YANIKLAR
Öğr. Gör. Filiz K. HERGÜL
YANIK

Organizmanın
termal, kimyasal,
elektrik ya da
radyoaktif
etkenlerle hasara
uğramasıdır.

Yanıklara genellikle
alev, kaynar su,
kimyasal maddeler,
elektrik akımı ve
radyasyon neden
olur.
YANIKLARIN
SINIFLANDIRILMASI
Yanık yarasının ciddiyetini
etkileyen faktörler






Yanığın derinliği
Yanık yüzeyi
Yanığın lokalizasyonu
Yanıklının yaşı
Yanıklının genel sağlık
durumu
Yaralanma
mekanizması
YANIĞIN DERİNLİĞİ
1.
2.
3.
Derece yanık
Derece yanık
Derece yanık
Yanık Yüzeyinin genişliği

Yanık yüzeyinin
hesaplanmasında 2.
ve 3. derece yanık
bölgeleri toplanır.

Bu amaçla pratik
olarak erişkinlerde
“dokuzlar kuralı”
uygulanabilir.
Yanıkların yanığın büyüklüğü ve var olan zorlayıcı
faktörler esas alınarak sınıflandırılması.
Büyük yanıklar:
 Erişkinlerde
2.
derece %25’ten,
 3.derece
%10’dan büyük,


Çocuklarda
2.
derece %20’den,
3.derece
%10’dan büyük
yanıklardır.
Yanıkların yanığın büyüklüğü ve var olan zorlayıcı
faktörler esas alınarak sınıflandırılması.
Orta yanıklar:
Önceden bir
hastalığı olmayan
erişkinlerde;
 2. derece %15-25,
 3.
derece %3-10
arası,
Küçük yanıklar:
 Erişkinlerde 2.
derece %15’ten,
 3. derece %3’ten




Çocuklarda
2.
derece %10-20,
3. derece %3-10
arasındaki
yanıklardır.
Küçük çocuklarda 2.
derece %10’dan,
3. derece %3’ten
küçük olan
yanıklardır
.
Yanıkların yanığın büyüklüğü ve var olan
zorlayıcı faktörler esas alınarak
sınıflandırılması.
Büyük yanıklar Orta yanıklar
Küçük yanıklar
YETİŞKİNLER
İkinci derece
Üçüncü derece
>%25
>%10
%15-25
%3-10
<%15
<%3
ÇOCUKLAR
İkinci derece
Üçüncü derece
>%20
>%10
%10-20
%3-10
<%10
<%3
Yanığın lokalizasyonu
Baş,
 boyun,
 toraks,
 göz,
 kulak,
 eller,
 ayaklar,
 perine yanıkları yanık yüzeyi ne
olursa olsun büyük yanıklar olarak
değerlendirilir.

Yaş


Hastanın yaşı yanığın ciddiyetini, iyileşme sürecini ve
mortaliteyi etkiler.
Mortalite 4 yaşından küçüklerde özellikle de 0-1 yaş
grubunda ve 65 yaşın üzerinde yüksektir.
Genel Sağlık Durumu


Kardiyovasküler, pulmoner, endokrin ve renal sistem
hastalıkları ile alkolizm hastanın yanık yaralanması
ve tedaviye vereceği yanıtı etkiler.
Yanık öncesi kardiyopulmoner hastalığı olanların
mortalite oranının olmayanlara göre 3-4 kat fazla
olduğu tahmin edilmektedir.
Yanıkta yaralanma mekanizması

Kimyasal maddelerin inhalasyonu yaşamı
en fazla tehdit eden yanıklardır.

Elektrik yanıklarında cilt hasarının küçük
olmasına karşın, derin dokularda büyük
hasarlara yol açması, kalp durmasına
neden olabilmesinden dolayı ciddi
yaralanmalar grubuna girer.
Yanıkta fizyopatolojik değişiklikler
Yanık
İnflamatuar yanıt(Ağrı, kızarıklık, ateş, ödem)
Histamin salınımı
Kapiller permeabilitede artma
Plazma proteinlerin ve lökositlerin bölgeye gelmesi
Ödem oluşumu
Damar içi volümde azalma
Kas vizkozitesinde, Hematokritte ve Periferal Vasküler
Dirençte artma
Kardiyak outputta düşme
Hipovolemik şok
Yaralanma mekanizmalarına göre
yanıklar

Termal yanıklar

Kimyasal yanıklar

Elektriksel yanıklar
Termal yanıkta (alev alma) acil yardım

Koşuyorsa koşması engellenir.

Tutuşan
bireyin
hemen
yere
yatırılması
ve
kendi
çevresinde
yuvarlanmasının sağlanması gerekir.

Elektrik nedenli tutuşmalarda ve
patlayıcı maddelerin neden olduğu
yanıklarda
su
durumu
kötüleştirebilir.

Kuru kimyasal yangın söndürücüler
zorunlu durumlarda kullanılabilir.

Alevler
söner
sönmez
çıkartılması gerekir.
elbisenin
KİMYASAL YANIKLAR
Bu maddeler doku
proteinlerinde
koagulasyona neden olarak
doku nekrozu ve yıkımına
sebep olurlar.

Asitler: Çok hızlı olarak
vücuda geçer ve hemen
absorbe olurlar.

Alkaliler: Dokunun
derinliklerine girerek birkaç
saat etkilerini sürdürürler.
Kimyasal yanıklarda acil bakım

Kimyasal madde içenler kusturulmaz.

Yanık alan bol su ile yıkanır.

Etkilenmiş alandaki cilt bol suyla
yıkanırken giysiler de çıkarılmalıdır.

Yıkanma tamamlandıktan sonra yanık
alan kuru steril/temiz örtüyle örtülür.
İnhalasyon Yaralanmaları

Gaz şeklindeki kimyasal
maddelerin inhalasyonu sonucu
oluşur ve çok ciddi
yaralanmalardır.

En tehlikeli şekli
karbonmonoksit inhalasyonudur.

Karbonmonoksidin hemoglobine
bağlanma oranı oksijenden 200
kez fazladır.

Bu hastalara hemen %100
konsantrasyonda oksijen verilir.
Hastada inhalasyon yanığına maruz
kalma belirtileri

Burun kıllarında yanma

Kirpik ve kaşlarda yanma

Bıyık ve sakallarda yanma

Ağız boşluğunda kurum

Sekresyonlarda kurum

Dispne, öksürük
ELEKTRİK YANIKLARI
Elektrik yanıklarında iki tehlike vardır;
Genellikle doku hasarının miktarı ciltteki
yaranın görüntüsünden çok daha fazladır.
 Yanıkla birlikte kalp durması olabilir.

Elektrik yanıklarında acil bakım

Yaralı elektrik akımından uzaklaştırılır.

CAB değerlendirilir.

Elektrik akımının vücuda girdiği ve çıktığı
noktalardaki yaralar kontrol edilerek
temiz/steril bir örtüyle kapatılır.

Acil bölüme nakledilir.
YANIKLI HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ
ve BAKIMI

Anamnez

Hastanın genel durumunun değerlendirilmesi

Solunum sisteminin değerlendirilmesi

Kalp damar sisteminin değerlendirilmesi

Deri ve mukoz membranların değerlendirilmesi

Vücut ısısının değerlendirilmesi

Genito-üriner sisteminin değerlendirilmesi

Gastrointestinal sistemin değerlendirilmesi

Hasta ve ailenin emosyonel durumunun değerlendirilmesi
Anamnez

Yanığa yol açan etken

Yaralanma zamanı

Kurtulma biçimi

Olay yerindeki durum

Özgeçmişi
Solunum Sisteminin
Değerlendirilmesi
Eğer yanıklı hastalarda solunum yetmezliği
saptanırsa;

Direk termal yaralanma sonucu hava yolu ödemi
ve/veya obstrüksiyonu

Zehirli gazlar ya da karbon parçacıkları
solunmasına bağlı kimyasal trakiobronşit, ödem
ya da pnömoni

Yanığa eşlik eden kafa, toraks travması gibi
yandaş yaralanmalar düşünülmelidir.
Solunum sisteminin yanıktan etkilenip
etkilenmediğinin değerlendirilmesinde şu
sorulara yanıt aranmalıdır

Yanma olayının olduğu yer; açık bir alanda
mı yoksa kapalı bir yerde mi?

Kapalı yerde olmuş ise, solunan madde ve
hastanın kapalı yerde ne kadar kaldığı?

Bilinç kaybı olup olmadığı?

Solunum sistemi etkilenmiş ise, yanan bölge
neresi? (ağız, burun, göğüs kafesi vb.)
Bakım ilkeleri
Hastanın solunum sayısı ve derinliği,
inhalasyon yaralanması belirtileri, laringial
stridor(hırıltı), hava açlığı veya
bronkospazm ile göğüs hareketlerinin
simetrik olup olmadığının izlenmesi
solunum sisteminin yanıktan etkilenme
durumunu belirlemede çok önemlidir.

Hastanın solunumuna yardım için baş
yükseltilir.
Bakım ilkeleri

Arteriyel kan gazlarına bakıldıktan sonra oksijenizasyonu
artırmak için %30-50’lik nemlendirilmiş oksijen verilir.

Hastanın anksiyetesini azaltmak için yapılan işlemlerle ilgili
bilgi verilir.

Solunum yolu tıkanmasından şüphe duyulan durumlarda
entübasyon seti hazır bulundurulur.

Hastanın daha önceden başka solunum probleminin olup
olmadığı belirlenir.
Kalp Damar Sisteminin
Değerlendirilmesi

Yanık nedeni ile artan
damar geçirgenliği
damar içi sıvının doku
arasına geçmesine
neden olmaktadır.

Dolaşım hacminin
aniden azalması
hipovolemi ve şok
tablosuna neden
olabilir.
Yanık sonrası erken dönemde oluşan
şok’un 4 temel nedeni vardır.

Kapiller geçirgenlikte artma ve dolayısıyla
serumun damar dışına çıkması

Adele hücreleri içinde sıvının kapalı kalması

Yanık bölgesinden sıvının buharlaşarak
kaybolması

Termal yaralanmaya bağlı olarak kan
hücrelerinin yıkılması ve buna bağlı
aneminin ortaya çıkması
Bakım İlkeleri

Yaşam bulguları stabil oluncaya kadar
15 dk. ara ile ölçülür

Ödem ve eskar dokusu nekroza neden
olabilir. Ödemi azaltmak için yanık
ekstremite yükseltilmelidir.

Dolaşımın bozulduğu yönünde şüphe
varsa eskaratomi için ekibe haber
verilmelidir.
Bakım İlkeleri

Ven kanı alınarak elektrolitler, hg., eritrosit
ve lokositlerin miktarı belirlenmelidir.

Parsiyal oksijen(PO2) ve Parsiyal
karbondioksit(PCO2) yönünden
değerlendirilmelidir.

Sıvı verme işlemi santral venöz yolla
yapılmalıdır. İyi tespit edilmeli miktarı
kaydedilmelidir.
Bakım İlkeleri
 IV
kateterin cilde giriş yeri temiz
tutulmalı enfeksiyondan
korunmalıdır.
 İdrar
 Hasta
miktarı izlenmelidir.
hipovolemi yönünden
izlenmelidir.
Hipovolemi bulguları

İdrar miktarında azalma (erişkinde
normalde 30-50 ml/st)

İdrar yoğunluğunda artma (Normal değer:
1010-1030)

Kan basıncında düşme (Normal değer:12080 mm/Hg).

Santral venöz basıncın düşmesi (Normal
değer: 4-10 cm H2O).

Kan üre azotunun (BUN) artması (Normal
değer:8-20 mg).
Ekstremitelerin sirküler yanıklarında
dolaşımın sağlanması için;

Yüzük, bilezik gibi takılar çıkarılmalıdır

Distal dolaşımın durumu, siyanoz, kapiller doluş,
nörolojik bulgular izlenmelidir.

Dolaşım ile ilgili sorun belirlendiğinde en iyi çözüm
eskaratomidir.

Fraktür, derin dokularda hasar, yüksek voltajlı
elektrik yanıkları gibi durumlarda fasiotomi
gerekebilir.

Toraksta oluşan sirküler yanıklarda göğsün
genişlemesine engel solunum güçlüğü varsa; ön
aksiller çizgiden eskaratomi yapılması solunumu
rahatlatabilir.
Deri ve Mukoz mebranların
değerlendirilmesi
Yanıklarda;

deri bütünlüğünün bozulması,

immun sistem fonksiyonlarında azalma,

lenfosit aktivitelerinde baskılanma,

immünglobulin üretiminde azalma,

nötrofil ile makrofaj fonksiyonlarında
değişme gibi immunosüpresyona neden
olan durumlar enfeksiyon riskini
arttırmaktadır.
Bakım ilkeleri

Daha önce çıkarılmamış ise, daha fazla
harabiyeti önlemek için hastanın tüm giysileri
kesilerek çıkarılır.

Kabaca yanık yüzeyi ve derinlikleri tablo
üzerine çizilir.

Vücut ılık su ve povidon iyod gibi bir
antiseptikle yıkanarak kurum, yabancı cisim
ve ölü dokular uzaklaştırılır.

Saçlı deri yanık ve elektrik çıkış yeri
yönünden dikkatle izlenir.
Bakım ilkeleri

Eğer hasta bir yanık merkezine
nakledilebilecek ise steril pansumanla
sarılarak gönderilmelidir.

Yanık yarasının bakımı immün sistem
fonksiyonlarında azalma nedeniyle
çok dikkatli ve hastaya en az
rahatsızlık verecek şekilde
planlanmalı ve uygulanmalıdır.
Vücut ısısının değerlendirilmesi

Yanıkta ısı kaybı yanık yüzeyi ile
ilgilidir.

Yanık merkezi ya da acil bölüme
gelen yanıklı hastaların vücut
ısıları çoğu zaman normalin
altındadır.

Hipotermi bütünlüğünün bozulması
ve epitelyal doku kaybıyla ilgili
olduğu kadar, hastanın soğuk
serum fizyolojikli kompreslerle
sarılmasının da hipotermi
oluşumunda etkili olduğu
bilinmektedir.
Bakım ilkeleri
Isı kontrolüne yardımın amaç;
Merkezi ve periferik ısı arasında 3 dereceden
az olan ısı farkını bu şekilde sürdürmek ve
merkezi ısıyı 39-41 derece arasında tutmaktır.
Bunun için;


Hasta acil bölüme gelir gelmez üzerindeki ıslak
kompresler alınmalı kuru kompresler örtülerek
ısıtılmalıdır.
Vücut ısısının ölçümü rektal yoldan yapılmalı,
elektronik termometreler kullanılmalı ve ölçüm
saatte tekrarlanmalıdır.
Genito-Üriner sistemin değerlendirilmesi
ve bakım ilkeleri

Geç
kalınırsa
kateterizasyon
güçleşebileceğinden hasta gelir gelmez
mesane kateterinin yerleştirilmesi ve saatlik
idrar
miktarının
değerlendirilmesi
çok
önemlidir.

İdrar miktarı, rengi dansitesi kontrol edilir.

İdrar miktarının normalin altında olması
hipovolemiyi, dansitenin düşük olması ise
böbreğin idrarı konsantre etme yeteneğinin
bozulduğunu gösterir.
Gastrointestinal sistemin
değerlendirilmesi

Genellikle yanık yüzdesi %25’ten fazla
olduğu vakalarda gastrik disfonksiyon, mide
motilitesinde azalma, intestinal ileus riski
vardır.

Bu nedenle barsak seslerinin alınacağı
yaklaşık 72 saatlik sürede hastaya ağızdan
bir şey verilmemelidir.

Büyük yanıklarda mide asidi arttığından
gerekirse oral antiasitler ve IV asid
oluşumunu önleyici ilaçlar kullanılmalıdır.
Hasta ve ailesinin emosyonel
durumlarının değerlendirilmesi ve bakım
ilkeleri

Hastanın önceki emosyonel durumu ve
yanıklı halini algılama şekli araştırılmalıdır.

Aile içinde hastaya destek olabilecek kişiler
belirlenmeli, hastanın yaşı, sosyo-kültürel
durumu ve entelektüel düzeyine göre
yapılacak her işlem önceden açıklanmalıdır.

Günlük yaşam aktivitelerini tek başına
sürdürebilmesi için desteklenmelidir.

Aileye hastanın genel durumu, ona nasıl
destek olabilecekleri konusunda açıklamalar
yapılmalıdır.
Yanık hastalarının nakil kriterleri
Yanık merkezleri ya da tam teşekküllü hastanelere nakli
gereken hastalar;
10
yaşından küçük, 50 yaşından büyük ve vücudunun
%10’undan fazlası 2. derece yanmış olan hastalar.
Vücudunun
%30’undan fazlası 2. derece yanan hastalar.
Vücudunun
%5’inden fazlası 3. derece yanan hastalar.
Vücudunun
%20’den fazlası 2. derece ve yer yer üçüncü
derece ile birlikte yanan hastalar.
Tüm
elektrik yanıkları
Yanık hastalarının nakil kriterleri

Yüzü, gözleri, kulakları, elleri, ayakları, perine ve
genital bölgesi veya eklem bölgesindeki deriler 2.
veya 3. derece yanan hastalar.

Önemli kimyasal olaylar.

İnhalasyon yanıkları.

Mortaliteyi etkileyen diabet, üremi ve alkolizm gibi
yandaş hastalığı olan yanıklılar.

Yanıkla beraber ciddi travması olan hastalar; önce
travma merkezlerinde stabilize edilmeli, daha sonra
yanık merkezlerine nakil edilmelidir.
DİNLEDİĞİNİZ İÇİN
TEŞEKKÜRLER
Download

yanıklar