FITOREMEDIJACIJA DEVASTIRANIH „BROWNFIELD” LOKACIJA
NA PRIMERU SANACIJE I REMEDIJACIJE ODLAGALIŠTA PRŽENOG
PIRITA U PRAHOVU KOD NEGOTINA
Titomir Obradovic, dipl. ing.
specialist in environmental management
FAKULTET ZA PRIMENJENU EKOLOGIJU FUTURA
Poslediplomske studije
EKOREMEDIJACIJE - PRIMERI DOBRE PRAKSE
BEOGRAD, 13. decembar, 2014.
1
14.12.2014
UVOD
Industrijsko odlagalište prženog pirita u Prahovu nastalo je kao posledica dugogodišnje proizvodnje sumporne kiseline. Prženi pirit, pored toga što sadrži arsen (60‐770 mg/kg), odlikuje se i prisustvom većeg broja teških metala, od kojih se po značajnijim koncentracijama može posebno izdvojiti olovo, ali i cink, bakar, nikl itd. Sa toksikološkog
aspekta posebno značajan je arsen.
Najznačajniji negativni uticaj odlagališta je kontaminacija opasnim i štetnim materijama. površinskih i podzemnih voda i zemljišta, aerozagađivanje, ugrožavanje biljnog i životinjskog sveta (degradacija biosfere), a u krajnjem slučaju i ugrožavanje bezbednosti i zdravlja ljudi .
Takođe, očigledni negativni uticaji su zauzimanje prostora i vizuelno zagađenje.
Sprovođenjem „in situ“ postupka fitoremedijecije lokacije odlagališta, moguće je uz relativno skromne investicije, zaustaviti dalje zagađenje zemljišta i podzemnih voda i izvršiti dekontaminaciju („izlečenje“ tla) do nivoa bezbednog za buduće korišćenje i zdravlje ljudi.
2
14.12.2014
MAKROLOKACIJA DEPONIJE PRŽENOG PIRITA U PRAHOVU
Slika 1. Makrolokacija kompleksa „Elixir Prahovo“
3
14.12.2014
MIKROLOKACIJA DEPONIJE PRŽENOG PIRITA U PRAHOVU
Odlagalište prženog pirita se nalazi u južnom delu industrijskog kompleksa „Elixir Prahovo“,
jugoistočno od prostora gde je nekada bio pogon za proizvodnju sumporne kiseline.
Slika 2. Satelitski snimak kompleksa „Elixir Prahovo“ i pogled sa odlagališta prženog pirita na kompleks
4
14.12.2014
MIKROLOKACIJA DEPONIJE PRŽENOG PIRITA U PRAHOVU
Slika 3. Aviosnimak kompleksa „Elixir Prahovo“ i odlagališta prženog pirita
5
14.12.2014
ISPITIVANJE POSTOJEĆEG STANJA ŽIVOTNE SREDINE
Akcenat ispitivanja bio je usmeren u pravcu utvrđivanja stanja i potencijalne kontaminacije zemljišta i podzemnih voda, (kao najugroženijih supstrata) nastale u prethodnom periodu.
Slika 4. Položaj lokacija na kojima je uzorkovano zemljište iz površnog sloja tla
6
14.12.2014
Slika 5. Položaj lokacija pijezometara i uzorkovanja
podzemnih voda i zemljišta iz zabušenog materijala
ISPITIVANJE POSTOJEĆEG STANJA ŽIVOTNE SREDINE
Tokom 2008. godine, za potrebe utvrđivanja postojećeg stanja životne sredine na kompleksu IHP Prahovo, firma “Intergeo Environmental Technology” izvršila je detaljna ispitivanja zemljišta, podzemnih i površinskih voda na predmetnoj lokaciji. Rezultati ispitivanja su pokazali da na više lokacija postoji kontaminacija zemljišta i površinskih voda, a u malom broju uzoraka i podzemnih voda, zbog prekoračenja normiranih vrednosti na osnovu New Dutch List.2. Na osnovu rezultata analiza konstatovano je da su remedijacione vrednosti prekoračene za sledeće parametre ispitivanja:
Zemljište:
As u 3 i Cu u 5 uzoraka
Pored toga u jednom uzorku je konstatovan nizak pH zemljišta, u 13 povećana prirodna radioaktivnost, a na više lokacija visoke vrednosti fluorida, sulfata, nitrata i fosfata (nisu normirani).
Podzemne vode:
As u jednom, Ni u 3 i Cd u jednom uzorku (preko remedijacione vrednosti),
Površinske vode:
U većini ispitanih uzoraka površinskih voda (drenažni kanali, cevovodi i sl.) utvrđeno je povećanje sadržaja sufata i teških metala (As, Cu, Ni, Cd, Cr).
7
14.12.2014
OTKOPAVANJE DEPONIJE PRŽENOG PIRITA
Slika 6. Deponija prženog pirita pre otkopavanja
8
14.12.2014
OTKOPAVANJE DEPONIJE PRŽENOG PIRITA
Slika 7. Tehnološka šema uklanjanja prženog pirita sa deponije u Prahovu
(otkopavanje, prosejavanje, utovar, transport do luke i istovar u barže)
9
14.12.2014
OTKOPAVANJE DEPONIJE PRŽENOG PIRITA
Slika 8. Trenutni izgled lokacije deponije posle otkopavanja i uklanjanja prženog pirita
10
14.12.2014
PROJEKTNO REŠENJE REMEDIJACIJE DEPONIJE PRŽENOG
PIRITA
•Na osnovu analiziranih uslova sredine, potencijalne buduće namene predmetne lokacije, kao i saznanja i iskustava u oblasti sanacije i rekultivacije degrediranog tla, izabrana je „in situ“ fitoremedijacija kao optimalno projektno rešenje „izlečenja” zagađenog tla, površine od 13,25 ha.
• S obzirom na usvojeni koncept biotehničkog rešenja i ekološku valencu vrsta, izabrane su za sadnju topole (Populus sp.) i vrbe (Salix sp.) a za setvu smeša travnih vrsta. •Na remedijacionom polju (13,25 ha) predviđeno je da se pre setve i sadnje izabranih vrsta izvrši obogaćivanje podloge organskim materijalom (treset/stajnjak) u sloju debljine od 10‐15 cm, a zatim obrada površine.
11
14.12.2014
Slika 9. Šema fitoremedijacije IZBOR VRSTA ZA FITOREMEDIJACIJU
• Zahvaljujući svojim specifičnostima, kao što su brz rast, provodljivost vode i mineralnih materija kroz ceo presek stabla (difuzno porozne vrste), veoma razvijen korenov sistem i lako vegetativno razmnožavanje (reznicama), topole i vrbe se smatraju idealnim vrstama za fitoremedijaciju. Takođe, zbog remedijacionih svojstava izabrana je i travno‐leguminozna smeša (tabela 1).
Tabela 1. Sastav travno‐leguminozne smeše sa remedijacionim svojstvima vrsta
Familija
Vrsta
Dactylis glomerata L. (ježevica)
Phleum pratense L. (mačiji rep)
Lolium perenne L. (engleski ljulj)
Lolium multiflorum Lam. (italijanski ljulj)
Poaceae
Arrhenatherum elatius (L.) P.Beauv. ex J.presl &
C.Presl (francuski ljulj)
Festuca pratensis Huds. (livadski ljulj)
Festuca arundinaceae Schreb. (visoki vijuk)
Lotus corniculatus L. (žuti zveudan)
Fabaceae
Trifolium pretense L. (crvena detelina)
12
14.12.2014
Kontaminanti koje usvaja
Mn, Cr, Cd
Pb, Ni, Cd
Pb, Cu, Cd
As, Pb, Mn, Cr, Cu, Ni, Zn, Cd
Pb, Cu, Ni
Cd
Pb, Zn, Cd
Zn, Cd, Cd
OČEKIVANI REZULTATI
•Sadnjom vrba i topola i setvom travno‐leguminozne smeše formiraće se vegetacioni pokrivač koji će prvenstveno vizuelno oplemeniti prostor ove „brownfield“ lokacije. •Ovim postupkom će se onemogućiti potencijalno razvejavanje čestica sa površine tla, a među kojima bi se mogle naći i zaostale čestice teških metala ili arsena.
•Pravilnim izborom fitoremedijacionih vrsta, za koje već postoje dokazi da mogu usvajati štetne materije, polutanti u zemljištu mogu biti stabilizovani u korenu i rizosferi ili uklonjeni iz zemljišta putem fitoekstrakcije tj. putem translokacije akumulirani u nadzemnim delovima biljaka. Biomasa sa metalima se nakon seče i košenja tretira a ostatak se odlaže na deponije.
•Praćenjem promena sadržaja zagađujućih materija, periodično, u pravilnim vremenskim intervalima u toku godine, duži ili kraći niz godina, konstatovaće se momenat kada je proces remedijacije završen i lokacija bezbedna za boravak ljudi i osposobljena (“spremna”) za neku buduću namenu. 13
14.12.2014
OČEKIVANI REZULTATI
Slika 10. Očekivani izgled fitoremedijacionog polja nakon sadnje i setve izabranih biljnih vrsta
14
14.12.2014
Hvala na pažnji !
15
14.12.2014
Download

Fitoremedijacija Brownfiled lokacija na primeru sanacije i