bilten br. 3
01-08 juni 2012
2
Prvo, mnogu e dobro site makednoski teatri da gi vidime na edno mesto, vo eden , gust period od
edna nedela.
Mnogu e te{ko da se ka`e: Kade odi makedonskiot teatar? Toj odi kade {to odat site drugi
teatri. Makedonskiot teatar, kako i site se nao|a vo ova globalizacisko, mo{ne slo`eno vreme
koe pred performativnite umetnosti postavuva poinakvi, povisoki, podiferencirani barawa.
M i s l a m d e k a Te a t a r o t m o r a d a s e i z b o r i s o m u l t i m e d i j a l n o s t a n a v r e m e t o , s o
interkulturalnosta vo koja site `iveeme.
Godinava imame bogatstvo pretstavi vo konkurencijata za nagradi. Imame bogata programa
zatoa {to imame i pove}e teatri. [to e dobar znak. Makedonija e sre}na teatarska zemja. Gradi
nekolku teatri vo ovoj moment. Se nadevam deka i prilepskiot teatar }e dojde na red. Jas ne znam
nitu edna zemja, vo pobliskoto ili po{irokot opkru`uvawe, osobeno zemja so dva miliona `iteli
koja e vo sostojba naedna{da gradi ~etiri teatri. Seto toa vlijae i na produkcijata, vlijae i na
na{iot odnos kon teatarot i na na{ata dobra misla, {to bi rekol Cepenkov, so koja mu
pristapuvame. I neka ima {to e mo`no pove}e pretstavi. Teatrite se preokupiraat so sekakov
repertoar. I neka e taka. Neka eksperimentiraat, neka igraat klasika na nov na~in, neka ja
reaktualiziraat.
Edinstvenata zabele{ka koja mo`am da mu ja upatam na Makedonskiot teatar e {to malku se
igra nacionalna, doma{na drama. Sekoja seriozna kultura prvo si vodi smeta za afirmacijata na
sopstvenoto, nacionalno, dramsko nasledstvo i za sopstvenata rezentna, sega{na dramska
produkcija. Festivalot ima{e takva namera. Krajno, ako nie ne se afirmirame, ne znam koj mo`e
drug toa da go napravi.
Jelena Lu`ina, teatrolog
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
3
nagrada za `ivotno delo Nezaket Ali, akterka
bogat akterski dijapazon
Една од најангажираните актерки на поранешниот Театар на народности
(играла активно и во двете драми и Турската и Албанската), актерка која својот
автентичен израз го гради непосредно од примарниот талент, Незакет Али е
репектабилна театарска дама на македонскиот театар.
Нејзиното актерско искуство е лично и непосредно. Завршила основно
образование, и по препорака на нејзиниот тогашен учител, познатиот писател, поет и
преведувач Неџати Зекирија, примена е во ансамблот на Турската драма при Театарот
на народностите со атрибуцијата „талентирана аматерка“ во 1952г. Од тогаш па се до
пензионирањето во 1992 година, перманентно работи во театарот, како една од
неговите најактивни актерки. Нејзиниот актерски дијапазон е разновиден. Уште од
почетокот, па се до пензионерските денови, како симболично да ја следи препораката
на нејзиниот учител, па постојано го проверува својот исклучителен талент, па од
примената „талентирана аматерка“ станува препознатливата, по светената
професионалка. Својата естетика ја гради со перманентна работа и постојана себе
надградба. Иако игра и во претстави на Албанската драма, матичната сцена на Турската драма (денес Турскиот театар) од неа
создава неверојатен актерски профил!
Во нејзината театрографија се евидентирани сто и десет (110!) улоги. Четириесет годишниот ангажман значи и работа со
повеќе различни режисери. Всушност од нејзината театрографија може да се следи една актерска кариера од самите почетоци на
статист и/или епизодист, па се до водечките/носечки улоги. Дебитирала професионално со улогата на Неџибе во претставата
Ајше од Светозар Ќоровиќ, во режија на доајенот на македонското актерство Тодор Николоски. Посветена на публиката, гради
посебен однос кон истата и тоа е препознаено и наградено. Критиката го евидентира нејзиниот актерски ангажман и истиот
афирмативно го сведочи. Уште од првите претстави атрибуциите со кои се карактеризира нејзиниот актерски талент се:
најистакната, најдобра, најнаградена со аплауз и сл. Најчесто , критиката посочува дека таа со својата игра ја спасува претставата
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
4
и покажува како треба да се игра воопшто. Во оваа прилика треба да се нагласат нејзините улоги: на Ката во Парите се отепувачка
(1961); нејзината креација на познатата Коштана во истоимената претстава што на сцената на Турскиот театар се премиерно се
изведувала повеќе пати во текот на неколку години ( 1962, 1965, 1966, 1967, 1976) ; од посебно значење е изведбата и на Оливија од
Дванаесеттата ноќ (1966), Розаура во Лукава вдовица (1968), Емилија во Отело (1973), но и Ташана во Зона Замфирова (1979),
Настасија во Злосторство и казна (1 980), па се до Мајката во Јунуз Емре (1991). Улогите што ги игра се хетерогени, не се поврзува
за една ролја, ниту пак „фаховски“ ја гради својата кариера. Игра и млади и стари и машки и женски ликови. Играла под
режисерската концепција на најзначајните македонски, но и режисери гости што поставувале претстави на сцената на Театарот
на народностите (денес Турски и Албански театар). За своето актерско мајсторство наградена е со наградата Артист на годината
на весникот Бирлик за 1970 г. Следејќи ја нејзината работа, анализирајќи ја нејзината театрографија, може задоволно да се
заклучи дека е чест и привилегија за Фестивалот да има во своите лауреати дама од ваков калибар што ја добива Наградата за
животно дело!
(А.Стојаноска)
Po~ituvani kreatori na Festivalot, po~ituvani akteri, kolegi na majka
mi!
Dozvolete da vi se zablagodaram na ova priznanie {to i go dodelivte na
majka mi za `ivotno delo.
Privilegija e da si nositel na ova odli~je, osobeno so vremenskata distanca
otkako gi napu{ti “{ticite {to `ivot zna~at” i e vo penzija. Za site mali, i
kraciite na ulogite {to barale mnogu pove}e, za site dadeni i za site primeni
emocii, za site onie minati godini i za site idni.
Da ste zdravi i `ivi. Vo imeto na NezaketAli, dlaboko vi se poklonuvam.
( ]erkata na Nezaket Ali, Xanan, na dodeluvaweto na nagradite za `ivotno delo,
zablagodaruvaj}i se od imeto na majka si)
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
5
gledavme . . .
NUCK "ACO [opov "[tip
Naroden teatar "[tip
"Parite se otepuva~ka" Risto Krle
Re`ija:Aleksandar Ivanoski
Igraa: Valentina \or|ievska, Viktor Arev, Angelka Arsova, Mile Vrateovski, Kristina
Atanasova -Arsova, MiloradAn|elov i SawaArsova
pretstavata . . .
Celata dramaturgija e surova analiza na sovremenoto op{testvo. Pretstavata e
folklorna, tradicionalna tragedija, so silni inovacii. Inventivnata re`ija dobila
mo}na poddr{ka vo akterskite kreacii. So afintet za dolovuvawe na ne~ove~kiot grev,
od edna strana, i sentimentite i emociite niz pateti~nite dijalozi, od druga strana,
kreirana e pretstava za oko i uvo, no i za glava. Tagata i bolkata, i pomateniot um na
sekojdevieto se otpe~atile niz tragi~niot epilog na pobedata na parite nad qubovta.
Sepak niz krvta, se provlekuva impuls na nade` za regeneracija.
Aleksandar Ivanovski, re`iser
Po celata sezona igrana vo [tip, dobro pominavme pred `irito i festivalskata publika. Pottiknati od festivalskata
atmosfera i od vozbudata, ekipata fino otvori nekoi raboti. Prilepskoto gledali{te kako da be{e nov impuls za nov lajt motiv za
kvalitet na igrata. Iskreno sum zadovolen od akterite. Ona {to se rabote{e, ve~erva dobi kruna. Ova ~itawe na Krle, na "Parite se
otepuva~ka", e nova verzija na makedonskata tragedija.
Valentina \or|ievska, akter
^uvstvoto e prekrasno, vozbudlivo da se bide del od programata na Makedonskiot teatarski festival vo Prilep. Sekoja godina
ima novi do`ivuvawa na sredbata so festivalskata publika. Prilep~ani umeat da ocenat {to e kvalitet, oti imaa izbor, imaat visoki
normi. Pretstavata ja poka`avme vo poinakvo svetlo. A publikata, na{iot pogled na starata tragedija ja prifati zadovolno, za {to
svedo~e{e dolgiot aplauz. Akterskiot tim be{e povisoko od viso~inata na festivalskata provokacija. Se nadevam deka ova mislewe
}e go podeli i `irito.
publikata . . .
Petar Ivanoski: - Imavme nova fantasti~na gletka za edna od najdobrite makedonski tragedii. Im ~estitam na akterite i na
re`iserot, ama i na kostimografot za fascinantniot priod. Hrabro vlegle vo istar`uva~ka avantura, koja, mislam, ja pogodi celta i
deka }e im dade plod i mnogu poeni. Voobi~aeno e da otskoknuva nekoj od akterite, no {tipskata verzija na "Parite se otepuva~ka"
pulsira{e vo ritamot na edinstvoto.
Metodija Ilioski: - Nedosti`nosta na teatarskata du{a ja poka`aa akterite na {tipskiot tetatar. Tvore~ki, nebare `ivotot
zgasnuva dotuka, gorea na scenata da dolovat novo duhovno do`ivivawe za pamtetewe. I uspeaja.
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
6
gledavme . . .
NU Naroden teatar Bitola
"Vi{novata gradina" odA.P. ^ehov
Re`ija: ZvezdanaAngelovska
Igraat: Elena Mo{e, Viktorija Stepanovska, Ilina ^orevska, Petar Gorko, Ognen
Drangovski, Ivan Jer~i}, Marjan \orgievski, Gabriela Petru{evska, Filip
Mir~eski, Maja Andonovska, Boris ^orevski, Vasko Mavrovski i \orgina
Popovska
pretstavata . . .
^ehov e nesicrpen bunar za inspiracija. ^ehov e neistra`en okean. A tokmu
predizvikot da se postavi tekst od svetskata klasika na scena e mo{ne hrabro. Vo takov predizvik vleguva re`iserkata Zvezdana
Angelovska postavuvaj}i edna sloevita pretstava. Toa e poinakva pretstava za gledawe, so novi planovi, postojat pove}e masovni
sceni, prviot ~in e poinakov od vtoriot itn. Se menuva na~inot na igra, malku `anrovski, i s# se sveduva na eden golem trik, kako {to e
i `ivotot.
ZvezdanaAngelovska, re`iser:
So celiot ansambl na bitolskiot teatar se potrudivme da napravime eden na{, identi~en koncept i go postignavme toa, {to
zna~i deka ne mo`e{ da se pravi{ nitu pove}e pameten od ona {to e ve}e staveno na hartija, nitu pak neiskren. Pretstavata bara
specifi~ni teatarski sredstva.
Viktorija Stepanovska, akter:
Go igrav likot na Awa koja e najmladata i bi trebalo da bide onaa koja ja vleva nade`tan no... Vo eden moment taa nema sila da ja
podigne glavata za da gi pogledne site so onaa sve`ina so koja gi gledala prethodno i da im vlee elan, vedrina, da im vdahne nov `ivot.
Publikata di{e so pretstavata, prilepskata publika e poznata po po~itta koja ja ima kon teatarot.
Marjan \orgievski, akter:
Pi{~ik e lik koj e povozrasen i se slu~i da bidam zamena za kolega dodeka se podgotvuva{e pretstavata. Nekako ja prisposobiv
ulogata i se obidov da najdam nekoi raboti koi mi se bliski kako ~ovek. Publikata vo Prilep sekoga{ e eufori~na za site nastapi. Tri
godini doa|am, prilep~ani kako publika se mnogu pozitivni, {irokogradi za reakcija. Ova e pove}e od o~ekuvanoto.
publikata . . .
- Edno prekrasno viduvawe na mladata Zvezdana Angelovska. Ubava scenografija, kvalitetna igra, dobro adaptiran ^ehov, ubavi
vpe~atoci.
- Moeto mislewe za pretstavata ne mo`am da go ka`am sega, potrebno e da gi sredam vpe~atocite.
- Pretstavata mo{ne mi se dopadna, odli~en nastap, osobeno scenskiot.
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
7
gledavme . . .
NUCK “Anton Panov” Teatar Strumica
“SEKSUALNITE NERVOZI NANA[ITE RODITELI”od Lukas Berfus
Re`ija: Aleksandra Kardalevska
Igraat: Sowa Stambolxioska, Marina Pop Pankova, Stojan Velkov, Van~o Vasilev,
Van~o Krstevski, Tin~e Risteska, Koqo ^erkezov
pretstavata . . .
“Seksualnite nervozi na na{ite roditeli” e psiholo{ka drama za ve~nata borba
pome|u nagonskoto i op{tetsveno-prifatenoto kade seksualnosta se poka`uva kako
dopirna to~ka me|u prirodata i op{tetsvoto. Rabotena tipi~no frojdovski, vsu{nost,
pretstavata e provokativna prikazna koja preku mislite i odnesuvaweto na mladata
devojka Dora koja vleguva vo svetot na vozrasnite, se olicetvoruvaat ~ove~kite slabosti
koi uka`uvaat na toa deka vo nesvesnoto od sferata na seksualnosta se nao|aat glavnite
pri~ini za nastanuvawe na psihonervozite i histeri~nite ispadi.
Aleksandra Kardalevska, re`iser :
- Jas sum mnogu zadovolna od ve~era{nata izvedba na pretstavta. Imav ubava prilika da rabotam so ekipa od kreativni akteri
{to ve~erva se doka`a, a toa go po~uvstvuva i publikata. Pretstavata ja podgotvuvame vo eden zdiv, bidejki se raboti za eden
specifi~en tekst od sovremenata dramaturgija, i razrabotuva moderni temi koi se ednakvo aktuelni nasekade vo svetot i dopiraat do
site nas. Za mene be{e navistina golem predizvik da go rabotam Berfus, i po~esteni sme {to sme del od MTF “Vojdan ^ernodrinski”.
Sowa Stambolxioska, akter :
- Ulogata na Dora ne mi pretstavuva{e nekoj poseben problem, bidejki, iako devojkata e edna komplesna li~nost, sepak, jas se
pronajdov vo nea i ednostavno u`ivam dodeka sum na scena. Zadovolna sum od ve~era{nata izvedba, iako, poradi potesnata scena, ovde
vo odnos na mati~nata, imavme mali tehni~ki problemi. “
Marina Pop Pankova, akter:
- Jas sum mnogu vozbudena bidejki vo ovoj Teatar ja zapo~nav mojata profesionalna kariera i povtornata sredba so prilepskata
publika od sega ve}e dale~nata 2007 godina, be{e mnogu emotivna....mi se vratija ubavite se}avawa i mi se napravi edna prijatna
me{avina od ~uvstva. Ulogata na “majkata”, za mene be{e golem predizvik, bidej}i jas od mojata “}erka” vo pretstavta, vo privatniot
`ivot postara sum samo tri godini. Go sakam psiholo{kiot teatar, toj e mnogu podatliv i za istra`uvawe i za otkrivawe na moite
akterski sposobnosti.
publikata . . .
- Daniela Mihajloska: - Interesna pretstava so aktuelni temi koi ni se slu~uvaat i nam. Akterite dobro ja odrabotija svojata zada~a.
Bea prirodni i neposredni, pa, dodeka ja gledav pretstavata, navistina u`ivav.
- Dragan Simeski : - Jas sum vqubenik vo tetarot i sum gledal dosta pretstavi. “Seksualnite nervozi......” mi se dopadnaa. Akterskata
igra be{e na visoko nivo, a bidejki sum i roditel na dete pretstavata na nekoj na~in vrz mene deluva{e duri i pou~no.
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
8
gledavme . . .
Albanski teatar Skopje
“Zmej” od Evgenij [varc
Re`ija: [}ipe N. Duka
Igraa: Sefedin Nuredini, Mentor Nuredini, Amernis Jovanovska Nok{i}I, Aida
Alidemi, Hamdi Ra{iti-Diu, Ilber Murtezi, Visar Etemi, Ze}irja Xemaili, Vjolca
Bekte{i Hamiti, Aida Elezi, Hajrulah Ramizi, Blerim Darli{ta, Genci Mirzo,
Asdren Selimi.
pretstavata . . .
I samiot naslov na pretstavata sugerira deka ovde se raska`uva prikazna. Ili
bajka. Veruvam site gi sakaat prikaznite, ili poto~no nekoj da gi raska`uva. Ansamblot
na albanskiot teatar na scenata raska`a edna, bi rekle moderna, ili poto~no,
vonvremenska bajka, no nekoi raboti svrtuvaj}i gi taka , da dejstvuvaat realno. Vo bajkata
ima, sekako, zmej, devojka, no, dobra i lo{a, ima i politika. Se e kako vo realnosta, no sepak poinaku.
AidaAlidemi, akter
-Jas ja igrav lo{ata Elsa. Dobro se ~uvstvuvav za{to ne mi e prv pat na Festivalot. Pretstavata ja rabotevme dva meseca, a ja
igravme pred 5-6 meseci, no ubavo se vklopivme vo festivaskata programa. Ova e moderna bajka i sekoga{e aktuelna.
Amernis Jovanovska Nok{i}i, akter.
Jas vo pretstavata bev dobrata Elasa. Kako i pred sekoj nastap, i ve~erva ima{e vozbuda, adrenalin i se trudevme pozitivno da gi
naso~ime kon toa {to go rabotime. Scenata ovde e poinakva, kaj nas vo teatarot e pogolema, no nie sme akteri i treba da se
prisposobime. Dobro be{e.
Hamdi Ra{iti Diu, akter.
-Vo pretstavata go igram gradona~alnikot. Prv pat sum vo Prilep. Festivalot vistinski izgleda toa {to e. Ova e moderna
bajka, aktuelna e vo sekoe vreme. Go imame glavniot heroj, ima antagnizam, pa zmej koj site gi kontrolira. Ima paralela so dene{noto
`iveewe. Sekoga{imalo i }e ima nekoj zmej.
Sefedin Nuredini, akter.
-Eve, po nekolku godini, pak sum na Festivalot. Ova e stara satira, no e obnovena. Ova e politi~ka satira i novo viduvawe na
[varc. pretstavata ja obnovivme i bidej}i ja imavme snimeno na video {to pomogna da ja vidi Selektorot. Kaj nas vo teatarot drug e
vpe~atokot so videobimot, no nie ne se otka`avme od nastapot. Zadovolni sme, ostanuva da se vidi publikata kako ne prifati.
publikata . . .
- Gi sakam prikaznite i bajkite. Ovde vidovme poinakva verzija, no se ~ini deka i satirata pomogna da bide sovremeno sfatena i da se
po~uvstvuva deka se pravat paraleli so sega{nosta.
- Mi se dopadna akterskata ekipa. Imavme i prevod {to mnogu mi pomogna iako i naslovot na pretstavata i igrata, a i postojaniot
stra{en rik na zmejot vo zadninata davaat jasna poraka deka tuka e , postojano demne onoj {to e nad site. Interesno
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
9
g l e d a v m e . . .
Kulturen centar "Kvartet" vo
koprodukcija so NU Makedonski
naroden teatar - Skopje
4,48 Psihoza
od Sara Kejn
Re`ija: \or|i Jolevski
Igraa: Nikola Aceski, Aleksandar
\or|ieski
Teatar za deca i mladinci
,,Vol{ebnikot od Oz,, od Baum
Re`ija :Bowo Lungov
Igraa: Nina Dean, Tawa Ko~ovska,
Pavlovska, Ana Levajkovi}Bo{kov,
Marija \or|ijovska, Dragan Dovlev,
Eftim Traj~ev, Martin
Jordanovski, Petar Stojkovi}
47.
NUCK " Grigor Prli~ev" - Ohrid i
Produkcija "Vidik" - Skopje
NI VAMU, NI TAMU
Bojan Trifunovski
Igraa: Simeon Damevki i Qup~o
Todorovski
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
10
tribina:
teatarot i novite formi
MTF ,,Vojdan ^ernodrinski,, godinava se fokusira{e
na potragata po noviot teatarski izraz i negovata
aplikativnost vo odnos na makedonskiot teatar.
Makedonskiot teatar e vo postojana potraga na svojot
identitet. Kako {to toa i go poka`uva sega{nata produkcija,
istiot se nao|a vo svoeviden ras~ekor so `elbite - potrebite mo`nostite. Za taa cel u~esnicite debatiraa na nekolku
pra{awa: makedonskiot teatar i novite mediumi - na koj na~in
teatarot operira so novite mediumi, na koj na~in gi
(zlo)upotrebuva?, potragata po novi formi vo teatarot i
komparacija - makedonski teatar/svetski teatar - sovremen
kontekst.
Pozdravuvaj}i gi prisutnite umetni~kiot direktor
Petar Temelkovski re~e deka tribinata bila dogovorena od
minatata godina i deka redno bilo da se progovori za novite formi vo teatarot.
Vovedni~ar be{e prof.d-rAna Stojanoska, teatrolog, koja progovori za Teatarot denes up to date.
- Va`no e klu~noto pra{awe - {to e teatar denes? Kako na ~ovek {to katadnevno se zanimava so teatar, mi pre~i me{aweto na
razni intelektualci, umetnici, kvazi-umetnici, so teatarot i so nivnata zamisla deka, ete, e lesno da se zanimava{ so teatar, pa da
pi{uva{ drami, kritiki ili, ~uvaj bo`e, i knigi za teatar. Ne e lesno, veruvajte mi. Ako ne mi veruvate, slobodno pu{teteme vo
operaciona sala, oti jas mnogu sakam da bidam hirurg, ama ni{to ne znam od medicina, osven nekoj instrument kako se vika... Isto taka
sakam da se diferencira odnosot postdramski i/ili postre`iserski teatar. Sekoja od ovie atribucii, zatoa {to ne se specijalni
terminolo{ki kategorizacii, pove}e se opisni od tipolo{ki, pomagaat samo vo na{eto primarno razbirawe na problematikata...
Poslednite triesetina godini od minatiot vek, koga umetnosta ja `ivee{e postmodernata, se iskristalizira eden od novite tipovi na
dramskoto pismo, koe be{e logi~en rezultat na seto ona {to postmodernata vo teatarot go donese. Odnosot kon stvarnosta, politikata,
aktuelnosta, bri{eweto na granicite na stvarnost-umetni~ki prostor, idejata koja najpriznatite re`iseri na dene{ninata, ja
objasnuvaat so idejata u{te na Aristofan da nema granica/rampa me|u prviot red od gledali{teto i izveduva~ite na scenata, go ra|aat
tokmu onoj najagresivniot teatar na dene{ninata. Duri i eden od uglednite kriti~ari (Mark Lawson) na pro~ueniot angliski
"Gardijan" veli deka nekoi od najodobrite pretstavi {to gi gledal prethodnive denovi, kritikata e od 29 maj 2012 godina, se citiram:
,,politi~ki radikalni (iako i dvete se prili~no avangardni vo koristeweto na prostorot i fizi~koto dejstvo), Ova be{e revolucija od
poinakov vid, veli toj, potenciraj}i deka i dvete produkcii postojano ,,vrtat naokolu,, (moram da ka`am deka stanuva zbor za dve
pretstavi na eden od najaktivnite teatri vo Anglija, "Hampstead theatre" od London - "Betrayal at the Sheffield Crucible" i "Chariots of fire").
Insistiraweto na politi~kata radikalnost, na dokumentarnosta, na odnosot ili ne odnosot kon seksot i nasilstvoto se logi~na
posledica na toa kako se slu~uva teatarot denes. @iveej}i vo nekoi izmesteni vremiwa, znaej}i deka teatarot mora da se nosi so
promenata na mediumskiot tron i so postojanoto bombardirawe so informacii, dene{nite teatarxii, posebno onie {to dobro si ja
znaat rabotata, znaat kakov teatar da napravat. Denes ja imame prilikata da ja `iveeme i promenata na avtorstvoto na pretstavata, ako
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
11
tribina:
teatarot i novite formi
prvo be{e dramskiot avtor, pa akterot, potoa vo dvaesettiot vek re`iserot koj cvrsto go dr`e{e svoeto mesto, a kaj nas i postojano i
denes se insistira na toa, vo svetskiot teatar glavniot avtor e ili producentot ili izdava~ot, marketing menaxerot, onoj koj dobro se
snao|a so parite: ili pak se bri{e avtorot - re`iserot, se potpi{uva kolektivna re`ija, se hibridiziraat `anrovite, izveduva~ite se
onie {to se glavnite avtori. Zatoa, denes vo svetskiot teatar dominiraat trupite. Iako toa e ideja u{te na edna od struite na
re`iserskiot teatar - rabotata vo trupa/bratstvo, ona {to niv gi razlikuva e sekako pozicijata na avtorot. Vo dene{nite teatarski
trupi, kako {to vika Tim E~els, re`iserot na edna od najpoznatite teatarski trupi denes Force Entertainment, re`iserot e tuka da gi dade
ideite, da odredi koj problem }e bide aktuelen za toj den, ama istovremeno go menuva odnosot, zatoa {to e i u~esnik istovremeno. Toj e,
isto taka, eden od izveduva~ite na negovite pretstavi. ... Dene{niot teatar, poto~no e da re~am, dene{nite teatri sekoj posega po
odreden trend. Iako postojat dve glavni strui - onie od tradicionalniot /konvencionalniot teatar i onie od istra`uva~ite,
avangardnite avtori, koi gi me{aat `anrovite, a imaa edna cel da go prodol`at seto ona {to postmoderniot teatar go zagatna - gubeweto
na funkcijata na akterot i negovata transformacija vo izveduva~ i pro{iruvaweto na poleto na teatarot i gubeweto na granicata na toa
{to e pretstava, a {to realnost. Tuka nekade e i mojot odgovor na pra{aweto koi se novite teatarski formi. Sakam samo da naglasam
taksativno nekoi od niv: 1. Dokumentaren teatar - odli~en primer za toa e Rimini protokol od edna strana, i Grupata/kompanijata Dakar
od druga; 2. Postdramski teatar - kako cel eden komleks na se {to svrtuva grb na cvrstiot dramski diskurs - kabare, stend ap komedija,
hepening, performans i sl. Tuka bi sakala da ja spomenam knigata na germanskiot teatrolog Leman, so istoimen naslov; 3. In yer theatre; 4.
Internet teatar; 5. Neolivingovci i novata avangarda; 6. Tancot vo dramata ili dramata vo tancot; 7. Kolektivna re`ija.
Se razbira deka sekoga{ }e ima glavna struja vo teatarot, deka nacionalnite teatri mora da imaat nacionalna drama i `elezen
repertoar, deka treba da postoi i nekakva alternativa na toj teatar, ama sekoga{, kako {to toa go poka`uva teatarskata istorija, treba
da ima trendovi vo teatarot, koi na vakov ili onakov na~in sami }e se izborat za svoeto postoewe.
Sowa Zdravkova - Xeparoska, teatrolog zboruva{e za odnosot me|u popularnoto i elitarnoto-sostojbi i tendencii
,, Sostojbite vo sovremeniot makedonski tancov teatar se vo kontekst so sostojbite vo makedonskiot teatar, voop{to kulturnite normi,
potrebi, ponudata, op{tiot vrednosen sistem kako i vkusovite na publikata. Tendencijata na del od sovremenata tancova produkcija e
odgovor i reakcija na op{tite sostojbi i tenderiraat kon sozdavawe na
produkti koi se sublimat na elementi vo masovnata kultura i visokata
umetnost. Dali e ova trend na prisposobuvawe kon vkusot na publikata
ili pak ova e svoeviden mamec za da se sozdade privle~na, no sepak
kvalitetna produkcija, e glavnoto pra{awe koe se nametnuva...
Poigruvaweto so elementite na popularnata i masovna kulturna ponuda,
od edna strana, bi trebalo da go privle~e noviot gleda~ na komu mu se
ovozmo`uva polesno da se adaptira kon ovoj tip na umetni~ko izrazuvawe,
no toa ne e sekoga{ po pravilo taka... Ona {to treba da se istakne, a {to go
ima na doma{nata scena, e na~inot na koristewe na popularnoto,
doziraweto i tretmanot na ovoj materijal. Avtorot koj po~nuva da
koketira so publikata sakaj}i po sekoja cena da ja voshiti i da ja pridobie
se dvi`i po opasniot rab na bezdnata...
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
12
tribina:
teatarot i novite formi
Katerina P. Kuzanova vo svoeto izlagawe se zadr`a na intermedijalnosta, novite tehnologii i teatarot.
,,Denes teatarot e ispraven pred predizvikot na golem broj mo`nosti za nov na~in na izrazuvawe {to evelouira do nenasetuva~ki formi
na pretstavuvawe. Toa se dol`i pred se na negovata kompaktibilnost i prisposoblivost kon ostanatite mediumi. Sovremeniot teatar
koristi golem broj mediumi, muzika, tanc, peewe, akterska igra, pantomima i vizulena scenografija. Na toj na~in pretstavuva multi
sonda, eden obid za povrzuvawe na golem broj simultani `anrovi. Toa zna~i deka na istra`uvawe i sonda`a se podle`ni golem broj
auditoriumi istovremeno, preku nivnata ednovremenost teatarot poka`uva svoevidna prisposoblivost kon elektronskata sredina... Vo
ramkite na pretstavite, postojat smeli eksperimentirawa so koi se osve`uva i oneobi~uva teatarskiot jazik i se voveduvaat novi
inventivni izrazni re{enija. Toa se pravi po pat na interdisciplinarnosta i intermedijalnosta kako poeksplicitni odliki na nekoi
ponovi teatarski pretstavi... Vo makedonskiot teatar mo`eme da vidime pove}e na~ini na eksperimentirawe, pred se vo odnos na
intermedijalnosta.
Traj~e Kacarov, dramski avtor, govore{e za Teatarot kako palindromski tekst, pri toa objasnuvaj}i go terminot palindrom.
,, Teatarskata pretstava e poraka-tekst koja e naso~ena kon adresantot publikata, odnosno publikata e tekst-poraka koja e nesomneno
naso~ena kon pretstavata. Ova ni zboruva deka teatarskata pretstava i publikata se palindromski tekst. [to zna~i toa? Smislata na
tekstot ~itan od levo na desno da bide identi~en od desno na levo. Samo vo takov slu~aj }e ka`eme deka tekstot e razbran, deka
teatarskata pretstava e del od publikata, odnosno, deka e razbrana nejzinata poraka, odnosno spored Hol: ,,konsumentot crpi dopstani
znaewa, znaci i ideologija za da gi interpetira ili,, dekodira,, porakite dadeni od tekstot,, Hol u{te veli deka publikata sozdava
mnogukratni akcenti i emfazi koga e vo zaemna vrska so tekstot. Taka doa|ame do potrebnite efekti: Pretstavata da ima su{tinska
tvorba - tekst, a publikata da e aktivna, razbran tekst.
Docent m-r Hristo Petreski se zadr`a na novite formi, kli{ea i uniformi, pri toa naglasuvaj}i deka novite formi
soodvetstvuvaat na dinami~nosta i instantnosta na novoto i vo novoto vreme, prakti~ni se i racionalni, pa se prepoznavaat i kako
monodrama, pantomima, teatarska inovacija, eksperiment, scenski kola` i miks.
- Novite teatarski formi ne samo {to gi bri{at granicite pome|u teatarot i novite teatarski formi, tuku ne pravat razlika
me|u profesionalnite, amaterskite i drugite ansambli. Toj ,,natprevar vo ume{nosta,, koj }e pobegne od klasi~niot teatarski izraz i
belkim }e donese ne{to novo, be{e nedonosen~e, se ~ini u{te od samiot po~etok... Novite teatarski formi se sozdavaat vrz osnovata na
ve}e vospostavenite kanonizirani normi, pa duri i toga{ koga se zamisleni i ostvareni kako negacija i antipod na prisutnoto i
postoe~koto...,,
Za teatrologot Jelena Lu`ina s# e hibridno.
- Umetnosta e postpostmoderna. Vremeto e pospostmoderno. Teatarot na na{eto vreme e hibriden. Mora da go gledame univerzalno.
Postpostmodernisti~kiot teatar e intermedijalen, interkulturen. Teatarot e posdramski, post re`iserski. Sintetizira se vo sebe, se
ona {to e potrebno. Da se ima posmodernisti~ki teatar sepak treba da sme tehnolo{ki podgotveni, no i kulturolo{ki za da mo`e da se
realizira. Smetam deka se u{te ne sme dovolno educirani za ova pra{awe, oti vakov teatar razbira i brz i podgotven recipient.
Dene{niot teatar i izveduva~kite umetnosti funkcioniraat na dve celi - pazarna i eksluzivitet.
Aleksandra Bo{koska, teatarski kriti~ar poso~i deka na{iot teatar gi sledi novite formi.
- Novite formi se impelmentiraat vo tetaarot. Vo posleden period se postavuvaat pretstavi spored filmski scenarija, {to doveduva do
golema gledanost. Drugi pretstavi imaat cirkuski elementi, treti se vo vid na mjuzikli, kaj nekoi ima i folklorni elementi.
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
13
promovirani 17 novi izdanija teatarska literatura
Vo ramkite na Festivalot deneska napladne bea promovirani 17 novi izdanija
Teatarska literatura izdadeni vo poslednite dve godini.
Teatrologot Jelena Lu`ina najprvo gi promovira{e osumte izdanija od proektot
Makedonska kni`evnost na Ministerstvoto za kultura - ,,^itano otposle,, od Kole
^a{ule,, ,,Paradoksot na Diogen,, od Tome Arsovski, Odbrani dela od Goran Stefanovski,
,,Odbrani dela,, od Jordan Plevne{, izdanieto Makedonska bitova drama, Sovremena
makedonska drama,Albanska drama i ,,Olerija Xenteteriba,, od XabirAhmeti.
- Ovie knigi se od mo{ne relevanten proekt koj ne e zavr{en. Nie go narekuvame
ne{to {to te~e i vo ramkite na makedonskata literatura respektibilno go pretstavuva
teatarskiot `anr. [est knigi se na makedonski, dve na albanski jazik. Vo ovie osum knigi se
zastapeni 15 makedonski dramati~ari od site generacii, od Nikola Kirov Majski, pa do
relativno najmladiot po godini Dejan Dukovski. Imame vkupno 25 dramski tekstovi od
makedonski dramski avtori. Knigite se tematizirani. ^a{ule e zastapen so romanot za
Prilep ,,Taka vi se ~ini,, i so ,,Vejka na vetrot,, prva makedonska moderna drama, drama so
koja zavr{uva bitoviot period na makedonskata drama. Praizvedena e na scenata na prilepski teatar 1957 godina vo re`ija na Mirko Stefanovski.
Svoi tomovi imaaat Goran Stefanovski (so 4drami), Jordan Plevne{(7 drami). Kniga so bitova drami, so Sovremena makedonska drama koja
zapo~nuva so Vasil Iqoski zatoa {to so dramata,,^est,, pripa|a na modernisti~kiot trend, prodol`uva so Branko Pendovski, Rusomir
Bogdanovski, \or|i Stalev, @anina Mir~evska, Sa{ko Nasev i Dejan Dukovski. Va`nosta na proektot, koj prodol`uva e golema - re~e Lu`ina.
Knigata ,,Drami,, od Dejan Dukovski, izdanie na Kultura ja promovira{e teatrologot Ana Stojanoska.
-Dramite na Dejan Dukovski se pokaz kako se pi{uva sovremena, postomderna dramatika i kako istata se prakticira. Zatoa {to na navidum
otvorenata struktura toj tolku strogo, da ne re~am klasi~no i gi zatvora mo`nostite. Negovite drami ne mo`ete da gi menuvate, ,,{trihate,,,
dodavate. Toj samiot ja vgraduva i re`ijata vo negovite tekstovi. Na tipi~en postmodernisti~ki na~in... Dejan Dukovksi e ~ovekot {to znae kako se
pi{uva drama, a istovremeno si ,,igra igra~ka,, so nas kako ~itateli i gleda~i. Vo ovaa kniga i fotografiite ja raska`uvaat svojata prikazna za
Dukovski i negoviot oset za teatar, smesteni se site negovi drami, odnosno site podatoci za negovata praktika. Knigata po~nuva so negovata
posledna drama, nagradena na konkursot na MNT ,,Izgubeni Germanci,, a zavr{uva so prviot negov tekst Balkanska 3/A, odnosno se pravi komentar
na celata negova dramatika - re~e Stojanoska za knigata ,,Drami,, na Dukovski.
Teatarskiot kriti~ar Aleksandra Bo{koska promovira{e sedum izdanija na IK ,,Makeodnska re~,,- ,,Rur,, i ,,Bela bolest,, od Karel
^apek,,,Pelikanot,, od August Strinberg , potoa 4 knigi od Ibzen - ,, Xon Gabriel,, ,,Seni{ta,, Heda Gobler i ,,Divata patka,,.
- Mnogu e va`en prevodot na ovie knigi. Isklu~itelno zatoa {to so dramskata literatura treba da se raboti vo prevod. Ova se va`ni dramski
tekstovi. Tuka se 4 drami na Ibzen koj treba da gi pro~ita sekoj {to se bavi so dramska umetnost, oti e tatko na modernata prozna drama. Negovata
ideja da navleze dlaboko vo ne{ta {to se slu~uvaat na scenata go pravi najinspirativen avtor. Mnogu va`ni se i prevodite na Strinberg i na ^apek,
kako zna~ajni avtori - potencira{e Bo{koska .
Za Nove Cvetanovski od,,Makedonska re~,, predizvik bilo da se objavat ovie knigi na kvalitetni avtori.
Za knigata ,, Teatarski sogledbi,, od Qubomir Gruevski zboruva{e Ana Stojanoska koja re~e deka deka avtorot napi{al ednostavna kniga,
preku koja ni ja dobli`il teatarskata kritika otposle.
- Knigata ima dva dela i e dosta interesna. Vo prviot del nasloven Festivali se osum tekstovi vo koi se pravi pregled na nekolku makedonski
teatarski festivali. Vtoriot Premieri sledi nekoi od najpoznatite pretstavi niz repertoarite na makedonskite teatri. Ima i kritiki koi
hroni~no svedo~at za teatarskiot `ivot vo Makeodnija i toa od 1969 godina pa dosega, objavuvani vo pove}e mediumi - poso~i Stojanoska.
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
14
atmosfera . . .
" Ednata tretina" od `irito,
Bratislav Dimitrov, se zamuabeti so
~lenot na sobranieto na MTF Jordan
Vitanov. Veruvame, ne zboruvaat za
pretstavite, oti ne smeat. A s# drugo
{to si ka`aa i {to izmamuva nasmevka
i le`erno navaluvawe, e nivna rabota.
Vo n e d e l a t a v e ~ e r t a b e { e
veselo vo Festivalskoto bife. Za
zabavata i veselata atmosfera nadvor
od teatarskite sceni se pogri`ija
grupata The Muff od Kavadarci.
Raspeano i razmuabeteno be{e
pove}e od sigurno. A, bogami, i
pija~kata pomogna.
47.
I vo foajeto od Domot na
kulturata "Marko Cepenkov" mo`e da
bide `ivo. Osobeno po odigranata
pretstava oti ima "{tof" za muabet i
razmena na mislewa.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
15
}e gledame . . .
Sreda, 6 juni
22.00 ~.- Teatar ,,Vojdan ^ernodrnski,,
,,Onegin,, od Pu{kin, vo re`ija na Yvezdana Angelovska
Vele{ki teatar
24.00 ~- CK ,,Marko Cepenkov,,
,,Qubovnikot,, od Pinter, vo re`ija na Irena
Sterijovska
Diplomska pretstava vo klasata na prof.Dejan
Projkovski
^etvrtok, 7 juni
12.00 - CK ,,Marko Cepenkov,,
Promocija na teatarska literatura
21.00~.- Vo dvorot na crkvata ,,Sv Nikola,, Varo{
,,Peani,, od Tihomir Stojanovski i dr.avtori, re`ija
Stra{ko Milo{eski
Teatar ,,Skrb i uteha,,
24.00 - Teatar ,,Vojdan ^ernodrinski,,
,,Okoliska bolnica,, od Hristo Boj~ev, re`ija Jane
Spasi}
Kumanovski teatar
Petok, 8 juni
20.00 ~. - CK ,,Marko Cepenkov,,
19.30 ~. CK ,,Marko Cepenkov,,
,,Genetika na ku~iwata,, od Venko Andonovski, re`ija
Dejan Projkovski
Dramski teatar Skopje
47.
Sve~eno zatvorawe na Festivalot
,,Ah, qubov moja,, re`ija Kole Angelovski
Teatar komedija Skopje
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
16
47.
Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski" - Prilep
Download

47. Makedonski teatarski festival "Vojdan ^ernodrinski"