška stanja i smrt (anafilaktična reakcija na pencilin).
Obdukcioni nalaz nije karakterističan.
Hiperemija unutrašnjih organa,
tačkasta krvarenja subkonjuktivalna, subpleuralna subepi i subperikardijalna.
Edem ulaza u ţdrijelo.
Histološki, mnogokrvnost i edem mozga, perivaskularne hemoragije, edem intersticijuma srčanog
mišića, hiperemija jetre, slezine i bubrega.
-
Toksični efekti streptomicina ispoljavaju se u oštećenju n. acusticusa (vestibularnog i
kohlearnog dijela), disfunkciji optičkog ţivca (scotomi) i perifernom neuritisu.
Toksični efekti hloramfenikola očituju se u koštanoj srţi, a
Toksični efekti tetraciklina znacima iritacije GIT-a i promjenama u perifernoj krvi.
99
www.belimantil.info
BARBITURATI
To su derivati barbiturne kiseline i prema duţini djelovanja mogu se podijeliti u četiri grupe.
- dugog djelovanja (barbiton, phenobarbitioa, methylphenobarbiton)
- srednje dugog djelovanja (alobarbition),
- kratkog djelovanja (ciklobarbiton, hexobarbition),
- ultrakratkog djelovanja (thiopentan).
Po porijeklu, trovanja barbituratima su najĉešće samoubilaĉka, rjeĊe zadesna. Izuzetno ubilačka.
Unose se uglavnom peroralno, a izlučuju preko bubrega. Letalna doza barbiturata, iznosi oko 20-30
terapijskih doza.
Djelovanje barbiturata očituje se na području
- velikog mozga (barbiturna opijenost, zatim pospanost, sopor, predkomatozno stanje)
- medule oblongate (smetnje u cirkulaciji i u respiraciji. Što je centar za disanje jače pogoĎen,
disanje je sporije i površnije. Kod velikih doza dolazi do depresivnog dejstva na centar za
disanje i smrt nastupa usljed paralize respiratornog centra i cirkulatornog kolapsa.
- medule spinalis (arefleksijom i nestankom senzibiliteta)
Kliničke pojave akutnog trovanja barbituratima, javljaju se kratko nakon uzimanja barbiturata, ili oko
pola sata nakon uzimanja. U početku to je
- barbiturna opijenost, zatim pospanost, sopor, predkomatozno stanje što ovisi o količini uzetog
otrova.
- Akrocijanoza nastaje usljed paralize vazomotora, lice, šake i stopala ohlade i pomodre.
- Centralni poremećaj disanja, sub finem Kusmaulovo ili Čejn Štoksovo disanje.
- Hipoksija i hipotenzija.
- Barbiturati imaju i antidiuretsko dejstvo, usljed povećanog lučenja antidiuretičkih hormona,
oligurija i anurija.
Patološko anatomski nalaz nije karakterističan.
Edem mozga i pluća,
bronho-pneumonija,
oštećenja bubrega i jetre.
Dijagnoza trovanja barbituratima utvrĎuje se
- na osnovu kliničkog toka (duboko spavanje, sopor, koma),
- na osnovu obdukcionog nalaza (koji nije karakterističan), kao i
- na osnovu toksikološkog pretraţivanja (mozak, jetra, bubreg, krv i mokraća).
NARKOTICI
suze" mlijeĉnog izgleda, koji se dobiva iz glavica maka (papaver
somniferum). Opij sadrţi veći broj alkoloida: morfin, kodein, tebain, narkotin, papaverin. MeĎu ovim
alkaloidima razlikuju se dvije grupe po hemijskim i biološkim osobinama.
- To je piridinsko-fenantrenska grupa (morfin, kodein) koji osim centralnog djeloanja povećavaju
tonus glatko mišićnih organa.
- Druga je izokinolinska (papaverin), koja djeluje na glatku muskulaturu u smislu popuštanja,
tonusa.
OPIUM (OPIUM) je sok "opijeve
Morfin se daje oralno (kapljice, tablete), subkutano i intravenozno, zatim u obliku supozitorija
(rektalno i vaginalno). Izlučuje se stolicom, mokraćom, pljuvačkom, kod dojilja mlijekom.
Trovanje opiumom - morfinom, po porijeklu najĉešće su zadesna (medicinska ili toksikomanska),
zatim samoubilaĉka, rjeĎa su ubilačka.
Smrtna doza kod odraslih, subkutano 0,1 gr., per os 0,2-0,4gr. Dojenčad i mala djeca su neobično
osjetljiva prema morfinu, odnosno opiumu.
100
www.belimantil.info
Trovanja opiumom, odnosno morfinom, po toku su akutna ili hronična.
Hronična trovanja su u najvećem broju slučajeva posljedica uzimanja opiuma ili morfina radi uţivanja
(opiumomanija, morfinomanija - morfinizam).
Morfin izaziva.
- centralnu hipalgeziju i analgeziju Osjet bola tupi, paralizira centre za percepciju bola u kori.
- Na psihička središta djeluje što dovodi do gubitka paţnje i autokritike. Inhibitorna središta
su isključena, euforija, ţelja za drijemanjem, osjećaj teţine u mišićima.
- Mioza pupila.
- PogoĎen je i centar za disanje.
- Usporava srĉanu radnju zbog podraţaja centra vagusa.
- Tjelesna toplina se spušta, jer morfij prigušuje tvarnu mijenu stanica.
Kod čovjeka je jače izraţeno narkotično djelovanje, kod ţivotinja konvulzivno. Osjetljivost mozga na
morfin raste prema razvijenosti mozga.
Akutno trovanje morfinom nastupa za kratko vrijeme nakon uzimanja,
u početku se javlja razdraţenost,
a potom dremljivost, mlitavost udova, arefleksija,
duboko spavanje sa izraţenom miozom zjenica.
Smrt obično nastupa kao posljedica paralize centra za disanje.
Hronično trovanje nastaje nakon stalne upotrebe, ako se unosi stalno, ili ako se unosi učestalo za,
izvjesno vrijeme. Osoba postaje sve više zavisna od droge, nastaje čeţnja za njom (narkomanija,
morfinizam). Produţena upotreba morfina dovodi do postepenog nastajanja tolerancije
(podnošljivosti), pa da bi postigli euforiju, morfinomani uzimaju veće doze. Tolerancija, se moţe
postići poslije dvonedeljnog stalnog primanja morfina. Pri naglom ili potpunom prekidanju ili znatnom
smanjivanju uzimanja morfina, nastupaju apstinentne pojave.
- Blagi znaci apstinentnih pojava su zijevanje, nemir, razdraţljivost,
- Teški slučajevi apstinencije ispoljavaju se razdraţljivošću, gubitkom apetita, drhtanjem
mišića, povraćanjem, prolivima, gubitkom tjelesne teţine.
Morfin je sinergista sa alkoholom, i barbituratima, pa se njegovo djelovanje uz ova sredstva znatno
pojačava,
Tanatološki nalaz kod trovanja morifnom nije karakterističan. Uz upadljivu kaheksiju, mogu se naći u
koţi oţiljci od uboda injekcionih igala.
UtvrĎivanje trovanja vrši se uglavnom pomoću toksikološkog pretraţivanja. U lešu, morfin moţe biti
dugo odrţan, čak i nekolio mjeseci poslije smrti.
HEROIN, je
derivat morfina, diacetil morfin. Djeluje kao i morfin, samo znatno jače. Upotrebljava se
uglavnom kao narkomansko sredstvo u obliku sc, ili iv. Injekcija, pušenja i šmrkanja.
- Depresivno djelovanja heroina na centar za disanje je jače izraţeno nego kod morfina.
- Toksični simptomi su glavobolja, nemir, usporeno disanje, cijanoza, koma, smrt.
- Smrt nastupa usljed paralise centra za disanje.
Toksikomani češće u upotrebljavaju heroin, nego morfin. Od svih opijate, heroin izaziva najbrţe
narkomaniju.
Heroin kao i morfin prolaze placentarnu branu, i dijete od majke narkomanke, nakon roĎenja moţe
pokazati pojave apstinencije. Znaci narkomanije nastupaju za 24 sata nakon roĎenja, a dostiţu vrhunac
drugog ili trećeg dana.
iz biljke Erytroxilon coca, i kao čist alkaloid sastoji se od bijelih
kristala, gorkog ukusa. Kokain je opći protoplazmatski otrov koji paralizira sve vrste protoplazme.
Upotrebljava se kao lokalni anastetikum, a isto tako kao auforetikum, afrodizijakum i radi uţivanja
(kokainomanija).
Lokalno na mjestu aplikacije izaziva oštećenje tkiva. Na oku moţe izazvati kokainski ulkus, a kod
KOKAIN (COCAINUM) je alkaloid
101
www.belimantil.info
kokainista, koji šmrću, perforaciju nosnog septuma. Na perifernim ţivcima i ţivčanim zavrsetcima
izaziva paralizu ţivĉanih vlakana i završetaka.
Resorptivno dejstvo na centralni nervni sistem djeluje ekscitativno, akscitira psihička središta.
Male doze nekoliko centigrama izazivaju raspoloţenje i ugodnosti, i u toj euforiji leţi razlog
kokainizma.
- U prvom stadiju kokainizma, individuum je opijen kao alkoholom, veseo i razdragan.
- U daljem stadiju, nakon većih doza, dolazi do paranoidnih stanja. Čulni utisci bivaju pojačani.
- U završnom stadiju je opća depresija i klonulost.
Za razliku od morfinizma, nema pogibeljnih apstinentinih pojava od prenaglog oduzimanja.
Tanatološki nalaz: izraţena kaheksija, tragovi od ubadanja injekcionih igala.
PSIHOSEDATIVI
Funkcija centralnog nervnog sistema moţe pomoću lijekova biti prigušena (deprimirana), ili
podsticana (stimulirana), pa se lijekovi koji deprimiraju funkciju CHS nazivaju psihodepresori, a oni
koji stimuliraju psihostimulansi.
- Meprobamat pripada depresorima centralnog nervnog sistema. Djeluje sedativno.
Upotrebljava se kao trankvilizer u anksioznim stanjima. L.D. 10-15 g.
- Chlorpromazln (largactil) je derivat fenotijazina, i oni su depresori centralnog nervnog
sistema, djeluju narkotiĉno, simpatikolitiĉtio i spazmolitiĉno. Uz to pojačavaju dejstvo drugih
lijekova barbiturata, morfina i alkohola (sinergizam). L.D. fenotijazina 15-150 mg/kg.
PSIHOSTIMULANSI (antidepresivni lijekovi)
-
Tofranil spada u timoleptike i kod zdravih izaziva osjećanje slabosti i teškoće u koncentraciji
i mišljenju. MeĎutim u psihijatrijskim slučajevima izaziva euforiju i ekscitaciju.
Amfetamin (Benzedrin, Aktedron) upotrebljava se kao psihostimulans. Snaţno aktivira
centralni nervni sistem, naročito kod umornih osoba. Uzima se radi uklanjanja umora, radi
povećanja duševne aktivnosti, u sportu kao doping sredstvo.
HALUCINOGENI
Halucinogena sredstva (psihodelici, psihotipici, psihomimetici) prolazno mijenjaju psihu osobe,
izazivaju stanja slična psihozama i halucinacije.
Kod zdravih i normalnih osoba izazivaju psihiĉki abnormalna stanja sliĉna psihozama, najčešće u
obliku vizija i halucinacija. Ova sredstva uglavnom nemaju terapijsku primjenu, a uţivaoci droga ih
uzimaju radi postizanja toksikomanskog efekta.
Najpoznatiji predstavnici halucinogena su:
hašiš - marihuana, mescalin, psilocibin, LSD (lizergid), DMT.
102
www.belimantil.info
ALKOHOL
Metilni alkohol(CH3OH), metanol,
Bezbojna tečnost, spec. teţine 0,79. Dobiva se suhom destilacijom drveta i sintetski (metanol).
Unosi se najčešće peroralno. Izlučuje se kroz bubrege mokraćom kao mravlja i mliječna kiselina, i
kroz pluća polagano, čime je uslovljeno kumulativno dejstvo otrova. Nekad se moţe naći u tijelu i 7
dana nakon unošenja.
Vrlo je otrovan, smrtna doza za odrasle je 30-100 ml.
Otrovnost se osniva na tome, što ne izgara u tijelu u CO2 i H2O, nego oksidira do formaldehida i
mravlje kiseline.
Mokraćna i mravlja kiselina, dovode do teških acidoza i smanjenja alkalnih rezervi.
Metabolički produkti metil alkohola imaju specifično djelovanje
- na šarenicu oka i vidni ţivac, i izazivaju poremećaj vida i sljepilo.
-
Smrt nastaje usljed paralize centra za disanje
Lešni nalaz nije karakterističan.
- Upadljiva je hiperemija mozga i moţdanica a
- na sluznicama digestivnog trakta znaci iritacije.
Etilni alkohol (C2H5OH), alcoholum aethylicum, etanol,
Bezbojna tečnost specifične teţine 0,789 (ili 0,8). Dobiva se na dva načina vrenjem i sintetski.
- Vrenjem se dobiva ili
 iz groţdanog šećera (glukoze) uticajem kvaščevih gljiva (saharomiceta), ili
 iz polisaharida škroba preko fermanta dijastaze do disabarida maltoze, zatim preko
fermenta maltaze do glukoze i fermenta zimaze do 2C2H5OH + 2CO2
- Sintetski se dobiva iz acetilena i etilena.
Najveći dio alkohola upotrebljava se u obliku alkoholnih pića, koja su:
- nedestilisana (pivo sa 3-6% i vino sa 10-20% apsol. alkohola),
- destilisana (rakija, konjak, viski, rum)
Denaturisani alkohol dobiva se dodavanjem etilnom alkoholu (95%) piridina, acetona i metilnog
alkohola (5%).
Jakost alkoholnih pića izraţava sa u procentima, (vol.%), a u sudsko medicinskin ekspertizama
količina alkohola u pićima izraţava sa u gramima. To se postiţe na taj način, što se
- vol.% mnoţe sa specifičnom teţinom alkohola.
Tako npr. 1 litar 40% rakije, sadrţi 320 grama alkohola (l litar 40% rakije = 400 ccm x 0,8 = 320 g.)
Škodljivost svih alkoholnih pića uslovljena je količinom apsolutnog alkohola u njima.
-
per os – najčešće se unosi na ovaj način ali alkohol moţe biti unesen
preko koţe, - resorpcija alkohola preko koţe, preko obraĎenih rana je neznatna.
injekcijama.
per inhalationem - Udisanje isparenog alkohola u podrumima i krčamama je neznatno, jer se
za jedan sat više ragradi alkohola nego što se udahne. Povećanje alkohola u krvi, udisanjem
alkoholnih para, moţe se povećati za 0,1 ‰, a u najteţim slučajevima do 0,2 ‰.
103
www.belimantil.info
Alkohol djeluje lokalno i opšte nakon resorpcije.
Lokalno djelovanje alkohola sastoji se u
- oduzimanju vode (dehidracija) i
- zgrušavanju bjelančevina (coagulatio) ćelija.
Resorpcija alkohola je vrlo brza.
- Već u usnoj duplji počinje resorpcija, ali najveća količina resorbuje se u ţelucu i crijevima (80%),
- Iz digestivnog trakta alkohol difuzijom prelazi u krvotok, a
- Iz krvi difuzijom u tkiva, difuzioni proces je brz, ukoliko su tkiva bogata tečnošću, za razliku od
koštanog i masnog tkiva gdje je difuzioni proces spor.
Alkohol se širi ne samo u krvi, neko i u tkivima koja sadrţe vodu. Taj "prostor širenja" alkohola kod
čovjeka tjelesne teţine od 70 kg iznosi oko 50 litara.
Na primjer za dvije osobe, od kojih jedna ima veću tjelesnu teţinu a druga manju, nakon popijene iste
količine alkoholnog pića, koncentracija alkohola u krvi kod osobe sa manjom tjelesnom teţinom biti
će veća, nego u osobe sa većom tjelesnom teţinom. Isto tako, za dvije osobe, od kojih ja jedna jako
adipozna, a druga mišićava, nakon popijene jednake količine alkoholnog pića, koncentracija alkohola
u krvi kod adipozne osobe će biti veća, jer kod gojaznih osoba, "prostor širenja" alkohola ne obuhvata
masno tkivo, tako da ga više ima u krvi i tkivima.
Na brzinu resorpcije alkohola utječe:
- brzine konzumiranja, zatim
- koncencracija alkoholnog pića, koliĉina popijenog pića - razrijeĎeni alkohol se moţe sasvim
malo resorbiraci ako je popijena veća količina razrjeĎenog alkoholnog pića, jer sva tekućina ne
moţe doći u doticaj sa sluznicom, dok popijena mala količina razrijeĎenog alkoholnog pića
resorbiraće se brzo kao i koncetrovanog alkohono piće.
- da li je ţeludac prazan ili je pun? - Resorpcija alkohola je usporena, ako se alkohol konzumira
nakon obilnih obroka hrane.
- kod osoba sa resekcijom ţeluca. Dešava se ubrzana resorpcija alkohola. U tom slučaju najveći
dio alkohola resorbuje se u tankom crijevu.
- Zagrijana pića, kao i pića koja sadrţe ugljenu kiselinu brţe se resorbuju.
- Izvjesni fizički momenti, depresivna stanja, usporavaju resorpciju alkohola.
Konzimiranje blaţih alkoholnih pića kao što su pivo ili vino, ako su uzeta poslije obilnih obroka hrane,
dovode do resorpcionog deficita jer se jedan dio alkohola veţe za bjelančevine hrane i tako proĎe
kroz digestivni trakt, a da ne dospije u krvotok.
- Taj resorpcioni deficit iznosi oko 20-30% od popijenog alkoholnog pića.
- Kod izraĉunavanja koncentracije alkohola na osnovu popijenog pića, treba od dobijenog
rezultata odbiti jednu trećinu (20-30%) na račun resorpcionog deficita.
- Kod izraĉunavanja koliĉine popijenog pića, a na osnovu utvrĊene koncentracije alkohola
u krvi, treba dodati jednu trećinu dobijenom rezultatu.
Sl. 59. - Resorpciona krivulja alkohola.
Po pravilu alkohol se unosi kroz usta. Poslije
resorpcije, alkohol u krvi se postepeno umnoţava.
Proces povećanja koncentracije alkohola u krvi
nazivamo resorpcija.
U krvi se odrţava najveća koncentracija oko 2 sata,
Nakon 6-12h, najkasnije za 24h išĉezava iz krvi.
Odnosno nakon jedan do dva sata počinje opadati
koncentracija alkohola u krvi. Vrh krivulje uglavnom
znači i svršetak resorpcije.
- U fazi resorpcije, sadrţaj alkohola u krvi je veći nego u mokraći,
- U fazi eliminiacije, koncentacija alkohola u mokraći je veća nego u krvi. Koncentracija
alkohola u krvi moţe se u fazi eliminacije pribliţno odrediti, ako se rezultat koncentracije
alkohola u mokraći podijeli sa l,3 do 1,5.
104
www.belimantil.info
Eliminacija alkohola nastaje onda, kada se izjednači odnos koncentracije alkohola u krvi i
koncentracije alkohola u tkivima.
Eliminacija alkohola vrši se oksidacijom u jetri i izbacivanjem izdahnutim zrakom, mokraćom i preko
koţe znojenjem. Oksidacija alkohola vrši se preko fermenata ADH (alkoholna dehidrogeneza),
katalaze i MEOS sistema (microsome ethanol oxydazin system).
- Oko 90-95% se metaboliše preko acetaldehida acetata (octene kiseline) u ugljen dioksid i vodu.
- Oko 5-10% alkohola izlučuje se nepromijenjen i to
o najviše izdahnutim zrakom, 3-4%,
o mokraćom od 2 do 3% a
o znojenjem do 0,5%. Slično je i sa eliminacijom preko mliječnih ţlijezda. Od 100 g.
resorbovanog alkohola, u mlijeku dojilje moţe biti najviše 0,5‰.
Eliminacija alkohola biće
- ubrzana prilikom teških i napornih fizičkih radova, a
- usporena pri mirovanju, zatim kod povreda CNS-a kod potresa mozga.
Smrtna količina alkohola
- kod djece iznosi 15-30 grama apsolutnog alkohola, a
- za odrasle je deset puta veća, ako 300 do 400 grama.
Izračunavanje koncentracije alkohola u krvi iz količine popijenog alkoholnog pića, ili izračunavanje
količine popijenog alkoholnog pića na osnovu utvrĎene koncentracije alkohola u krvi, vrši se prema
formuli (Widmark):
A  c* p*r
A = količina alkohola u tijelu u gramima
c = koncentracija alkohola u krvi (alkoholemija)
p = tjelesna teţina
r = redukcioni faktor. Označava odnos koncentracije alkohola u tijelu i krvi, 60:30,
- odnosno redukcioni faktor kod odraslih osoba je 0,7.
- Kod ţena, zatim gojaznih osoba, kao i jako podhranjenih, odnos je 50:80, odnosno r = 0,6.
Ako se zna koliĉina popijenog alkoholnog pića, onda se koncentracija alkohola u krvi dobija iz
gornje formule:
c A
p*r
Kako se količina odnosno jakost popijenog pića izraţava u volumnim procentima, to u ovom slučaju
da bi dobili teţinske procente izraţene u gramima, treba volumne procente pomnoţiti sa spec. teţinom
alkohola (0,8).
Ooba teţine 70 kg, popijeno 2 dcl 40% rakije i 2 boce 4% piva. Kolika je alkoholemija?
2 decl, 40% rakije = 80
2 piva 4% = 40
40+80=120*0,8=96gr.
c  A  120  1,8
p * r 70 * 0,7
Ili, ako je poznata alkoholemija, kolika je količina popijenog pića? Izračunava se prema formuli:
A  c* p*r
U ovom slučaju, da bi dobili volumne procente, treba količinu izraţenu u gramima pomnoţiti sa 1,25.
Na primjer 80 grama apsolutnog alkohola odgovara 96 ccm apsulutnog alkohola (80 * 1,25 = 96).
105
www.belimantil.info
Brzina razgradnje alkohola je od 6 do 12 g. na sat. Opadanje koncentracije alkohola u organizmu
za jedan čas označava se sa β, i prosječno beta faktor iznosi 0,138 ‰ alkohola za 1h. Beta faktor
moţe varirati od 0,1 do 0,2 ‰, a u nekim slučajevima pri visokim alkoholemijama od 0,25 do 0,29 ‰.
Resorpcija i eliminacija alkohola imaju poseban značaj u sudskim ekspertizama za utvrĎivanje
koncentracije alkohola u krvi u vrijeme delikta, ili nekog krivičnog dogaĎaja, saobraćajne nesreće, itd.
Ako je poznata koncentracija alkohola u krvi (alkoholemija) u momentu uzimanja krvi, onda se moţe
izračunati koncentracija alkohola u krvi u momentu delikta prema proteku vremena od delikta do
uzimanja krvi, tako, što utvrĎenoj koncentraciji alkohola, dodajemo alkohol koji se za taj protekli
vremena izlučio iz krvi, prema formuli
A  (c   * t ) * p * r
T - proteklo vrijeme od delikta do uzimanja krvi
Obratno, kod izračunavanja koncentracije alkohola u krvi unutar eliminacije na osnovu količine
popijenog pića, uzima se prema formuli:
c  A  ( * t )
p*r
U internacionalnom sistemu mjernih jedinica (SI),
1 ‰ odgovara 21,71 mmol/l, prema tome
β-faktor od 0,138 ‰ odgovara 2,99598 mmol/l.
Rezultat u promilima dobiva se, ako se rezultat izraţen SI jedinicama (mmol/l) podijeli sa 21,71 (na
primjer: 42,56 mmol/l = 1,96 ‰).
KLINIĈKA SLIKA ALKOHOLOZE
Pojave akutnog trovanja alkoholom, akutne alkoholisanosti, opitosti (alcoholosis) ispoljavaju se u tri
stadija, a što ovisi
- od količine popijenog alkoholnog pića,
- vrste pića,
- individualne podnošljivosti, refrakternosti, stečene naviknutosti na alkohol, itd,
Ekscitacioni stadij odlikuje se vazomotoričkom, muskulomotoričkom i psihomotoričkom
nadraţenošću.
- Srčana radnja je ubrzana, puls ubrzan, krvni pritisak je povišen,
- pokretljiviji su,
- intelektualno agilniji, emocionalno afektivniji, moralno impulzivniji, seksualno agresivniji,
Paralitiĉni stadij karakteriše vazomotorička, psihomotorička i muskulomotorična uzetost.
- Nesigurnost pokreta, teturanje,
- zaplitanje u govoru, smanjenost paţnje, duševna razdraţljivost
- Sem toga, libido je pojačan, a potencija smanjena i oslabila.
Komatozni stadij karakteriše izrazite pojave opšte uzetosti. Taj stadij moţe se završiti poslije duţeg
ili kraćeg besvjesnog stanja,
- buĎenjem i trijeţnjenjem, čemu slijeduje mamurluk, cacoforija,
- ili se moţe završiti smrću.
U komatoznom stanju zjenice se u početku proširuju, kasnije se suzuju. Za razliku od drugih
komatoznih stanja, moţe posluţiti test zjenica, Mac Ewenov test. Sastoji se u tome što se zjenice
pijane osobe šire ako pacijenta potresemo, a da pri tome ne dolazi svijesti. Nakon prestanka podraţaja
opet se suze.
106
www.belimantil.info
LJEŠNI NALAZ KOD AKUTNOG TROVANJA ALKOHOLOM:
- pomodrelost lica,
- slabiji ili jači miris alkoholnog pića,
- ubljuvanost,
- izraţena hiperemija mozga i moţdanice,
- perivaskularne hemoragije,
- edem ulaza u grkljan,
- toksični gastritis.
HRONIĈNO TROVANJE ALKOHOLOM,
hronična alkoholisanost, alkoholizam, predstavlja čitav niz tjelesnih oštećenja i duševnih
poremećenosti.
Alkoholičarom se smatra danas osoba, koja više od 20% kalorija podmiruje uţivanjem alkohola,
odnosno koja ga pije više od 120 g. dnevno.
Internističke bolesti hroničnih alkoholičara su mnogobrojne:
- hronični katar jednjaka,
- hronični gastritis,
- masna infiltracija jetre,
- alkoholna hepatoza (precirotična hepatalna insuficijencija),
- ciroza jetre,
- pankreatične degenerativne promjene,
- arterijska hipertenzija,
- insuficijencija srca.
- Od neuroloških bolesti hroničnih alkoholičara izdvojimo alkoholni polineuritis, zatim
encefalopatiju Wernicke.
Hronični alkoholizam podloga je čitavom nizu psihoza i neuroza:
- delirium tremens,
- Korsakovljeva psihoza,
- psihoza ljubomore,
- alkoholna epilepsija,
- halucinoza.
Sudsko-medicinski značaj alkoholisanosti, posebno kod učesnika u saobraćajnim nesrećama je u tome,
što lice koje je prouzrokovalo saobraćajnu nezgodu, krivično je odgovorno ako se upotrebom alkohola
dovelo u stanje u kome nije moglo shvatiti značaj djela, niti je moglo upravljati svojim postupcima.
Prema tome, učinilac krivičnog djela u stanju alkoholisanosti krivično je odgovorno za počinjeno
krivično djelo, kao i svako drugo lice u trijeznom stanju, ali pod uslovom, da je prije nego što se opio,
bio duţan i mogao biti svjestan da će u takvom stanju učiniti krivično djelo.
Kod patološke opijenosti (delirium alcoholicum acutum) radi se o abnormalnoj reakciji patološki
promijenjenog centralnog nervnog sistema (mozga) na alkohol. Ovaj oblik opitosti, nalazimo kod
osoba, koje su ranije pretrpjele povredu mozga, ili su preboljele neko moţdano oboljenje. Zatim, kod
osoba nakon insolacije, kod epileptičara i drugih. Kod ovih, patološka opitost traje kratko vrijeme,
nastaje nakon uzimanja relativno malih količina alkohola. U teškim slučajevima nastupa sumračno
stanje, u kojem mogu da pričine agresivne radnje (silovanje, ubistva - "nemotivirano ubistvo").
Završava se snom i ostavlja punu amneziju za vrijeme njenog trajanja.
Krivično djelo izvršeno u stanju dokazane patološke opitosti, oslobaĎa učinioca krivične odgovornosti,
obzirom da je učinjeno u potpunoj neuračunljivosti. MeĎutim, osoba će biti krivično odgovorna, ako
joj je bilo poznato da reagira patološkom opitošću na alkohol i ako u takvom slučaju izvrši krivično
djelo.
107
www.belimantil.info
Endogeni alkohol. Stvara se u organizmu kao produkt metaboličkih procesa organskih materija.
Vrijednosti endogenog alkohola kreću se od 0,01 do 0,03 ‰. Pod izvjesnim uslovima te vrijednosti se
mogu povećati. Poslije obilatog uzimanja hrane, nakon uzimanja veće količine sokova, zatim kod
poremećenog metabolizma usljed oboljenja jetre, u slučajevima šećerne bolesti, itd., alkoholemija se
moţe popeti do 0,3 ‰..
Povrede i oboljenja koja mogu simulirati opitost. To su u prvom redu povrede glave, komocije i
kontuzije mozga, kao i ostale povrede glave skopčane sa gubitkom svijesti. Zatim hipoglikemija,
uemija, prekomatozna stanja kod dijabetesa. Izvjesne ţivčane bolesti mogu simulirati pijanstvo, sa
izraţenim smetnjama u kretnjama, u hodu. Neka trovanja, posebno trovanje sa CO, u niţim
koncentracijama, izazivaju ošamućenost pod slikom opijenosti. Isto tako visoka temperatura, osobe
izloţene jakoj hladnoći, premorene osobe mogu pokazivati sliku "alkoholisanosti".
ALKOHOL I MEDIKAMENTI
Postoje dvije grupe medikamenata:
- antagonističke djelovanje i ne podnose se sa alkoholom, kao što je na primjer antabus, irgapirin.
- sinergičko djelovanje, odnosno pojačavaju djelovanje alkohola kao što su narkotici,
psihodepresori, sedativi i hipnotici. Morfin i barbiturati su izraziti sinergisti sa alkoholom, pa se
djelovanje alkohola uz ta sredstva znatno pojačava.
- Posebnu grupu čine sredstva, koja nemaju ni sinergično niti antagonističke djelovanje, već mogu
samo poboljšati izvjesne smetnje pričinjene alkoholom, kao encefabol koji se inače primjenjuje u
liječenju potresa mozga.
ALKOHOL I SAOBRAĆAJNE NESREĆE
Zakon o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima predviĎa,
- da vozač koji upravlja vozilom mora da bude tjelesno i duševno sposoban da upravlja
vozilom.
-
Nadalje, vozač koji je u tolikoj mjeri umoran, ili bolestan, ili je u takvom psihičkom stanju da
je nesposoban za sigurno upravljanje vozilom, kao i vozač pod dejstvom droga ili psiho
aktivnih lijekova, ne smije da upravlja u saobraćaju na putu.
-
Vozač ne smije da upravlja vozilom u saobraćaju ako je pod dejstvom alkohola. Smatrat će se
da je pod dejstvom alkohola lice, za koje se analizom krvi ili krvi i urina utvrdi da mu sadrţina
alkohola u krvi iznosi više od 0,5 ‰, ili kod koga se bez obzira na sadrţinu alkohola u krvi,
stručnim pregledom utvrdi da pokazuje znake alkoholne poremećenosti.
-
Vozač motornog vozila kategorije C i D, kao i vozač motornog vozila kome je to osnovno
zanimanje, ne smije da uzima alkoholno piće za vrijeme dok upravlja motornim vozilom.
-
Lice koje je bilo neposredni učesnik u saobraćajnoj nesreći duţno je, da ostane na mjestu
saobraćajne nezgode, s tim što moţe privremeno da se udalji i to samo radi pruţanja pomoći
licima povrijeĎenim u toj nezgodi, ili ako je samom njemu potrebna pomoć, ili radi
obavještavanja nadleţnog organa o nezgodi.
Dakle, u našim uslovima, za vozače motornih vozila, kojima to nije zanimanje, odnosno nisu
profesionalni vozači, dozvoljena koncentracija alkohola u krvi ne smije preći vrijednost preko 0,5 ‰.
To isto vaţi i za vozače u Finskoj, Grčkoj, Nizozemskoj, Norveškoj i Švedskoj. Granica u promilima
od 0,8 vaţi za vozače u Belgiji, Zapadnoj Njemačkoj, Danskoj, Francuskoj, Engleskoj, Švajcarskoj,
Austriji, Španiji, Luxemburgu. Granica od 0,00 ‰ vaţi za vozače u Bugarskoj, Rumuniji,
Čehoslovačkoj, MaĎarskoj, Sovjetskom Savezu i Turskoj.
108
www.belimantil.info
Nesposobnost za voţnju motornim vozilom je relativna i apsolutna nesposobnost.
- Relativna nesposobnost za voţnju motornim vozilom je onda, kada je koncentracija alkohola u
krvi do 1,3 ‰, u tim slučajevima sposobnost za voţnju je samo smanjena, ali ne bitno.
- Apsolutna nesposobnost za voţnju, odnosno sposobnost za voţnju je bitno smanjena, kada je
koncentracija alkohola u krvi tolika, da bi kod većine ljudi izazvala nesposobnost za sigurnu
voţnju. Ta granica je preko 1,3 ‰ alkohola u krvi. U sudskim ekspertizama zbog toga svaki
pojedinačan slučaj treba posmatrati individualno.
Djelovanje alkohola na organizam, ispoljava se tako što u početku
1. izaziva euforiju,
2. zatim smanjuje inhibitorne kočnice,
3. umanjuje koordinaciju pokreta i
4. produţava reakciono vrijeme.
Pod dejstvom alkohola, vrijeme koje protekne od momenta percepcije, to jest uočavanje neke
opasnosti, pa do momenta preduzimanja izvjesnih radnji da bi se ta opasnost otklonila, ili kako to
nazivamo psihička sekunda, je produţeno. PreĎeni put, od momenta uočavanja izvjesnih prepreka ili
opasnosti, pa do momenta preduzimanja radnji da bi se ta prepreka otklonila, nazivamo reakcioni put, i
kod alkoholemija on je produţen.
Pored poremećaja u strukturi ličnosti, narušavanja funkcija centralnog nervnog sistema,
- pojavljivanja nekritičnosti,
- precjenjivanja ličnih sposobnosti,
- pojačane sugestibilnosti i s tim u vezi preduzimanja neadekvatnih obaveza
- alkohol izaziva i poremećaj u percepciji i psihomotorici. Tako, poremećaj ravnoteţe i
nekoordinirani pokreti javljaju se već pri malim alkoholemijama.
-
-
Vidni ugao kod trijezne osobe veći je od 180 stepeni do 220 stepeni, a kod alkoholisane osobe
je suţen. Iz tog razloga alkoholisani vozač ne opaţa, ili kasno uočava sa strane dolazeće
vozilo.
Usljed smetnji u mišićima očne jabučice pojavljuje se alkoholni nistagmus.
Adaptacija na svjetlo i tamu je usporena.
Usljed poremećenih čulnih zapaţanja, stvaraju se iluzije o nepremostivim preprekama, tako
što obična sjenka na putu, ili neki predmet na putu, mogu dovesti do skretanja vozila sa puta.
ODREĐIVANJE ALKOHOLA I DIJAGNOZA AIKOHOLISANOSTI
UtvrĎivanje alkoholisanosti kod ţivih vrši se
- na osnovu kliničkog pregleda,
- zatim pregleda krvi i urina, i
- pregledom ekspiriranog vazduha (alkotest).
KLINIĈKI PREGLED
treba da bude dopuna i sastavni dio laboratorijskog pregleda krvi i urina. Na to
nas upućuje čl.152 Zakona o bezbjednosti saobraćaja na putevima, koji kaţe da
stručnim pregledom treba utvrditi da li postoje znaci alkoholne poremećenosti.
ALKOTEST je
orjentaciona metoda, kojom se utvrĎuje, da li u krvi - orgazmu ima alkohola, ili nema, a
pomoću alkohola u ekspiriranom vazduhu. Ranije smo rekli, da najveći dio popijenog alkoholnog pića
metaboliše u organizmu (90-95%), a ostali dio (5-10%) se izbacuje iz organizma kao nepromijenjen.
Jedan dio nepromijenjenog alkohola izlučuje se respiracijom.
- Pri normalnim respiracijama, oko 2500-3000 ccm ekspiriranog vazduha sadrţi onoliko
alkohola kao i l ccm krvi.
109
www.belimantil.info
Za alkotest se upotrebljavaju zatvorene cjevčice, u kojima je kalium bihromat sa sumpornom
kiselinom. Pri testiranju
- krajevi cjevčice se odreţu,
- na jedan kraj stavi se usnik a na drugi balon.
- Prilikom duvanja, ukoliko ekspirirani vazduh sadrţi alkohola, onda će izvršiti redukciju
šesterovalentnog hroma u cjevĉici, u trovalentni hrom, i ţuta boja reagensa popriniće
zelenu boju.
Pozitivna, reakcija moţe nastupiti ako je test vršen, neposredno poslije ispiranja usta alkoholom, ili
ako je ispitivana osoba neposredno prije toga uzimala bombone u kojima ima alkohola. Duvanje u
balon mora se izvesti u jednom dahu.
Widmarkova metoda sluţi za odreĎivanje alkohola u krvi, urina i tjelesnim tekućinama. Sastoji se u
oksidaciji alkohola pomoću kalium bihromata u prisustvu sumporne kiseline. Ova metoda nije
specifična samo za alkohol, jer je reakcija pozitivna na aceton i na truleţne tvari.
ADH metoda je enzimatska metoda za utvrĎivanje alkohola u krvi pomoću alkohol dehidrogeneza.
Ova metoda je specifična za etilni alkohol, ali je osjetljiva i na propilni, izopropilni, alilni i butilni
alkohol,
Plinska hromotografija je specifična metoda za utvrĎivanje alkohola u krvi i mokraći, ispravni
rezultati mogu se dobiti i kod analize truleţno promijenjenih uzoraka.
OD LEŠEVA ZA UTVRĐIVANJE STEPENA ALKOHOLIZIRANOSTI,
- uzima se 20 ccm krvi i mokraće
Prisutnost alkohola u tkivima, organima i tjelesnim tečnostima leševa utvrĎuje se po metodi Nicloux.
Pri tumačenju rezultata postoji mogućnost grešaka usljed raznovrsnih procesa koji se odigravaju
poslije smrti. Posmortalnom razgradnjom alkohola, kao i gubitkom tečnosti iz krvi poslije smrti,
smanjuje se nivo alkohola u krvi.
Truleţne promjene mogu postmortalno dovesti do nastajanja alkohola u krvi (od 0,2 do 0,5 ili 1,0 ‰).
110
www.belimantil.info
X. PSIHIĈKE POVREDE
-
Psihiĉka povreda uopšte (trauma psychicum) je oštećenje zdravlja priĉinjeno psihiĉkim
putem.
-
Psihiĉka povreda tijela (trauma psychicum corporis) je tjelesno oštećenje naneseno
psihiĉkim putem a ispoljeno somatiĉki, nesmrtno ili sa smrtnim ishodom.
IzmeĎu psihičkog stanja i tjelesnog stanja postoji izvjesna korelacija. Svakodnevne korelacije izmeĎu
tijela i psihe ne ostavljaju dublje tragove niti posljedice, ali ,ako su ti psihički inzulti jakog intenziteta,
mogu:
- prouzrokovati oštećenje tjelesnog zdravlja?
- pogoršati tjelesno zdravlje, i
- prouzrokovati smrt posebno, ako se tijelo nalazi u naročitom fiziološkom ili patološkom stanju
(uroĎena ili stečena nervna labilnost, oboljenja kardiovaskularnog aparata, organska oštećenja)
Psihički inzulti su ili
- neprijatnog porijekla (velika ţalost, veliki strah), ili
- prijatnog (velika radost, jakostepena ushićenost).
Prema tome, psihičkim povredama nazivamo sva ona stanja, kada snaţni psihiĉki i emocionalni
inzulti uzrokuju patološke promjene, organska oštećenja zdravlja ili smrtni ishod.
Psihička povreda nije isključivi uzrok smrti, nego psihički inzulti djeluju kao podstrekači pa je smrtni
ishod kod psihičkih povreda posljedica uzajamnog dejstva psihičkog inzulta i postojanja od prije
patološkog stanja organizma.
Smrtni slučajevi poslje snaţnih duševnih potresa dešavaju se:
- kod osoba sa oboljenjima kardiovaskularnog aparata (srca), kao i
- kod osoba sa oboljenjima mozga naročito moţdanih arterija;
- kod osoba sa osobitim tjelesnim sklopom ili naročitim tjelesnim stanjem (timikolimfatički i
hipoplastički status, hidrocefalus internus, prematurna sinostoza, patološka stečena stanja,
hemofilije itd).
Zbog toga sudsko-medicinskim vještačenjem potrebno je utvrditi:
- da li se psihička povreda zaista dogodila, njenu jačinu i njeno trajanje, i
- da li je prije psihičke povrede postojalo organsko oštećenje i
- da li se u konkretnom slučaju radilo samo o pogoršanju već postojećeg oboljenja ili je psihička
povreda prouzrokovala tjelesno oštećenje,
Dijagnoza smrti usljed psihičkih inzulta postavlja se na osnovu obdukcionog nalaza i isključivanjem
svakog drugog uzroka smrti.
111
www.belimantil.info
POLNI ODNOSI
Polni ţivot (vita sexualis) sastoji se od
- polnog nagona - libidinoznosti (libido sexualis),
- polne ljubavi, erotičnosti, polnog opštenja (copulatio sexualis) i
- polnog razmnoţavanja genitalnosti (generatio sexualis)
POLNO OPŠTENJE
u širem smislu je svako sjedinjavanje dvije osobe heteroseksualne ili
homoseksualne, radi zadovoljenja polnog nagona.
POLNO OPŠTENJE
PRIRODNO POLNO OPŠTENJE ILI OBLJUBA je sjedinjavanje dvije raznospolne
osobe radi
zadovoljenja polnog nagona ili radi oploĊerija, uvlaĉenjem polnog uda muškarca u rodnicu ţenske
osobe, immisio membri in vaginam. Imisija moţa biti praćena
ejakulacijom sjemena, (ejeculatio seminis in vaginam) ili
ejakulacija sjemena moţe isostati (sine ejaculationis seminis).
- Kod svršene obljube polna radnja je potpuno završena, dok
- kod pokušane obljube, imsija membruma je samo u predvorje vagine, u vestibulum vagine.
NEPRIRODNO POLNO OPŠTENJE (PERVERSITAS SEXUALIS) je polna nastranost, kod
koje su glavne
komponente ljudske polnosti, libido sexualis i copulatio sexualis izmijenjeni. Isto tako kod
neprirodnog polnog opštenja ne postoji sposobnost oploĊenja.
Čovjek moţe zadovoljiti svoj polni nagon na različite načine,
- sa samim sobom, autoseksualna aktivnost (na primjer masturbacija), ali isto tako i
- sa raznospolnim i istospolnim osobama, što čini suštinu heteroseksualnosti i
homoseksualnosti. Zadovoljenje polnog nagona sa ţivotinjama je zoofilija.
Razdjeviĉenje
(virgo, inis = djevica, virginitas, atis djevičanstvo)
je prva obljuba ţenske osobe, pri ĉemu je
muški ud prodro u rodnicu (immisio membri in vaginam). Prilikom prvog prodiranja muškog uda u
vaginu, dolazi do cijepanja djeviĉnjaka, djeviĉanske opne (hymen) i to obično na mjestu sata 5, 6 i 7.
Izuzetno cijepanja djevičnjaka nema,
- ako je njegov obod jako uzak a otvor širok,
- ili kod vrlo elastičnog himena.
RAZDJEVIĈENJE DEFLORATIO AUT DEVIRGINISATIO
Djevičnjak (hymen) je nabor sluznice, koji je smješten na granici izmeĎu vagine i vestibuluma.
Vanjska površina djevičnjaka pokrivena je višeslojnim pločastim epitelom, a u podsluznici su krvni
sudovi, elastična i vezivna vlakna.
Otvor djevičnjaka (foramen hymenale) prosječno je prečnika 10-15 mm, ali moţe biti i znatno manji
(foramen microperforatus), kao i širi. U rijetkm slučajevima otvora uopšte nema (atresia hymenalis),
što moţe imati kod prve menarhe nakupljanje krvi u šupljini polnih organa (haematocolpos,
haematometra, haematosalpinx).
Debljina himena je različita, od 1-3 mm, u nekim slučajevima moţe biti deblji, tvrd, neelastičan, sličan
hrskavici.
Unutrašnje ivice otvora himana odgovaraju obliku otvora, ali mogu biti i reckaste. Ove recke su
uroĎeni usjeci himena.
Širina nabora sluznice ili obod himena je posvuda jednakomjerno široka u cijelom obimu. Prema širini
oboda himena i prema obliku i veličini otvora razlikujemo više oblika himena.
112
www.belimantil.info
OSNOVNI OBLICI DJEVIĈNJAKA SU
- prstenasti djevičnjak (hymen anularis) kod kojeg je obod podjednako širok u cijelom obimu i
- polumjesečasti djevičnjak (hymen semilunaris) sa obodom koji je na jednom kraju suţen tako
da ima oblik polumjeseca.
- kod usnatog djevičnjaka (hymen labiiformis) obod je na oba kraja suţen, tako da obod dobija
izgled trećeg para usana.
- Resasti djevičnjak (hymen fimbriatus), reţnjasti (hymen lobatus),
- pregraĎeni djevičnjak sa dva otvora (hymen septus) kao i
- himen sa više manjih otvora (hyaen cribriformis) su nešto rjeĎe zastupljeni.
- Poseban značaj ima zubčasti djevičnjsk (hymen denticulatus) koji čini poseban oblik himena,
jer prilikom imisije membruma u vaginu, ne mora doći do njegovog zacjepljivanja.
SVJEŢI ZACJEPI ILI RASCJEPI DJEVIĈNJAKA
Prilikom prvog snošaja, kada je prekoračena granica elastičnosti hymena, nastaje cijepanje himena, i
to od ivica otvora pa sve do baze ili preko baze na sluznicu vestibuluma vagine ili na sluznicu vagine.
Moţe biti jedan, dva ili više zacjepa. To su svjeţi zacjepi ili rascjepi djevičnjaka. Mogu biti potpuni i
nepotpuni.
- potpuni rascjep zahvata cijelu širinu oboda i prelazi preko baze oboda,
- nepotpuni rascjepi, koji su rjeĎi od potpunih ne dopiru do baze ono da himena.
Pojave koje prate cijepanje djevičnjaka su u vidu bola i krvarenja. Treba naglasiti, da osjećaj bola, u
većini slučajeva je jedva primjetan, ili je prikrivena osjećajem uţitka. Bol moţe biti u stupnjevanju od
vrlo lagane, ali u rijetkim slučajevima intenzitet bola moţe biti i vrlo izraţen. Krvarenja su obično
neznatna.
Rubovi rascijepijenog himena epiteliziraju za 3-4 dana, nekada kasnije, što je ovisno o dubini rascjepa
i od individualnih svojstava, i ne zarasta više. Nakon više poroda ostaju od dijelova himena samo
kvrţice carunculae hymenales.
STARI RASCJEP ILI DAVNAŠNJI RASCJEP HIMENA
Kada je skorašnji rascjep djevičnjaka zaliječen, epiteliziran, onda je on
preobraćan u takozvani stari rascjep ili davnašnji rascjep himena.
Često se prave greške u razlikovanju starih, davnašnjih stečenih zacjepa himena
sa uroĎenim prirodnim usjecima na himenu. Razlika izmeĎu stečenih zacjepa
(rascjepa) i uroĎenih usjeka vidi se iz slijedećeg prikaza:
Sl.61. - Himen. Rascjep (6) i uroĎeni usjek (3)
steĉeni zacjepi (rascjepi)
dopiru do baze, himena i preko baze
lokalizacija je najčešće u donjem dijelu, na mjestu
V, VI, VII brojčanika na satu
ivice zacjepa su zaobljene, deblje, a kraj je
oštrouglast
otvor djevičnjaka je proširen trajno i prolazan za
obličast predmet: preko 20 mm prečnika
rubovi zacjepa se nogu sastaviti bez
nabiranja
113
uroĊeni usjeci
izuzetno dopiru do baze
lokalizacija usjeka u svim dijelovima
himena
ivica usjeka su glatke i oštre, kraj
usjeka je tupouglast
otvor djevičnjaka je prosječne širine
10-15 mm), ali moţe biti znatno uţi
rubovi usjeka se teško mogu
sastaviti, ali sa nabiranjem
www.belimantil.info
TRAUMATSKI RASCJEP HIMENA
Do rascjepa himena moţe doći i traumatski, neopreznim ginekološkim pregledom, zatim uvlačenjem
stranih predmeta u cilju masturbacije, kod opekotina, politraumatizacije u saobraćajnim nesrećama,
itd.
OBOLJENJA KOJA IZAZIVAJU OŠTEĆENJE HIMENA
Neka oboljenja mogu izazvati oštećenja himena i ostaviti na njima oţiljne promjene koje mogu biti
krivo protumačene, kao kod vulvitisa razne etiologije, afti, nome, itd.
DIJAGNOZA RAZDJEVIĈENJA
Dijagnoza razdjevičenja moţe se postaviti sigurno samo onda, ako su
- utvrĊeni zacjepi himena skorašnji ili davnašnji, i
- ako je otvor himena postao prolazan za obličast predmet prečnika većeg od 20 mm.
Nalaz sperme u rodnici, infekcija polnim bolestima, kao i graviditas, nije siguran znak defloracije.
NeozlijeĎen djevičnjak siguran je znak da nije došlo do defloracije, ukoliko je isključen posebno
elastični himen i posebni oblik himena kao što je zubčasti himen.
Snošaj (Coitus)
Svaka opetovana obljuba nakon razdjeviĉenja naziva se coitus.
Koitus u širem smislu je svako polno opštenje, pri kojem muška osoba vrši imisiju membruma u neku
tjelesnu šupljinu ţenske ili muške osobe.
Koitus u širem smislu podrazumjeva ili:
- vaginalni snošaj
- anus (analni snošaj),
- usna šupljina (oralni snošaj).
Koitus u uţem smislu podrazumijeva
- samo vaginalni snošaj.
PREKOPULACIONI PERIOD, ILI PRIPREMNI PERIOD,
odlikuje se sa promjenama na genitalnim
organima, vlaţenjem (madefactio ex libidine). Libidinozna uretroreja kod muških proizvod je
Cowperovih ţlijezda, a libidinozna koloporeja kod ţenskih Bartolinijevih ţlijezda.
DEPLETIO - Stanje smirivanja poslije koitusa naziva se depletio.
OZLJEDE ŢENSKIH POLNIH ORGANA KOD KOITUSA,
za razliku od defloracije, su rijetke. Ozljede
mogu nastati ako je
- polni akt izvršen nad starim ţenskim osobama, ili ako je
- polni akt izvršen surovo, ili ako je
- u kratkom vremenskom periodu izvršeno više agresivnijih snošaja.
-
NEPRIRODNO POLNO OPŠTENJE
Neprirodno polno opštenje posljedica je uglavnom nastranog polnog nagona, pa se ovaj oblik
neprirodnog polnog opštenja naziva polnim nastranostima. Najvaţnije polne nastranosti su:
 homoseksualizam,
 sadizam,
 mazohizam,
 fetišizam i
 bestijalizam.
114
www.belimantil.info
Homoseksualizam (homosexualitas).
To je neprirodno polno opštenje meĎu istopolnim osobama. Razlikuje se
 muška homoseksualnost (HOMOSEXUALITAS MASCULINA) i
 ţenska homoseksualnost (HOMOSEXUALITAS FEMININA).
Homoseksualnost je seksualna anomaliji kod koje ie polni nagon usmjeren prema osobi istoga pola.
Ustvari, homoseksualnost je perverzija u izboru erotskog objekta. Homoseksualna osoba pokazuje
odvratnost prema osobi suprotnog pola (HORROR FEMINAE AUT HORROR VIRI).
 Aktivni tip homoseksualne osobe pripada muškoj konstituciji, a
 Pasivni tip homoseksualite osobe kod oba pola, ima odlike ţenske konstitucije.
Obzirom na erotski objekat i ţivotnu dob erotskog objekta,
u muškoj homoseksualnosti razlikujemo u ţenskoj homoseksualnosti
pedofilnu
korofilnu
efebolnu
partenofilnu
androfilnu
ginekofilnu
geratofilnu homoseksualnost
graofilnu homoseksualnost
Oblici polnog zadovoljenja kod muške homoseksualnosti su mnogobrojni. To je
 immissio membri in anum, coitus per anum (pedicatio), immissio membri in os alium, in
aures, in axillas, inter genua.
 Manuelni oblik u vidu uzajamne onanije rukom (digitatio) ili
 uzajamnim nadraţivanjem polnih organa ustima ili jezikom (fellatio), kao i
 oralni odnos (penilinctio cum irrumatione), zastupljeni su oblici polnog zadovoljenja.
RjeĎi oblici polnog zadovoljenja su
 lambitus ani (anilinctio), i
 immissio digiti in anum.
Oblici polnog zadovoljenja kod ţenske homoseksualnosti (safizam, lezbijska ljubav) su takoĎer
raznovrsni i mnogobrojni. Sastoje se
 u grljenju i stiskanju,
 poljupcima u usta,
 draţenju draţice (clitoris) rukom ili jezikom (cunilinctio),
 u uzajamnoj manualnoj masturbaciji (masturbatio mutualis),
 uzajamnim trljanjem mons veneris ili uvlačenjem predmeta koji imaju oblik i veličinu falusa.
UtvrĎivanje čina aktivne homoseksualnosti je vrlo nesigurno.
Čin pasivne homoseksualnosti utvrĎuje se posredno na osnovu nalaza ozljeda na anusu i rektumu, kao
i nalaza sjemena u tim organima.
MeĎutim, ozljede na anusu i rektumu mogu poticati usljed uvoĎenja nekog obličastog predmeta u anus
u cilju analne onanije, zatim usljed oteţane defekacije, kod hemoroida itd.
Za protivprirodni blud izmeĎu lica muškog pola (muška homoseksualnost; zakonodavac je predvidjeo
za učinioca kaznu zatvora do jedne godine (čl.93 KZ SRBiH).
Sadizam
je polno uţivanje u nanošenju fizičke ili psihičke boli, odnosno fizičkog i psihičkog mučenja drugog
partnera, raznospolnog ili istopolnog. Tjelesno mučenje moţe biti posljedica nanošenja ozljeda,
ubadanja, sječenja, bičevanja, sve do usmrćenja, a u cilju postizanja sopstvene sladostrasti. Kadkada
sadista siše krv od svog partnera (vampirizam). Psihičko mučenje ogleda se u vrijeĎanju, prijetnjama,
psovanju svoga partnera (verbalni sadizam).
Od sadističkog ubistva treba razlikovati utilitarno seksualno ubistvo. Sadistično ubistvo ima za cilj da
115
www.belimantil.info
se krajnjim mučenjem ţrtve izazove sopstveni orgazam, dok utilitarno seksualnim ubistvom nastoji se
ukloniti ţrtva ili svjedok silovanja. Sadističke povrede su vrlo karakteristične i imaju veliki
kriminalistički značaj jer same po sebi ukazuju i upućuju na motivacijiu ubistva, a samim tim i na trag
počinioca.
Sadisti su uglavnom muške osobe dok su ţrtve i muške i ţenske osobe. Znatno rjeĎe meĎu sadistima
su osobe ţenskog pola.
Mazohizam
Je seksualna perverzija suprotna sadizmu. Mazohista polno uţivanje postiţe u doţivljavanju bola,
tjelesnog ili psihičkog. Zato su skloni poniţavanju i vrijeĎanju od svog seksualnog partnera.
Zahtijevaju da ih povreĎuju, bičuju, udaraju, grizu.
Jedan od oblika mazohizma je automazohizam, gdje se mučenjea samog sebe postiţe polno
zadovoljenje. Kod zadesnog seksualnog vješanja, pritisak omče na vrat, kod takvih osoba, moţe da
pričini sopstvenu sladostrast.
Fetišizam
je polno zadovoljenje gledanjem, slušanjem, mirisanjem ili dodirivanjem dijelova tijela, odjeće ili
predmeta, koji mogu da dočaraju erotski objekt, odnosno to je pojava u seksualnom ţivotu kojom se
pridaje osobita vrijednost izvjesnoj osobini druge osobe.
Zoofilija, sodomija
je polno zadovoljenje sa ţivotinjama. Moţe biti trajna kod duševnih bolesnika, a moţe se javljati
povremeno, usljed nemanja seksualnog partnera.
Pedofiilja,polna sklonost prema djeci,
Gerontofifija prema starijim osobama i
Nekrofilija prema leševima su daljnji oblici neprirodnih polnih odnosa (paraseksualnost).
NEPRAVILNOSTI POLNOG NAGONA

Polni nagon, libido sexualis, libidinoznost je ţudnja jedne osobe za polnim sjedinjavanjem
sa osobama suprotnog ili istog pola.
 Alibidinoznost je suprotna pojava od polnog nagona, kod koje postoji odsutnost polne ţelje za
polnim sjedinjavanjem,
Čovjek, kao semperestrusno biće, cijelog toka svoje polne aktivnosti je spreman za polno opštenje.
Kod nekih ţivotinja periodicitet polne aktivnosti izraţen je samo jedan put u godini (monoestrusne
ţivotinje), dva puta (diestrusne) ili više puta u godini (poliestrusne ţivotinje).
Mehanizam djelovanja polnog nagona vezan je za aferentne puteve, centre u mozgu, i eferentne
puteve. Aferentni putevi sprovode erogene čulna podraţaje čula vida sluha mirisa, ukusa i koţne
osjetljivosti do seksualnih centara u mozgu. Čulo vida, sluha i mirisa predstavljaju čula sa distantnim
mehanizmom, i čula ukusa i koţne osjetljivosti imaju kontaktni mehanizam. Koţna osjetljivost
sudjeluje kao jak erogeni faktor targoreceptivnon i termorecepcivnom funkcijom. Izvjesni predjeli
tijala kod ţenskih i muških osoba predstavljaju erogene zone. Kod ţenskih su to dojke, sisne
bradavice, unutrašnje strana butina, okolina polnih organa itd. Kod muških glans penis, posebno obrub
glansa, koţa mošnica.
U analizi polnog nagona mogu se razlikovati izvjesne teţnje.
 Detumescentna teţnja predstavlja teţnju za ispraţnjavanjem onoga što je napunjeno,
 Deturgescentna teţnja za popuštanjem nebreklosti erektilnih genitalnih organa i mišićnih
sistema,
 Kontraktaciona teţnja (contracto = dodirivati) teţnja za tjelesnim pribliţavanjem, zagrljajem
ili posjedovanjem izvjesne ličnosti i najzad
 Teţnja za immissio membri kod muških i teţnja za receptio membri kod ţenskih.
116
www.belimantil.info
Nepravilnosti polnog nagona muških
Normalni polni nagon je onaj koji je upravljen prema prirodnom polnom opštenju, a abnormalni polni
nagon prema neprirodnom polnom opštenju, I kod normalnog i kod abnormalnog polrog nagona ima
nepravilnosti polnog nagona.
KVANTITATIVNE ANOMALIJE POLNOG NAGONA mogu biti u obliku
 potpunog nedostajanja polnog nagona, anaesthesia sexualis absoluta ili
 nedostajanje polnog nagona samo prema izvjesnoj osobi, anaesthesia sexualis relativa.
 polni nagon moţe biti oslabljen, (usljed bolesti, hormonalne disfunkcije) hypoesthesia
sexualis.
 Polni nagon moţe biti pojačan, uroĎeno ili stečeno, hyperaesthesia sexualis.
KVALITATIVNE NEPRAVILNOSTI POLNOG NAGONA kod muških - polni nagon usmjeren
 prema samom sebi (autosexualizam) ,
 prema bliskim srodnicima (incest).
 prema leševima (necrophylia), prema djeci (paedophylia) itd.
Nepravilnosti polnog nagona ţenskih
Nepravilnosti polnog nagona kod ţenskih, sastoje se u tome što
 polni nagon moţe potupno nedostajati, anaesthesia sexualis absoluta - pored potpunog
nedostajanja polnog nagona kod ţena feminae frigidae, (frigidus = hladan), polno opštenje je
moguće.
 prividno nedostajati, anaesthesia sexualis relativa.
 Polni nagon moţe biti oslabljen, hyposthesia sexualis, ali i
 Pojačan, hyperesthesia sexualis ili niphomania.



Odsutnost polne ţelje prema partneru anafrodisija,
odsutnost uţivanja u polnom odnosu anhedonija,
izostajanje orgazma anorgazmija su razni oblici frigidnosti polno inhibiranih ţena,
POLNA NESPOSOBNOST
Polna sposobnost (potentia coeundi) kod muških i ţenskih uvjetovana je organskim anatomskim
osobinama polnih organa.
POLNA NESPOSOBNOST MUŠKIH ili OBLJUBNA NEMOĆ (impotencija deflorandi s.
coeundi) sastoji se
u nemogućnosti prodiranja muškog uda u vaginu. Polna nesposobnost muških je
 trajna ili prolazna,
 apsolutna (kad se odnosi na sve ţenske osobe), ili relativna (odnosi sa samo na izvjesnu
ţensku osobu).
Uzroci polne nesposobnosti muških mogu biti
Organske, anatomske prirode.
 Aplasio penis et hypoplasio penis,
 nesrazmjera polnog organa muškarca i ţene,
 kao i povrede uda.
 oboljenja polnog uda (balanitis, balanitis erosiva, balanitis gangraenosa, elephatiasis penis,
maligne i benigne izrasline polnog uda).
Funkcionalni uzroci nemogućnosti muškaraca leţe u nedostajanju erekcije.
Ukrućenost uda (erectio) moţe nastati ili usljed lokalnog nadraţaja refleksno, ili centralno psihički.
Refleks za erekciju kod muških polazi sa polnog organa naročito sa obruba vijenca glansa u kojera su
smještena sensitivna tjelašca sladostrasti.
Eferentnim krakom ide u n. dorsalis penis i n. pudendalis do parasimpatičkog centra za erekciju
centrum erectione spinale), koji se nalazi u sakralnom segmentu (S2-S4).
Eferentni krak čine parasimpatička vlakna koja idu preko nn. pelvici ka ganglionu pelvicum.
117
www.belimantil.info
Postganglionarna vlakna idu kao nn. erigentes na zidove corpora cavernosa, preko genitalnog spleta
vasomotornih vlakana kavernoznog ţivca čiji završni ogranci izazivaju vazodilataciju i erekciju.
Taj mehanizam nastajanja ukrućenosti uda je neovisan od psihoseksualnog centra.
Erekcija moţe biti psihogenog porijekla. Stoga psihički uzroci (jaka afektivna stanja, strah, uzbuĎenja,
odvratnost, neraspoloţenje) preko psihoseksualnog centra mogu djelovati na centrum erectione spinale
(CES) i izazvati izostajanje erekcije.
Anerekcija moţe biti fiziološka, kao što je to u najmlaĎoj dobi, ali isto tako i u starijoj dobi kao kod
staraca.
uvjetovana je anatomskom graĎom polnih organa i njihovim
funkcionalnim osobinama.
Polna nesposobnost ţenskih, ili nemogućnost obljube ţenske osobe moţe biti
Anatomska:
 posljedica potpunog ili djelomičnog nedostatka rodnice ili vulve (Aplasio totalis aut partialis
vaginae seu vulvae).
 stenosis vaginae congenita partialis aut totalis, ili kod
 stenosis vaginae aquisita poslije ozljede i stvaranja oţiljnog tkiva,
 usljed tumora i oboljenja.
 RjeĎa anatomska smetnja za obljubu je uroĎena atresia vaginae parcijalna ili totalna.
POLNA NESPOSOBNOST ŢENSKIH
Funkcionalni uzroci kod ţena koji onemogućavaju polne odnose kod anatomski normalnih polnih
organa, su vaginizam (vaginismus).
Vaginizam je refleksna reakcija perivaginalne muskulature (m. pubouretralis, m. bulbocavernosus,
m. transversus pelvis, profundus - m. sfincter cunni), i kao psihogena pojava, spada u anksiozne
neuroze. Vaginizam se javlja pri pokušaju prve obljube (defloratio), ali moţe se javiti kasnije, u toku
polnog ţivota, kao i za vrijeme samog snošaja pri nekom neočekivanom dogaĎaju ili uzbuĎenju (penis
captivus).
Bol u toku snošaja moţe biti organskog porijekla i usljed oboljenja polnih organa (vulvovaginitis,
bartholinitis i dr.), kada refleksnim putem nastupi grč perivaginalne muskulature. Za razliku od
vaginizma koji je psihogenog porijekla, ovaj organskog porijekla nazivamo pseudovaginizam.
OPLODNA NESPOSOBNOST
Od polne sposobnosti (potentia coeundi) treba razlikovati oplodnu sposobnost (POTENTIA
GENERANDI).
Oplodna sposobnost muškarca
zavisi od normalnog stanja jedinih ţlijezda (testis), i normalnog stanja sperme. Prema tome uzroci
oplodne nesposobnosti kod muških mogu biti usljed nedostatka, zakrţljalosti ili oboljenja testisa.
 Aplasio testis, poremećaj u razvoju i
 zaostajanju u trbušnoj duplji (cryptorchismus abdominalis), ili
 zaostajanju u preponom propustu (cryptorchismus inguinalis),
 hypoplasio testis (microrchia) kao i
 oboljenja testisa,
Mogu uzrokovati oplodnu nesposobnost. Treba naglasiti, da nedostatak samo oba testisa, uslovljava
oplodnu nesposobnost. Kod prisustva jednog testisa ili nepravilnog poloţaja testisa, oplodna moć je
manje ili više odrţana.
Sem uroĎenog nedostatka testisa, postoji i stečeni nedostatak testisa. Odstranjivanje polnih ţlijezda
moţe biti izvršeno kirurškim putem, RTG putem, zatim uništenje gonada moţe biti traumatske, ali i
raznim patološkim procesima kao što su tuberkuloza i maligni tumori.
Oplodna moć muške osobe utvrĎuje se pregledom sperme. Neplodnost muške osobe uslovljena je
118
www.belimantil.info
smanjenim kvalitetom sperme. To se utvrĎuje spermogramom. Prema broju spermatozoida u jednom
kubnom centimetru i prema pokretljivosti spermatozoida, moţe se odrediti kvalitet sperme i
sljedstvena mogućnost oploĎenja.
Normalan kvalitet i količina sperme - normosperima
 Ako je količina sperme 3-5 ccm,
 ako u jednom kubičnom centimetru ima oko 60-120 miliona spermatozoida i
 ako je više od 50% pokretnih i veća polovina meĎu njima normalnih,
Sperma se sastoji iz tečnog dijela i uobličenih elemenata. Tečni dio sperme čini sekret prostate,
sjemenih mjehurića, ţlijezda uretre i testisa a uobličeni element je sjemena ćelija, spermatozoid.
Aspermia - Potpuni nedostatak sperme je aspermia.
Azosperima - Sperma bez spermatozoida, moţe biti fiziološka (kod djece i staraca) i patološka
(posljedica oboljenja).
Necrosperima - Sperma sa mrtvim spermatozoidima
Astenospermia - sa slabo pokretnim spermatozoidima astenospermia
Oligospermia - sa vrlo rijetkim spermatozoidima oligospermia.
Oplodna sposobnost muškaraca zavisi od normalnog stanja i prohodnosti kanalića sjemenih izvodnika.
Dug je put spermatozoida od tubuli recti, rete testis Halleri, ductuli defferentes, ductus epididimis,
ductus defereas do uretre, gdje se sjemena sluz izliva. Sjemena kesica ili sjemeni mjehurić, vesicula
seminalis sjemenovod, ductus deferens i ištrcajni vod ductus ejaculatorius imaju zadatak u izgonu
sjemena u straţnji dio prije ejakulacije. Ampula ductus deferensa kao i vesicula seminalis sluţe
takoĎer i kao spremišta.
Refleks za ejakulaciju preko aferentnog kraka kojeg tvore vlakna n. dorsales penis odnosno n.
pundendalis, vode podraţaje ka simpatičkom centru za ejakulaciju (u Th12-S2) odatle preko
predganglionarnih vlakana rr. comunicantes albi preko trunkus simpatikusa do ţivčanih spletova
unutrašnjih organa u zdjelici i postganglionarnih vlakana za glatke mišiće ductusa deferensa, glandule
vezikuloze i prostate.
Izlivanje sjemena moţe biti ometano ili spriječeno upalama izvodnih kanala, novotvorinama, kao i
povredama.
Oplodna sposobnost muške osoba postoji dotle, dok se nogu naći pregledom ţivi spermatozoidi.
Gornja granica oplodne sposobnosti muškarca nije jasno omeĎena ţivotnom dobi, jer kod izvjesnog
broja polni nagon i lučenje sjemena, libido et ejaculatio odrţavaju se i u dubokoj starosti. Donja
granica oplodne moći poklapa se sa ţivotnom dobi stvaranja sjemena u testisima I nastaje obično u
dobi kada se završava djetinjstvo, a počinje mlaĎe maloljetstvo.
Kastracija odstranjivanje polnih ţlijezĎa, gonada, hirurškim ili RTG putem, naš krivični zakon (KZ)
ne predviĎa ni kao kaznenu mjeru, ni kao profilaktičnu mjeru. Nasilno izvršeno odstranjivanje polnih
ţlijezda po našem Krivičnom zakonu predstavlja kvalifikovanu tešku tjelesnu povredu iz stava 2. teške
tjelesne povrede.
Oplodna sposobnost ţene (potentia concipiendi)
Vezana je za normalnu graĎu polnih organa jajnika, jajovoda i maternice.
Prema tome oplodna nesposobnost (impotentia concipiendi) vezana je uz nepostojanje ţenskih polnih
stanica (ovulum) ili usljed neprolaznosti unutrašnjih polnih organa.
Oplodna sposobnost ţene počinje pojavom mjesečnice (menses s. menstruatio).
Prestanak polne sposobnosti je obično 30-32 godine poslije prve menstruacije.
Spajanje polnih stanica (gameta), muške polne stanice (spermatozoid) i ţenske polne stanice (ovulum)
u jednu stanicu zigot, dovodi do oploĎenja, začeća. Ţenska polna stanica, veličine oko 200 mikrona,
nalazi se u folikularnoj tečnosti Grafova folikula i prsnućem folikula iscuri folikularna tečnost zajedno
sa jajašcem.
119
www.belimantil.info
Ukoliko nema zapreka, spermatozoidi prodiru do ampularnog dijela jajovoda. Ovum je za razliku od
spermatozoida nepokretan i njegov put kroz tubu je pasivan i putuje peristaltičkim kontrakcijama
mišićnog sloja jajovoda. Nakon ovulacije, ovum se nalazi u jajovodu. Za prodiranje spermatozoida u
jajnu stanicu potrebna je jedna dijastaza, hijaluronidaza. To je prvi čin ili impregnatio, nakon čega
slijedi stapanje u jednu stanicu, kariogamija.
Oplodnja se obavlja u ampularnom dijelu tube, a implantacija oploĎenog jajašca u enĎometrij obično
je 6-7 dana nakon oplodnje.
Smetnje u kretanju ovuma i spermatozoida mogu se nalaziti u materici ovariju i tubama. Prema tome,
upale, novotvorine, malformacije, nakaznosti, zakrţljalosti polnih organa mogu biti prepreka spajanju
spermatozoida i sljedstveno posljedica oplodne nesposobnosti ţene.
XII. TANATOLOGIJA
Tanatologija (tanatos grč. = smrt) je posebna grana sudske medicine i patologije, koja se bavi smrću
(mors) i umiranjem (morior).
AGONIJA
To je skup svih pojava koje prethode smrti, laganoj, agonalnoj smrti (mors agonalis), kao i ubrzanoj
smrti (mors accelerata). Agonija predstavlja predsmrtnu borbu, iako u većini slučajeva nema nikakve
borbe, jer je mozak samrtnika opskrbljen sa malo kiseonika, pa je kora mozga u anoksiji i nema
svjesnih reakcija.
Karakterističan je izraz i spoljašnji izgled samrtnika u agoniji (facies hypocratica)..
 Oči su mutne i bez sjaja,
 čelo i lice orošeni hladnim znojem,
 vrh nosa i usne školjke hladni i modrikasti


Respiracija je nepravilna, čas duboka i čujna, čas površna. Javlja se hroptanje, hropac,
posljedica agonalnog edema pluća. Disanje je dubljeg udisaja pri otvorenim ustima, zatim
nakon pauze izdisaj sa cvilenjem. Hroptanje (stertor) moţe biti posljedica nakupljanja
sluzavog sadrţaja u glavnim dušnicama.
Cirkulacija je poremećena, hiposistolija, sa sve slabijim kontrakcijama srca. Puls je mali i
mekan, pulsus parvus, frequens, filliformis, arythmicus.
U većini slučajeva cirkulacija preţivi respiraciju, tako da srce moţe duţe kucati, nego što diše. To je
plućna smrti. Kod akutnog zastoja srca, elektrokucije, fulguracije, koronarne tromboze, usljed
treperenja komora dolazi do zaustavljanja srca i cirkulacije. To je srčana smrt.




Čulo sluha traje duţe od čula vida. Samrtniku je "postalo mračno", nedostaje mu svjetlosti,
zato paziti šta se govori pred samrtnikom.
Funkcija sfinktera popušta, zbog toga povraćanje, defekacija, mokrenje.
Govor je oteţan, nerazgovjetan, tih, jedva čujan.
Svijest moţe biti do posljednjeg časa odrţana ili pomućena, usljed prisutnog ugljendioksida u
mozgu, osjetljivost je smanjena.
Tanatološki znaci agonije na lešu su:
 zgrudvana krv,
 na plućima edem,
 u jetri iščezlost glikogena. Hepatociti su prazni, imaju sačast izgled, bez glikogena. Jetra moţe
biti bez glikogena i kod naprasne smrti jako kahektičnih bolesnika.
120
www.belimantil.info
PRAVA SMRT
Pod pravom smrću podrazumijeva se prestanak svih ţivotnih pojava, odnosno trajni prekid glavnih
ţivotnih pojava, krvotoka i disanja.
Prema tome, klinička smrt predstavlja stanje, u kome su prestale funkcije vaţnih ţivotnih organa, srca
i pluća.
MeĎutim, kod biološke smrti prestanak funkcionisanja svih ćelija i tkiva organizma je potpuno i
trajno. U stvari, to je ćelijska ili molekularna smrt.
IzmeĎu kliničke smrti i apsolutne biološke smrti, u fazi intermedijarnog ţivota, izvjesna tkiva i ćelije
preţivljavaju kliničku smrt, a onog trenutka kada ganglijske stanice odumru počinje biološka smrt.
Smrt stanica ovisi o njihovoj osjetljivosti prema kiseoniku, sto znači da najjače propadaju one stanice i
tkiva, koje su najosjetljivije na nedostatak kiseonika.
SUPRAVITALNE REAKCIJE
Od kliničke smrti, pa do apsolutne biološke smrti, postoji čitav niz reakcija koje se mogu dokazati. To
su supravitalne pojave. Na primjer,
 Udarac po bicepsu ili kvadricepsu nekim bridastim predmetom, izazvaće kontrakciju mišića
unutar 2-4 sata nakon smrti.
 Ili, reakcija zjenica na unošenje miotičkih ili midriatičkih sredstava (pilocarpin, simatropin).
 Jezgre izumrlih stanica dobro se boje bazičnim bojama, bojenjem sa tripanblau, jezgre
leukocita se do deset časova poslije smrti boje do 20%, a poslije 20 i više časova nakon smrti
boje se 40% i više. (shikata proba).
 Električni nadraţaj mišića očiju, usta, kao i mišića podlaktice različito dugo traje, do nekoliko
sati.
 Respiratorni epitel pokreće trepetljike i do 30 sati nakon smrti, a
 Spermiji su pokretni i do 36 sati.
 Glatka muskulatura reaguje na adrenalin,
 Peristaltika crijeva, kao i enzimatsko varenje hrane traje još neko vrijeme.
Iz prednjeg vidimo, da ţivot ne prestaje najedanput, nego "svako tkivo umire svojom smrću" (Reuter).
MOŢDANA SMRT
je ireverzibilni prestanak kompletne cerebralne funkcije i spontanog funkcionisanja respiratornog i
cirkulatornog sistema. Ireverzibilni prekid cerebralne funkcije sa arteficijelno odrţanom respiracijom i
cirkulacijom (izuzev u mozgu), nazivamo coma depasse.
Nepovratno oštećenje mozga moţe se utvrditi klinički:
- duboka koma i nepostojanje reakcija ni na spoljne ni na unutrašnje podraţaje,
- nepostojanje cerebralnih refleksa,
- široke zjenice bez reakcije,
- nepostojanje pokreta očnih jabučica na pokrete glave ili fleksiju vrata,
- nepromijenjen puls poslije pritiska na očne jabučice,
- potpuna mišićna atonija,
- nepostojanje spontanog disanja, kroz tri minuta nakon isključenja respiratora.
Nepovratno oštećenje mozga moţdane smrti potvrĎuje se:
- cerebralnom angiografijom. Nemogućnost punjenja magistralnih cerebralnih krvnih sudova,
usljed ekstremne intrakranijalne hipertenzije.
- elektoencefalografijom. Dokazivanje izoelektrične linije u elektroencefalografu, snimljene
najmanje tri puta, u trajanju po 15 minuta.
Još se upotrebljavaju i druge metode, kao na primjer mjerenje arteriovenozne oksigenske
diferencijacije, zatim radioizotopska ispitivanja.
121
www.belimantil.info
OBAMRLOST ILI PRIVIDNA SMRT (VITA REDUCTA, VITA MINIMA),
Nije smrt, nego jedno prolazno stanje ţivota tijela, kod koga su glavne ţivotne pojaive znatno
reducirane. Obamrlost se odlikuje
- onesvješćenošću,
- neprimjetnim disanjem i
- krvotokom.
Puls se ne pipa, srce se ne čuje, disanje se ne primjećuje, a EEG i EKG registriraju postojanje akcije.
Stanje prividne smrti, odnosno obamrlosti najčešće se javlja kod oboljenja ili kod povrede srca i
mozga, i najčešće kod asfiktične novoroĎenčadi.
Na prividnu smrt treba posumnjati u svim slučajevima smrti gdje se još mogu primjetiti minimalne
pojave ţivota, zatim u slučajevima masovnih katastrofa da se ne bi ţiv čovjek proglasio umrlim. Isto
tako postoji čitav niz patoloških stanja koja mogu biti praćena sa znatnom redukcijom ţivotnih
funkcija. Prema Prokop-u, oboljenja i povreda sa početnim slovima pet vokala, mogu simulirati
prividnu smrt:
A: alkohol, anemija, anoksija, aceton
E: elektricitet (elektrocutio, fulguratio), epilepsija
I: injuri (kod povreda glave i mozga)
O: opium (sredstva za umirenje, narkotici)
U: uremija sa komom, utapanje
UtvrĎivanje prividne smrti moţe se ustanoviti raznim načinima:
- intravenozno ubrizgavanje fluoresceina (5 g. u 20 ml vode), dovodi do ţućkastog
prebojavanja konjunktiva, ili ukapavanje 1% otopine fluoresceina natrija u ugao očiju izaziva
ţuto prebojavanje konjunktiva za 2-5 minuta.
- oftalmoskopija oĉne pozadine sluţi za dokazivanje cirkulacije krvi,
- injiciranje obojenog etera u koţu, kod ţivih rezultira istjecanje etera iz ubodne rane, a kod
mrtvih obojena tečnost ostaje ispod koţe,
- kapanje vrućeg voska na koţu izaziva crvenilo ili stvaranje mjehura koji sadrţe tekućinu.
Nalaz leukocita i fibrina u tekućini je vitalna reakcija, inače reakcija moţe biti pozitivna i
kratko vrijeme nakon smrti, jer koţa ima svoj minimalni ţivot, pa moţe pocrveniti i izlučiti
tekućinu.
Postoje i druge metode za utvrĎivanje prividne smrti, kao što su
- arteriotomija (prepariranje i presjecanje krvnog suda);
- intrakardijalno davanje adrenalina ili strofantina (igla vibrira usljed tihog kucanja srca),
- podvezivanja prsta ruke (poplavi ispod podveske kod postojanja cirkulacije);
- stavljanje u nosnice papira nakvašenog u Pb-acetat (kod smrti i razvitka truleţi papir
pocrni, Pb + H2S = PbS);
- ispunjavanje nosa i usta sapunicom;
- stavljanje ogledalca ili plamena svijeće ispred nosa, itd.
- Plavi lakmusov papir izmeĊu veznica oka pocrveni, kod acidifikacije leša.
Znaci smrti
Prema vremenu javljanja nakon smrti, razlikujemo rane znake i kasne znake smrti.
Rani znaci smrti
Kasni znaci smrti
mrtvačke mrlje
trulenje
mrtvačku ukočenost
raspadanje
mrtvačku hladnoću
mumifikacija
isušenje leša
saponifikacija
122
www.belimantil.info
1. RANI ZNACI SMRTI
Mrtvaĉke mrlje, (livores mortis)
Mrtvačke pjege nastaju nakon prestanka krvotoka slijeganjem krvi (hypostasis) usljed sile teţe, iz
gornjih partija tijela u donje.
Ako je leš u leţećem poloţaju, mrtvačke mrlje se javljaju u zadnjim dijelovima tijela, na leĎima,
straţnjoj strani vrata, na zadnjoj strani butina, izuzev onih dijelova sa kojima se tijelo opire o podlogu.
To su kod leša koji leţi, predio lopatica, zadnjični predio, laktovi, listovi potkoljenica i pete.
Kod obješenih leševa u visećem poloţaju, mrtvačke mrlje se javljaju u predjelu šaka, podlaktica,
stopala, potkoljenica i u predjelu vanjskog spolovila. Osim toga, kod leševa koji vise, mrtvačke mrlje
se javljaju iznad stegnutih dijelova tijela, iznad stegnutog opasača oko pantalona, a kod ţena iznad
steznika.
Stvaranje mrtvačkih mrlja počinje nakon prestanka rada srca.
Naziru se nakon pola sata, jasno su izraţene poslije jednog sata nakon smrti.
U daljnjoj fazi dolazi do zgrušnjavanje krvi, krv postaje gušća jer se tečni dio počinje cijediti kroz
oštećenu stijenku krvnih sudova.
Najzad, nakon 24 sata poslije smrti, krv postaje sve gušća, dolazi do raspadanja eritrocita i difuzije
kroz oštećene stijenke. Krv se u ovoj fazi nalazi i u okolnom tkivu i promjenom poloţaja leša,
mrtvačke mrlje se ne mogu više premjestiti.
Boja mrtvačkih mrlja zavisi od boje krvi.
- Kod trovanja ugljen monoksidom, usljed crvenog ugljenmonoksid hemoglobina (HbCO) su
otvoreno crvene boje.
- Kod trovanja cijanvodonikom (HCN), krv je otvoreno crvene boje, jer krv u arterijskom stanju
dospijeva u vene.
- Mrtvačke mrlje su crvene kod svih leševa izloţenih hladnoći i vlazi, bez obzira na uzrok smrti.
Otvoreno crvena boja mrtvačkih mrlja dolazi usljed difuzije kiseonika, kroz vlagom razdešenu
koţu u krv koţnih kapilara. Nasuprot otvoreno crvenoj boji mrtvačkih mrlja, kosturni mišići i
unutrašnji organi su zatvoreno crvene boje.
- Kod trovanja sumporovodonikom, mrtvačke mrlje poprimaju sivo zelenkast ton, a
- kod trovanja K-hloratom, benzolom, anilinom, čokoladno smeĎkast ton.
Kako mrtvačke mrlje nastaju slijeganjem krvi u najniţe partije tijela, to je jasno, da će oni dijelovi
tijela, koji su nasuprot mrtvačkim mrljama, biti blijedi. To nazivamo mrtvačkim bljedilom (palor
mortis).
Premještanje mrtvačkih mrlja promjenom poloţaja leša,
- potpuno premještanje mrlja unutar 4-6 sati a najviše do 12 sati nastaje,
- djelimično premještanje unutar 12, a najviše do 24 sata nakon smrti.
- Poslije tog vremena mrtvačke mrlje se više ne premještaju.
Nekada se u području razvijenih mrtvačkih mrlja nalaze sitna tačkasta postmortalna krvarenja. Ona
nastaju usljed toga, što su kapilare prepunjene krvlju. Nazivamo ih vibices ili hipostatska purpura.
Za razliku od zaţivotnih tačkastih krvarenja, ova se lako mogu prati vodom nakon presijecanja.
Slijeganje krvi, hipostaza, vidljiva je i na unutrašnjim organima, plućima, vijugama crijeva, zadnjem
dijelu jednjaka i ţeluca, kao i svih ostalih organa. U nekim slučajevima, tečnost koja je izašla moţe
biti u tolikoj količini, da se moţe zamijeniti sa zaţivotno nastalim hidrotoraksom. Taj truleţni
transudat, za razliku od zaţivotnog hidrotoraksa, sadrţi hemoglobina.
Razlikovanje mrtvačkih mrlja od razgranatih krvnih podliva, sastoji se u tome, što je
- krv u mrtvačkim mrljama zadrţana u krvnim sudovima, a kod krvnog podliva je izvan krvnog
123
www.belimantil.info
suda, gdje proţima okolno tkivo. pa ako se pritisne mrtvačka mrlja drškom noţa ili vrhom
prsta, ona će poblijediti ili nestati, odnosno svjeţe mrtvačke mrlje iščezavaju na pritisak, dok
krvni podlivi ne iščezavaju.
Značaj mrtvačkih mrlja u sudskim ekspertizama sastoji se u tome, što se na osnovu njih moţe odrediti
vrijeme smrti, kao i doprinijeti razjašnjenju uzroka smrti. Tako,
- kod iskrvarenja, mrtvačke mrlje su jedva zamjetljive, ili ih nema,
- kod asfiktične smrti mrtvačke mrlje su jako izraţene i tamno ljubičaste.
- Kod trovanja sa CO, smrzavanja, kao i kod trovanja sa HCN su otvoreno crvene boje,
- kod trovanja alkoholom su plavičaste boje, itd.
Mrtvaĉka ukoĉenost (rigor mortis)
Mrtvačka ukočenost nastaje nakon smrti i izraţena je u poprečno prugastoj i glatkoj muskulaturi,
prvenstveno na skeletnim mišićima, ali i na glatkim mišićima crijeva, unutrašnjih polnih organa, i dr.
Skeletni (kosturni) mišić sadrţi 70-80% vode, a 20-30% suhe tvari, od koje više od pola otpada na
bjelančevine (miogen, miozin, aktin, aktomiozin, mioglobin). Energetsku rezervu mišića čini
polisaharid glikogen. Neposredni izvoz energije za mišićnu kontrakciju je ATP. Odcjepljivanjetn
molekule fosforne kiseline prelazi u ADP i pri tom oslobaĎa energiju. Mrtvačka ukočenost kod mrtvih,
odigrava se po principu fiziološke kontrakcije kod ţivih. Manjak adenozintrifosfata kod ţivih izaziva
fiziološku kontrakciju, a kod mrtvih mrtvačku ukočenost. ATP djeluje na kompleks aktin-miozin, tako
da ATP u suvišku snizuje viskoznost mišića i dovodi do dekontrakcije, a manjak ATP povećava
viskoznost i uzrokuje kontrakciju, Drugim riječima, usljed prevage defosforilizacije nad
refosforilizacijom opada ATP u mišićima i tako izaziva kontrakcije mišića.
Mrtvačka ukočenost se javlja ranije i izraţenija je
- u mišićima, koji su prije smrti vršili tešku mišićnu funkciju (teški mišićni radovi, trčanje,
itd.),
- u mišićima snaţne muskulature,
- pri visokoj vanjskoj temperaturi,
- kao i temperaturi tijela,
- kod povreda mozga, kod tetanusa,
- udara električnom strujom,
- kod trovanja strihninom.
Slabije je izraţena kod
- kahektičnih osoba, kod
- male djece i dojenčadi nego kod odraslih, kod
- smrti usljed iskrvarenja, kod
- osoba slabije muskulature i asteničara,
- pri niskoj spoljašnjoj temperaturi i
- niskoj temperaturi tijela, kao i kod
- oboljenja praćenim dugotrajnim umiranjem, dugom agonijom.
Mrtvačka ukočenost se javlja prvo u onim mišićima, koji "najviše rade".
- To je srčani mišić (srce)
- zatim u mišićina dijafragme (ošit),
- pa onda u muskulatori vilica,
- gornjih udova i
- najzad u donjim, udovima.
To je descendentni tip mrtvačke ukočenosti. MeĎutim, u nekim slučajevima, ukočenost preskače
izvjesne regije, a isto tako i ascendira od donjih udova prema glavi, što je rjeĎe.
U srcu, mrtvačka ukočenost se javlja već pola, najkasnije, do jednog sata nakon smrti.
- Kod odraslih ukočenost se javlja poslije 1-2 sata, u cijelom tijelu je završena za 6-8 sati,
124
www.belimantil.info
-
prosječno se odrţava 48 sati, a nakon 72 sata nakon smrti iščezava.
Ako se mrtvačka ukočenost uništi dok je još u razvitku, najdalje u intervalu. 4-6 sati, ona će se
javiti ponovo, a nakon 8-10 časova, ona se više ne uspostavlja.
Ranije se smatralo, da mrtvačka ukočenost nastaje usljed postmoralnog razvijanja mliječne kiseline i
pada ph u mrtvom mišiću (acidifikacija). Ukočenost se razvija kada je ph ispod 6,6-6,3, a pri daljem
opadanju ph dolazi do rastapanja miozina i lize ukočenosti.
javlja se u času nastupa smrti i odmah je maksimalno
izraţena. Tijelo zauzima onaj oblik u kojem je nastupila smrt. Dovodi se u vezu sa predsmrtnim
maksimalnim uzbuĎenjem, jakostepenim maksimalnim radom mišića. Mišići, koji su predsmrtno jako
opterećeni, postaju jače rigidni (rigor praecox).
KATALEPTIĈKA MRTVAĈKA UKOĈENOST
Mrtvaĉka hladnoća (algor mortis)
Poslije smrti, zbog prestanka oksidativnih i metaboličkih procesa, dolazi do opadanja temperature leša
i sljedstvene mrtvačke hladnoće.
Brzina hlaĎenja leša zavisi od više faktora, tako
- HlaĎenje leša na niskoj temperaturi će biti brţe, a sporije na višoj vanjskoj temperaturi.
- HlaĎenje leša je brţe kod mršavih i golih, nego debelih i obučenih.
- HlaĎenje leša zavisi od ţivotne dobi - Dječiji leševi hlade se brţe nego leševi odraslih,
- HlaĎenje leša zavisi od vrste bolesti i uzroka smrti - Leševi zaraznih bolesnika i umrlih od
grčeva hlade se sporije.
Spoljašnja temperatura leša, zbog isparavanja tečnosti sa površine tijela, niţa je od temperature
okoline. Prosječno, temperatura leša opada svakog sata za lºC, ako je temperatura okoline 20ºC.
Na osnovu izmjerene rektalne temperature, temperature okoline, i utvrĎenog faktora, moţe se
pribliţno odrediti proteklo vrijeme od smrti,
- ako se razlika izmeĎu normalne temperature i rektalne temperature pomnoţi sa faktorom koji
odgovara temperaturi okoline (Gorkić).
temperatura okoline faktor
0ºC
l
+5
1,25
+10
l,50
+15
1,75
+20
2,0
Na primjer, pri vanjskoj temperaturi od 10 stepeni C izmjerena rektalna temperatura je 25 stepeni C.
37 stepeni C - 25 stepeni C = 12, 12 x 1,50 = 18, znači od časa smrti proteklo je oko 18 sati.
Ima sluĉajeva da nakon smrti temperatura poraste.
Taj mali porast tjelesne temperature nakon smrti, dešava se
- u slučajevima razvoja velike količine bakterija još za ţivota,
- kod sepse, zatim
- kod nekih grčevitih stanja i
- povreda mozga.
Ako se leš nalazi u prostoriji gdje je niska temperatura, pa se prenese u prostoriju gdje je temperatura
viša, onda će doći do kondenzacije vlage na površini leša, u obliku "znoja", pa se ta poiava naziva
"znojenje leša".
Isušenje leša (dessicatio)
Nakon smrti, usljed prestanka cirkulacije i sljedstvene hipostaze, kao i usljed drugih spoljašnjih
faktora, kao što je temperatura zraka, dolazi do sušenja površine tijela, i to prvo nepokrivenih dijelova
125
www.belimantil.info
tijela.
Sasušenje koţe izraţeno je na onim predjelima tijela, gdje je natkoţica prvotno oštećena, na mjestima
oguljotina, kao i na mjestima gdje je natkoţica razlabavljena i oštećena u svom sklopu.
Na mjestima grube masaţe srca, a to je obično prednja strana grudnog koša, dolazi do sasušenja koţe.
Nakon 4-6 sati poslije smrti, moţe se primijetiti na roţnicama (cornea) oĉiju, ţuto smeĊkasta,
trouglastog oblika pjega, a početno sasušenje roţnice, kod otvorenih očnih kapaka primjetno je već
nakon pola sata.
Kod djece, na mjestima intertriginoznog ekcema, kod gojaznih osoba izmeĊu nabora koţe, kod
ţenskih ispod dojki, na skrotumu, dolazi do sasušenja koţe, tako da koţa na tim područjima moţe
izgledati kao pergament.
Isušenjem gubi se teţina tijela, a dijelom se smanjuje i volumen leša. Te promjene su izrazitije kod
djece, osobito kod novoroĎenčadi i ljudskih začetaka, nego kod odraslih i starijih osoba.
2. KASNI ZNACI SMRTI
Trulenje i raspadanje (putrefactio et decompositio) su destruktivne lešne promjene, kojima uvijek
predhodi autoliza usljed autofermentacije tkiva.
Autoliza tkiva
Uskoro nakon smrti, tkiva koja su za ţivota alkalne reakcije, postaju neutralna, a potom kisele
reakcije. Acidifikacija tkiva javlja se još prije nastupa mrtvačke ukočenosti. Pomjeranje pH prema
kiselom dovodi do aktiviranja enzima koji rastvaraju vlastito tkivo (autolisis).
Trulenje
Na autolizu nadovezuje se proces trulenja, koji se odigrava djelovanjem niza bakterija, pri čemu
sloţena organska jedinjenja bivaju rastavljena u prostija, i na koncu u najprostije anorganske elemente
(N, S, Ph, C). Prvo djeluju aerobi (B.cadavericus, B.mesentericus, B.florescens i dr.) koji rastvaraju
tkiva, i kad bude sav kiseonik utrošen, uginu.
Gubitak kiseonika stvara pogodan teren za anaerobe (B.putrificus, B.mirabilis, B.violaceus).
U toku trulenja, bjelančevine preko peptona prelaze u aminokiseline, a dezaminiranjem i
dekarboksiliranjetn pod uticajem bakterija dalje se raspadaju do amonijaka, ugljen dioksida i vode.
Ugljeni hidrati se raspadaju preko etanola, mliječne, octene kiseline, acetaldehida do ugljen dioksida i
vode. U toku raspadanja, djelovanjem bakterija na šećere i na kiseline stvara se izvjesna količina
alkohola, što treba imati na umu u sudskim ekspertizama kod utvrĎivanja alkohola u tkivima trulih
leševa. Masti se raspadaju preko glicerola u masne kiseline.
Brzina i razvitak trulenja zavise od više, kako spoljašnjih faktora, tako i unutrašnjih.
Spoljašnji faktori koji utiču na razvitak i brzinu truleţnog procesa su
- Na prvom mjestu temperatura okoline. Suviše niska temperatura usporava ili sprečava trulenje,
isto tako i suviše visoka temperatura. Temperatura koja ubrzava proces trulenja je izmeĎu 20 i
35°C. Temperatura u grobu usporava trulenje.
- Stepen vlaţnosti ima uticaja u procesu trulenja. Velika vlaţnost usporava trulenje (leševi u vodi) .
Poznato je, da leševi na suhu četiri puta brţe trule nego u vodi, a u vodi dva puta brţe nego u
zemlji (Hofmann). Prema tome, nedostatak vazduha usporava trulenje.
Od unutrašnjih faktora koji imaju uticaja u procesu trulenja je
- na prvom mjestu uzrok smrti - umrli od zaraznih bolesti, sepse, trule brţe.
- kao i doba ţivota - leševi novoroĎenčadi znatno brţe trule nego leševi odraslih
- isto tako i tjelesni sklop - isto tako leševi gojaznih brţe trule nego leševi mršavih, kao što
126
www.belimantil.info
ZNACI TRULENJA.
- u koţi trbuha spolja dolazi do prebojavanja koţe u prljavo zelenkastu boju. Ta truleţna
prebojenost (pseudomelanosis) rezultat je vezivanja ţeljeza i hemoglobina iz krvi sa
sumporovodonikom u ţeljezni sulfid, odnosno sulfhemoglobin
- deskvamacija epitela, hemoliza krvi i imbibicija krvnom bojom. Poslije smrti membrana eritrocita
biva prolazna za Hb, i hemoglobin difundira u okolinu. Zbog hemolize dolazi do imbibicije intime
krvnih sudova, zatim unutrašnje površine srca i srčanih zalistaka.
- Transudacija, cijeĎenje tečnosti iz krvnih sudova u tjelesne duplje i duplje organa, uslovljena je
procesom trulenja. Usljed toga u tjelesnim dupljama i u šupljinama organa nalazi se prljavo
crvenkasta tekućina, koja sadrţi deskvamiranog epitela. U procesu trulenja mrtvačke mrlje su
intenzivnije, tamnije su boje i pomjeranjem leša se ne premještaju
- pod dejstvom bakterija, dolazi do truleţne napetosti organa ili cijelog leša, emphysema
putrefactionis, praćene truleţnim zadahom, foetor putrefactionis. Organi postaju lakši, a truleţni
gasovi mogu deformisati cijeli leš, i tako oteţati identifikaciju.
- Flacciditas mortis secundaria koja se razvija nakon nestale mrtvačke ukočenosti je jedan od
znakova trulenja.
na trulenje se nadovezuje raspadanje
Raspadanje
Proizvod djelovanja mikroorganizama lešne flore (gljivica, pljesnivica, i algi) isto tako i insekata muha, mravi, grobara itd.
Proces i brzina rasapadanja zavisi od više faktora.
- meka tkiva kod novoroĎenčadi bivaju uništena za nekoliko mjeseci (4-5)
- male djece za 3-4 godine a kod
- odraslih za 5-7 godina.
najotporniji prema raspadanju su ligamenti i hrskavično tkivo. nakon 10 i više godina kosti su bez
masti.
Saponifikacija ili adipocire
Pozna lešna promjena koja se javlja kod leševa u vlaţnoj sredini u vodi a bez prisutnog vazduha ili sa
djelimičnim prisustvom vazduha. u nekim rjeĎim slučajevima saponifikacija se moţe razviti i bez
prisutne vode ali kod leševa koji su bogati tekućinom.
U procesu saponifikacije masno tkivo pretvara se u sivobjeličastu sapunastu masu koja naknadno
moţe očvrsnuti i postati krta nalik na gips.
Saponifikacija je suprotna reakciji esterifikacije. Saponifikacija se sastoji u hidrolizi u glicerol i
slobodne masne kiseline.
Prvi stepen saponifikacije sastoji se u hidrolizi odnosno u lipolizi masnog tkiva i pod povoljnim
uslovima traje oko 2 mjeseca. Tok saponifikacije je dvojak, proces saponifikacije počinje ili
- iz unutrašnjosti tako što mekana ili polutečna mast difunduje u kutis ili
- sa površine u dubidnu tako da u ovom slučaju mast proţima i mišiće te ih na taj način
saponifikuje.
To se dešava 6-12 mjeseci nakon smrti.
Forenzični značaj saponifikacije je u tome što oblik tijela biva dugo odrţan što olakšava utvrĎivanje
uzroka smrti kao i identifikaciju.
Mumifikacija
Pozna lešna konzervativna promjena koja se razvija kod leševa izloţenim strujanju suhog vazduha kao
i leševima na tavanima u grobnicama, na drveću itd.
Mumifikacija moţe zahvatiti cijeli leš ali isto tako samo pojedine dijelove tijela. Mumificirani leševi
usljed gubitka tečnosti postaju znatno lakši čak i 10x lakši od svoje prvobitne teţine
Mumifikacija usljed sasušenja koţe koja je sada tamno smeĊa ili skoro crna. Ĉvrsta kao uštavljena
sprjeĉava razvitak trulenja. Kod mumificiranih leševa dlake su odrţane
127
www.belimantil.info
Mumufikacija odrţava spoljni oblik pa povrede nanesena spolja mogu biti odrţane, konzervirane što
olakšava sudskomedicinsku dijagnostiku.
Mumifikacija kod novoroĎenčadi (sterilni sadrţaj crijeva) nastupa znatno ranije nego kod odraslih .
Sve do sada izloţeno o mumifikaciji odnosi se na prirodnu mumifikaciju za razliku od vještačke koja
se upraţnjavala u drevnoj egipatskoj civilizaciji.
Maceracija
Pozna lešna promjena koja nastaje kod leševa u teĉnosti u kojoj nema bakterija ili ako ih ima onda
one same ne djeluju u tom procesu.
Primjer maceracije nalazimo kod izumrlih zaĉetaka u majĉinoj utrobi, to je intrauterina maceracija
(maceratio intrauterina).
Ako je maceracija trajala nekoliko dana onda kod takvih plodova
- natkoţica je mjehurasto odignuta a mjehuri sadrţe crvenkastu vodnjikavu tekućinu
- ili su mjehuri pocijepani.
- Na mjestima gdje nedostaje natkoţica odgoljena koţica je crvenkasta, krvnom bojom
nakvašena, ljigava.
- U grudnoj i trbušnoj duplji nalazi se mutna prljavo crvenkasta tekućina.
- Kosti lobanje postaju rasklimatane, a kraljeţnica povijena, što se moţe RTG dokazati kao
Spalding-ov i Brakemen-ov znak.
Gnjilenje
se razvija i kod leševa u vodi, bilo leševa utopljenika, ili leševa neutopljenika, a o tome je bilo riječi
kod utopljenja.
UTVRĐIVANJE SMRTI
UtvrĎivanje smrti, odnosno stanja umrlosti ako je smrt nastupila izvan zdravstvene ustanove, vrši
mrtvozornik. Lješ ne smije biti sahranjen dok ga nije pregledao mrtvozornik, koji treba utvrditi
vrijeme i uzrok smrti.
Ako je smrt nastupila u zdravstvenim ustanovama, onda smrt utvrĎuje deţurni ljekar.
Mrtvozornik utvrĎuje uzrok smrti na temelju medicinske dokumentacije kao i na osnovu poznavanja
bolesti umrlog, i nakon toga izdaje dozvolu za ukop.
Mrtvozornik neće izdati dozvolu za ukop kada postoji sumnja ili je očigledna da je smrt
prouzrokovana krivičnim djelom, dakle kod nasilne smrti, a isto tako i kod nejasne smrti čiji uzrok
izgleda nasilan, pa je sam po sebi sumljiv.
Nesigurni znaci smrti su oni koji se javljaju odmah poslije smrti kao što je
- mlitavost mišića (flacciditas mortis primaria),
- prekid respiracija i cirkulacije,
- arefleksija,
- nereagovanje zjenica na svjetlosne podraţaje.
Drugu grupu, na osnovu kojih se utvrĎuje smrt, čine osobine leša koje se javljaju nakon smrti
- mrtvačka ukočenost,
- mrtvačke mrlje,
- bljedoća i
- mrtvačka hladnoća,
Sigurni znaci smrti su znaci trulenja
128
www.belimantil.info
ODREĐIVANJE VREMENA NASTANKA SMRTI
Vrijeme smrti se utvrĎuje na osnovu:
- lešnih osobina,
- lešnih promjena,
- stepena zaţivotnih procesa i
- pojava u okolini leša.
OdreĎivanje vremena nastanka smrti je vrlo teţak i sloţen zadatak koji se postavlja ljekaru.
Prvenstveno ima kriminalistički značaj.
mogu nam korisno posluţiti za utvrĎivanje nastanka smrti.
Ritam hlaĎenja nakon smrti,
pojavljivanje i razvitak mrtvačkih mrlja,
premještanje ili nepremještanje mrtvačkih mrlja,
pojavljivanje, rasprostiranje i nestanak mrtvačke ukočenosti,
LJEŠNE OSOBINE
-
– odreĎivanje vremena smrti preko lešnih promjena je vrlo nesigurno, izuzimajući
lešne promjene kod leševa u tečnosti.
LEŠNE PROMJENE
- OdreĎivanje vremena smrti na osnovu nekih fizioloških procesa koji
su trajali za ţivota, ali su u času smrti bili prekinuti, utvrĎuje ljekar obdukcijom leša.
- Na osnovu stanja varenja hrane u ţelucu, moţe se pribliţno odrediti vrijeme od posljednjeg
uzimanja hrane do smrti. Ţeludac za ţivota probavlja i ispraţnjava uzetu hranu za 4 do 6 sati.
Ako je hrana u ţelucu svarena i kašasta, a u zidu ţeluca digestivna hiperemija, onda je od
uzimanja hrane pa do smrti prošlo vrijeme od 3-4 sata. Ako je hrana u ţelucu sano saţvakana,
onda je smrt nastupila ili za vrijeme uzimanja hrane ili neposredno nakon toga. Varenje hrane
je usporeno kod povreda mozga, duboke onesvješćenosti, u komatoznim stanjima.
- Napunjena mokraćna bešika ukazuje na besvjesno stanje, kao i na nastup smrti duţe vremena
nakon lijeganja, na poslije ponoćni nastup smrti, a prazna mokraćna bešika ukazuje na
prijeponoćni nastup smrti, odnosno da je smrt nastupila kratko vrijeme nakon što je osoba
legla u postelju.
- Dlake brade i brkova nakon brijanja rastu prosječno dnevno oko 0,5 mm, što iznosi po
jednom satu oko 0,02l mm. Prema tome, mjerenjem duţine dlaka izraslih poslije brijanja i
dijeljenjem sa 0,5 ili 0,21, dobit će se broj dana, ili broj sati proteklih od posljednjeg brijanja
pa do nastanka smrti.
- Na osnovu prebojavanja koţe (mutatio coloris) iznad krvnog podliva (haematoma), iz modre
u ljubičastu, zelenkastu i ţućkastu, ako je poznato vrijeme nanošenja, moţe se pribliţno
odrediti vrijeme koje je proteklo od nanošenja pa do prebojavanja.
STEPEN ZAŢIVOTNIH PROCESA
imaju isključivo
kriminalističko značenje. Na primjer ako je leš vani, trebe uočiti
- stanje zemljišta ispod leša i uporediti ga sa zemljištem oko leša. Trava ispod leša, gubi svoju
zelenu boju i postaje ţutozelenkasta, usljed gubitka hlorofila nakon 5-8 dana (etiolizacija
trave).
Posredni znakovi koji nam ukazuju na vrijeme nastanka smrti su na primjer:
- zaustavljen sat (ista sila koja je prouzrokovala smrt čovjeka zaustavila je i kazaljke na satu);
- navijen sat budilica;
- upaljen radio ili televizor i upaljeno svjetlo,
- datumi na novinama ili pismima, itd.
mogu nam, uz ostale znake, korisno posluţiti za utvrĎivanje vremena smrti.
UTVRĐIVANJE VREMENA SMRTI NA OSNOVU ZNAKOVA U OKOLINI LEŠA
129
www.belimantil.info
XIII. IDENTIFIKACIJA
Identifikacija je utvrĎivanje istinitosti osoba ţivih ili mrtvih zatim dijelova tijela, kao i predmeta
(stvari) ţivih ili mrtvih osoba.
Prema metodama koje se primjenjuju, razlikuje se kriminalistička i sudsko-medicinska identifikacija.
Kriminalistička identifikacija se sastoji u provjeravanju osobnih isprava, pregledu stvari, pokazivanja,
opisivanju, fotografisanja i daktiloskopiranju.
Zadatak sudsko medicinske identifikacie, koju vrši ljekar identifikator, je opisivanje svih tjelesnih
osobina, a naroĉito posebnih odlika tijela.
A. IDENTIFIKACIJA ŽIVIH OSOBA
Najčešći oblici i načini identifikacije ţivih osoba su:
- opisivanje,
- pokazivanje,
- fotografisanje i
- daktiloskopija.
1. Opisivanje.
Opisivanje ţivih odnosi se
- na lični opis ili opšta tjelesna svojstva i
- na posebne odlike (karakteristike) tijela.
U lični opis spada:
- visina tijela u centimetrima;
- pol;
- starost;
- razvijenost (slaba, srednja, dobra);
- glava (okrugla, izduţena, asimetrična);
- obraz-lice (okrugao, ovalan, četverouglast, duguljast, piramidan);
- ĉelno-nosni profil (ravan, ispupčen, valovit, lučan, izbočen);
- kosa (svijetla, kestenjasta, mrko smeĎa, crna, pepeljasta, prosijeda, ravna, valovita, kovrdţava,
kudrava, gusta, prorijeĎena, ćelavost - potpuna, tjemena ili ţarišna)
- oĉi, (velike, male, duboke, izbuljene)
- boja oĉiju (kestenjaste, sive) zelenkaste plavičaste);
- nos (velik, osrednji, malen, ravan, izbočen, kukast, širok, uzak);
- ĉelo (nisko, visoko, usko, široko, uspravno, koso prema naprijed ili posadi);
- obrve (rastavljene, sastavljene, povijsne, lučne, ravne);
- usta (mala, srednja, velika, uglovi ili smijalice usana ravna, spuštena);
- brada i profil podbradka (ravan, izdubljen);
- uši (priljubljene, klempave, veličina, resica slobodna ili spojena, priljubljena);
- zubi (njegovani, nenjegovani, kariozni, slomljeni, itd.).
U posebna obiljeţja spadaju sve individualne oznake kao:
- tetovaţe,
- oţiljci,
- mladeţi,
- depigmentacije koţe (vitiligo),
- deformacije,
- funkcionalne odlike - razni tikovi, poremećaj u izgovaranju riječi, pozivne odlike.
Pribliţno odreĎivanje doba ţivota kod odraslih kreće se izmeĎu 5-10 godina, kod dojenčadi izmeĎu 510 mjeseci.
130
www.belimantil.info
Doba ţivota za novoroĎenčad utvrĎuje se na osnovu duţine i teţine tijela.
Duţina tijela ploda od šestog mjeseca pa nadalje jednaka je petostrukom broju lunanih mjeseci. Nakon
tri mjeseca po roĎenju duţina je oko 60 cm, a nakon četiri godine novoroĎena duţina tijela je
udvostručena (100 cm).
U sedmom mjesecu trudnoće plod je teţak oko 800 do 1200 grama, u osmom mjesecu oko 1500 do
2000 grama, u devetom oko 2200 do 2500 grama i desetom mjesecu i oko 3000 do 3500 grama.
Starost ploda moţe se izračunavati na osnovu duţine pupčanika i na osnovu teţine placente. U šestom
mjesecu duţina pupčanika je oko 37 cm, u sedmom oko 42 cm, u osmom oko 46 cm, u devetom oko
48 cm i desetom oko 50 cm. Teţina placente u šestom mjesecu je oko 676 grama, u sedmom oko 1107
grama, u osmom oko 1571 grama, u devetom oko 1940 grama i u desetom oko 2320 grama.
Starost ploda u danima moţe se izračunati na osnovu njegove duţine u centimetrima pomnoţene sa
5,6. Isto tako starost ploda u danima moţe se izračunati na osnovu duţine stopala u milimetrima, ako
se izmjerenoj duţini stopala u milimetrima doda 24 i podijeli sa 11.
Više elemenata odlučuje utvrĎivanje doba ţivota odraslih osoba.
Bore, odnosno naboranost koţe lica i vrata, obično se pojavljuju oko očiju poslije tridesete godine
ţivota, a na vratu poslije 40-45 godina.
Orijentaciono, za utvrĎivanje ţivotnog doba mogu nam posluţiti dlake i malje. Pubertetne dlake
označavaju ţivotno doba polne zrelosti. Prosjedost dlaka počinje prosječno nakon 35 godine i to
obično u sljepočnim predjelima, kasnije se javlja i na dlakama grudnog koša i brade.
Koţa je iznad šezdesete godine tanja, a na nadlanim stranama šaka pojavljuju se smeĎkaste mrlje
(staračke mrlje, efelides).
Starački prsten (arcus senilis, gerontoxon) javlja se poslije šezdeset pet godina, a cataracta senilis
moţe se javiti i ranije.
Nalaz zubala prve i druge denticije daje nam vrlo vaţne podatke za utvrĎivanje ţivotnog doba.
Izbijanje mliječnih zuba je prvo u donjoj vilici. U šestom do osmog mjeseca izbijaju prva dva donja
sjekutića, zatim od osmog do desetog gornja dva sjekutića, potom gornja dva, pa donja dva sjekutića,
itd. Sveukupno, to su po dva sjekutića, jedan očnjak i dva kutnjaka na svakoj strani gornje i donje
vilice, kao što se vidi iz slijedeće formule:
Zubi mliječnjaci označavaju se rimskim brojevima i ima ih po deset u svakoj vilici, ukupno dvadeset.
ili arapskim brojevima
Stalni zubi označavaju se arapskim brojevima.
131
www.belimantil.info
2.Pokazivanje.
To je najjednostavniji način identifikacije ţivih osoba. Ova metoda identifikacije je vrlo nepouzdana,
jer subjektivnost agnoscenta često puta dovodi do pogrešne identifikacije, dobronamjerno ili
zlonamjerno.
Pravilo je,
- prije pokazivanja ţivih osoba, treba osobe koje vrše prepoznavanje da tačno opišu opšta
tjelesna svojstva, kao i eventualne posebne odlike tijela,
- pa im tek onda pokazati nepoznatu osobu.
- Isto tako, ne treba nikada pokazati nepoznatu osobu pojedinačno, nego uvijek u društvu više
osoba, istoga pola i pribliţne iste ţivotne dobi,
To je sadrţano u čl.233 ZKP:
"Ako je potrebno da se utvrdi da li svjedok poznaje lice ili predmete traţiće se od njega prvo da ih
opiše i da navede znakove po kojima se razlikuje, pa će mu se tek poslije pokazati radi poznavanja, i to
zajedno sa drugim njemu nepoznatim licima".
3. Fotografisanje.
Fotografisanje ţivih osoba moţe posluţiti za identifikaciju, ako se vrši u tri poze, sprijeda, desni profil
i lijevi profil. Ako su fotografije u srazmjeri 1:10, onda su moguća antropološka mjerenja na osnovu
takvih fotografija (signaletična fotografija).
4. Daktiloskopija
Dlanovi i tabani su jedini dijelovi ljudske koţe sa osobenim crteţom vijugica (papillae corii cutis,
christae cutis) i brazdica (sulci cutis) koje se mogu ocrtati na glatkoj površini. Daktiloskopija
predstavlja najtačniji način u identifikaciji osoba na osnovu papilarnih linija.
Šare koje čine koţni grebenčići, vijugice i brazdice, nazivamo dermatoglifima.
Uglavnom postoje četiri grupe, a klasifikacija se zasniva na pravcima i oblicima koje prave vijugice.
Po obliku su svodste, petljaste, spiralne i mješovite. Dakako postoje i podgrupe. Nabori koji se nalaze
u koţi jagodica prstiju imaju strogo individualan karakter, pa nema dvije osobe sa istim papilarnim
crteţom. Ovaj crteţ se formira već kod začetka i nalazi se sve dok koţa ne propadne. Crteţ se ne
mijenja cijelim tokom ţivota, zadrţava isti oblik od roĎenja pa do smrti. Pored vještačkih otisaka
prstiju (preko metalne ploče nagaravljene crnom bojom) postoje i prirodni otisci, koji imaju poseban
značaj u kriminalističkoj praksi. To su otisci papilarnih vijugica, učinjeni nenamjerno na nekoj glatkoj
površini, na staklu i slično, a zahvaljujući prisustvu produkata znojnih i lojnih ţlijezda.
Sem za identifikaciju, šare se mogu upotrijebiti i za dokazivanje očinstva.
B. IDENTIFIKACIJA LEŠEVA
Identifikacija mrtvih osoba vrši se u svim slučajevima, ako identitet nije poznat, kod leševa naĎenih u
vodi, šumi, zatim nepoznati zadešeni u poţaru, zemljotresu, sudaru, itd.
Identifikacija leševa, ako je leš čitav, obavlja se na isti način kao identifikacija ţivih osoba. To je
opisivanje, pokazivanje, fotografisanje i daktiloskopija.
1. Opisivanje
Osnov za identifikaciju leša, čini spoljašnji pregled leša, kao i unutrašnji pregled. Spoljašnji pregled ne
razlikuje se mnogo od ličnog opisa kod ţivih. Unutrašnji nalaz treba da sadrţi sve patološko
anatomske promjene, kao i razna fiziološka stanja (stanje varenja, menstruacija, graviditet, itd.) koja
mogu biti iskorištena za identifikaciju. Ustvari, opisivanje leša, jeste zapisnik o pregledu i obdukciji
leša.
Prilikom opisivanja leša, najveće poteškoće zadaje utvrĎivanje doba ţivota. Kod trulih, raspadnutih ili
raskomadanih leševa, jedini način za utvrĎivanje ţivotnog doba jesu posebne karakteristike na kosturu,
kao i promjene na arterijskim krvnim sudovima.
132
www.belimantil.info
2. Pokazivanje.
Kao i kod ţivih, pokazivanje leševa je najprostiji način identifikacije. Usljed neobičnosti situacije,
ovaj metod identifikacije još je nesigurniji i nepouzdaniji, nego kod identifikacije ţivih. I kod
prepoznavanja mrtvih, vaţe iste smjernice kao i kod prepoznavanja ţivih. Naime, prije pokazivanja
leša, treba opisati sva tjelesna svojstva i posebna obiljeţja, odjeću, kao i ostale stvari i predmete koji
pripadaju uz leš, pa tek onda pokazati leš. Ipak pri svemu tome vrlo su česte greške u identifikaciji. Pri
opisu leša, naročitu paţnju treba obratiti zubalu, i uporedbom stanja zubala na lešu, sa zubalom u
zubarskom kartonu (ukoliko postoji) sa sigurnošću omogućuje identifikaciju leša.
3. Fotografisanje.
Fotografisanje se vrši prije svake obdukcije leša. Lješ se fotografiše u cjelini, a zatim se posebno
fotografišu pojedini dijelovi tijela. Radi lakše identifikacije, treba izvršiti toaletu leša.
- Očni kapci treba da su otvoreni, a usta zatvorena.
- Stavljanjem nekoliko kapi glicerina izmeĎu kapaka oka postiţe se pribliţno zaţivotni sjaj
očiju.
- Kosa treba da je začeljana.
- Eventualne ozljede na vidljivom dijelu glave treba na neki način prikriti, revidirati šivanjem ili
lijepljenjem.
4. Daktiloskopija.
Kao i kod ţivih, to je najpouzdaniji način identifikacije, i izvodi se uvijek, ukoliko je epidermis na
prstima očuvan. Ako je epidermis neoštećen ili je naboran od maceracije, usljed boravka leša u vodi,
nabori se mogu izravnati ubrizgavanjem glicerina ili nekog drugog sredstva u tkivo ispod koţe vrhova
prstiju. MeĎutim, ako je epidermis oštećen, ili ako ga na jagodicama prstiju nema ("mrtvaĉka
rukavica") , onda se uzimanje otisaka u takvim slučajevima ne moţe napraviti.
C. IDENTIFIKACIJA DIJELOVA LEŠA
Identifikacija svjeţih leševa, ne daje toliko poteškoća kao identifikacija raspadnutih leševa ili
raskomadanih leševa. Sastoji se u utvrĎivanju pola i ţivotne dobi, kao i visine tijela.
1. OdreĊivanje pola
Kosti muške osobe su prosječno veće, deblje i duţe, i grebeni na kostima su izraţeniji nego kod kostiju
ţenskih osoba.
Lobanja je kod muških prosječno veća i čeono nosni ugao je izraţeniji, kod ţenskih je lagana krivina.
Donja vilica kod mukih razvijenija, grbavija a alveolarni lukovi su jače izraţeni.
Najsigurniji i najtačniji podaci mogu se dobiti pregledom karlice (pelvis).
ulaz u karlicu kod muških je srcolik uzak i povišen a kod ţenskih jajast širok i sniţen.
ugao izmeĊu donjih krakova stidne kosti oštriji je kod muških .
ugao vrata butnjaĉe (ugao izmeĎu dijafize i vrata) kod muških je veći (125-135 stepeni) kod
ţenskih je manji (110-125).
acetabulum je kod muških širi kod ţenski uţi. sakrum je duţi i uţi kod muških kraći i širi kod
ţenskih.
foramen obturatum kod muških je jajast a kod ţenskih trouglast.
incisura ishiadica major je pod oštrim uglom kod muških a pod pravim uglom kod ţenskih
133
www.belimantil.info
2. OdreĊivanje doba ţivota
Za utvrĎivanje doba ţivota kod leševa sem smjernica za utvrĎivanje doba ţivota kod ţivih postoje i
druga mjerila koja se mogu dobiti obdukovanjem jezgre okoštavanja, spojonost epifiza sa dijafizama, i
sraslost šavova.
Šavovi krova lobanje koronarni, sagitalni i lambdoidni sraštavaju
u etapama.
Ĉeoni šav okoštava u ranom djetinjstvu.
Koronarni šav: prednji dio od 40-50 god., srednji oko 60 g.,
vanjski 30-40 g.
Sagitalni šav: prednji dio oko 40-50 g., druga četvrtina 30-40 g.,
treća četvrtina 20-30 g., zadnji dio 30-40 g.
Lambdoidni šav: prva trećina oko 50 g., srednja poslije 50 g. i
donja trećina oko 50 god.
Epifiza humerusa odvojena je od dijafize kod djece, spojene su hrskavicom do 15 odnosno 16 godine.
Koštana granica se vidi do 22 godine, potom granica dijafize i epifize se ne vidi.
3. OdreĊivanje visine tijela
Kod postojanja samo kostura, a bez mekih tkiva, duţina tijela se moţe izračunati, ako se duţini
kostura doda 3-5 cm.
Duţina kostura moţe se dobiti iz duţine cjevastih kostiju, kada se
njihova duţina pomnoţi sa odreĎenim koeficijentom.
Za muški pol, koeficijent je
- za femur 3,66,
- tibiju 4,53,
- fibulu 4,58,
- humerus 5,06,
- radius 6,88,
- ulnu 6,41.
Za ţenske kosti taj koeficijent je nešto veći.
Za izračunavanje duţine ploda (novoroĎenčeta) moţe posluţiti formula po Baltazaru:
- visina = 8 cm + 5,6 x duţina dijafize femura
- visina = 8 cm + 6,5 x duţina dijafize tibije
- visina = 8 cm + 6,5 x duţina dijafize humerusa
Osim opštih podataka, odreĎivanje pola, ţivotne dobi i visine tijela, treba utvrditi i individualne
karakteristike nepoznatog leša, kako bi identifikacija bila što pouzdanija.
Stari prelomi, ostavljaju tragove (koštani ţulj, kalus) koji uporeĎivanjem sa RTG snimcima, ukoliko
postoje, mogu posluţiti kao pouzdan pokazatelj za identifikaciju.
Isto tako nalaz na zubalu, tetovaţe, pigmentacije, nevusi i drugo mogu biti od ogromnog značaja u
identifikaciji leša ili dijelova leša.
Superpozicija ili superimpozicija omogućuje identifikaciju leša, uporeĎivanjem fotografije lobanje
nepoznatog leša sa fotografijom nestale osobe (lobanja se fotografiše u istom poloţaju kao što je
poloţaj glave osobe na fotografiji). Poklapanje oblika kostiju lobanje i lica sa odgovarajućim
134
www.belimantil.info
dijelovima glave i lica na
fotografiji, drugim riječima poklapanje kontura lobanje sa konturama koţe glave i lica na fotografiji,
mogu posluţiti u dokazu identičnosti osobe.
D. IDENTIFIKACIJA ODJEĆE I STVARI
Opisivanje predmeta i stvari naĎenih kod nepoznatih leševa, ima veći značaj nego kod nepoznatih
ţivih. Odjeća kao predmet sudsko-medicinskog vještačenja, sem u identifikaciji, moţe biti predmet
vještačenja u slučajevima diferenciranja povreda, zatim kod poroĎaja i pobačaja, kod polnih delikata
(obljuba, nasilni snošaj), kod razlikovanja ubistva, samoubistva i zadesa.
Pregledom odjeće treba konstatovati:
- veličinu odijela i veša, kroj (muški, ţenski, seoski, varoški),
- vrsta tkanine (štof, sukno, platno),
- materijal (vuna, lan, najlon, plastika),
- postavu (etikete, inicijali),
- dugmad, kragnu, kravatu, korset, pojas, opasač, preglicu, čarape, obuću.
Zatim pregledati sastavne dijelove odjeće, maramice, rukavice, predmete u odjeći, novac,
dragocjenosti, pribor za pušenje, časovnik, dokumenta, pisma.
Osim opisivanja, naĎene stvari mogu se fotografisati.
E. IDENTIFIKACIJA OČINSTVA
Očinstvo (paternitas) moţe se posmatrati sa pravnog i sa biološkog (sudsko-medicinskog) gledišta.
Po zakonu, dijete roĎeno u braku vaţi kao bračno. U biološkom smislu otac djeteta je onaj muškarac,
čiji su spermiji oplodili jajnu stanicu iz koje se dijete razvilo.
Analogno očinstvu, maternitas se odnosi na utvrĎivanje majke djeteta. To dolazi u obzir, ako postoji
sumnja za zamjenu djece u porodilištima, ili ako su djeca zamijenjena na neki drugi način. Znatno
rjeĎe postavlja se pitanje materinstva - maternitas, nego što se to postavlja u slučajevima očinstva paternitas.
Za isključivanje, odnosno utvrĎivanje očinstva, moţe se primijeniti više metoda:
1. VRIJEME PROVJERAVANJA OPLODNE MOĆI (POTENTIA GERMINALIS), odnosno vrijeme koncepcije,
mora se poklapati sa vremenom dana roĎenja djeteta. Ovaj način identifikacije očinstva je vrlo
nesiguran, iz razloga, što se provjeravanje oplodne moći, odnosno vremena koncepcije, vrši
retrogradno, pa se ova metoda upotrebljava iznimno.
2. UTVRĐIVANJE VREMENA KONCEPCIJE (DOBA ZAĈEĆA), na osnovu tjelesne razvijenosti
novoroĎenčeta i trajanja trudnoće. Ova metoda identifikacije, moţe se primijeniti samo onda, ako
znamo tačan izgled novoroĎenčeta pri roĎenju. Bez značaja je, ako presumptivni otac, u vrijeme
začeća djeteta, dokaţe za to vrijeme svoju odvojenost od supruge.
3. ANTROPOLOŠKI PREGLED NA OSNOVU SLIĈNOSTI DJETETA SA MAJKOM I PRESUMPTIVNIM OCEM.
UporeĎuju se antropomorfološke osobine glave, šaka i stopala djeteta, majke i presumptivnog oca.
Postoji preko 200 parametara za antropomorfološki pregled. To su oblik glave i potiljka, zatim kosa,
lice, čelo, obrve, otvor očnih kapaka, očne jabučice, duţice, nos, usta, usne, zubi, bradak, uši (kozlac,
pakozlac, rub, pa-rub, meĎukozlački usjek, resica), čeono nosni profil i nosno usneni profil, vilice,
šake, prsti (kaţiprst i domali prst), nokti, dlan (šare na dlanu), stopala (prsti, nokti, svod stopala, linija
vrhova prstiju), hod i dr.
4. IZNALAŢENJE KOD DJETETA I PRESUMPTIVNOG OCA ISTIH NASLJEDNIH MALFORMACIJA, odnosno
patoloških osobina, čiji je modus nasljeĎivanja poznat. To su: syndactilia, brachydactilia; ptosis
palpebrae, psoriasis vulgaris, microcephalia, progenia, itd., Sve ove kao i druge anomalije mogu
posluţiti kao vjerovatni dokazi očinstva,.
135
www.belimantil.info
5. IDENTIFIKACIJA NA OSNOVU NASLJEDNO BIOLOŠKIH OSOBINA, koje dijete nasljeĎuje od majke i
oca. Vrši se odreĎivanjem krvnih grupa i serumskih faktora, i odreĎivanjem tkivnih grupa (HLA
tijela). Za hematološku analizu treba uzeti krv, majke, djeteta i presuroptivnog oca. Hematološkim
analizama ne moţe se sa sigurnošću utvrditi očinstvo, ali se u slučaju neslaganja genetskih faktora
moţe samo isključiti. Ako dijete ima neki dominantni faktor, a tog faktora nema niti majka niti
presumptivni otac, onda taj faktor dijete je moglo naslijediti samo od neke druge osobe, i prema tome
presumptivni otac se moţe isključiti iz očinstva.
136
www.belimantil.info
Download

i. vještaĉenje prema zakonu o kriviĉnom postupku