Visoka poljoprivredna škola strukovnih studija
Šabac
ORGANSKA PROIZVODNJA
RATARSKIH KULTURA
dr Lana Đukanović
Prema definiciji FAO i Svetske zdravstvene
organizacije, organska poljopriveda
predstavlja sistem upravljanja
proizvodnjom, koji promoviše ozdravljenje
ekosistema uključujući biodiverzitet,
biološke cikluse i naglašava korišćenje
metoda koje u najvećoj meri isključuju
upotrebu inputa van farme.
Osnovni uslovi za zasnivanje organske
proizvodnje u ratarstvu su:
• prostorna izolacija zemljišnih parcela,
• poljoprivredno zemljište čiji je sadrţaj
štetnih materija ispod maksimalno propisanih
dozvoljenih količina,
• propisani kvalitet vode za navodnjavanje i
• usklađen razvoj biljne i stočarske
proizvodnje.
Nedostaci organske proizvodnje su:
• veće angaţovanje proizvođača,
• neinformisanost i nedostatak stručnog znanja,
• manji prinos,
• nedostatak inputa za organsku proizvodnju i
• loša infrastruktura i udaljenost od gradskog
trţišta.
Proizvod dobijen na tradicionalan način
NIJE proizvod iz organske poljoprivrede.
Proizvod iz organske poljoprivrede je:
- definisan,
- kontrolisan i
-sertifikovan.
-Zakon o organskoj proizvodnji Sl. Glasnik
RS, br. 30/10, 2010.
Formiranje izolacionog pojasa predstavlja
zakonsku obavezu („Sl. glasnik RS”, br. 30/10).
Ciljevi zasnivanja ovakvog pojasa bili su:
• da se spreči uticaj primene sintetičkih
sredstava,
• poboljšanje biodiverziteta,
• podsticanje biokontrole i
• da se ne povećaju troškovi organske
proizvodnje.
Eko-koridori se primenjuju kao
bioagrotehnička mera.
Predstavljaju pojaseve sačinjene od biološki
aktivnih biljaka koji okruţuju ili presecaju
poljoprivredne površine.
Grupa biljaka koja se najčešće koristi za
uspostavljanje eko-koridora su:
aromatične i začinske biljke,
medonosne biljke i dr.
Slike V. Ugrenovića
Za zasnivanje eko-koridora se koriste
kombinacije biljnih vrsta koje će stalno
cvetati i na taj način činiti povoljno stanište
za korisne insekte i ptice.
Eko-koridori se zasnivaju tako da ne
smetaju sprovođenju ostalih agrotehničkih
mera.
Organska demo-polja mogu posluţiti
za vršenje vrednovanja biljnih vrsta
koje ulaze u sastav eko-koridora i praćenje
njihove funkcije u procesu biokontrole
Otvoreni dani biodiverziteta Pančevo
Bogdanici, opstina Gornji Milanovac:
Bogdanica, opština Gornji Milanovac
Institut ZP
Kao organska đubriva koriste se:
• stajnjak, kompost, osoka, treset, glistenjak,
zelenišno đubrenje, drveni pepeo, biljni rastvori
i druge otpadne organske materije nastale kao
sporedni proizvodi u prehrambenoj tehnologiji i
industriji.
Spisak dozvoljenih đubriva nalazi se u prilogu
Pravilnika o metodama organske biljne
proizvodnje.
U strukturi plodoreda krmne i leguminozne
biljke zauzimaju 30-50% plodorednih
površina što doprinosi čvršćoj vezi između
ratarstva i stočarstva.
Primer plodoreda u ratarstvu:
I godina - okopavine-kukuruz, krompir…
II godina - strna žita
III godina - jednododišnje i višegodišnje
leguminoze
Organska proizvodnja zahteva zamenu
konvencionalnih sorti organskim sortama
Seme se smatra organskim ako je proizvedeno
metodama organske proizvodnje, odnosno
najmanje tri godine odrţavano i umnoţavano
metodama organske proizvodnje.
Materijal za reprodukciju koji nije proizveden
metodama organske proizvodnje može se
primenjivati ako nema na tržištu materijala
proizvedenog za reprodukciju
Tehnologija i tehnika proizvodnje organskog
semena je nedovoljno razrađena.
Zabrana korišćenja sintetičkih sredstava za
tretiranje semena organsko seme stavlja u
kategoriju koja često ne ispunjava norme
kvaliteta.
Uopšteno se moţe reći da ponuda
organskih sorti i organskog semena ne
prati u punoj meri ekspanziju organske
proizvodnje.
Novosadski Institut za ratarstvo i
povrtarstvo je među retkim ustanovama u
zemlji koja nudi širok izbor organskog i
konvencionalnog ali netretiranog
sertifikovanog sortnog semena
ratarskog, povrtarskog i krmnog bilja.
Zdruţivanje useva
-povećana produkcija biomase i prinosa,
-bolje korišćenje raspoloţivih resursa,
-manje štete od korova, bolesti i štetočina,
-sigurniji prihodi
kukuruza i pasulja,
jarog ječma i crvene deteline,
ovsa i grahorice,
kukuruza i tikava itd.
Za zaštitu bilja koriste se uglavnom biljni
preparati.
Suzbijanje korova:
• ručno (okopavanjem, košenjem pre nego
korovi proizvedu seme),
• gajenjem međuuseva,
• solarizacijom,
• navodnjavanjem pre sadnje (isprovociraće se
rast korova), a zatim obradom zemljišta.
Od praistorijskih vremena pa do danas ţita
predstavljaju osnovu ljudske ishrane.
U mnogim regionima od celokupnog unosa
hranljivih materija preko 50% potiče od ţita.
Sa porastom ţivotnog standarda učešće ţita
u ishrani opada.
Jedan od osnovnih principa pravilne
ishrane jeste svakodnevna upotreba
integralnih ţita.
U poslednje vreme je poraslo interesovanje
za proizvodima iz organske poljoprivredne
proizvodnje bez obzira što je cena tih
proizvoda viša.
To nameće potrebu za većom proizvodnjom
kao i za dobijanjem semena koje će se
koristiti za proizvodnju.
Ţita interesantna za program proizvodnje
organske hrane u našoj zemlji su pšenica i
kukuruz kao i ostala ţita objedinjena pod
zajedničkim nazivom alternativna ţita (spelta,
kamut, ječam, ovas, raţ, tritikale, proso,
pseudocerealije heljda, kvinoja i amarantus).
Organska poljoprivredna proizvodnja je u
Evropskoj uniji obavezna na preko 10% od
ukupnih setvenih površina.
Za sada se organska proizvodnja kod nas
zasniva na relativno malom posedu.
Ţita su najzastupljenije biljne vrste kako u
konvencionalnoj tako i u organskoj
proizvodnji u svetu.
Strna ţita
Triticum spelta - krupnik
•proizvodnja spelte se stalno povećava zbog
potraţnje za pekarskim i testeničarskim
proizvodima.
- ima veći sadrţaj proteina za 2-5%,
- ima povećan sadrţaj vitamina i selena zbog
čega proizvodi od spelte imaju antioksidativno
dejstvo,
-tolerantniji na nepovoljne agroekološke uslove
i prema patogenima i nije mu potrebna
intenzivna agrotehnika
-tvrde, koţaste plevice bolje štite plod od
vazdušnih zagađenja i napada štetočina, a
voštana prevlaka na stablima i listovima
sprečava pojavu patogenih gljiva
-usled bolje prilagođenosti nepovoljnim
biotičkim i abiotičkim uslovima podesan je za
gajenje u sistemu organske poljoprivrede
- Osnovnu obradu u skladu sa organskim
principima treba izvesti bez prevrtanja
oraničnog sloja.
- Dubina obrade u organskoj proizvodnji
najčešće iznosi 20 cm.
-Predsetvena priprema izvodi se na dubinu
od 6-7 cm.
-Zahteve biljaka u pogledu N, P i K treba
zadovoljiti korišćenjem organskih i u
organskoj proizvodnji dozvoljenih mineralnih
hraniva.
U organskoj proizvodnji naročito treba
insistirati na blagovremenosti i kvalitetu
setve.
Treba rokove setve prilagoditi određenim
agroekološkim uslovima.
Setva se izvodi ţitnim sejalicama na
rastojanju od 12 cm i dubinu od 3-4 cm.
Od mera nege vaţne su:
• valjanje posle setve kako bi nicanje bilo
brzo i ujednačeno, a koren se dobro
razvijao i
•drljanje radi bolje aeracije i podsticanja
bokorenja.
•suzbijanje bolesti i štetočina
Heljda
Oljušteni plod heljde odlikuje se visokom
hranljivom vrednošću i vrlo dobrim
ukusom.
Od heljdinog brašna se spravljaju brojni
proizvodi, a najpoznatiji su heljdini
rezanci i špageti.
Ima veliki agrotehnički značaj jer brzo raste i
guši korove, usvaja iz zemljišta teško
rastvorljiva jedinjenja fosfora.
Heljda nema naročitih zahteva prema
predusevu, ali joj najviše odgovaraju
jednogodišnje leguminoze, korenastokrtolaste biljke i ozima ţita.
Ne preporučuje se gajenje u monokulturi.
Dobar je predusev.
Setva se obavlja kada se zemljište na 10 cm
dubine zagreje do 15 °C, kada prođe opasnost
od mrazeva.
Seje se uskoredo ili širokoredo na dubinu od
4-6 cm.
Od mera nege primenjuje se valjanje posle
setve. Kod širokorede setve obavlja se i
međuredna kultivacija.
Poţeljno je obaviti i dopunsko oprašivanje
pomoću pčela ili pomoću zategnutog kanapa.
Najbolje vreme ţetve je kada oko 2/3 zrna
dobije mrku boju.
Kukuruz
Dominacija i superiorni poloţaj kukuruza
uslovljeni su izuzetno širokim, veoma
raznovrsnim i ogromnim mogućnostima
njegovog korišćenja.
Kukuruz tvrdunac
- ima veliku energetsku i hranljivu vrednosti
zrna
- od samlevenog zrna prave kukuruzni hleb i
palenta
- savremenom tehnologijom dobija se veliki
broj proizvoda koji se koriste u ishrani ljudi i
domaćih ţivotinja
- Zadrţao se izvestan broj sorti, naročito u
nerazvijenim i brdsko-planinskim krajevima.
- Sorte mogu biti izuzetno značajne za gajenje u
organskoj proizvodnji.
- Ima kraći vegetacioni period i bolje je
prilagođen na manje povoljne uslove spoljne
sredine i zemljišta.
- Brojni su primeri tradicionalnih sistema
gajenja kukuruza i pasulja, kukuruza i tikava.
Od tvrdunaca najviše su bili zastupljeni ţuti i
beli osmak.
Kukuruz šećerac
Kontrola korova je jedan od najvećih izazova u
proizvodnji šećerca.
Kontrola insekata i bolesti u proizvodnji
organskog šećerca se bazira na prevenciji.
Mnogi hibridi šećerca pokazuju sklonost ka
formiranju zaperaka koje ne treba uklanjati jer
ova mera ne povećava prinos, kvalitet ili
veličinu klipa ali dovodi do mehaničke povrede
biljnog tkiva što predstavlja otvorena vrata za
brojne patogene.
Kukuruz kokičar
Gaji se zbog ukusne i nutritivno visoko vredne
kokice.
Stres prouzrokovan nedostatkom vlage, moţe
značajno smanjiti prinos i kvalitet zrna.
Berba i skladištenje zrna kokičara predstavljaju
kritične operacije po pitanju tehnološkog
kvaliteta zrna.
Agrotehničke mere su od posebnog značaja
za dobijanje zdravih, dobro razvijenih biljaka
kukuruza, sposobnih da izdrţe napad
štetnih organizama.
Od agrotehničkih mera, rotacija useva se
ističe kao najefikasnija, često i najjeftinija
mera (primer kukuruzne zlatice).
Kontrola bolesti u organskoj proizvodnji
kukuruza se bazira na pravilnom
plodoredu, izbalansiranoj ishrani biljaka,
blagovremenoj primeni agrotehničkih
mera tokom vegetacije, upotrebi zdravog
semena za setvu i izboru tolerantnih
hibrida.
Obrada zemljišta je jedna od najznačajnijih
direktnih mera borbe protiv korova i vaţna
karika u stvaranju uslova za brz početni
porast useva i jačanje konkurentske
sposobnosti kukuruza prema korovima.
Ranom obradom zemljišta uništavaju se tek
ponikli korovi ali i provocira na nicanje novi
talas korova koji se efikasno moţe eliminisati
ili još jednom plitkom obradom ili termičkim
tretmanom.
Dobar efekat moţe se postići i plitkom
obradom cele površine, ili kultivacijom na
slepo.
-Spisak dozvoljenih sredstava za ishranu
biljaka i oplemenjivača zemljišta kao i
spisak dozvoljenih sredstava za zaštitu bilja
u organskoj proizvodnji u skladu sa
Pravilnikom o kontroli i sertifikaciji u
organskoj proizvodnji i metodama organske
proizvodnje
“Sluţbeni glasnik RS” br. 48/11
Poljoprivredna
proizvodnja u Srbiji
zahvaljujući
nazagađenom zemljištu,
klimatskim
pogodnostima i
mnogobrojnim
poljoprivrednim
proizvođačima moţe da
proizvede više organskih
sirovina i ostvari veće
ekonomske efekte nego
što to sada čini.
HVALA NA PAŢNJI
Download

ORGANSKA PROIZVODNJA RATARSKIH KULTURA