ATAHES MÜŞ. MÜH. ENJ.
SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ
(5,05 MWm/4,90 MWe)
NİHAİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU
ÇED RAPORU
X
NİHAİ ÇED RAPORU
ARTVİN İLİ,YUSUFELİ İLÇESİ
KILIÇKAYA BELDESİ
MÜHENDİSLİK İNŞAAT
SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.
HAZİRAN – 2014
ANKARA
PROJE SAHİBİNİN ADI
ATAHES MÜŞ. MÜH. ENJ. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.
ADRESİ
Mahmutbey yolu, Dereboyu Mevkii, No:4
Oda:9 Halkalı/İSTANBUL
TELEFON VE FAKS
NUMARALARI
Tel : 0 212 693 93 34
Faks: 0 212 548 32 21
PROJENİN ADI
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES
(5,05 MWm/4,90 MWe)
PROJE BEDELİ
8.550.809 TL
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN
AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ,
MEVKİİ)
ARTVİN İLİ, YUSUFELİ İLÇESİ, KILIÇKAYA
BELDESİ
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN
KOORDİNATLARI, ZONE
KOORDİNATLAR TAKİP EDEN SAYFADA
SUNULMUŞTUR.
EK-II, 32. Madde
PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ
KAPSAMINDAKİ YERİ
(SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ)
Kurulu gücü 0-25 MW arası olan nehir tipi
santraller (Aydın Regülatörü ve HES Projesi;
17.07.2008 tarih ve 29939 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği
Madde 24-b bendine göre değerlendirilmiştir.)
(Bkz. EK-2 Resmi Yazılar)
ÇED BAŞVURU DOSYASI
RAPORUNU HAZIRLAYAN
KURULUŞUN/ ÇALIŞMA
GRUBUNUN ADI
ÇED BAŞVURU DOSYASI
RAPORUNU HAZIRLAYAN
KURULUŞUN/ ÇALIŞMA
GRUBUNUN ADRESİ,
TELEFON VE FAKS
NUMARALARI
RAPORU HAZIRLAYAN
KURULUŞUN YETERLİLİK
BELGESİ NO’SU, TARİHİ
ÇED BAŞVURU DOSYASI
RAPORUNUN SUNUM TARİHİ
VADİ MÜHENDİSLİK
İNŞAAT SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.
Cinnah Caddesi No:31/B-7 06680
Çankaya – ANKARA
Tel: 0 (312) 468 69 40 (pbx)
Faks: 0 (312) 468 58 45
01 / 15.03.2010
HAZİRAN - 2014
AYDIN HES PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
REGÜLATÖR
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
SANTRAL
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
YÜKLEME
HAVUZU
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
İLETİM HATTI
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
Y
709107.461
709171.442
709171.442
709107.461
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
X
4509975.335
4509975.335
4509907.089
4509907.089
Enlem
40,7125895
40,7125733
40,7119591
40,7119753
Boylam
41,4752633
41,4760201
41,4759973
41,4752406
4.366 m2
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
Y
706556.985
706629.392
706629.392
706556.985
X
4512046.059
4512046.059
4511981.057
4511981.057
4.706 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7318702
41,4457784
40,7318520
41,4466351
40,7312670
41,4466136
40,7312852
41,4457570
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
Y
707639.179
707643.946
707643.946
707639.179
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
X
Enlem
4510771.285
4510771.285
4510767.401
4510767.401
40,7201247
40,7201234
40,7200885
40,7200897
Boylam
41,4581600
41,4582164
41,4582151
41,4581587
20 m2
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
707630.553
4510779.212
707644.164
4510801.077
707730.671
4510781.863
707761.012
4510799.107
707803.198
4510807.942
707828.760
4510772.328
707880.771
4510739.361
707930.366
4510697.134
708028.394
4510726.058
708094.978
4510769.080
708153.855
4510769.080
708189.554
4510777.475
708239.035
4510761.489
708340.693
4510615.259
708346.611
4510571.390
708353.162
4510573.529
708348.658
4510824.709
708378.612
4510877.543
708469.973
4510853.300
708516.644
4510765.176
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7201982
41,4580606
40,7203915
41,4582288
40,7201968
41,4592458
40,7203443
41,4596104
40,7204132
41,4601124
40,7200862
41,4604030
40,7197764
41,4610073
40,7193838
41,4615800
40,7196194
41,4627492
40,7199898
41,4635511
40,7199749
41,4642476
40,7200414
41,4646727
40,7198851
41,4652527
40,7185433
41,4664066
40,7181469
41,4664621
40,7181645
41,4665403
40,7204263
41,4665705
40,7208943
41,4669424
40,7206530
41,4680151
40,7198480
41,4685378
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
CEBRİ BORU
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
708545.031
708596.085
708661.334
708738.143
708767.029
708755.670
708796.734
708856.424
708977.883
709050.423
709139.989
709128.225
709026.984
708953.038
708832.496
708767.861
708725.035
708734.621
708722.995
708658.670
708583.725
708535.462
708498.585
708449.601
708393.292
708378.816
708383.162
708321.694
708311.930
708220.180
708188.284
708157.335
708103.827
708041.037
707923.281
707862.929
707807.783
707790.220
707771.755
707735.448
707658.403
707656.022
4510765.176
4510728.920
4510714.781
4510717.624
4510676.646
4510630.677
4510393.617
4510266.159
4510176.850
4509988.367
4509950.187
4509922.590
4509965.746
4510157.881
4510246.516
4510384.535
4510631.761
4510670.551
4510687.043
4510684.662
4510700.902
4510735.176
4510735.176
4510827.668
4510842.609
4510817.075
4510551.764
4510531.698
4510604.076
4510736.053
4510746.359
4510739.080
4510739.080
4510698.510
4510663.765
4510715.152
4510750.105
4510774.573
4510770.706
4510750.071
4510767.183
4510763.358
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706603.605
4512024.310
706640.836
4511971.557
706831.414
4511758.238
706951.101
4511505.465
707071.908
4511415.189
707358.672
4511076.970
707408.291
4510944.770
707648.236
4510782.384
707630.121
4510758.470
707383.600
4510925.183
707332.418
4511061.546
707051.225
4511393.194
706927.175
4511485.893
706806.155
4511741.483
40,7198408
40,7195016
40,7193578
40,7193639
40,7189878
40,7185770
40,7164330
40,7152707
40,7144361
40,7127213
40,7123549
40,7121095
40,7125236
40,7142717
40,7151000
40,7163585
40,7185945
40,7189412
40,7190926
40,7190874
40,7192526
40,7195733
40,7195826
40,7204274
40,7205762
40,7203500
40,7179610
40,7177960
40,7184499
40,7196609
40,7197617
40,7197040
40,7197175
40,7193683
40,7190853
40,7195630
40,7198915
40,7201162
40,7200860
40,7199094
40,7200829
40,7200491
41,4688736
41,4694655
41,4702327
41,4711422
41,4714702
41,4713206
41,4717273
41,4723909
41,4737978
41,4745930
41,4756397
41,4754913
41,4743082
41,4734976
41,4721014
41,4713828
41,4709585
41,4710848
41,4709528
41,4701911
41,4693100
41,4687505
41,4683142
41,4677656
41,4671044
41,4669247
41,4668879
41,4661541
41,4660627
41,4650212
41,4646473
41,4642788
41,4636458
41,4628896
41,4614851
41,4607882
41,4601475
41,4599478
41,4597281
41,4592918
41,4583860
41,4583566
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7316627
41,4463228
40,7311786
41,4467459
40,7292108
41,4489303
40,7269057
41,4502628
40,7260628
41,4516622
40,7229466
41,4549429
40,7217442
41,4554861
40,7202223
41,4582708
40,7200116
41,4580486
40,7215742
41,4551876
40,7228144
41,4546272
40,7258701
41,4514103
40,7267356
41,4499733
40,7290664
41,4486259
15
16
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
ŞANTİYE SAHASI
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 1
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 2
1
2
3
4
ALAN
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 3
1
2
3
4
ALAN
706617.318
706579.094
4511952.853
4512007.011
40,7310162
40,7315132
41,4464615
41,4460271
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706160.000
4512110.000
706400.000
4512110.000
706160.000
4512030.000
706400.000
4512030.000
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7325452
41,4411024
40,7324851
41,4439421
40,7318251
41,4410761
40,7317650
41,4439157
19.200 m2
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706400.000
4511600.000
706400.000
4511700.000
706630.000
4511700.000
706630.000
4511600.000
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7278949
41,4437740
40,7287949
41,4438070
40,7287372
41,4465281
40,7278372
41,4464951
23.000 m2
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
708300.000
4510200.000
708000.000
4510200.000
708000.000
4510500.000
708300.000
4510500.000
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7148161
41,4657873
40,7148919
41,4622387
40,7175920
41,4623383
40,7175162
41,4658870
90.000 m2
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
708700.000
4510300.000
708480.000
4510300.000
708480.000
4510620.000
708700.000
4510620.000
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7156149
41,4705519
40,7156706
41,4679497
40,7185507
41,4680561
40,7184950
41,4706585
70.400 m2
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İÇİNDEKİLER
SAYFA NO
TABLOLAR DİZİNİ ......................................................................................................................... VIII
SAYFA NO ..................................................................................................................................... VIII
ŞEKİLLER DİZİNİ .............................................................................................................................. X
PROJENİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (PROJENİN İNŞAAT VE İŞLETME
AŞAMALARINDA YAPILMASI PLANLANAN TÜM ÇALIŞMALARIN VE ÇEVRESEL
ETKİLER İÇİN ALINMASI ÖNGÖRÜLEN TÜM ÖNLEMLERİN,MÜMKÜN OLDUĞUNCA
BASİT,TEKNİK TERİM İÇERMEYECEK ŞEKİLDE VE HALKIN ANLAYABİLECEĞİ
SADELİKTE ANLATILMASI) ................................................................................................ 1
I
PROJENİN TANIMI VE AMACI (PROJE KONUSU FAALİYETİN TANIMI, ÖMRÜ,
HİZMET AMAÇLARI, PROJEDE KULLANILACAK TESİSLERE AİT KARAKTERİSTİK
VERİLERİ GÖSTEREN TABLO ( SU ALMA KOTU,TÜRBİN EKSEN KOTU,BRÜT
DÜŞÜ,SANTRAL TİPİ, NET DÜŞÜ TÜRBÜN TİPİ, ÜNİTE SAYISI, ÜNİTE GÜCÜ,
KURULU GÜÇ (MWM/MWE), FİRM ENERJİ, SEKONDER ENERJİ, TOPLAM ENRJİ,
PROJE DEBİSİ,TÜRBİN VERİMİ,JENERATÖR VERİMİ, TRAFO VERİMİ VB.), PAZAR
VEYA HİZMET ALANLARI VE BU ALAN İÇERİSİNDE EKONOMİK VE SOSYAL
YÖNDEN ÜLKE, BÖLGE VE/VEYA İL ÖLÇEĞİNDE ÖNEM VE GEREKLİLİKLERİ,(
PROJE ALANI ÇEVRESİNDEKİ SU KAYNAKLARININ GÖRÜNEBİLECEĞİ, ÖLÇEKTE
RENKLİ HARİTA ÜZERİNDE SU KAYNAKLARI YERLERİ VE PROJE ALANINA
MESAFELERİ,RAPOR HAZIRLANIRKEN PROJE KAPSAMINDAKİ TÜM İŞLEMLERİN
DSİ TARAFINDA ONAYLANMIŞ OLAN FİZİBİLİTE RAPORUNA UYGUN OLARAK
HAREKET EDİLMESİ VE BUNA İLŞKİN BİLGİ VE SU KULLANMA ANLAŞMASI
HAKKINDA İLGİ)................................................................................................................... 3
I.1
PROJE KONUSU FAALİYETİN TANIMI, ÖMRÜ ............................................................................. 4
I.2
PROJENİN HİZMET AMAÇLARI, PAZAR VEYA HİZMET ALANLARI VE BU ALAN İÇERİSİNDE
EKONOMİK VE SOSYAL YÖNDEN ÜLKE, BÖLGE VE/VEYA İL ÖLÇEĞİNDE ÖNEM VE GEREKLİLİĞİ .................... 4
II
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU ...................................................................... 7
II.1
PROJENİN YERİ (İLGİLİ VALİLİK VEYA BELEDİYE TARAFINDAN DOĞRULUĞU ONANMIŞ OLAN
PROJE YERİNİN, LEJANT VE PLAN NOTLARININ DA YER ALDIĞI ONANLI ÇEVRE DÜZENİ PLANI VE İMAR
PLANI ÜZERİNDE GÖSTERİMİ ( BU PLANLARIN YOKSA MEVCUT ARAZİ KULLANIM HARİTASI ÜZERİNDE
GÖSTERİMİ) ......................................................................................................................................... 7
II.2
PROJE KAPSAMINDA ÜNİTELERİN KONUMU (BÜTÜN İDARİ VE SOSYAL TEKNİK ALTYAPI
ÜNİTELERİNİN VARSA DİĞER ÜNİTELERİN PROJE ALANI İ ÇİNDEKİ KONUMLARININ VE VARSA MEMBA VE
MANSABINDAKİ DİĞER PROJELERLE BİRLEKTE VAZİYET PLANI ÜZERİNDE 1/25.000’LİK HARİTADA
GÖSTERİMİ, (BUNLAR İÇİN BELİRLENEN KAPALI VE AÇIK ALAN BÜYÜKLÜKLERİ PROJE KAPSAMINDA YER
ALAN GEÇİCİ VE NİHAİ DEPOLAMA ALANLARININ 1/2.000, 1/5.000, 1/5.000 VE/VEYA 1/1.000’LİK
HARİTALAR ÜZERİNDE GÖSTERİMİ), ŞANTİYE YERLEŞİM PLANI, HAFRİYAT DÖKÜM SAHALARI, REGÜLATÖR,
İLETİM TÜNELİ/KANALI, YÜKLEME HAVUZU, CEBRİ BORU, SANTRAL BİNASI,(BİRBİRLERİ İLE OLAN
MESAFELERİDE BELİRTİLMESİ) KIRME – E LEME VE BETON SANTRALİ ( YAPILMASI DÜŞÜNÜLÜYORSA) V.B.
YAPILARA AİT PLAN VE KESİTLER İLE YAĞIŞ ALANI VE AKIM GÖZLEM İSTAYONLARINI GÖSTERİR ÇİZİMLER
TEKNİK RESİM STANDARTLARINA UYGUN OLARAK, PROJE ÜNİTELERİNİN YERLERİNİ(KOORDİNATLARINI)
İÇEREN SAYISAL CD (ED 50 FORMATINDA) ............................................................................................11
II.2.1
Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu......................................................................12
I
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
II.2.2
Şantiye Yerleşim Planı, Hafriyat Döküm Sahaları, Santral, Regülatör, Kanal, Tünel,
Yükleme Havuzu, Cebri Boru, Santral Binası, Şalt Sahası..vb. Yapılara Ait Plan ve Kesitler .......15
II.2.3
Yağış Alanı ve Akım Gözlem İstasyonları ...................................................................16
III
PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI .................................................... 18
III.1
PROJENİN GERÇEKLEŞMESİ İLE İLGİLİ YATIRIM PROGRAMI, FİNANS KAYNAKLARI, BU
KAYNAKLARIN NEREDEN TEMİN EDİLECEĞİ, ............................................................................................18
III.2
PROJENİN GERÇEKLEŞMESİ İLE İLGİLİ İŞ AKIM ŞEMASI VE ZAMANLAMA TABLOSU ........................18
III.3
PROJENİN FAYDA-MALİYET ANALİZİ .......................................................................................20
III.4
PROJE KAPSAMINDA OLMAYAN ANCAK PROJENİN GERÇEKLEŞMESİNE BAĞLI OLARAK, PROJE
SAHİBİ VEYA DİĞER YATIRIMCILAR TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ TASARLANAN DİĞER EKONOMİK,
SOSYAL VE ALTYAPI PROJELERİ, ..........................................................................................................23
III.5
PROJE KAPSAMINDA OLMAYAN ANCAK PROJENİN GERÇEKLEŞEBİLMESİ İÇİN ZARURİ OLAN VE
PROJE SAHİBİ VEYA DİĞER YATIRIMCILAR TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ PLANLANAN DİĞER
EKONOMİK, SOSYAL VE ALTYAPI TESİSLERİ ...........................................................................................23
III.6
FAALİYETİN ETKİ ALANI İÇİNDE KALAN YERLEŞİM BİRİMLERİNE AİT BİLGİLERİN VERİLMESİ.
KAMULAŞTIRMA, YENİDEN YERLEŞİMİN NASIL YAPILACAĞI, KAMULAŞTIRMA KAPSAMINDA HALKI
BİLGİLENDİRME YÖNTEMLERİNE İLİŞKİN BİLGİ, ........................................................................................24
III.7
DİĞER HUSUSLAR ................................................................................................................25
IV PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN
İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI () ................................. 26
IV.1
PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ, (ETKİ ALANININ NASIL VE NEYE GÖRE
BELİRLENDİĞİ AÇIKLANACAK VE ETKİ ALANI HARİTA ÜZERİNDE GÖSTERİLECEK) ........................................26
IV.2
ETKİ ALANI İÇERİSİNDEKİ FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ VE DOĞAL
KAYNAKLARIN KULLANIMI, ....................................................................................................................27
IV.2.1
Meteorolojik Ve İklimsel Özellikler ..............................................................................27
IV.2.2
Jeolojik Özellikler .......................................................................................................36
IV.2.2.1 Bölgesel Jeoloji ,Sahanın 1/25.000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası,Stratigrafik Kolon Kesitleri ..............36
IV.2.2.2 Proje Alanı Jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli ( 1/5.000 ya da varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji
haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı,
yapılan büyütme yada küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma
tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması) ...........................41
IV.2.2.3 Kitle Hareketleri (heyelan,moloz akması),duyarlık analizi,heyelan risk haritası, heyelan yağış ilşkisi ...44
IV.2.2.4 Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita,
kayma analizi ( hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır)...................................................................45
IV.2.2.5 Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli, ...........................................................................................46
IV.2.2.6 Jeoteknik Etüt Raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etüdleri) .........................47
IV.2.3
Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Her Türlü Keson, Derin,
Artezyen Vb. Kuyu, Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik
Özellikleri; Yer Altı Suyunun Mevcut Ve Planlanan Kullanımı,Debileri,Proje Alanına
Mesafeleri), ...............................................................................................................................47
IV.2.4
Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından Deniz, Göl, Dalyan Akarsu Ve
Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Ve Ekolojik Özellikleri, Bu Kapsamda
Akarsuların Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Taşkınlar, Su Toplama Havzası Oligotrofik,
Mezotrofik, Ötforik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su
Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri), .............................................................................................47
IV.2.5
Su Toplama Havzası İle İlgili, Projenin Gerçekleştirileceği Derelere İlişkin En Az 10
Yıllık Aylık Maksimum, Aylık Minumum ve Aylık Ortalama Debilerinin m3/sn Olarak Verilmesi ....54
IV.2.6
Projenin Yer Aldığı Havzanın Su Kullanım Durumu, (içme kullanma suyu amaçlı
herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli,
projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri
(m3/sn)) 55
II
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.2.7
Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza Özelliği (
içme,kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün
çeşidi ve üretim miktarları), Proje alanının İçme ve kullanma Suyu Temin Edilen Kıta içi
Yüzeysel su Havzasında Kalıp kalmadığı, söz konusu Derelerin Herhangi Bir İçme suyu
kaynağını Besleyip Beslemediği, Söz konusu Derelerden İçme ve kullanma Suyu alınıp
Alınmadığı, Memba ve Mansapta Bulunan Diğer Projelerin Konumu ..........................................64
IV.2.8
Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu ( toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti,
sınıflaması, taşıma kapasitesi, kayganlık, erezyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki
örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.).....................................................................................68
IV.2.9
Tarım Alanaları ( tarımsal alan varlığının olup olmadığı, var ise tarımsal gelişim
proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim
miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri) ...................................................73
IV.2.10 Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı
bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25.000 Meşcere Haritası,
1/10.000 ölçekli Orman Kadastro Haritası).................................................................................75
IV.2.11 Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiat
Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer
Rezervleri, Doğal Sit Ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel
Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar,
Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının 1/100.000’lik Haritada Gösterilmesi) ...........................77
IV.2.12 Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal
Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuat Koruma Altına Alınan Türler,
Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki
Dağılımları, Endemizm Durumları, Bolluk Miktarları,Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları
Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her Bir Türün Kim Tarafından ve Ne
Zaman Hangi Yöntemlerle (literatür gözlem vs.) Tespit Edildiği, Collins Bird Guide, Türkiyenin
Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiyenin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi,
MAK Kararları, CITES Gibi Uluslar arası Anlaşmalara Göre Durumu, Türlerin Projeden Ne
Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi.
Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri
(İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) Kullanarak
Kontrol Yapılması ......................................................................................................................87
FİSH BASE. ORG ( LİST OF FRESHWATER FİSHES FOR TURKEY) *KOCAMAN ET
AL., (2004) ........................................................................................................................ 109
IV.2.13 Sucul Flora ve Fauna İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin Tabii
Karakterleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler; Bunların Üreme,
Beslenme, Sığınma Ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin Belirlenen Koruma Kararları) .......125
IV.2.13.1
Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türleri İçin Gerekli Optimum Su Yükseklikleri,
Miktarları, Çözünmüş Oksijen Miktarı, Su Hızı Gibi Parametrelerin İncelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki
Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirlerin Belirtilmesi .......................................................................... 131
IV.2.14 Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan
İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımlar İçin Önemi Ve
Ekonomik Değeri) ....................................................................................................................133
IV.2.15 Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke
Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri) ..............................................................................................134
IV.2.16 Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, ..............................................137
IV.2.17 Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri
Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlar İçin Tahsis Edilmiş Alanlar Vb. 138
IV.2.18 Proje Yeri Ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü ........................................................138
IV.2.19 Projenin Gerçekleştirileceği Dereler Üzerinde Ve Proje Alanında Planlanan Diğer
Projelerle Olan Etkileşimleri, Gerekli Hesaplamaların Yapılması ..............................................140
IV.2.20 Diğer Özellikler.........................................................................................................141
III
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
IV.3
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
SOSYO-EKONOMİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ ..........................................................................141
IV.3.1
Ekonomik Özelikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler,
Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve
Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler) ............................................................141
IV.3.2
Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış
oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler) ..................................................................144
IV.3.3
Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına Düşen
Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir).................................................................................145
IV.3.4
İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfus Oranı) ..................................................146
IV.3.5
Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu
Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) ........................................................................................147
IV.3.6
Kentsel Ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve
Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları Vb.)....148
IV.3.7
Diğer Özellikler.........................................................................................................150
V PROJENİN BÖLÜM IV’DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE
ALINACAK ÖNLEMLER ( BU BÖLÜMDE ; PROJENİ FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE
ÜZERİNE ETKİLERİ, BU ETKİLERİ ÖNLEMEK, EN AZA İNDİRMEK VE İYİLEŞTİRMEK
İÇİN ALINACAK YASAL, İDARİ VE TEKNİK ÖNLEMLER V.1 VE V.2 BAŞLIKLARI İÇİN
AYRI AYRI VE AYRINTILI BİR ŞEKİLDE AÇIKLANIR.) ................................................... 151
V.1
ARAZİNİN HAZIRLANMASI, İNŞAAT VE TESİS AŞAMALARINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE
BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (REGÜLATÖR, HES VE İLETİM YAPISI) .......151
V.1.1
Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde Ve Ne Kadar
Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler,
Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma İle İlgili Bilgiler, etkiler ve alınacak Önlemler, Hafriyat
Artığı Toprak, Taş, Kum Vb. Maddelerin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları
Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri
Ve 1/1.000 Ölçekli Plan Ve Kesit Görünüşleri İle Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve
Resterasyon Planı, Alınacak Görüşler Ve Geçici Depolama Alanının Özellikleri .......................151
V.1.2
Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Malzemenin Nereden ve Nasıl Temin
Edileceği (beton kullanımı vb), Santral,Çalışma Alanı Ruhsat Alanı Ve İçerisindeki Tesislere
Ait Koordinatların Ayrı Ayrı Belirtilmesi Ve Konum Bilgileri İle Nakliye Güzergahına Ait Bilgiler,
İş Akım Şeması Varsa Malzeme Alımı İle İlgili Bilgiler, İmalat Haritaları, 1/25.000 Ölçekli
Topoğrafik Haritada Ocak Ve Tesisin İşaretlenmesi, Yerleşim Yerlerine Mesafeleri Ve Nakliye
Güzergahının Belirtilmesi, Varsa Malzeme Ocakları İle İlgili Mülkiyet Durumu, .........................155
V.1.3
Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik Ve Kimyasal Olanların Taşınışları,
Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler Ve Makineler.........................155
V.1.4
Proje Kapsamındaki Ulaşım Alt Yapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Olan
Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların Zarar
Görmemesi İçin Alınacak Tebirler İle Trafik Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Ulaştırma
Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Olan Yolların Özellikleri, Kullanılacak
Malzemeler, Reloke Edilecek Yollar, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler, Altyapının İnşası
Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler,Araç Yükü,
Cinsi Ve Sayısı, Artışın Hesaplanması, Haritası (bu kapsamda alınacak görüşler izinler) .........157
V.1.5
Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler,............................................159
V.1.6
Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme Ve Drenaj İle İlgili İşlemlerin Nerelerde
Ve Nasıl Yapılacağı .................................................................................................................161
V.1.7
Projenin Mevcut Su Kanallarına, İçme Suyu Tesislerine Ve Yaban Hayatına Etkileri
Ve Alınacak Önlemler ..............................................................................................................162
V.1.8
Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı,
Dip Taraması, Vb. İşlemler Nedeni İle Çıkacak Taş, Kum, Çakıl Ve Benzeri Maddelerin
IV
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında
Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri ........................................................................................162
V.1.9
Derivasyon (Regülatör, İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının
Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla Veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak
Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat Ve Benzeri İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne
Kadar Alanı Kaplayacağı Ve Kullanılacak Malzemeler, Araç Ve Makineler, ..............................163
V.1.10 Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler ......................................................163
V.1.11 İnşaat İşlemleri Süresince Su Ortamda, Dere Yatağında Ve Proje Alanında Mevcut
Canlı Türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) Olabilecek Etkiler Ve Hassas Türlerin Ne Şekilde
Korunacağı, Alınacak Önlemler ...............................................................................................164
V.1.12 Yeraltı Suyuna Etkiler ...............................................................................................165
V.1.13 İnşaat Esnasında Kırma, Öğütme, Yıkama Eleme, Taşıma Ve Depolama Gibi Toz
Yayıcı İşlemler, Kümülatif Değerler, .........................................................................................166
V.1.14 Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Arazinin Temini Amacıyla, Elden
Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün
Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler, Mera Alanları, Projenin
5403 Sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 Sayılı Mera Kanunu, 1380
Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesi, (Faaliyet Alanının 1/5.000 Ölçekli
Onaylı Kadastro Pafta Örneği Üzerinde Gösterilmesi ( 3 Derecelik Koordinat Değerleri İle),
Alan Hesabı Ve Komşu Parsellerinin Mülkiyet Durumlarının Onaylı Kadastro Pafta Örneği
Üzerinde İşaretlenmesi.) ..........................................................................................................175
V.1.15 Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla,
Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki
Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Gerekli İzinler, Görüşler, Projenin Yada Bir Kısmının
Orman Alanı Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına Mesafesi, Etkilerin Değerlendirilmesi,
Alınacak Tedbirler ...................................................................................................................176
V.1.16 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar Yapılacak
İşlerde Kullanılacak Yakıt Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar ..........................................177
V.1.17 Su Temini Sistem Planı, Nereden Temin Edileceği, Suyun Arazinin
Hazırlanmasından Başlayarak Projenin Devreye Girmesine Kadar Yerine Getirilecek İşlemler
Sonucu Meydana Getirilecek Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj
Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atıksu Hatları İle Varsa Arıtma Tesisi Yerinin
Gösterilmesi , Atık Suların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik Planının Rapora Eklenmesi ,
(Alınacak Gerekli Görüşler Ve İzinler) ......................................................................................183
V.1.18 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana
Gelecek Katı Atıkların Cins Ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere Taşınacakları Veya Hangi
Amaçlar İçin Kullanılacakları, Bertaraf Şekilleri ........................................................................184
V.1.19 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler
Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları Ve Seviyesi, Kümülatif
Değerler 189
V.1.20 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine Getirilecek
İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal
Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği ........................................................193
V.1.21 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Süren İşlerden,
İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, Sağlık koruma Bandı Mesafesi, Bu
Konularda Uyulması Gerekn Tüzük ve Yönetmelikler, ..............................................................194
V.1.22 Proje Alanında, Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha
Düzenlemelerinin (Ağaçlandırmalar Ve/Veya Yeşil Alan Düzenlemeleri Vb.) Ne Kadar Alanda,
Nasıl Yapılacağı, Bunun İçi Seçilecek Bitki Ve Ağaç Türleri,.....................................................197
V.1.23 Yer Altı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel
Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Olabilecek Etkilerin
Belirlenmesi ............................................................................................................................197
V
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.24 Diğer Özellikler.........................................................................................................198
V.2
PROJENİN İŞLETME AŞAMASINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE
ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER ......................................................................................................198
V.2.1
Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri..........................................................198
V.2.2
Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba Ve
Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi ............................................201
V.2.3
Su Kullanım Hakları Raporuna İlişkin Açıklamalar ve Önlemler .................................202
V.2.4
Mansaba Bırakılacak Su Hesabı, Havzanın Ekosistem Varlığı Belirlenerek Kadim Su
Hakları Ayrı Tutulmak Kaydıyla Bırakılması Öngörülen Cansuyu Miktarı ( Tablo Olarak
Gösterimi), HES Projeleri Ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu’nun
Hazırlanması (Rapor Ekinde Sunulması Ve Formatının Orman Ve Su İşleri Bakanlığı Doğa
Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğün’den Alınması Gerekmektedir) Havzada Teessüs Etmiş
Su Hakları ( İçme Suyu Sulama Suyu Tahsisleri, Değirmen, Balık Çiftlikleri, HES Vs.) Apor
İçerisinde Yer Almalıdır.(Havzanın Hidrolojik Karakteri, Ekolojik Potansiyeli İle Havzada
Önerilen Diğer Tesislerde Alınan Çevre Koruma Tedbirleri İçin Bırakılan Su Miktarının Enerji
Üretimine Etkisinin Dikkate Alınması) ......................................................................................202
V.2.5
DKMP Genel Müdürlüğünden Alınacak formata Göre Hazırlanacak Ekolojik Peyzaj
Onarım Planının ÇED Raporu Ekinde Sunulması Gerekmektedir. ............................................212
V.2.6
Suyun Temin Edileceği Kaynağın Kullanılması Sonucu Su Kalitesine Ve Su
Ortamındaki Canlılara (can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik
envanteri ) Olabilecek Etkiler, Alınacak İzinler, Proje İçin Tespit Edilen Balık Türlerine Ait
Geçiş İstemleri İle Asansörleri İle İlgili Bilgi Ve Buna Ait Çizim, Mansap Can Suyu Çıkş Yerinin
Gösterildiği Çizim, ...................................................................................................................212
V.2.7
Suyu Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatın Devamlılığının Sağlanabilmesi İçin
Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu Yerlerinin (AGİ)
İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi ..............................................................215
V.2.8
Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler ........218
V.2.9
Yer Altı Ve Yüzeysel Su Kaynakarına Olabilecek Etkiler, ( su kullanımı ( tarım
alanlarının sulanması vb.), Su Kaynağı Yatağının Genişliği ......................................................218
V.2.10 Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler ......................................................219
V.2.11 Orman Alanlarına Olabilecek Etki Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin
Tanımlanması .........................................................................................................................220
V.2.12 Tarım Alanlarının Sulanması Amacıyla Kullanılacak Su Miktarı.................................221
V.2.13 Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakaları Ve
Kontrolü İçin Alınacak Önlemler ...............................................................................................221
V.2.14 Projenin İşletmesi Sırasında Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun
Konut Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarını Nerelerde, Nasıl Temin Edileceği ...............221
V.2.15 İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında
Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi Karakteristiği Prosesinin
Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl
Verileceği222
V.2.16 İdari Ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar Ve Özellikleri, Bu Atıkların
Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Ve Ne Şekilde Değerlendirileceği ...222
V.2.17 Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından
Riskli Ve Tehlikeli Olanlar ........................................................................................................223
V.2.18 Proje Alnında Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha
Düzenlemeleri, ........................................................................................................................224
V.2.19 Diğer Özellikler.........................................................................................................224
V.3
PROJENİN SOSYO-EKONOMİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ ........................................................224
V.3.1
Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları,
Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve
VI
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb. (Projenin Yapımı Dolayısıyla
Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması) ...........224
V.3.2
Çevresel Fayda-Maliyet Analizi ................................................................................225
V.3.3
Projenin Gerçekleştirilmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi. (
Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık,Balıkçılık, Arıcılık Vb. Faaliyetlere Etkileri,
Projenin İnşası Ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların
İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyo Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek
Sosyal Sorumluluk Projeleri) ....................................................................................................226
VI İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER BU
ETKİLERE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER ............................................................. 229
VI.1
VI.2
VI.3
ARAZİ ISLAHI VE REKLAMASYON ÇALIŞMALARI ......................................................................229
MEVCUT SU KAYNAKLARINA ETKİLER ...................................................................................230
OLABİLECEK HAVA EMİSYONLARI .........................................................................................230
VII PROJENİN ALTERNATİFLERİ .................................................................................. 231
VIII İZLEME PROGRAMI .................................................................................................. 232
VIII.1
FAALİYETİN İNŞAATI İÇİN ÖNERİLEN İZLEME PROGRAMI, FAALİYETİN İŞLETİLMESİ VE İŞLETME
SONRASI İÇİN ÖNERİLEN İZLEME PROGRAMI VE ACİL MÜDAHALE PLANI ..................................................232
VIII.2
ÇED OLUMLU BELGESİNİN VERİLMESİ DURUMUNDA, YETERLİLİK TEBLİĞİ’ NDE “YETERLİLİK
BELGESİ ALAN KURUM/KURULUŞLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ” BAŞLIĞININ İKİNCİ PARAGRAFINDA YER ALAN
HUSUSLARIN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ PROGRAM........................................................................240
IX HALKIN KATILIMI (PROJEDEN ETKİLENMESİ MUHTEMEL YÖRE HALKININ
NASIL VE HANGİ YÖNTEMLERLE BİLGİLENDİRİLDİĞİ, PROJE İLE İLGİLİ HALKIN
GÖRÜŞLERİNİN VE KONU İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR.) ................................................ 241
X
SONUÇLAR ............................................................................................................... 243
Ekler:
( Raporun hazırlanöasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve
tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar,)
Notlar ve Kaynaklar:
ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı ( Adı Soyadı, Mesleği, 1 kişi için 1 sayfayı
geçmeyecek şekilde hazırlanmış kısa özgeçmiş, Referansları ve rapordan sorumlu
olduğunu belirten imzası) ( kapsam ve özel format belirleme toplantısında; ÇED
Raporunu hazırlayacak meslek gurubunda, ÇED başvuru Dosyasında bulunan
meslek gurubuna ilave olarak Sosyolog, Biyolog, İnşaat Mühendisi, Ziraat
Mühendisi ve Orman Mühendisi bulunması komisyon tarafından belirlenmiştir.) Bu
meslek gurubuna ait imza sirkülerinin asılları üst yazı ekinde yer almalıdır.
VII
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
TABLOLAR DİZİNİ
SAYFA NO
Tablo 1: 2010 Yılı Türkiye Elektrik Programı ve Gerçekleşmesi ( GWh) .............................5
Tablo 2: 2010 Yılı Türkiye Kurulu Güç Dağılımı .................................................................5
Tablo 3: Aydın Regülatörü ve HES Projesi Yatırım Bedeli Tablosu ....................................6
Tablo 4: Regülatör Alanı Koordinatları .............................................................................12
Tablo 5: Santral Alanı Koordinatları .................................................................................12
Tablo 6: Yükleme Havuzu Alanı Koordinatları ..................................................................12
Tablo 7: İletim Hattı Koordinatları .....................................................................................13
Tablo 8: Cebri Boru Koordinatları .....................................................................................14
Tablo 9: Şantiye Sahası Alanı Koordinatları ....................................................................15
Tablo 10: Kazı Depo Sahası1 Alanı Koordinatları ..........................................................15
Tablo 11: Kazı Depo Sahası2 Alanı Koordinatları ..........................................................15
Tablo 12: Kazı Depo Sahası3 Alanı Koordinatları ..........................................................15
Tablo 13: DSİ 23-26 AGİ Yıllık ve Aylık Ortalama Akımlar ...............................................17
Tablo 14: Aydın HES Projesi Yatırım Bedelleri.................................................................18
Tablo 15: Aydın HES Projesi Zamanlama Tablosu...........................................................19
Tablo 16: Aydın HES Projesi Yıllık Giderler Tablosu ........................................................20
Tablo 17: Aydın HES Projesi Gelir/Gider Oranı ................................................................21
Tablo 18: Aydın HES Projesi İç Karlılık Oranı ..................................................................22
Tablo 19: Aydın HES Proje Depisi Optimizasyon Çalışması Tablosu ...............................23
Tablo 20: Aydın HES Projesi Şantiye Sahası Koordinatları ..............................................24
Tablo 21: Aydın HES Projesi Brirmlerinin Yakın yerleşim Yerlerine Olan Mesafeleri ........26
Tablo 22: Artvin Meteoroloji İstasyonu .............................................................................27
Tablo 23: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Buhar Basıncı (hPa) .............................27
Tablo 24: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Sıcaklık Değerleri (°C) .........................28
Tablo 25: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri (mm) ..........................................28
Tablo 26: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Verileri .........................................................29
Tablo 27: Artvin Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Verileri ...........................................30
Tablo 28: Artvin Meteoroloji İstasyonu Rüzgar Hızı, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgar Günleri
Sayısı...............................................................................................................................31
Tablo 29: Artvin Meteoroloji İstasyonu Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Aylık ve Yıllık) .32
Tablo 30: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı ......33
Tablo 31: Artvin ili Merkez ve İlçelerinde Oluşabilecek Afet Türleri...................................45
Tablo 32: Artvin ili Yusufeli İlçesi Aydın regülatörü ve HES Projesi İçin Thornthwaite
Yöntemine Göre Su Bilançosu .........................................................................................49
Tablo 33: Aydın HES Regülatör Yeri Aylık Ortalama Akımları ..........................................55
Tablo 34: Regülatör Yeri Harmonik Eğim Çalışmaları ......................................................56
Tablo 35: Regülatör Yeri Baz Akım Hesabı (m3/s )...........................................................56
Tablo 36: Kılıçkaya İstasyonuna Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri (mm)
........................................................................................................................................57
Tablo 37: Regülatör Yerine Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri ...............57
Tablo 38: DMİ Tortum İstasyonuna Ait Plüviograf Katsayıları...........................................57
Tablo 39: Aydın Regülatör Yağış Havzasında Yağışın Alansal Dağılımı ..........................57
Tablo 40: Aydın Regülatör Yeri Yinelemeli Düzeltilmiş ve Maksimize Edilmiş Yağış
Değerleri (mm) .................................................................................................................57
Tablo 41: Regülatör Yeri DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metodu İle Taşkın Hesabı ............58
Tablo 42: Regülatör Yeri Mockus Sentetik Birim Metodu İle Taşkın Hesabı ....................59
Tablo 43: Santral Yeri Harmonik Eğim Çalışmaları ..........................................................60
Tablo 44: Santral Yeri Baz Akım Hesabı (m3/s ) ...............................................................60
Tablo 45: Kılıçkaya İstasyonuna Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri (mm)
........................................................................................................................................61
Tablo 46: Santral Yerine Ait Yinelemeli Senelik Maksimum Yağış Değerleri (mm) ..........61
VIII
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 47: DMİ Tortum İstasyonuna Ait Plüviograf Katsayıları...........................................61
Tablo 48: Aydın HES Yağış Havzasında Yağışın Alansal Dağılımı ..................................61
Tablo 49: Aydın HES Yeri Yinelemeli Düzeltilmiş ve Maksimize Edilmiş Yağış Değerleri
(mm) ................................................................................................................................61
Tablo 50: HES Yeri DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metodu İle Taşkın Hesabı ....................62
Tablo 51: HES Yeri Mockus Sentetik Birim Metodu İle Taşkın Hesabı ............................63
Tablo 52: Proje Taşkın Debileri Tablosu ..........................................................................63
Tablo 53: Aydın Regülatörüden Bırakılacak Olan Sulama Suyu Miktarı ...........................67
Tablo 54: Artvin İlinde Yer Alan Toprak Gurupları Ve Dağılımı .........................................68
Tablo 55: Artvin İli Arazi Varlığı Ve Arazi Kullanım Durumu .............................................70
Tablo 56: Arazi Kullanma Şekillerinin Kabiliyet Sınıflarına Göre Dağılımı.........................71
Tablo 57: Mevcut Durumda Arazi Kullanma Durumu Vedağılım Yüzdesi .........................72
Tablo 58: Artvin İli Sulu Ve Kuru Tarım Alanları ...............................................................74
Tablo 59: Proje Alanındaki Tarım Alanları Ürün Deseni Ve Ekim Sahaları .......................75
Tablo 60: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan Bitki Türleri ............................90
Tablo 61: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan İki Yaşamlı Türleri ( Amphibia)
......................................................................................................................................106
Tablo 62: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan Sürüngen Türleri ( Reptilia)..107
Tablo 63: Ersiz Dere’sinde Tespit Edilen Sucul Fauna, Statüleri ve Koruma Durumları .108
Tablo 64: Proje Bölgesinde Bulunan Kuşlar ...................................................................110
Tablo 65: Proje Bölgesinde Bulunan Yaban Hayvanları ................................................. 119
Tablo 66: Ersiz Deresi Üzerinde Tespit Edilen Sucul Fauna .......................................... 128
Tablo 67: Artvin İli Endüstriyel Hammade Ve Zuhurları .................................................. 133
Tablo 68: Artvin İli Büyükbaş Hayvan Sayıları ................................................................ 135
Tablo 69: Artvin İli Küçükbaş Hayvan Sayıları ................................................................ 135
Tablo 70: Artvin İli Arı Kayıt Sistemindeki İşletmeler Ve Koloni Sayıları ......................... 136
Tablo 71: Artvin İli 2012 Yılı Su Ürünleri Desteklemeleri ................................................ 136
Tablo 72: Proje alanına En Yakın Yerleşim Birimleri ve Mesafeleri ................................ 138
Tablo 73: Artvin Yerleşim Yeri Tiplerinde Çalışanların Sektörlere göre Oransal Dağılımı
(%) .................................................................................................................................143
Tablo 74: Artvin İli , Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi Nüfus Bilgileri .............................. 144
Tablo 75: Proje Alanında Yaş Gurubu ve Cinsiyetlere göre Nüfus .................................144
Tablo 76: Artvin İli Göç Oranları ..................................................................................... 145
Tablo 77: Artvin İlinde İşdeki Durum Ve Cinsiyete Göre İstihdam Edilen Nüfus.............. 146
Tablo 78: Artvin İli İşgücü Göstergeleri........................................................................... 146
Tablo 79: Türkiyede 81 İl İçinde Artvi İli sosyal Altyapı Hizmetleri ..................................147
Tablo 80: Artvi İli Okul, Öğretmen ve Öğrenci Sayıları ................................................... 147
Tablo 81: Artvi İli Kamu ve Özel Hastane ve Hastane Yatak Sayıları ............................ 148
Tablo 82: Artvi İli Sağlık Personeli Sayıları.....................................................................148
Tablo 83: Artvi İli Kültür Hizmet Kayıtları ........................................................................ 148
Tablo 84: Proje Kapsamındaki Ünitelerin Sahada Kapladıkları Alanlar........................... 151
Tablo 85: Proje Kapsamındaki Kazı Depo Sahaları Koordinatları...................................152
Tablo 86: Arazi Hazırlık Ve İnaşaat Döneminde Esislerden Alınacak Hafriyat Miktarları 152
Tablo 87: Proje Kapsamında Kullanılacak Olan İş Makinesi Ve Ekipman Listesi............ 154
Tablo 88: Arvin İli Yol Uzunlıkları Ve Satıh Cinsleri ........................................................ 158
Tablo 89: Arazi Hazırlık Ve İnaşaat Döneminde Esislerden Alınacak Hafriyat Miktarları 166
Tablo 90: Toz Emisyon Hesaplamalarıda Kullanılan Emisyon Faktörleri ....................... 166
Tablo 91: Regülatör Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri ......................................167
Tablo 92: İletim Hattı Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri ....................................168
Tablo 93: Yükleme Havuzu Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri ......................... 169
Tablo 94: Santral Binası Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri ................................ 170
Tablo 95: Cebri Boru Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri .....................................171
Tablo 96: Rüzgar Hızları ................................................................................................ 172
Tablo 97: Yayılma Sınıflarını Tespiti Şeması..................................................................172
Tablo 98: Uh Formülündeki M değerinin Hesaplanması ................................................. 172
IX
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 99: Madencilik Faliyetleri ve Etkin Baca yüksekliği 50m’nin Altında Olan İşletmeler
İçin Kullanılan Yayılma Katsayıları ................................................................................. 172
Tablo 100: Havada Asılı Partiküllerin Mesafelere Göre Dağılımı ....................................173
Tablo 101: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılımı .................................................. 174
Tablo 102: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılımı .................................................. 177
Tablo 103: Proje Kapsamında Kullanılacak Olan İş Makinesi Ve Ekipman Listesi.......... 177
Tablo 96: Motorinin Özellikleri ........................................................................................ 177
Tablo 105: Dizel Taşıt Araçlardan Kaynaklanan Emisyon Faktörleri .............................. 178
Tablo 106: Normal İşletme Şartlarında Ve Haftalık İşgünlerindeki İşletme Saatleri İçin
Kütlesel Debiler.............................................................................................................. 178
Tablo 107: Projede Kullanılacak İş Makinelerinin Motor Güçleri .....................................179
Tablo 108: Projede Kullanılacak İş Makinelerinin Toplam kütlesel Debi Değerleri .......... 182
Tablo 109: Ses Gücü Düzeyleri...................................................................................... 189
Tablo 110: Kullanılacak Makialara Ait Eş Değer Gürültü Düzeyleri ................................ 190
Tablo 111: Proje Alanında Gürültünün Mesafelere göre Dağılımı...................................191
Tablo 112: Düzeltme Faktörü ......................................................................................... 192
Tablo 113: Proje Yapılarının Yerleşim Alanlarına Uzaklıkları ......................................... 192
Tablo 114: Şantiye Sahası Koordinatları ........................................................................ 193
Tablo 115: DSİ 23-26 Nolu ( AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar .206
Tablo 116: DSİ 23-26 Nolu ( AGİ) İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri ............. 207
Tablo 117: Boyutsuz Islak Çevre Ve Boyutsuz Debi Değerleri ....................................... 207
Tablo 118: Aydın Regülatörü ve HES Debi – Derinlik Verileri......................................... 208
Tablo 119: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Debi – Ortalama Hız Verileri ................ 209
Tablo 120: Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel / Akış ve Kullanılabilecek
Su Miktarları................................................................................................................... 210
Tablo 121: Aydın Regülatörü ve HES Projesi İçin DSİ Onaylı Akım Verileri ................... 218
Tablo 122: Çevresel Fayda Maliyet Analizi ....................................................................226
Tablo 123: Artvin İli , Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi Nüfus Bilgileri ............................ 227
Tablo 124: Aydın Regülatörüt HES Projesi Kapsamında Alınacak Önlemler Planı ......... 233
Tablo 125: İzleme Programı ........................................................................................... 237
ŞEKİLLER DİZİNİ
SAYFA NO
Şekil 1: Proje Alanı Yer Bulduru Haritası ............................................................................7
Şekil 2: Proje Alanı Uydu Görüntüsü ..................................................................................8
Şekil 3: G46 Paftasına Ait Çevre Düzeni Planında Proje Sahasının Gösterimi ...................8
Şekil 4: Aydın HES Regülatör Alanı Genel Görünümü .....................................................10
Şekil 5: Aydın HES İletim Hattı Güzergahı Görünümü ......................................................10
Şekil 6: Aydın HES Santral Yeri Görünümü.....................................................................11
Şekil 7: Proje Alanı ve Civarı Akım Gözlem İstasyonları ..................................................16
Şekil 8: DSİ 23-26 AGİ Yıllık ve Aylık Ortalama Akım Grafiği ...........................................17
Şekil 9: Artvin Meteoroloji İstasyonu sıcaklık Değerleri Grafiği .........................................28
Şekil 10: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği ..........................................29
Şekil 11: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Değerleri Grafiği ...........................................30
Şekil 12: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Değerleri Grafiği ...........................................31
Şekil 13: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına göre Yıllık Rüzgar Gülü ..............33
Şekil 14: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Gülü .34
Şekil 15: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Gülü .....34
Şekil 16: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Gülü.............35
Şekil 17: Çalışma Alanına Ait Stratigrafik dikme Kesit ......................................................40
Şekil 18: Artvin İli Deprem Haritası...................................................................................46
Şekil 19: Aydın Regülatörü Yeri Aylık Ortalama Akımların Yusufeli DMİ Aylık Toplam
Yağışlar İle Karşılaştırılması ............................................................................................52
X
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 20: Çoruh Havzası Civarında Bulunana Akım Gözlem İstasyonlarını Gösteren
Hidrometooroloji Haritası..................................................................................................53
Şekil 21: Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle ilşkisini Gösteren Şemmatik Boykesit .......64
Şekil 22: Proje Alanı Thiessen Poligonu...........................................................................66
Şekil 23: Artvin İlindeki Toprakların Alansal Dağılımı .......................................................68
Şekil 24: Artvin İlindeki Arazi Kabileyetleri Sınıfları Ve Dağılım (Da) ................................71
Şekil 25: Proje Alanı Arazi Varlığı Haritası .......................................................................73
Şekil 26: Proje Alanı Mescere Haritası ............................................................................76
Şekil 27: Proje Alanı Ve Korunması Gerekn Duyarlı Yöreler ............................................82
Şekil 28: Proje Alanı Ve Etrafındaki Yaban Hayatı Koruma Sahaları................................83
Şekil 29: Artvin İli’nin Kolşik Karesindeki Yeri ..................................................................87
Şekil 30: Türkiyenin Fitocoğrafik Bölgeleri........................................................................88
Şekil 31: Mera, Riparian (Nehir Yatağı) ve Çayırlık alanalar.............................................89
Şekil 32: Balık Geçidi, Perdeleri, Bölmeleri ve Bağlantı Havuzu .....................................130
Şekil 33: Perdeler Üzerindeki Açılıklar ........................................................................... 130
Şekil 34: Kademeli Balık Geçitleri Örnekleri ...................................................................131
Şekil 35: Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle İlişkisi...................................................... 141
Şekil 36: Proje Sahası Ulaşım Haritası........................................................................... 157
Şekil 37: Proje Sahası ve Çevresi Mevcut Trafik Yükü ................................................... 158
Şekil 38: B Tipi Tali orman Yolu standart Profili.............................................................. 159
Şekil 39: Havada asılı Partiküllerin Mesafelere Göre Dağılım Grafiği ............................. 174
Şekil 40: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılım Grafiği ............................................ 175
Şekil 41: İnşaat Aşamaısnda Mesafelere Göre Gürültü Dağılım Grafiği ......................... 192
Şekil 42: Acil Eylem Planı .............................................................................................. 196
Şekil 43: Islak Çevre – Debi İlişkisi................................................................................. 206
Şekil 44: Aydın Regülatörü ve HES Islak Çevre – Debi İlişkisi ....................................... 208
Şekil 45: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Derinlik – Debi İlişkisi .............................. 209
Şekil 46: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Hız – Ortalama Debi İlişkisi ..................... 209
Şekil 47: Aydın Regülatörü Ve HES Projesi İçin Islak Çevre Hidrolik Model
Hesaplamalarında Kullanılan Akarsu Kesit ....................................................................211
Şekil 48: Aydın Regülatörü Ve HES Projesi Dolayı Islak Çevre Hidrolik Model
Hesaplamalarında İncelenen Akarsu Kesit Geometrisi ( 2012-2013).............................. 211
Şekil 49: Yan Geçit Kanallarının Tabanın Ve Kıyıların Sağlamlaştırılması ( DSİ 2009) ..214
Şekil 50: Balık Türlerinin Geçişini Sağlamak Üzere Önerilen Yan Geçit Kanalı Tasarımı (
DSİ 2009) ...................................................................................................................... 214
Şekil 51: Varrel Bake Deresi Ve Stöbber Nehri Yan Geçit Kanalları ( DSİ 2009) ............ 215
Şekil 52: Aydın Regülatör Yeri Aylık Ortalama akımların Yusufeli DMİ Aylık Toplam
Yağışlar İle Karşılaştırılması .......................................................................................... 216
Şekil 53: Çoruh Havzası ve Civarında Bulunan Akım Gözlem İstasyonlarını Gösteren
Hidrometeoroloji Haritası................................................................................................ 217
Şekil 54: Halkın Katılımı Toplantısı için Verilen Gazete İlanı .......................................... 242
XI
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
EKLER LİSTESİ
Ek-1 Yer Bulduru Haritası
Ek-2 Resmi Yazılar
Ek-3 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita
Ek-4 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzen Planı
Ek-5 Proje Ünitelerine Ait Plan ve Kesitler
Ek-6 1/25.000 Ölçekli Jeoloji Haritası
Ek-7 Meteoroloji Bülteni
Ek-8 Su Kullanım Hakları Raporu/ Onay Yazısı
Ek-9 Orman ÇED İnceleme Değerlendirme Formu 1/25.000 Ölçekli Mesçere Haritası
Ek-10 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu
Ek-11 Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu
Ek-12 Fosseptik Planı
XII
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
KISALTMALAR
AGİ
A.Ş.
BERN
bk.
ÇEAŞ
ÇED
DSİ
EİE
GW
HES
hm3
Hz
IUCN
KEPEZ
kg
km
km2
kV
kW
Ltd
m
m2
m3
mm
MW
s
Şti
TEAŞ
TEDAŞ
TEK
TL
TÜİK
vb.
º
%
ºC
Akım Gözlem İstasyonu
Anonim Şirketi
Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi
Bakınız
Çukurova Elektrik Anonim Şirketi
Çevresel Etki Değerlendirmesi
Devlet Su İşleri
Elektrik İşleri Etüt İdaresi
Gigawatt
Hidroelektrik Santralı
Hektometreküp
Hertz
Uluslararası Doğa Koruma Birliği
Kepez Elektrik Santralleri T.A.Ş.
Kilogram
Kilometre
Kilometrekare
Kilovolt
Kilowatt
Limited
Metre
Metrekare
Metreküp
Milimetre
Megavat
Saniye
Şirketi
Türkiye Elektrik Üretim-İletim Anonim Şirketi
Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi
Türkiye Elektrik Kurumu
Türk Lirası
Türkiye İstatistik Kurumu
ve benzerleri
Derece
Yüzde
Santigrat derece
XIII
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
PROJENİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin İnşaat Ve İşletme Aşamalarında
Yapılması Planlanan Tüm Çalışmaların Ve Çevresel Etkiler İçin Alınması Öngörülen
Tüm Önlemlerin,Mümkün Olduğunca Basit,Teknik Terim İçermeyecek Şekilde Ve
Halkın Anlayabileceği Sadelikte Anlatılması)
ATAHES Müş. Müh. Enj. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Karadeniz Bölgesi, Artvin
İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde; Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz
Deresi üzerinde işletilmesi planlanan, toplam kurulu gücü 5,05 MWm/4,90 MWe, toplam
enerji üretimi ise 16.11 GWh olan Aydın Regülatörü ve HES’ projesinin yapımı ve
işletilmesi planlanmaktadır. Projenin toplam yatırım maliyeti 8.550.809 TL dir. Aydın
Regülatörü ve HES projesi inşaat süresi 2 yıl süre ile devam edecek olup bu süre
bitiminde işletmeye alınarak 50 yıl süre ile Ersiz Dere üzerinde enerji üretimi yapılması
planlanmaktadır. Proje taşkın koruma yada sulama amaçlı olmayıp, elektrik üretimine
yöneliktir.
Proje Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745 m kotları
arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078 m talveg kotunda, 1080 m kret
kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520 m
uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu çıkışında
yer alan 850 mm çaplı 1685 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen kotunda yer
alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz Deresi suları
turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına bırakılmaktadır.
Proje kapsamında yapılması planlanan regülatörlerin depolaması bulunmaması
nedeniyle su altında kalacak araziler bulunmamaktadır.
Proje alanı Artvin il sınırlarları içerisinde kalmakta olup bölge halkı tarım ve
hayvancılık ile uğraşmaktadır. Sanayinin gelişmediği bir bölgedir. Projenin faaliyete
geçmesi ile birlikte yerel ekonomide canlanma olacaktır.
Proje alanı “Aslı Gibidir.” Onaylı 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında ormanlık
alanlarla birlikte bir miktar şahıs arazisi içerisinde kalmaktadır. Bu alanlar için 4650 sayılı
Kamulaştırma kanunu ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 5496 sayılı kanunla
değişik 15. madde c ve d bendi uyarınca kamulaştırma işlemleri gerçekleştirilecektir.
Verilecek kamulaştırma kararı kamu yararı yerine geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz
mallar tapu kütüğüne hazine adına tescil edilecektir.
Proje kapsamında inşa edilecek yapılar için 3194 sayılı İmar Kanunu’nca İmar
Planları imzalatılacak ve Yapı Kullanma İzin Belgesi alınacaktır. Ayrıca, 25.07.2010/27652
tarih ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmelik” de Hidroelektrik
Santraller Ek- 2 Listesinde yer almakta olup İşyeri Açma Ruhsatı (GSM) alınacaktır.
Proje sahası ve yakın çevresi, Bayındırlık ve İskan Bakanlığının hazırladığı Türkiye
Deprem Bölgeleri Haritası’nda “ 3. Derece Deprem Bölgesi” içinde yer almaktadır.
İnşaaedilecek yapılarda depreme dayanıklı malzemeler kullanılacaktır. Kati proje
aşamasında yapılacak sondajlar ile emniyet gerilmeleri ve şev açıları belirlenecek olup
kazı yapılar alanlarda bu şev açıları kullanılacaktır. Gerek duyulduğunda toprak
erozyonunu engellemek için yamalar ağaçlandırılacaktır. Ayrıca proje kapsamında
planlanan alanlar için bu alanlara ait afet risklerinin belirlendiği ve zemin hakkında detaylı
bilgi ve önerileri içeren 3194 sayılı İmar Kanunu hükümlerince Jeolojik–Jeoteknik Etüt
Raporu hazırlatılarak ilgili makama sunulacaktır.
1
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje sahası Artvin ili Yusufeli ilçesi Kılıçkaya beldesi batısında Hasan mahallesi
ile Kışla tepe arasında kalan yöreyi içermektedir. Proje yerine ulaşım; Artvin-Yusufeli
devlet karayolu ile sağlanır. Bu yol ile proje sahasına ulaşılacak ve daha sonra mevcut
olan köy ve orman yolları ile proje yapılarına ulaşılacaktır. Kullanılacak orman ve köy
yollarının sürekli olarak trafiğe açık tutulması sağlanacaktır. Köy yolları ve sanat
yapılarının kullanımı süresince ağır tonajlı araçların bu yolları bozması halinde gerekli
onarım, stabilize yol kaplaması, yol bakımı vb. işler yatırımcı firma tarafından yerine
getirilmesi sağlanacaktır. Bu amaçla ilgili İl Özel İdaresinden görüş alınacaktır.
İnşaat çalışmalarında ihtiyaç duyulacak malzeme için ayrıca ocak açılmayacak
olup, arazi hazırlık çalışmalarında çıkacak kazı malzemeleri değerlendirilecektir. İhtiyaç
duyulması halinde çevre ocaklardan malzeme temin edilecektir.
Proje kapsamında proje ünitelerinin inşaat aşamasında açığa çıkacak olan hafriyat
atıklarının bir kısmı dolgu ve servis yolu inşasında kullanılacak olup geri kalan kısmı
alınacak izinler doğrultusunda ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde kazı toprağı depo
alanlarında depolanacaktır. Bitkisel örtü toprağı bu atıklardan ayrı olarak depolanacak
olup, arazi rehabilitasyonunda kullanılacaktır.
İnşaat aşamasında çalışacak personel için prefabrik şantiye alanı kurulacak olup
personelin genel ihtiyaçları burada karşılanacaktır. İçme ve kullanma suyu ise bedeli
karşılığı tankerlerle sahaya getirilecektir. Çalışan personelden kaynaklanacak evsel
nitelikli atık sular için paket arıtma tesisi kurulacak olup arıtma tesisi arıtma suyu sulama
ve tozlanmaya karşı kullanılacaktır. Atık sular Ersiz Deresi’ne deşarj edilecektir. Evsel
nitelikli katı atıklar ise şantiye alanında uygun yerlere konulacak ağzı kapaklı çöp
bidonlarında biriktirilecek olup ilgili belediyenin katı atık toplama siteminde bertaraf
edilmesi sağlanacaktır. İletme aşamasında ise idari ve sosyal tesislerden kaynaklana
atıklar için sızdırmaz fosseptik inşa edilecek olup vidanjörle boşaltılacaktır. İşletme
aşamasında kurulacak santraller için fosseptik yaptırılacaktır.Proje kapsamında kırmaeleme tesisi ve beton santrali kurulmaycaktır.
İnşaat aşamasında kullanılan araç ve ekipmanlardan kaynaklanan ve işletme
aşamasında oluşacak atık yağlar, tehlikeli atıklar, ambalaj atıkları, ömrünü tamamlamış
lastikler ve tehlikeli atıklar için proje alanında hava şartlarından korumalı ve zemini
betonarme bir alanda cinslerine göre biriktirilecek olup lisanlı geri dönüşüm tesislerine
bedeli karşılığı verilecektir. Proje kapsamında çalışacak araçların yakıt ikmalleri ise proje
güzergâhına yakın bölgelerde yer alan ruhsatlı akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır.
Proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde yaptırılacak
olup yakıt ikmalleri, proje güzergâhına yakın bölgelerde yer alan ruhsatlı akaryakıt
istasyonlarında yapılacaktır.
İnşaat süresince iş makinelerinden oluşacak gürültü ve patlatmadan
kaynaklanacak vibrasyon için ve işletme aşamasında santral binası içinde jeneratör ve
türbinlerden kaynaklana gürültü için 11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği Tüzüğü” Madde 22’de belirtilen önlemler alınarak işçilerin gürültüden
etkilenmemeleri sağlamak için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu
araç ve gereçler verilecektir. Ayrıca yatırımcı firma tarafından kişisel koruyucu ekipman
kullanımı zorunlu kılınacaktır.
İşletme aşamasında sucul yaşamın devamı için dere yatağına gerekli olan
cansuyu bırakılacak olup cansuyu debilerinin ölçümü için DSİ Bölge Müdürlüğünün uygun
gördüğü yerlere AGİ’ler kurulacak olup düzenli veri aktarımı yapılacaktır.
2
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
I
PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje Konusu Faaliyetin Tanımı, Ömrü,
Hizmet Amaçları, Projede Kullanılacak Tesislere Ait Karakteristik Verileri Gösteren
Tablo ( Su Alma Kotu,Türbin Eksen Kotu,Brüt Düşü,Santral Tipi, Net Düşü Türbün
Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü, Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder
Enerji, Toplam Enrji, Proje Debisi,Türbin Verimi,Jeneratör Verimi, Trafo Verimi Vb.),
Pazar Veya Hizmet Alanları Ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik Ve Sosyal Yönden
Ülke, Bölge Ve/Veya İl Ölçeğinde Önem Ve Gereklilikleri,( Proje alanı çevresindeki
su kaynaklarının görünebileceği, ölçekte renkli harita üzerinde su kaynakları yerleri
ve proje alanına mesafeleri,Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin
DSİ tarafında onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve
buna ilşkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında ilgi)
Aydın Regülatörü ve HES Projesi; Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisinde, ATAHES Müş. Müh. Enj. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından,
Tortum G46-c2 numaralı 1/25000 ölçekli paftada yer almaktadır.
Proje Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745 m kotları
arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078.00 m talveg kotunda, 1080.00 m kret
kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520.00
m uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu
çıkışında yer alan 850 mm çaplı 1685.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen
kotunda yer alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz
Deresi suları turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına
bırakılmaktadır.
Santralın kurulu gücü 5,05 MWm/4,90 MWe ve santralden üretilecek toplam enerji
16.11 GWh olarak belirlenmiştir.
13.0 m uzunlukta, 2.0 m yüksekliğinde tirol tipi su alma yapısıyla Ersiz Deresinden
alınacak sular doğrudan iletim hattına iletilecektir. İletim hattına bağlanması “Coanda
Izgara” yapısı sayesinde mümkün olmakta ve bu ızgara ile 1.0 mm den büyük olan
parçacıkların tamamı ve 0.50 mm ile 1.0 mm arasındaki parçacıkların %90 ını nehirde
kalmaktadır. 1078.00 m talveg kotunda konuşlanacak regülatörün sağ sahilinde 0.80 m
genişlikte balık geçidi öngörülmüştür.
Aydın regülâtörüyle çevrilen sular 2520 m uzunluğunda ve 1200 mm çaplı korige
boru şeklindeki iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilecektir. İletim borusu güzergahı
boyunca 6.50 m genişliğinde servis yolu olarak da kullanılabilecek platform açılacaktır.
Yükleme havuzu, 3.40 x 6.00 x 16.00 m ebadında olup suyu cebri boruya
verecektir. Yükleme havuzunun hacmi yaklaşık 200 m³’tür.
Yükleme havuzundan çıkışta eksen kotu: 1071.15 m olan iç çapı Ø850 mm çelik
borudan imal edilecek cebri borunun uzunluğu L=1685 m’dir. Cebri boru et kalınlığı 8-12
mm arası değişmektedir.
Santral binası içinde iki adet yatay eksenli Pelton türbin olup, toplam kurulu gücü
4.90 MW e’dır. Türbin ve gerekli elektromekanik ekipman ihtiva eden santral binası
boyutları 15.00 x 35.00 m x m yaklaşık yüksekliği 11.00 m dir.
Aydın Hidroelektrik Santralinin toplam kurulu gücü 5,05 MWm/4,90 MWe olup,
8.550.809 TL yatırım ile yıllık toplam 16.11 GWh enerji üretilecektir.
3
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aydın Regülatörü ve HES Projesi ’nin yapımı için kredi kullanılacak olup ÇED
Yönetmeliği’nin 24. Madde(b) bendi” Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliğine tabi
olmayan veya Seçme Eleme Kriterlerine tabi projelere kredi almak ve benzeri finansal
nedenlerle proje sahibinin talebi üzerine bakanlığın uygun gördüğü projeler” gereğince
Aydın Regülatörü ve HES Proje’si ÇED Yönetmeliği Ek-I “Çevresel Etki Değerlendirmesi
Uygulanacak Projeler” Listesi kapsamında değerlendirilmiştir.
Söz Konusu proje için; 16/01/2014 tarihinde Artvin İli, Yusufeliı İlçesi, Kılıçkaya
Beldesi’nde Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenmiştir. Buna müteakip 20/01/2014
tarihinde Kapsam Belirleme ve Özel Format Toplantısı düzenlenmiş olup, toplantıda
komisyon tarafından belirlenen özel Format’a göre iş bu ÇED Raporu hazırlanmıştır.
I.1
Proje Konusu Faaliyetin Tanımı, Ömrü
Söz konusu olan Aydın Regülatörü ve HES Projesi; Artvin İli, Yusufeli İlçesi,
Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde, ATAHES Müş. Müh. Enj. San. ve Tic. Ltd. Şti.
tarafından, Karadeniz Bölgesi, Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları
içersinde; Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde yapımı ve işletilmesi
planlanmaktadır.
Proje alanın yer aldığı Kılıçkaya Beldesi, İlçe Merkezi’ne yaklaşık olarak 13 km.
uzaklıktadır. Proje sahasına ulaşım Artvin-Yusufeli devlet karayolu ile sağlanır. Proje
alanı, 1/25 000 ölçekli; Tortum G46-c2 numaralı paftada almakta olup, proje alanı yer
bulduru haritası Ek-1’de, topografik harita Ek-3’ de verilmiştir.
Santralın kurulu gücü 5,05 MWm/4,90 MWe ve santralden üretilecek toplam enerji
16.11 GWh olarak belirlenmiştir.
Projenin toplam yatırım maliyeti 8.550.809 TL olup, inşaatın toplam süresi 2 yıl,
proje ömrü ise 50 yıl olarak öngörülmektedir.
I.2
Projenin Hizmet Amaçları, Pazar Veya Hizmet Alanları Ve Bu Alan İçerisinde
Ekonomik Ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge Ve/Veya İl Ölçeğinde Önem Ve Gerekliliği
Türkiye’de yılda yağan ortalama 652 mm yağıştan akışa geçen suların ekonomik
olarak değerlendirilmesi durumunda yılda 124 TWh hidrolik enerji üretebilmek
mümkündür. Sanayileşmesi hızla gelişen buna bağlı olarak da enerji ihtiyacı hızla artan
ülkemizde bu potansiyelin tamamının bir an önce hizmete sunulması gerekmektedir.
Hidrolik enerji potansiyeli açısından zengin sayılabilecek bir durumda olan
ülkemizde hidrolik potansiyelden yeterince faydalanıldığı söylenemez. Bugün için
ekonomik olarak değerlendirilebilecek potansiyelin ancak %39’lar civarında bir bölümünün
hizmete alındığı ülkemizde, her türlü imkânın kullanılarak büyük küçük tüm hidrolik enerji
potansiyelinin hizmete sunulması gerekmektedir.
Hidroelektrik santrallerin üretimi, yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl
toplam üretim içindeki payı değişim göstermekle birlikte, Türkiye’de elektrik enerjisinin
yaklaşık %30-40’ı sudan üretilmektedir.
TEİAŞ Genel Müdürlüğü, APK Dairesi Başkanlığı, Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık
Üretim Kapasitesi Projeksiyonu (2011-2020) göre; Türkiye elektrik enerjisi brüt tüketimi
(Türkiye brüt üretimi +dış alım –dış satım) 2009 yılında %2 azalarak 194,1 Milyar kWh,
2010 yılında ise %8,4 artış ile 210,4 Milyar kWh olarak gerçekleşmiştir. Türkiye net
4
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
tüketimi (iç tüketim, Şebeke kaybı ve kaçaklar hariç) 2009 yılında 156,9 Milyar kWh, 2010
yılında ise 169,4 Milyar kWh olmuştur.
2010 yılı için yaşanan ekonomik krizin etkisi de dikkate alınarak hazırlanan üretim
programında 202,7 Milyar kWh olarak tahmin edilen Türkiye toplam elektrik tüketimi
yaşanan ekonomik krizin etkilerinin azalmasıyla revize edilerek 209 Milyar kWh olarak
belirlenmiş ancak talep bir önceki yıla göre %8,4 artışla 210,4 Milyar kWh olarak
gerçekleşmiştir (Bkz. Tablo1). 2010 yılı sonu itibariyle Türkiye toplam kurulu gücü
49.524,1 MW olup, bu gücün kuruluşlara göre dağılımı Tablo2’de verilmiştir.
Tablo 1: 2010 Yılı Türkiye Elektrik Programı ve Gerçekleşmesi ( GWh)
KURULUŞLAR
2010 YILI
PROGRAMI
2010 YILI
GERÇEKLEŞME
2010 YILI
KURULUŞLARA
EÜAŞ SANT.
82.080
79.258
37,5
EÜAŞ’A BAĞLI ORT. SANT.
MOBİL SANTRALLER
İŞLETME HAKKI DEV. SANT.
20.000
0
3.844
16.274
0
4.324
7,7
0,0
2,0
YAP-İŞLET DEVRET SANTRALLER
YAP-İŞLET SANTRALLER
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ
14.255
49.380
59.865
13.576
45.218
40.110
6,4
21,4
19,0
OTOPRODÜKTÖRLER
EÜAŞ DIŞINDAKİ ÜRETİM TOPLAMI
15.096
162.440
12.448
131.950
5,9
62,5
TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI*
TÜRKİYE TÜKETİMİ
245.240
202.730
211.208
210.434
100,0
Kaynak: TEİAŞ Genel Müdürlüğü, APK Dairesi Başkanlığı, Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasitesi
Projeksiyonu (2011-2020)
Tablo 2: 2010 Yılı Türkiye Kurulu Güç Dağılımı
KURULU GÜÇ
(MW)
KURULUŞLAR
TOPLAM GÜÇ
(MW)
KURULUŞLARA
GÖRE DAĞILIM
(%)
20.368,8
41,1
3.834,0
7,7
650,1
1,3
TERMİK
8.690,9
HİDROLİK
11.677,9
TERMİK
3.834,0
TERMİK
620,0
HİDROLİK
30,1
MOBİL SANTRALLER
TERMİK
262,7
262,7
0,5
YAP-İŞLET SANTRALLER
TERMİK
6.1001,8
6.101,8
12,3
TERMİK
1.449,6
HİDROİK
972,4
2.439,4
4,9
RÜZGAR
17,4
TERMİK
8,721,7
HİDROİK
2.606,7
12.724,2
25,7
3.143,1
6,3
EÜAŞ SANT.
EÜAŞ’A BAĞLI ORTAKLIK SANTRALLERİ
İŞLETME HAKKI DEV. SANT.
YAP-İŞLET SANTRALLER
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ
JEOTERMAL
OTOPRODÜKTÖRLER
94,2
RÜZGAR
1.301,6
TERMİK
2.597,7
HİDROİK
544,2
RÜZGAR
1,2
5
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
TERMİK
32.278,5
HİDROİK
15.831,2
TÜRKİYE TOPLAM KURULU GÜÇ
49.524,1
JEOTERMAL
100,0
94,2
RÜZGAR
1.320,2
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasitesi Projeksiyonu (2011-2020), Kasım-2011
TEİAŞ’ın raporunda yapılan talep tahmin sonuçlarına göre; mevcut sisteme ilave
3.476 MW inşa halindeki kamu ve 11.893 MW inşa halindeki özel sektör üretim tesislerinin
öngörülen tarihlerde işletmeye girmeleriyle proje üretimlerine göre yüksek elektrik enerji
talebi; 2018 yılından itibaren, güvenilir üretimlerine göre 2016 yılından itibaren ve düşük
elektrik enerji talebi ise 2019 yılından itibaren, güvenilir üretimlerine göre 2017 yılından
itibaren karşılanmadığı belirlenmiştir.
TEİAŞ, “Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretimi Kapasitesi Projeksiyonu raporuna
göre sonuç olarak; “Çalışma döneminde işletmeye gireceği kabul edilen kapasiteler
dikkate alındığında beklenen talebin yüksek oranda gerçekleşmesi durumunda güvenilir
üretim kapasitesine göre 2016 - 2017 yıllarında elektrik enerjisi açığı beklendiğinden ve
üretim tesisinin inşaat süreleri tesisin tipine göre 3-5 yıl arasında olabileceği dikkate
alındığında ivedilikle EPDK’da lisans almış ancak işletmeye giriş tarihi belirsiz olan ve
lisans alma aşamasına gelinmiş ama işletmeye giriş tarihi belirsiz projelerden oluşan
uygun üretim yatırımlarından yeni ilave kapasitenin 2016 yılından itibaren devrede
olabilecek şekilde sisteme dahil edilmesi için bugünden önlemlerin alınması
gerekmektedir.” denilmektedir.
Hidroelektrik santrallerinin ilk kurulum maliyetleri yüksek olmasına rağmen, işletme
maliyetleri düşüktür. Kullanım kolaylığı, istendiği anda diğer enerji türlerine
dönüştürülebilmesi ve günlük hayattaki yaygınlığından dolayı, bir ülkede fert başına enerji
tüketimi, o ülkenin kalkınmışlık seviyesinin ve dolayısıyla da yaşam standardının bir
göstergesi olarak kabul edilmektedir.
Tablo 3: Aydın Regülatörü ve HES Projesi Yatırım Bedeli Tablosu
KALEMLER
Derivasyon ve Batardolar
Regülatörler
İletim Hatları
Yükleme Havuzu ve Vana Odası
Cebri Boru ve Mesnetleri
Servis Yolları
Şantiye Tesisleri
Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı
İNŞAAT İŞLERİ
HİDROMEKANİK EKİPMAN
İNŞAAT GENEL TOPLAM
ENERJİ NAKİL HATTI
ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT
ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT TOPLAMI
KEŞİF BEDELİ
BİLİNMEYENLER
TOPLAM TESİS BEDELİ
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
(9)
(10)
(1)
(2)
(3)
(4)=(2)+(3)
(5)=(1)+(4)
(6)=(1)Χ0.10+(4)Χ0.05
(7)=(5)+(6)
TOPLAM BEDEL
(TL)
32.000
244.196
1.470.385
154.207
321.645
32.000
80.000
1.202.281
3.536.715
1.945.839
5.482.554
48.000
2.352.000
2.400.000
7.882.554
668.255
8.550.809
Tablo3’den görüleceği üzere 8.550.809 TL yatırım ile Aydın HES tesislerinin
devreye girmesi ile mevcut durum akımları ile 16.11 GWh, enerji üretilecektir. Projenin
gerçekleştirilmesiyle,
hem Ülke ekonomisine hem de Bölge ekonomisine katkı
sağlanacak olup, projenin faaliyete geçmesi ile bölgede yeni bir iş imkanı yaratılacaktır.
6
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
II
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU
II.1
Projenin Yeri (İlgili Valilik veya Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış
Olan Proje Yerinin, Lejant ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzeni
Planı ve İmar Planı Üzerinde Gösterimi ( Bu Planların Yoksa Mevcut Arazi Kullanım
Haritası Üzerinde Gösterimi)
Aydın Regülatörü ve HES projesi; Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisinde ve Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerindedir. Kılıçkaya
Beldesi’nin Artvin iline uzaklığı yaklaşık 60 km.dir. Proje sahası, 1/25 000 ölçekli; G46-c2
paftasında yer almaktadır. Proje alanını gösterir Yer Bulduru Haritası EK:1 de verilmiştir.
Şekil 1: Proje Alanı Yer Bulduru Haritası
7
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje alanına Artvin Yusufeli karayolu ile her mevsim sorunsuz ulaşmak
mümkündür. Proje Sahası’na ait uydu görüntüsü aşağıda verilmiştir.
Şekil 2: Proje Alanı Uydu Görüntüsü
Kaynak: Google Earth
Artvin G-46 plan paftasına ait onaylı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Legand
ve Plan Notu EK:4’ de verilmiştir. Şekil 3’de proje alanı yeri gösterilmiştir. Buna göre Proje
sahasının hemen hemen tamamı ormanlık alan içerisinde kalmaktadır.
Şekil 3: G46 Paftasına Ait Çevre Düzeni Planında Proje Sahasının Gösterimi
8
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Artvin G-46 plan paftasına ait onaylı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Pafta
notunda; “5.18 Bu plan ile belirlenen planlama alt bölgeleri içinde veya dışında olması
halinde güvenlik, sağlık, eğitim v.b. sosyal donatı alanları, Belediye hizmet alanları, büyük
kentsel yeşil alanlar, kent veya böge/havza bütününe yönelik her türlü atık bertaraf
tesisleri ve bunlarla entegre geri kazanım tesisleri, arıtma tesisleri, sosyal ve teknik
altyapı, karayolu, demiryolu, havaalanı, baraj, enerji üretimi, enerji iletimi ve doğalgaz
değolamasına ilişkin imar planları; bu planın koruma, gelişme ve planlama ilkelerine, İlgili
kurum ve kuruluşların görüşlerine uyularak ilgili idaresince yapılır ve onaylanır. Söz
konusu kullanımlardan ÇED Yönetmeliği kapsamında kalanlar için, “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Olumlu.” veya “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir.” kararının
bulunması, ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında olanlar için ise, ilgili kurum ve kuruluşların
uygun görüşü olması kaydı ile çevre düzeni planı değişikliğine gerek olmaksızın alt ölçekli
planları ilgili idaresince hazırlanır ve onaylanır. Onaylanan planlar sayısal ortamda veri
tabanına işlenmek üzere Bakanlığa gönderilir. Söz konusu tesisler/tesis alanları amacı
dışında kullanılamazlar.” denilmektedir.
Aydın Regülatörü ve HES projesine ait üretim tesisleri ve iletim hatlarının inşa
edilebilmesi için kamulaştırma işlemleri tamamlandıktan sonra 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun 26. ve 44. Maddeleri ile 02.11.1985/18916 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği” (02.09.1999-20804 tarih ve sayılı R.G.’de
yayımlanan değişiklik dikkate alınarak) 37. Maddesi ve 02.11.1985-18916 tarih ve sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği (19.08.2008/26972,
13.07.2000/24108, 26.11.2011/28124 ve 03.04.2012/28253 tarih ve sayılı R.G.’lerde
yayımlanan değişiklikler dikkate alınarak) 59. maddesi gereğince, tesisin yerleşim yeri ve
iletim hattına ait imar planları hazırlatılacaktır.
25.07.2010 tarih ve 27652 sayılı Resmi Gazete’de (19.03.2007-2007/11882,
29.06.2010-2010/671, 23.05.2011-2011/1900 ve 12.03.2012-2012/2954 tarih ve sayılı
Bakanlar Kurulu kararları dikkate alınarak) yürürlüğe giren “İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik” Madde 14 “Hidroelektrik Santraller” uyarınca aynı
yönetmeliğin Ek II. Listesinde 2. sınıf Gayri Sıhhi Müesseseler kapsamında
değerlendirilecek olup gayri İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır.
Proje kapsamında yapılacak faaliyetler dolayısı ile köy yada mahalle yollarında,
şebeke suları veya hatlarında meydana gelecek her türlü zarar-ziyanın Yatırımcı Firma
tarafından karşılanacağı iş bu rapor ile taahhüt altındadır. Yatırımcı Firma bu tahhütünü
Proje faaliyete geçmen önce İl Özel İdaresine yazılı olarak bildirecektir.
Aşağıda proje birimlerinin yerlerini gösterir fotoğraflar aşağıda verilmiştir.
9
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 4: Aydın HES Regülatör Alanı Genel Görünümü
Şekil 5: Aydın HES İletim Hattı Güzergahı Görünümü
10
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 6: Aydın HES Santral Yeri Görünümü
II.2
Proje Kapsamında Ünitelerin Konumu (Bütün İdari Ve Sosyal Teknik Altyapı
Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının ve Varsa
Memba ve Mansabındaki Diğer Projelerle Birlekte Vaziyet Planı Üzerinde 1/25.000’lik
Haritada Gösterimi, (Bunlar İçin Belirlenen Kapalı Ve Açık Alan Büyüklükleri Proje
Kapsamında Yer Alan Geçici Ve Nihai Depolama Alanlarının 1/2.000, 1/5.000, 1/5.000
Ve/Veya 1/1.000’lik Haritalar Üzerinde Gösterimi), Şantiye Yerleşim Planı, Hafriyat
Döküm Sahaları, Regülatör, İletim Tüneli/Kanalı, Yükleme Havuzu, Cebri Boru,
Santral Binası,(birbirleri ile olan mesafeleride belirtilmesi) Kırme – Eleme ve Beton
Santrali (yapılması düşünülüyorsa) v.b. Yapılara ait Plan Ve Kesitler İle Yağış Alanı
ve Akım Gözlem İstayonlarını Gösterir Çizimler Teknik Resim Standartlarına Uygun
Olarak, Proje Ünitelerinin Yerlerini(koordinatlarını) İçeren Sayısal CD (ED 50
formatında)
Aydın Regülatörü ve HES projesi; Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisinde ve Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerindedir. Proje sahası,
1/25 000 ölçekli; G46-c2 paftasında yer almaktadır. Proje alanını gösterir Yer Bulduru
Haritası Ek-1 de verilmiştir. 1/25.000 Ölçekli Topografik Haritası Ek-3 de verilmiştir.
Projeye ait plan ve kesitler Ek-5 de verilmiştir.
11
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
II.2.1
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu
Proje Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745 m kotları
arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078.00 m talveg kotunda, 1080.00 m kret
kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520.00
m uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu
çıkışında yer alan 850 mm çaplı 1685.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen
kotunda yer alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz
Deresi suları turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına
bırakılmaktadır.
Proje birimlerin yer aldığı koordinatlar aşağıda verilmiştir.
Tablo 4: Regülatör Alanı Koordinatları
PROJ
E ÜNİTE
YERLERİ
REGÜLATÖR
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
Y
709107.461
709171.442
709171.442
709107.461
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
X
4509975.335
4509975.335
4509907.089
4509907.089
Enlem
40,7125895
40,7125733
40,7119591
40,7119753
Boylam
41,4752633
41,4760201
41,4759973
41,4752406
4.366 m2
Tablo 5: Santral Alanı Koordinatları
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
SANTRAL
1
2
3
4
ALAN
Y
706556.985
706629.392
706629.392
706556.985
X
4512046.059
4512046.059
4511981.057
4511981.057
4.706 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7318702
41,4457784
40,7318520
41,4466351
40,7312670
41,4466136
40,7312852
41,4457570
Tablo 6: Yükleme Havuzu Alanı Koordinatları
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39Ölçek
0
Faktörü: 6 lik
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
YÜKLEME
HAVUZU
1
2
3
4
ALAN
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Y
X
Enlem
Boylam
707639.179
707643.946
707643.946
707639.179
4510771.285
4510771.285
4510767.401
4510767.401
40,7201247
40,7201234
40,7200885
40,7200897
41,4581600
41,4582164
41,4582151
41,4581587
20 m2
12
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 7: İletim Hattı Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
İLETİM HATTI
1
707630.553
4510779.212
40,7201982
41,4580606
2
707644.164
4510801.077
40,7203915
41,4582288
3
707730.671
4510781.863
40,7201968
41,4592458
4
707761.012
4510799.107
40,7203443
41,4596104
5
707803.198
4510807.942
40,7204132
41,4601124
41,4604030
6
707828.760
4510772.328
40,7200862
7
707880.771
4510739.361
40,7197764
41,4610073
8
707930.366
4510697.134
40,7193838
41,4615800
9
708028.394
4510726.058
40,7196194
41,4627492
10
708094.978
4510769.080
40,7199898
41,4635511
11
708153.855
4510769.080
40,7199749
41,4642476
41,4646727
12
708189.554
4510777.475
40,7200414
13
708239.035
4510761.489
40,7198851
41,4652527
14
708340.693
4510615.259
40,7185433
41,4664066
15
708346.611
4510571.390
40,7181469
41,4664621
16
708353.162
4510573.529
40,7181645
41,4665403
17
708348.658
4510824.709
40,7204263
41,4665705
18
708378.612
4510877.543
40,7208943
41,4669424
41,4680151
19
708469.973
4510853.300
40,7206530
20
708516.644
4510765.176
40,7198480
41,4685378
21
708545.031
4510765.176
40,7198408
41,4688736
22
708596.085
4510728.920
40,7195016
41,4694655
23
708661.334
4510714.781
40,7193578
41,4702327
24
708738.143
4510717.624
40,7193639
41,4711422
41,4714702
25
708767.029
4510676.646
40,7189878
26
708755.670
4510630.677
40,7185770
41,4713206
27
708796.734
4510393.617
40,7164330
41,4717273
28
708856.424
4510266.159
40,7152707
41,4723909
29
708977.883
4510176.850
40,7144361
41,4737978
30
709050.423
4509988.367
40,7127213
41,4745930
31
709139.989
4509950.187
40,7123549
41,4756397
41,4754913
32
709128.225
4509922.590
40,7121095
33
709026.984
4509965.746
40,7125236
41,4743082
34
708953.038
4510157.881
40,7142717
41,4734976
35
708832.496
4510246.516
40,7151000
41,4721014
36
708767.861
4510384.535
40,7163585
41,4713828
37
708725.035
4510631.761
40,7185945
41,4709585
38
708734.621
4510670.551
40,7189412
41,4710848
41,4709528
41,4701911
39
708722.995
4510687.043
40,7190926
40
708658.670
4510684.662
40,7190874
13
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
41
708583.725
4510700.902
40,7192526
41,4693100
42
708535.462
4510735.176
40,7195733
41,4687505
43
708498.585
4510735.176
40,7195826
41,4683142
44
708449.601
4510827.668
40,7204274
41,4677656
45
708393.292
4510842.609
40,7205762
41,4671044
46
708378.816
4510817.075
40,7203500
41,4669247
41,4668879
47
708383.162
4510551.764
40,7179610
48
708321.694
4510531.698
40,7177960
41,4661541
49
708311.930
4510604.076
40,7184499
41,4660627
50
708220.180
4510736.053
40,7196609
41,4650212
51
708188.284
4510746.359
40,7197617
41,4646473
52
708157.335
4510739.080
40,7197040
41,4642788
53
708103.827
4510739.080
40,7197175
41,4636458
41,4628896
54
708041.037
4510698.510
40,7193683
55
707923.281
4510663.765
40,7190853
41,4614851
56
707862.929
4510715.152
40,7195630
41,4607882
57
707807.783
4510750.105
40,7198915
41,4601475
58
707790.220
4510774.573
40,7201162
41,4599478
59
707771.755
4510770.706
40,7200860
41,4597281
41,4592918
60
707735.448
4510750.071
40,7199094
61
707658.403
4510767.183
40,7200829
41,4583860
62
707656.022
4510763.358
40,7200491
41,4583566
Tablo 8: Cebri Boru Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
CEBRİ BORU
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706603.605
706640.836
706831.414
706951.101
707071.908
707358.672
707408.291
707648.236
707630.121
707383.600
707332.418
707051.225
706927.175
706806.155
706617.318
706579.094
4512024.310
4511971.557
4511758.238
4511505.465
4511415.189
4511076.970
4510944.770
4510782.384
4510758.470
4510925.183
4511061.546
4511393.194
4511485.893
4511741.483
4511952.853
4512007.011
14
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7316627
40,7311786
40,7292108
40,7269057
40,7260628
40,7229466
40,7217442
40,7202223
40,7200116
40,7215742
40,7228144
40,7258701
40,7267356
40,7290664
40,7310162
40,7315132
41,4463228
41,4467459
41,4489303
41,4502628
41,4516622
41,4549429
41,4554861
41,4582708
41,4580486
41,4551876
41,4546272
41,4514103
41,4499733
41,4486259
41,4464615
41,4460271
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 9: Şantiye Sahası Alanı Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
ŞANTİYE SAHASI
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706160.000
4512110.000
706400.000
4512110.000
706160.000
4512030.000
706400.000
4512030.000
19.200 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7325452
41,4411024
40,7324851
41,4439421
40,7318251
41,4410761
40,7317650
41,4439157
Tablo 10: Kazı Depo Sahası1 Alanı Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 1
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706400.000
4511600.000
706400.000
4511700.000
706630.000
4511700.000
706630.000
4511600.000
23.000 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7278949
41,4437740
40,7287949
41,4438070
40,7287372
41,4465281
40,7278372
41,4464951
Tablo 11: Kazı Depo Sahası2 Alanı Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 2
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
708300.000
4510200.000
708000.000
4510200.000
708000.000
4510500.000
708300.000
4510500.000
90.000 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7148161
41,4657873
40,7148919
41,4622387
40,7175920
41,4623383
40,7175162
41,4658870
Tablo 12: Kazı Depo Sahası3 Alanı Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 3
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
708700.000
4510300.000
708480.000
4510300.000
708480.000
4510620.000
708700.000
4510620.000
70.400 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7156149
41,4705519
40,7156706
41,4679497
40,7185507
41,4680561
40,7184950
41,4706585
II.2.2
Şantiye Yerleşim Planı, Hafriyat Döküm Sahaları, Santral, Regülatör, Kanal,
Tünel, Yükleme Havuzu, Cebri Boru, Santral Binası, Şalt Sahası..vb. Yapılara Ait
Plan ve Kesitler
Şantiye alanı, Kazı Fazlası Malzeme Alanları, santral, kanal, yükleme havuzu,
cebri boru, santral binası, şalt sahası vb. yapıların yerleri Ek-3’de verilen Topografik Harita
üzerine işlenmiş olup, Proje yapılarına ait plan ve kesitler Ek- 5’de verilmiştir.
15
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Projeye yönelik belirtilen yapı ve tesislerin dışında herhangi bir yapı ya da tesis
kurulması durumunda İl Özel İdare’den Yapı Ruhsatı alınacaktır. Yapı Ruhsatı’nın
alınabilmesi için 1/1.000 Ölçekli Mevzii İmar Planı hazırlatılacaktır.
II.2.3
Yağış Alanı ve Akım Gözlem İstasyonları
Proje alanı ve civarında yer alan akım gözlem istasyonu konumlarını gösterir harita
Şekil 7’ de verilmiştir.
Projenin yer aldığı Ersiz Deresi üzerinde herhangi bir akım gözlem istasyonu yer
almamaktadır. Bu nedenle proje su temini çalışmalarında civar istasyonlardan akım
verileri proje sahasına alan oranı metodu ile taşınanacaktır. Proje sahası ve civarında yer
alan AGİ ler incelendiğinde DSİ 23-26 Büyükçay-Uzunkavak AGİ verilerinin proje sahası
akımlarını temsil edebileceği tespit edilmiştir. DSİ 23-26 AGİ drenaj alanı 110.1 km2, kotu
1850.0 m ve akış yüksekliği 595.0 mm dir. 1980-2011 su yılları aralığında 2003 yılı hariç
kesintisiz DSİ 23-26 AGİ nin kaydedilmiş aylık ve yıllık ortalama akımları Tablo 13’de
verilmiştir.
Şekil 7: Proje Alanı ve Civarı Akım Gözlem İstasyonları
16
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 13: DSİ 23-26 AGİ Yıllık ve Aylık Ortalama Akımlar
Şekil 8: DSİ 23-26 AGİ Yıllık ve Aylık Ortalama Akım Grafiği
17
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
III
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI
III.1
Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı, Finans Kaynakları, Bu
Kaynakların nereden Temin Edileceği,
Aydın Regülatörü ve HES Projesi enerji üretimi amaçlı bir proje olup, taşkın
önleme ve sulama amaçlı olarak projelendirilmemiştir. Proje maliyetini oluşturan ana
birimler; regülatörler, santral binası, yükleme havuzu, cebri boru ile iletim hattı yapılarıdır.
Projenin ana hatları hayata geçirilirken kredi kullanılacaktır.
Maliyet hesapları içerisinde inşaat işleri için “DSİ Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat
Daire Başkanlığı 2012 Birim Fiyatları” kullanılmıştır. Birim fiyat cetvelinde olmayan
imalatların birim fiyatları, imalatçı firmaların benzer projeleri için verdikleri fiyatlar esas
alınarak ve günümüz fiyatlarına indirgenerek belirlenmiştir.
Gelirler, DSİ Genel Müdürlüğünün standartlarına göre ve piyasa fiyatı olarak iki
farklı şekilde hesaplanmıştır. DSİ standartlarına göre Güvenilir Enerji Birim Fiyatı 6.00
¢/kWh, , Sekonder Enerji Birim Fiyatı ise 3.30 ¢/kWh olarak belirlenmiştir. Enerji
Piyasasına göre ise güvenilir ve sekonder olarak bir ayrım yapılmaksızın 8.00 ¢/kWh
olacak şekilde hesaplamalar yapılmıştır.
Tablo 14: Aydın HES Projesi Yatırım Bedelleri
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
(9)
(10)
(1)
(2)
(3)
TOPLAM
BEDEL
(TL)
32.000
244.196
1.470.385
154.207
321.645
32.000
80.000
1.202.281
3.536.715
1.945.839
5.482.554
48.000
2.352.000
(4)=(2)+(3)
2.400.000
(5)=(1)+(4)
(6)=(1)Χ0.10+(4)Χ0.05
(7)=(5)+(6)
7.882.554
668.255
8.550.809
KALEMLER
Derivasyon ve Batardolar
Regülatörler
İletim Hatları
Yükleme Havuzu ve Vana Odası
Cebri Boru ve Mesnetleri
Servis Yolları
Şantiye Tesisleri
Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı
İNŞAAT İŞLERİ
HİDROMEKANİK EKİPMAN
İNŞAAT GENEL TOPLAM
ENERJİ NAKİL HATTI
ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT
ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT
TOPLAMI
KEŞİF BEDELİ
BİLİNMEYENLER
TOPLAM TESİS BEDELİ
III.2
Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması Ve Zamanlama Tablosu
Aydın Regülatörü ve HES Projesi’ne ait iş akım şeması tablosu aşağıda
verilmiştir. Projenin inşaat öncesi dönemi 12 ay, inşaat dönemi ise 24 ay olarak
öngörülmektedir.
18
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 15: Aydın HES Projesi Zamanlama Tablosu
19
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
III.3
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Projenin Fayda-Maliyet Analizi
Projenin ekonomi yönünden değerlendirilmesinde DSİ kabul ve
kullanılacaktır. Buna göre;
kriterleri
Proje ekonomik ömrü 2 yıllık inşaat süresinden sonra 50 yıl olacaktır.
Enerji projelerinde iskonto oranı %9.5 alınacaktır.
Değerlendirme inşaat başlangıç yılındaki bugünkü değerlere göre
yapılacağından inşaat süresince kredi faizleri dikkate alınmayacaktır.
Giderlerin hesabında KDV, sigorta ve vergiler dikkate alınmayacaktır.
İşletmenin 35. yılında elektromekanik ekipman tesis bedelinin %100’ü kadar
yenileme giderleri alınacaktır.
Yıllık işletme bakım onarım giderleri, personel, işletme, bakım onarım malzeme
giderleri ile genel giderleri ihtiva edecektir.
YILLIK FAYDALAR
Verilmiş olan enerji fiyatlarına göre projenin faydası ve yıllık gelirleri aşağıdaki gibi
hesaplanmıştır;
DSİ kriterlerine göre projenin toplam yıllık faydası 609 120 $ olarak bulunmuştur.
Şirket açısından projenin toplam yıllık faydası 1 288 800 $ olarak bulunmuştur.
YILLIK GİDERLER
İşletme bakım ve onarım giderleri 96,119 $ bulunmuştur. Faiz, yenileme ve
amortisman giderleri 576,712 $ bulunmuştur.Tablo 16’da proje yıllık giderleri tablosu
verilmiştir.
Tablo 16: Aydın HES Projesi Yıllık Giderler Tablosu
20
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
GELİR/GİDER ORANI
DSİ kriterlerine göre Tablo 17’de projenin gider ve gelirleri ve bunların %9.5 faiz
oranı ile bugünkü değerleri hesaplanmış, rantabilite dsi kriterlerine göre:R= 0.882 olarak
bulunmuştur.Şirket açısından rantabilite: 1.866 bulunmuştur.
Tablo 17: Aydın HES Projesi Gelir/Gider Oranı
GİDERLER
YIL
BUGÜNKÜ DEĞER
PROJE
BEDELİ
İŞLETME VE
BAKIM
TOPLAM
(1)
(2)
(3)=(1)+(2)
GELİRLER
(4)
GİDERLER
GELİRLER
n
n
(3)/1.095
(4)/1.095
1
2,193,928
2,193,928
0
2,003,587
0
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
3,727,253
3,727,253
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
1,566,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
0
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
3,108,570
73,209
66,858
61,057
55,760
50,923
46,505
42,470
38,785
35,420
32,347
29,541
26,978
24,638
22,500
20,548
18,765
17,137
15,650
14,293
13,053
11,920
10,886
9,942
9,079
8,291
7,572
6,915
6,315
5,767
5,267
4,810
4,393
4,012
3,664
54,513
3,055
2,790
2,548
2,327
2,125
1,941
1,773
1,619
1,478
1,350
0
981,619
896,456
818,681
747,654
682,789
623,552
569,454
520,049
474,931
433,727
396,097
361,733
330,350
301,689
275,515
251,612
229,783
209,847
191,641
175,015
159,831
145,964
133,301
121,736
111,174
101,529
92,721
84,676
77,330
70,621
64,494
58,899
53,789
49,122
44,860
40,968
37,414
34,168
31,204
28,497
26,024
23,766
21,705
19,821
18,102
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
1,470,000 96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
21
TOPLAM
ENERJİ (GWh)
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
48
49
50
51
52
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
TOPLAM
Toplam Gelir / Toplam Gider = 1.866
1,233
1,126
1,028
939
858
16,531
15,097
13,787
12,591
11,499
16.11
16.11
16.11
16.11
16.11
5,998,133
11,193,416
16.11
İÇ KARLILIK ORANI
DSİ kriterlerine göre Tablo 18’de projenin gelir ve giderlerini eşit yapan faiz oranı
bilgisayarla araştırılarak iç karlılık oranı hesaplanmıştır. İç karlılık oranı;İ.K.O = % 8.113
olarak hesaplanmıştır. Şirket açısından iç karlılık oranı: % 18.816 hesaplanmıştır.
Tablo 18: Aydın HES Projesi İç Karlılık Oranı
GİDERLER
YIL
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
PROJE
BEDELİ
İŞLETME
VE BAKIM
(1)
(2)
2,193,928
3,727,253
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
1,470,000 96,119
96,119
96,119
Bugünkü Değer
TOPLAM
GELİRLER
(ABD DOLARI)
IRR=
18.816
(3)=(1)+(2)
2,193,928
3,727,253
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
1,566,119
96,119
96,119
FARK
(ABD DOLARI)
(4)
0
0
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
22
(5)=(4)-(3)
-2,193,928
-3,727,253
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
-277,319
1,192,681
1,192,681
(6)
-1,846,492
-2,640,214
711,049
598,446
503,674
423,911
356,780
300,279
252,726
212,704
179,020
150,670
126,809
106,727
89,826
75,601
63,628
53,552
45,071
37,934
31,927
26,871
22,615
19,034
16,020
13,483
11,348
9,551
8,038
6,765
5,694
4,792
4,033
3,395
2,857
2,405
-471
1,703
1,434
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
96,119
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,288,800
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
1,192,681
TOPLAM
1,207
1,015
855
719
605
510
429
361
304
256
215
181
152
0
Tablo 19: Aydın HES Proje Depisi Optimizasyon Çalışması Tablosu
III.4
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak,
Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer
Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Projeleri,
Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje
sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi tasarlanan ekonomik, sosyal ve
altyapı anlamında planlanan bir tesis bulunmamaktadır. Ayrıca proje kapsamında kırmaeleme-yıkama tesisi ya da beton santrali kurulmayacaktır.
III.5
Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri
Olan Ve Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi
Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Tesisleri
Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesi için gerekli olan ve proje
sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından; yol, idari ve sosyal tesisler ile şantiye binaları
yapılacaktır. Bu birimlerin kapladıkları alanlar Ek-3’de verilen Topografik Harita’ da
gösterilmiştir.
23
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje sahası Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde kalmaktadır.
Kılıçkaya Beldesine ulaşım asfalt yol ile Yusufeli İlçesinden sağlanmaktadır. Aydın
Regülatörünün bulunduğu bölgeye ulaşım mevcut yol ile sağlanmaktadır. Regülatöre
ulaşmak için kısa yol açılacaktır. Yükleme havuzuna ise iletim hattına paralel yapılacak
olan işletme bakım yolu ile ulaşmak mümkün olacaktır. Aydın HES projesinde yer alan her
santral binası içinde mevcut yol kullanılacak olup inşaat çalışmları için kısa yollar
açılacaktır.
Projenin başlaması ile istihdam edilecek personelin ihtiyaçlarını karşılama için
şantiye sahası alanı içine sosyal tesis ve şantiye binası tesis edilecektir. Yapılar prefabrik
olup iş bitiminde sökülecektir. Şantiye alanı için gerekli iznler alınacaktır. Şantiye sahası
koordinatları Tablo 20’de verilmiştir. Fosseptik çukuru şantiye sahası alanı içine
yapılacaktır.
Tablo 20: Aydın HES Projesi Şantiye Sahası Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
ŞANTİYE SAHASI
1
2
3
4
ALAN
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
706160.000
4512110.000
706400.000
4512110.000
706160.000
4512030.000
706400.000
4512030.000
19.200 m2
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
40,7325452
41,4411024
40,7324851
41,4439421
40,7318251
41,4410761
40,7317650
41,4439157
III.6
Faaliyetin Etki Alanı içinde Kalan Yerleşim Birimlerine Ait Bilgilerin
Verilmesi. Kamulaştırma, Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı, Kamulaştırma
Kapsamında Halkı Bilgilendirme Yöntemlerine İlişkin Bilgi,
Projenin yer aldığı bölgenin büyük kısmı hazine ve orman arazisinde
bulunmaktadır. Çok az bölümü şahıs arazisidir. Bu durumda proje yeri için kamulaştırma
bedeli 320 000 TL (200 000 ABD doları) öngörülmüştür.
Kamulaştırma İşlemleri; özel şahıslara ait taşınmazlarda, 2942 Kamulaştırma
Kanunu (4650 sayılı kanun ile değişik) hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilecektir.
Kamuya ait taşınmazlarda;
Orman Alanlarında 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince 15.092011-2855 tarih ve
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Orman Kanunu 17. ve 18. Maddeleri Uygulama
Yönetmeliği” hükümlerine göre Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi
Başkanlığı’na müracaat edilerek izin alınacaktır.
Hazineye ait arazilerde irtifak hakkının edinilmesi veya kiralama yapılabilmesi için
4628 Sayılı “Elektrik Piyasası Yasası” ve yasaya amir oluşturulan Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu tarafından yayımlanan yönetmelik uyarınca EPDK tarafından
alınacak “Kamu Yararı Kararı” ve bedeli Yatırımcı Firma tarafından ödenmek üzere 1942
sayılı “Kamulaştırma Kanunu”un ilgili maddeleri uyarınca mülkiyet sorunu çözülüp
kamulaştırma yapılacaktır.
Kamulaştırma işlemleri sonrası Nazım ve Uygulama Planları hazırlatılarak 5302
sayılı” İl Özel İdaresi Kanunu” 10-c maddesi kapsamında Artvin İl Özel İdaresi’nden onay
alınacaktır.
24
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kamu kurum ve kuruluşları için yapılan yada yaptırılacak olan HES’ler için, İmar
Kanunu 26. ve 44. Maddeleri Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği 37. Maddesi ve Planlı
Alanlar Tip İmar Yönetmeliği 59. Madde hükümleri gereği, doğrudan enerji üretimine
yönelik yapı tesisleri için Yapı Ruhsatı alınmasına gerek bulunmamaktadır. Bu amaçla
halihazır haritalar ve imara esas Jeoteknik ve Jeolojik Etüt Raporları hazırlatılarak
19.08.2008 tarih ve 10337 ayılı Mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (Afet İşleri Genel
Müdürlüğü) Genelgesi ile 28.09.2011 tarih ve 102732 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
(Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü) Genelgesi doğrultusunda onaylatılacaktır. İmar
Planı yapıldıktan sonra inşaata başlanacağı, ilgili kamu kuruluşunca mülkiyete dair bilgi ile
İl Özel İdaresi’ne bildirilecektir.
III.7
Diğer Hususlar
Bu konu başlığı altında incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
25
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV
Proje Kapsamında Etkilenecek Alanın Belirlenmesi Ve Bu Alan İçindeki
Mevcut Çevresel Özelliklerin Açıklanması ( )
IV.1
Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, (Etki Alanının Nasıl Ve Neye Göre
Belirlendiği Açıklanacak Ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek)
Proje kapsamında kapsamında 1 adet regülatör, 1 adet yükleme havuzu, toplam
2.520 m iletim borusu ve 1 adet santral binası inşa edilecektir.
Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi için projeden kaynaklanan çevresel,
ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkilerin bir arada değerlendirilmesi gerekir. Bu etkilerin
bir kısmı doğrudan bir kısmı da dolaylı ve geçici etkilerdir. Özellikle çevresel etki yaratacak
hava, gürültü, su ve toprak kirlilikleri ile ilgili yönetmelikler de belirlenen sınır değerlerin
altında kalınması taahhüt edildiğinden Proje Etki Alanı; diğer unsurlar (proje alanı
topografyası, jeolojisi, hidrojeolojisi, ekosistemi, istihdamı..vb) göz önüne alınarak
seçilmiştir.
Proje faaliyetinden ekonomik ve sosyal yönden Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya
Beldesi sınırlarında kalan yerleşim birimleri etkilenecektir. Proje alanına en yakın yerleşim
birimi regülatör alanına 125 m mesafedeki Kılıçkaya Belsdesine ait Erbaş ve İmamoğlu
Mahallelerine ait yerleşim birimleridir. Projenin inşaat aşamasında oluşacak gürültü ve toz
nedeniyle inşaat süresi çevre üzerine geçici etkiler olacaktır. Bu etkilerin azaltılması amacı
ile toz perdeleri, alanın sulanması, kullanılan ekipmanın yeni ve bakımlı olası ..vb.
önlemler alınacaktır. Maksimum etki alanı 70 m olarak belirlenmiştir. Tablo 21’ de yakın
yerleşim birimlerine olan mesafeler verilmiştir.
Söz konusu proje alanını ve ünitelerin konumlarını gösterir 1/25.000 ölçekli
Topoğrafik Harita Ek-3’de sunulmuştur.
Tablo 21: Aydın HES Projesi Brirmlerinin Yakın yerleşim Yerlerine Olan Mesafeleri
ÜNİTE
ENYAKIN YERLEŞİM BİRİMİ
MESAFE (m)
YÖNÜ
İmamoğlu Mahallesi
120
Kuzey
Erbaş Mahallesi
125
Yükleme Havuzu
İmamoğlu Mahallesi
1.586
Güney Doğu
Cebri Boru
Kirazlı Mahallesi
900
Kuzey Doğu
250
Doğu
Kuzey Doğu
Aydın HES
Regülatör
İletim Hattı
İmamoğlu Mahallesi
Güney Doğu
Santral
Kirazlı Mahallesi
800
Kuzey Doğu
Şantiye Sahası
Kirazlı Mahallesi
810
Kuzey Doğu
Kazı Depo Sahası 1
Kirazlı Mahallesi
1.100
Kuzey Doğu
810
Güney Doğu
500
Güney Doğu
Kazı Depo Sahası 2
Kazı Depo Sahası 3
İmamoğlu Mahallesi
İmamoğlu Mahallesi

Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan
hususlar itibari ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlardan, araştırma kurumlarında, üniversitelerden veya benzeri
diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili
harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu
ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak
rapora eklenir.
26
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.2
Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel Ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri Ve Doğal
Kaynakların Kullanımı,
IV.2.1
Meteorolojik Ve İklimsel Özellikler
Artvin, Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz Bölümü sınırları içerisinde yer
almaktadır. İklimin karakteristiği, kışların ılık, yazların sıcak ve çok yüksek yağışların sıkça
görülmesidir. Çoruh Nehri ve Cankurtaran Geçidinden gelen nemli hava ile hem
Karadeniz’in etkisi altında bulunmakta hem de yüksek bir arazi yapısına sahip olduğu için
sık sık yağış görülmekte ve sis oluşmaktadır.
Yöredeki Meteoroloji İstasyonu
Proje Alanı için, Artvin İli Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Meteoroloji Bülteni
(1960-2012) kullanılmıştır. (Bkz. EK-7). İstasyonlara ait genel bilgiler Tablo 22’de
erilmiştir.
Tablo 22: Artvin Meteoroloji İstasyonu
Çalışma Süresi
1960-2012
Enlem
41
Boylam
41
Yükseklik
628
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
Basınç
Artvin Meteoroloji İstasyonu tarafından 1960-2012 yılları arasında kaydedilen
basınç verileri ışığında belirlenen aylık ortalama, en düşük ve en yüksek yerel basınç
değerleri sırasıyla sunulmaktadır. Bu veriler doğrultusunda, Artvin İli’nde en yüksek basınç
Kasım ayında, en düşük basınç Temmuz ayında ölçülmüştür.
Tablo 23: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Buhar Basıncı (hPa)
Ortalama Basınç
En Yüksek Basınç(hPa) En Düşük Basınç(hPa)
(hPa)
Ocak
947.5
974.4
923.8
Şubat
946
973.3
924.5
Mart
945
968.3
926.9
Nisan
943.3
966.8
929
Mayıs
943.7
971.7
930.1
Haziran
942.9
967.7
929.8
Temmuz
941.7
963.6
927.3
Ağustos
942.5
961.8
931.8
Eylül
945.3
969.3
932
Ekim
947.8
971.2
933.9
Kasım
948.4
968.3
929.6
Aralık
947.7
973
925
Yıllık
945.15
969.12
928.64
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
Aylar
Sıcaklık
Artvin İlin’de 1960 yılından 2012 yılına kadar ölçülmüş en düşük hava sıcaklığı -0,5
C ( Ocak ), en yüksek hava sıcaklığı ise 25,8 0C (Ağustos)’dir. Aylara göre ortalama
sıcaklık değişimleri Tablo 24’ de verilmiştir.
0
27
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 24: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Sıcaklık Değerleri (°C)
Aylar
Yıllık
I
Ort.
Sıcaklık 2.6
0
( C)
II
III
3.7
6.9
IV
V
VI
VII
VIII
IX
11.8
15.7
18.6
20.6
20.7
17.9
X
14
Ort.
Maks.
7.9
12.2
17.6
21.5
23.8
25.4
25.8
23.5
19.4
Sıcaklık 6
0
( C)
Ort.
Min.
0.1
2.6
7
10.9
14
16.7
16.8
13.9
10.1
Sıcaklık -0.5
0
( C)
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
XI
XII
8.9
4.4
12.15
13.1
7.6
16.98
5.5
1.5
8.22
Şekil 9: Artvin Meteoroloji İstasyonu sıcaklık Değerleri Grafiği
Yağış
Yöredeki yağış rejiminin değerlendirilmesinde Artvin Meteoroloji İstasyonu’nda
1960-2012 yılları arasında kaydedilen 52 yıllık yağış verileri kullanılmıştır. Kaydedilen
verilere göre Artvin İli’nde toplam yağış ortalaması 51,92 mm ve maksimum yağış miktarı
46,62 mm’dir. Yağış değerleriyle ilgili veriler aşağıda tablo ve şekil olarak aşağıda
verilmektedir.
Tablo 25: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri (mm)
Aylar
Yıllık
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Toplam Yağış
Ortalaması (mm)
85.9
72.4
60.4
57.4
53
49.6
31.6
31.4
34.3
61.9
77.6
93.4
51.92
Maksimum Yağış
(mm)
93.4
68.8
61.8
38.1
49.9
27.2
28.1
47.8
34.3
50
80
73.4
46.62
28
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aylar
Yıllık
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Saat 07 Toplam Yağış
Ortalaması (mm)
40
30.3
26.9
23.6
19.3
15.9
10.3
11.1
12.7
27.2
32.3
38.9
20.71
Saat 14 Toplam Yağış
Ortalaması (mm)
21
16.8
13.2
13.5
12.7
7.9
2.9
5
7.6
12.6
20.2
25.3
11.48
Saat 21 Toplam Yağış
Ortalaması (mm)
22.9
18.6
16.8
17.5
19.4
23.6
15.8
12.9
13.8
18.8
22.6
29.1
17.41
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
Şekil 10: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği
Nem
Artvin meteoroloji istasyonunda ölçülen yıllık ortalama nem oranı %65,07’dir. Nem
değerlerinin yıl içindeki değişimleri aşağıda tablo ve şekil olarak aşağıda gösterilmektedir.
Tablo 26: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Verileri
Aylar
Yıllık
Ortalama
Nem (%)
En
Düşük
Nem (%)
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
63.4
62.2
60.7
60.5
63.9
67.1
70.6
70.7
68.1
65.4
64
64.3
65.07
13
8
5
7
5
7
7
8
8
4
12
12
8
71.1
71.1
72
74.7
77.1
81.2
82.2
79
75.3
72.5
70.5
74.73
51.8
48.7
47.8
50.8
54.5
57.2
55.6
51.9
51
53.5
56.5
52.88
Ortalama
Saat 07
Nisbi
70
Nem (%)
Ortalama
Saat 14
Nisbi
55.2
Nem (%)
29
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Ortalama
Saat 21
Nisbi
65
Nem (%)
63.6
62.3
61.7
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
66.4
69.8
73.4
74.2
73.5
69.9
66.2
66
67.67
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
Şekil 11: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Değerleri Grafiği
Sayılı Günler
Artvin meteoroloji istasyonu tarafından 1960-2012 yılları arasında kaydedilen sayılı
günler aşağıda tablo ve şekil halinde aşağıda verilmiştir.
Tablo 27: Artvin Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Verileri
Aylar
Yıllık
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
9
7.9
5.7
0.9
-
-
-
-
-
0.1
1.4
5.8
9
Kar Örtülü Günler
Sayısı
16.8
14.7
5.6
0.3
-
-
-
-
-
0.1
1.6
9.1
16.8
Maksimum Kar
Kalınlığı (cm)
131
142
84
17
-
-
-
-
-
25
69
86
131
Sisli Günler
Sayısı Ortalaması
1.2
1.1
1.5
1.2
1.4
1.2
1
1.3
1.1
1.6
1.5
1.7
1.2
Dolulu Günler
Sayısı Ortalaması
-
-
-
0
0.1
0.2
-
0.1
-
0
-
-
-
Kırağılı Günler
Sayısı Ortalaması
2.3
1.5
1.9
0.3
0
-
-
-
-
0.3
2.5
4.3
2.3
Toplam Orajlı
Günler Sayısı
Ortalaması
131
142
84
17
-
-
-
-
-
25
69
86
131
Kar Yağışlı
Günler Sayısı
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
30
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 12: Artvin Meteoroloji İstasyonu Nem Değerleri Grafiği
Rüzgar
Bölgedeki hakim rüzgar hız ve yönünün belirlenmesi amacıyla, Artvin meteoroloji
istasyonları tarafından 1960-2012 yılları arasında toplanan rasat bilgileri
değerlendirilmiştir.
Artvin meteoroloji istasyonları tarafından yapılan ölçümler sonucunda elde edilen
maksimum rüzgar hızı ve yönü, fırtınalı ve kuvvetli rüzgar günler ile ilgili bilgiler Tablo
28’de verilmiştir.
Tablo 28: Artvin Meteoroloji İstasyonu Rüzgar Hızı, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgar Günleri Sayısı
Esme Yönü
Yıllık
SE
W
NW
SW
NW
SSW
WNW
07 Lokal Ortalama
Rüzgar Hızı (m_sec)
1.2
1.2
1.2
0.9
0.7
0.6
0.5
14 Lokal Ortalama
Rüzgar Hızı (m_sec)
1.4
1.9
2.6
2.8
3
3.8
21 Lokal Ortalama
Rüzgar Hızı (m_sec)
1.2
1.4
1.4
1.2
1
Ortalama Rüzgar Hızı
(m_sec)
1.3
1.5
1.7
1.7
Maksimum Rüzgar
Hızı ( m_sec ) ve
Yönü
21.9
30.6
21.8
Fırtınalı Günler Sayısı
Ortalaması
0.2
0.2
Kuvvetli Rüzgarlı
Günler Sayısı
Ortalaması
1.7
2.6
W
SSE
ESE
NW
SE
0.4
0.5
0.7
1
1.2
0.84
4.2
4.1
3.5
1.9
1.3
1.3
2.65
1.2
1.6
1.4
1.1
0.7
1
1.2
1.20
1.6
1.8
2.1
2
1.7
1.1
1.1
1.2
1.57
22
18.8
21.5
17.9
17.3
19.3
16.4
24.2
23
21.23
0.2
0.2
0.1
0.1
0
0
0.1
0.1
0.1
0.11
5.1
4.9
5
6.2
6.5
7.1
4.6
1.4
1.5
4.00
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
31
1.4
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 28 ‘den de görüleceği üzere yıllık olarak en hızlı esen rüzgarın yön ve hızı,
Artvin İli için Batı 30,6 m/sn dir. Artvin meteoroloji istasyonunda kaydedilen rüzgarın esme
sayıları toplamı aylık ve yıllık olarak Tablo 29’da verilmiştir.
Tablo 29: Artvin Meteoroloji İstasyonu Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Aylık ve Yıllık)
Aylar
Yıllık
YÖNLER
I
N
NNE
NE
ENE
E
ESE
SE
SSE
S
SSW
SW
WSW
W
WNW
NW
NNW
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
847
850
1106
1285
1450
1382
1644
1668
1398
1375
1052
857
1242.83
616
702
910
1035
1086
951
900
737
770
707
516
533
788.58
589
712
933
892
904
907
722
767
639
560
419
551
716.25
656
662
1035
865
672
660
619
541
467
496
499
510
640.17
616
645
1132
854
697
520
497
490
381
404
380
502
593.17
775
774
989
847
664
497
393
359
315
355
416
645
585.75
1027
1442
1576
1371
897
487
537
526
460
480
617
833
854.42
874
959
1305
1012
989
678
636
522
501
623
720
839
804.83
738
865
1088
1061
1108
1158
1089
1218
922
1018
823
647
977.92
1309
1053
1357
1164
1588
1388
1269
1249
1181
1362
1264
1224
1284.00
1866
1793
1742
1533
1674
1831
1573
1697
1774
1694
1509
1433
1676.58
2451
2061
2364
2524
2159
2115
2143
1986
2314
2539
3123
2851
2385.83
4908
4022
3312
3021
2938
2872
3063
3045
3031
3779
4330
4792
3592.75
6259
5525
4974
4118
4163
4926
5495
4933
4505
4517
5507
6442
5113.67
5034
4541
5251
4877
4836
5125
6460
6828
5617
4560
4250
5207
5215.50
2016
1986
2219
2404
2662
3071
3606
3329
3157
2549
2082
2088
2597.42
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
32
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 13: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına göre Yıllık Rüzgar Gülü
Tablo 30: Artvin Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı
Aylar
YÖNLER
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Yıllık
N
1
1.1
1.2
1.1
1
1
1
1
0.9
0.7
0.7
0.9
1.0
NNE
1
1.2
1.2
1.1
1
0.9
0.9
0.9
0.8
0.7
0.8
1
1.0
NE
1.1
1.4
1.3
1.1
1
0.9
0.8
0.8
0.8
0.6
0.8
1
1.0
ENE
1.2
1.4
1.4
1.2
1
0.9
0.8
0.8
0.7
0.7
0.9
1.1
1.0
E
1.2
1.5
1.7
1.5
1.1
0.9
0.8
0.7
0.8
0.8
1
1.3
1.1
ESE
1.5
1.6
1.7
1.5
1.2
1
0.9
0.8
0.9
1
1.2
1.3
1.2
SE
1.6
1.7
1.9
1.6
1.3
1
1
1
0.9
0.9
1.3
1.5
1.3
SSE
1.3
1.5
1.7
1.5
1.2
1.1
1
0.9
1
0.9
1.1
1.3
1.2
S
1.1
1.2
1.4
1.2
1
0.9
0.8
0.8
0.8
0.8
1
1
1.0
SSW
1.1
1.4
1.3
1.2
1.1
1.1
1
0.9
0.9
0.9
1
0.9
1.1
SW
1.2
1.4
1.6
1.4
1.3
1.4
1.3
1.2
1.1
1
1.1
1.2
1.3
WSW
1.4
1.7
1.8
1.8
1.7
2
2.2
2
1.8
1.4
1.4
1.4
1.7
W
1.7
1.9
2
2
2.2
2.4
2.6
2.5
2.1
1.7
1.5
1.6
2.0
WNW
1.7
1.9
2.3
2.4
2.5
2.8
2.9
2.8
2.4
1.8
1.6
1.6
2.2
NW
1.6
1.9
2.4
2.5
2.6
2.9
3.1
3
2.6
1.8
1.5
1.6
2.3
NNW
1.3
1.4
1.9
2
2
2.4
2.6
2.5
2.2
1.5
1.1
1.3
1.9
Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Gn. Md., Artvin Meteoroloji İstasyonu (1960-2012)
33
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 14: Artvin Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Gülü
Artvin İlinde hakim rüzgar yönü NW (Kuzey-Batı)’ dır. Mevsimlere ve aylara göre
rüzgar gülleri aşağıdaki Şekil 15 ve Şekil 16’da verilmiştir.
Şekil 15: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Gülü
34
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 16: Artvin Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Gülü
35
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
IV.2.2
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Jeolojik Özellikler
IV.2.2.1 Bölgesel Jeoloji ,Sahanın 1/25.000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası,Stratigrafik
Kolon Kesitleri
Genel Jeoloji
Proje sahası Doğu Karadeniz Bölgesinde Artvin ili Yusufeli ilçesi Kılıçkaya beldesi
batısında Hasanağa mahallesi ile Kurupınar tepe arasında yer alır.
Proje sahası ve civarında MTA Enstitüsü tarafından 1969 yılında Yusufeli-ÖğdemMadenköy arasındaki bölgenin jeolojisini, 1998 yılında Artvin ve Rize ilerinin çevre
jeolojisini ve doğal kaynaklarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Yine MTA
Enstitüsü tarafından 2006 yılında İspir doğusunun jeolojisi çalışmaları yapılmış ve bu
çalışmalara ait rapor yazılmıştır. Proje sahası ve yakın çevresinde bu jeolojik
çalışmalardan yararlanılmıştır.
Projenin jeolojik ve jeoteknik çalışmalarında eski çalışmalar baz alınarak
formasyonların sahada konum ve litolojik özellikleri araştırılmıştır. Anlatımı kolaylaştırmak
ve jeolojik harita alımında litostratigrafik birim ayırımı için Stratigrafi Adlama Kuraları’na
uygun resmi olmayan coğrafya veya litoloji adları ile önceki çalışmalarda kullanılan birim
adları kullanılarak kayaç birimleri alt başlıklara bölünerek incelenmiştir.
Sahada görünür özelliklerine dayanılarak formasyonlar 1/ 25 000 ölçekli jeolojik
haritada ayırtlanmıştır. Kayaç birimlerinin yaş ve stratigrafik konumları, düşey ve yanal
ilişkilere göre belirlenmiştir. İnceleme alanındaki stratigrafik istif alttan üste doğru Üst
Kretase yaşlı bazalt- andezit piroklastları, kumtaşı-killi kireçtaşı-silttaşı-marn vb.
kayatürlerinden oluşan Çatak formasyonu; riyodasit, dasit ve piroklastiklerinden oluşan
Kızılkaya formasyonu; bazalt-andezit, çamurtaşı, kumtaşı, marn ve piroklastik kayaçlardan
oluşan Çağlayan formasyonu ve Kuvaterner yaşlı yamaç molozu ve alüvyon olarak
sıralanmaktadır.
Strartigrafik Jeoloji
Proje alanında gözlenen formasyonların konumları, litolojik ve fiziksel özellikleri
aşağıda açıklanmıştır.
MESOZOYİK
Kretase
Çatak Formasyonu (Kç): Çatak formasyonu Doğu pontid kuzey zonunda Üst Jura
– Alt Kretase yaşlı resifal kireçtaşlarının üzerine gelen Üst Kretase yaşlı volkano-tortul
istiflerin alt horizonunu teşkil eden bazik volkano-tortul karakterli bir birimdir.
Üst Kretase döneminin bazik volkanik karakterli ilk oluşukları Çatak formasyonu
olarak haritalanmıştır. Doğu Pontidlerin kuzey zonunda Üst Kretase dönemi başlarında
oluşan toleyitik ve kalko-alkalen nitelikli volkanitler derin denizel bir ortamda yayılarak
tortullarla birlikte volkano-tortul bir istif meydana getirmişlerdir.
İnceleme alanının KB ve KD kesimlerinde Üst Jura - Alt Kretase yaşlı kireçtaşı
horizonunun üzerinde izlenen bazik volkano-tortul istif litostratigrafik özellikleri bakımından
Çatak formasyonu olarak haritalanmıştır.
36
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Çatak formasyonu gri-yeşil renkli andezit, andezitik bazalt lav ve piroklastları ile
aratabakalı bulunan kırmızı-bordo renkli çamurtaşı, silttaşı, gri renkli marn ve
kumtaşlarından oluşur. Formasyon tortul ara seviyeler içermesi nedeniyle tabakalı bir yapı
görünümü sergiler. Bazalt lavlarında yer yer yastık yapıları görülür. Andezit – bazalt lav ve
piroklastlarından oluşan birim genellikle siyahımsı-gri renkli olup, ayrışmış tüflü bölümler
sarımsı-gri renklidir.
Formasyonda yer yer düzgün tabakalanma gösteren killi kireçtaşı ve tüf seviyeleri
izlenmektedir. Lavlar genellikle eklemli, çatlaklı yapıda olup, çatlak açıklıkları 1 mm ile 3
cm arasında değişir. Çatlaklar genellikle dolgusuz veya yer yer kalsit ve klorit dolguludur.
Çatlakların genel doğrultuları KD – GB ile D – B olup, eğimleri 400–500 arasındadır.
Birimin ayrışmış bölümlerinde yapılan Schmidt çekici ölçüm değeri R= 23.2 olup kazıları
orta kolay; ayrışmamış bölümlerde ise Schmidt çekici ölçüm değeri R= 34.6 olup kazıları
zordur. Tek nokta yükleme deneyi; Is= 6.8 Mpa bulunmuştur. Lavların ayrışmamış
bölümlerinde yapılan Schmidt çekici ölçüm değeri R = 45.8 olup kazıları orta zordur. Tek
nokta yükleme deneyi sonucu Is = 6.9 Mpa bulunmuştur. Ayrışmanın etkili olduğu tüflü
seviyelerde yapılan Schmidt çekici ölçüm değeri R = 12 olup kazısı çok kolaydır.
Çatak formasyonu Malm – Alt Kretase yaşlı kireçtaşlarının üzerine uyumlu olarak
bulunur ve riyodasit – dasitik lav ve piroklastlardan oluşan Kızılkaya formasyonu ile de
uyumlu olarak üstlenir. Çatak formasyonunun kalınlığı 750-1000 m. arasında olup yaşı
Turoniyen-Koniasiyen-Santoniyen olarak belirlenmiştir. Birimin akifer özelliği yoktur ancak
yer yer küçük debili kaynaklar gözlenmektedir.
Kızılkaya formasyonu ( Kk ): İnceleme alanında bazik volkanotortul karakterli
Çatak formasyonunun üzerine izlenen riyodasidik-dasidik lav ve piroklastları litostratigrafik
benzerlikleri nedeniyle Kızılkaya formasyonu ile deneştirilerek aynı formasyon adı ile
haritalanmıştır. Giresundan Artvine kadar hemen hemen kesintisiz bir şekilde uzanan
birim inceleme alanında Dernekpazarı, Çaykara ve Dağeteği civarında yüzeylenir.
Kızılkaya formasyonu, çoğunlukla riyodasitik ve dasitik lav ile piroklastlardan
oluşur. Çatak formasyonu üzerine uyumlu olarak gelen lavlar, genellikle sarımsı ayrışmalı
gri, beyaz, morumsu renkleri ve prizmatik kolon yapıları ile dikkati çekerler. Bunlarda yer
yer tabakamsı şekilli ve katmerli akıntı yapıları izlenebilir. Yersel çok iri kuvarslı, porfiritik
dokulu ve akma (flüidal) yapılıdırlar. Hidrotermal gelimler sonucu sülfürlü mineralizasyon
oluşumları ve buna bağlı olarak da yan kayaçlarda yer yer hidrotermal ayrışmalar
(serizitleşme, silisleşme ve killeşme) mevcuttur. Lavlar, eklemli ve çatlaklı yapıda olup,
çatlak açıklıkları 1-5 mm. arasındadır. Bu çatlaklar, ayrışmış bölümlerde; limonit ve pirit
dolguludur. Yer yer düzgün tabakalanma gösteren tüf, aglomera ve breş seviyeleri
formasyonun üst horizonları içinde daha yaygındır.
Formasyon üst kısımlarında yer alan tüf ve tüf-breşler nadir olarak 1.00-10.00 m.
arasında değişen kalınlıkta kırmızı-bordo renkli çamurtaşlı ara katkılıdır. Özellikle tüf ve
breş seviyelerinde daha yaygın alterasyon zonları kapsayan Kızılkaya formasyonu
inceleme alanı ve tüm Doğu Karadeniz Bölgesi metalojenik provensi içinde yaygın olarak
bulunan volkanojen polimetalik masif sülfid yataklarının oluşumunda rol oynayan önemli
bir formasyondur.
Formasyonun ayrışmamış bölümlerinde yapılan Schmidt çekici ölçüm değeri
R=35.4 olup kazısı zordur. Ayrışmamış bölümlerinde tek nokta yükleme deneyisonucu Is=
4.2 Mpa bulunmuştur. Ayrışmış bölümlerde yapılan Schmidt çekici ölçüm değeri R= 16.6
olup kazısı çok kolaydır. Bu bölümdeki tek nokta yükleme deneyi sonucu Is= 1.9 Mpa
bulunmuştur. Birimin silisleşmiş tüflü seviyelerindeki Schmidt çekici ölçüm değeri ise
37
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
R=33.0 olup kazısı zordur. Bu seviyelerde yapılan tek nokta yükleme deneyi sonucu ise
Is=5.6 Mpa bulunmuştur.
Formasyonda yer yer potansiyel heyelanlar ve kaya düşmeleri saptanmıştır.
Birimin akifer özelliği yoktur ancak yer yer küçük debili kaynaklar gözlenmiştir. Kızılkaya
formasyonunun inceleme alanındaki kalınlığı 200-400 m. arasında değişmektedir.
Kızılkaya formasyonu bazik volkanotortul karakterli Çatak formasyonu ile uyumlu
dokanaklıdır.
Kızılkaya formasyonu içinde paleontolojik yaş tayinine yardımcı olacak veriler
yoktur. Türoniyen-Santoniyen yaşlı birimler üzerine gelen ve Kampaniyen-Maastrihtiyen
yaşlı Çağlayan formasyonu tarafından uyumlu olarak örtülen dasitik lavların TüroniyenKampaniyen arasında oluştuğu kabul edilmiştir.
Çağlayan Formasyonu (Kça): Doğu Pontidlerde Üst Kretase dönemi
volkanizmasının üçüncü evresinde gelişen bazik karakterli volkanit, volkanoklastik ve
çökel kaya ardalanmasınm oluşturduğu volkanotortul istif Çağlayan formasyonu olarak
haritalanmıştır. Formasyon, tabanda hematitli dasit lav ve piroklastları ile başlar ve üzerine
andezit – bazalt lav ve piroklastları gelir. Hematitli dasitler genellikle kahve renkli olup, yer
yer killeşme gösterirler. Piroklast kısmı lavlara oranla daha azdır. Tabanda ayrışmamış
bölümlerde eklemli, çatlaklı yapıdadır. Çatlak açıklıkları 1 mm – 1 cm arasında
değişmekte olup genellikle boştur. Piroklastlar andezit – bazalt karakterli çimento ile yine
aynı karakterli 2 – 30 cm boyutlarında çakıl ve bloklardan oluşur. Volkano-tortul bir istifi
kapsayan formasyonun egemen kayaç türünü oluşturan bazalt, andezit lav ve
piroklastlarının arasında düzgün katmanlanma gösteren kumtaşı, marn ve kırmızı-bordo
renkli killi kireçtaşı ara seviyeleri bulunur. Genellikle yeşilimsi gri, morumsu gri renkli olan
lavlar yersel sert, kırıklı ve çatlaklıdır. Porfırik dokulu olan lavlarda zonlu yapı gösteren
plajiyoklas fenokristalleri ile plajiyoklas mikrolitleri, çok bol klorit ve opak minerallerin
(FeO) oluşturduğu bir hamur dikkati çeker. Kloritleşme ve epidotlaşmanın yaygın olduğu
lavlarda yer yer iyi gelişmiş yastık yapıları görülür. Lavlar genellikle çatlaklı, kırıklı yapıda
olup, çatlak açıklıkları 1 mm – 1.5 cm arasında değişmekte olup genellikle boş, bazen de
kalsit, klorit ve zeolit dolguludur. Piroklastlar, andezit – bazalt karakterli olup 2 – 30 cm
boyutlarında çakıl ve bloklardan oluşur. Egemen çatlak doğrultuları KB – GD ve KD – GD
olup, eğimleri 350 – 750 arasında değişmektedir. Lavlarda yapılan Schmidt çekici ölçüm
değeri R = 44 olup, kazısı zordur. Tek nokta yükleme deney sonucu Is = 82.4 kg / cm2
değeri saptanmıştır. Piroklaslarda yapılan Schmidt çekici deney sonucu R = 28 olup,
hafriyatı kolaydır. Toprak örtüsünden alınan zemin örneğinin yapılan analizi sonucunda;
likit limit % 44.5,plastik limit % 25.7, plastisite indisi % 18.8 ve toprak sınıfının ML – OL
olduğu saptanmıştır.
İyi tabakalanmalı tüf ve breşler içinde lav parçaları yanında kırmızı kireçtaşı ve killi
kireçtaşlarının parçaları da bulunur. Kumtaşları çoğunlukla volkanik elemanlıdır.
Formasyonun üst seviyeleri oldukça ayrışmıştır, kazısı kolaydır. Bu bölümler likit limit %
47.8 ve 55.6, plastik limit % 59.2 ve 40.0, plastisite indisi % 8.6 ve 15.6 olup MH – OH
toprak sınıfındadır.
Formasyon aralı volkanizmanın etkin olduğu derin bir ortamda çökelmiş olup ikinci
evreli riyolit-riyodasit lav ve piroklastlarından oluşan Çağlayan formasyonu tarafından
uyumlu olarak üstlenir.
Formasyonun inceleme alanı içerisinde izlenebilen kalınlığının yaklaşık 1000 m
olduğu söylenebilir. Yaşı birim içindeki kırmızı renkli biyomikritierden alınan örneklerin
mikropaleontolojik incelenmesine göre Kampaniyen- Maestrichtiyen olarak saptanmıştır.
38
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
SENOZOYİK
Kuvaterner
Yamaç Molozu (Qym): Özellikle, dikçe yamaçların eteklerinde bulunan birikim
alanları, topoğrafyanın denetimi altındadır. Bunlar gravite veya yağış sonrası ani sellenme
ile eğimli yamaç aşağıya inen çakıl ve blokların, eğimin azaldığı alanlarında birikmesi ile
oluşmuştur.
İnceleme alanında, belirgin geometri sunmayan yamaç molozları daha yaygın
görülür. Birikinti konilerinde yer yer az çok geometri izlenebilir ve yelpaze gibi yayılım
gösterir. Yamaç molozu ve birikinti konileri, çoğunlukla dik mofolojiyi oluşturan tekbir
kayaç biriminden beslendiklerinden tek bileşenlidir. Tane boyları, ince kum-iri blok
arasında değişir. Taneler çoğunlukla köşeli ve yuvarlaktır. Boylanma ve derecelenme
görülmez, düzensiz yığışımlıdır.
Alüvyon ( Qal ): Ersiz deresi yatağında proje sahasında 1.00-2.00 m. kadar
kalınlıkta olabilen alüvyon blok, kum ve orta boy çakıl ve az oranda silt ve kilden
oluşmuştur. Alüvyon çökeller genelde üst kotlardaki kayaçlardan türeme, polijenik,
yuvarlak-yarı yuvarlak taneli olup, volkanik kökenlidir. Alüvyon, malzemesi, yaklaşık olarak
%40 blok, %50 kum-çakıl, %10 kilsilt boyutundadır.
39
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 17: Çalışma Alanına Ait Stratigrafik dikme Kesit
40
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yapısal Jeoloji ve Tektonik
İnceleme alanı Doğu Pontid tektonik birliği içerisinde yer alır. Etüt sahasındaki
kayaç birimleri Alp Orojenezinin etkisi altında kalmıştır. Bu orojenik faaliyetlere bağlı
olarak Üst Kımmerik, Anadolu, Pireneik ve Atik fazları etkili olmuştur. Adı geçen dağ
oluşum hareketleri sonucunda yörede; uyumsuzluklar (diskordanslar), kıvrımlı ve kırıklı
yapılar, blok faylanmalar ve bindirmeler ( ters faylar ) oluşmuştur. Paleozoyik ile Jura, Jura
ile Üst Kretase, Paleosen ile Eosen, Eosen ile Miyosen, Miyosen ile Pliyosen arasında
diskordans (uyumsuzluk) vardır.
İnceleme alanında Alp Orojenezi nedeniyle, kıvrım ve kırık tektoniği iyi gelişmiştir.
Sahada kıvrımlı yapılar Paleosen yaşlı flişlerde ve Eosen yaşlı volkano-tortul kayaçlarda
belirgin olarak izlenmektedir. Yine aynı kuvvetlerin etkisiyle formasyonlar kırılmış ve
faylanmışlardır. İnceleme alanında bazı yörelerde izlenen bindirmeler (düşük eğimli ters
faylar) bölgenin bir sıkışma etkisi altında kaldığını göstermektedir. İncelme alanında
kırılmaların daha çok yaygın olduğu hemen her tür kayaçta kırık ve çatlakların gelişmesi
ile belirgindir. Bu kırık ve çatlakların genel doğrultusu KB –GD ve D-B dir. Ayrıca daha az
olarak KD – GB ve K – G doğrultusunda gelişmiş kırıklar da izlenmektedir. Sahada
mevcut tüm cevherli damarlar genellikle KB – GD ve daha az KD – GB ile D – B
yönündeki kırıklarda gelişmişlerdir.
Tabakalanmalar tortul kayaçlarda belirgindir. Bunların doğrultu ve eğimleri belli
yönlerle sınırlı değildir. Ancak bir genelleme yapmak gerekirse; doğrultuların KB – GD ve
KD – GB yönlerinde, eğimlerin 200–600 arasında K ve G yönünde olduğu söylenebilir.
IV.2.2.2 Proje Alanı Jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli ( 1/5.000 ya da
varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri,
harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme yada
küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma
tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak
detaylandırılması)
Aydın Regülatörü ve Su Alma Yapısı Yerleri Mühendislik Jeolojisi
Ersiz dereyi iletim hattına derive etmek amacıyla inşa edilecek Aydın Iregülatörü
Hasan ağa mahallesi kuzeybatısında Ersiz dere üzerinde 1078.00 m talveg kotunda 2.00
m yüksekliğinde tirol tipinde inşa edilecektir. Su alma yapısı regülatör sol sahilinde
olacaktır.
Aydın regülatörü yerinde andezitik bazalt, bazalt lav ve piroklastları ile birlikte
aratabakalı olarak bulunan çamurtaşı, marn ve kumtaşlarından oluşmuş, eklemli, çatlaklı
yapıda, çatlaklar genellikle boş, bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan formasyonu
yüzeylemiştir.
Ersiz dere yatağında, regülatör yerinde 1.00-1.50 m kalınlığında genellikle iri
malzemesi fazla olan alüvyon oluşmuştur. Alüvyonun genişliği 10.00 m olup geçirimli
özelliktedir. Regülatör yerinde oluşmuş alüvyon temelde tamamen kaldırılacaktır. Yaklaşık
25.00 m uzunluğunda olan regülatör, su alma yapısı ve çakıl geçidi inşası sırasında sağ
ve sol sahilde 2.00 m, dere yatağında tabanda ise 4.00 m kazı yapılacaktır.
Regülatör yerinde yüzeyleyen eklemli, çatlaklı yapıda, çatlaklar genellikle boş,
bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan formasyonu orta sert yapıda sert kaya ( c2 )
41
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
sınıfında olup regülatör yerinde yeterli taşıma gücüne sahiptir. Birim yapılacak regülatör
için litolojik görünüş itibariyle geçirimsiz özellikte olup, su kaçağı yönünden sorunsuzdur.
Yapılacak sıyırma kazısından sonra regülatör yerinde duraylılık sorunu
beklenmemektedir. Regülatör yeri jeoloji haritası ve jeolojik kesiti raporun paftalar
kısmında verilmiştir.
İletim Borusu Mühendislik Jeolojisi
Ersiz dere sularını yükleme havuzuna iletecek olan iletim hattı Ersiz dere sol
sahilinde 2520.00 m uzunluğunda 1.20 m çaplı borulu olarak planlanmıştır. Aydın HES
projesi fizibilite aşamasında detaylı yüzeysel jeolojik çalışmalar yapılmıştır. Kesin proje ve
inşa öncesinde yapılacak jeolojik ve temel araştırmaları aşağıda detaylandırılmıştır.
İletim borusunun 1/25000 ve 1/5000 ölçekli jeolojik çalışmaları ve haritalanması
yapılmış, yapılan bu çalışmalar sonuna göre iletim borusunun geçeceği jeolojik
formasyonlar, litolojik özellikleri ve kaya sınıflamaları aşağıda anlatılmıştır.
İletim borusunun tamamı eklemli, çatlaklı, kırıklı yapıda, çatlaklar genellikle boş,
bazen de dolgulu, sert-sağlam yapılı, sıkı-sert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer
yer yüzeysel ayrışmalı Çağlayan formasyonu üzerinde inşa edilecektir. Formasyon sert
kaya ( c2 ) sınıfındadır.
İletim borusu güzergahında yüzeyleyen Çağlayan formasyonu birimleri kanal açımı
için uygun konumdadır. İletim borusu güzergahında km 0+950-2+150 arası dışında
yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir. İletim borusunun yaklaşık km 0+950-2+150
arasında oluşmuş eski heyelan yer almaktadır. Heyelan malzemesi yaklaşık olarak % 15–
20 blok, %30–40 kum-çakıl, %35–50 silt-kil boyutlu olup kazı klası küskülüktür.
Kesin proje aşamasında projede yer alan iletim borusunun bu kesiminde temel
sondajlar açılarak heyelanın boyutları ile potansiyel kayma yüzeyi ve duruşu
belirlenmelidir. İletim borusu kazılar ve inşası sırasında gerekli önlemler alınmalıdır.
İletim borusu güzergahındaki Çağlayan formasyonu birimlerinin jeoteknik özellikleri
göz önüne alındığında iletim borusu kazılarında şev eğimleri 2/1 (düşey/yatay) olarak
alınması uygun görülmüştür.
İletim borusu kazıları makineli yapılacak, gerekli bölümlerde ise patlatma
gerekecektir. İletim borusu güzergahı jeoloji haritası ve jeolojik kesiti raporun Ek-6
kısmında verilmiştir.
Yükleme Havuzu-Cebri Boru Güzergahı ve Santral Yeri Mühendislik Jeolojisi
İletim hattı sonunda 1068.50 m kazı taban kotunda oluşturulacak yükleme havuzu
16.00 m uzunluğunda, 6.00 m derinliğinde ve 3.40 m genişliğindedir. Yükleme havuzu ve
vana odası andezitik bazalt, bazalt lav ve piroklastları ile birlikte ara tabakalı olarak
bulunan çamurtaşı, marn ve kumtaşlarından oluşmuş, eklemli, çatlaklı yapıda, çatlaklar
genellikle boş, bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan formasyonu üzerinde inşa
edilecektir.
Yükleme havuzu yerinde formasyon sert-sağlam yapılı, eklemli, çatlaklı, çatlak
açıklıkları dolgulu, sıkı-sert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer yer yüzeysel
ayrışmalı, sert kaya ( c2 ) sınıfındadır. Taşıma gücü ve duraylılık açısından sorunsuzdur.
42
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir. Yükleme havuzu yerinde yapılacak
kazılarda kazı şev eğimlerinin 3/1 (düşey/yatay) olarak alınması uygun görülmüştür.
Yükleme havuzu ile santral binası arasında 1620.00 m (plan) uzunluğundaki cebri
boru 0.85 m çapında olacaktır. Cebri boru güzergahında yükleme havuzundan sonra
775.00 m kotuna kadar sert-sağlam yapılı, eklemli, çatlaklı, çatlak açıklıkları dolgulu, sıkısert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer yer yüzeysel ayrışmalı andezitik bazalt,
bazalt lav ve piroklastları ile birlikte aratabakalı olarak bulunan çamurtaşı, marn ve
kumtaşlarından oluşmuş Çağlayan formasyonu; 775.00 m kotundan sonra ise prizmatik
kolon yapılı, tabakamsı şekilli ve katmerli akıntı yapılı,eklemli ve çatlaklı, çatlak açıklıkları
limonit ve pirit dolgulu, hidrotermal ayrışmalı riyodasidik-dasidik lavlar ile yer yer düzgün
tabakalanma gösteren çamurtaşlı ara katkılı tüf., aglomera ve breş piroklastlarından
oluşmuş Kızılkaya formasyonu ile yer yer bu birimler üzerinde oluşmuş 0.5-1.00 m
kalınlığında bitkisel toprak-yamaç molozu yer almaktadır.
Cebri boru güzergahında yüzeyleyen birimler üzerindeki yamaç molozubitkisel
toprak sıyrıldıktan sonra gerek taşıma gücü gerekse duraylılık sorunu olmayacaktır. Cebri
boru tespit kitlesi yerlerinde sıyırma kazı derinliği, birimin ayrışmış kısmının kaldırılarak
ana kayaya kadar olmalıdır. Cebri boru güzergahında jeolojik olumsuzluklara
rastlanılmamıştır.
Santral binası temel kazı kotu 743.00 m dir. Çoruh nehri sağ sahilinde santral
binası ana kaya olan prizmatik kolon yapılı, tabakamsı şekilli ve katmerli akıntı yapılı,
eklemli ve çatlaklı, çatlak açıklıkları limonit ve pirit dolgulu, hidrotermal ayrışmalı
riyodasidik-dasidik lavlar ile yer yer düzgün tabakalanma gösteren çamurtaşlı ara katkılı
tüf., aglomera ve breş piroklastlarından oluşmuş Kızılkaya formasyonu üzerinde inşa
edilecektir.
Santral kazılarında kazı şev eğimleri 2/1 (düşey/yatay) olarak alınması uygun
görülmüştür. Kızılkaya formasyonunu oluşturan birimler üzerinde inşa edilecek santral
yerinde yeterli taşıma gücüne sahiptir. Kazılar makineli yapılacak, gerekli bölümlerde ise
patlatma gerekecektir.
Yükleme havuzu, cebri boru ve santral yerleri jeoloji haritası ve jeolojik kesitleri
raporun Ek-6 kısmında verilmiştir.

Aydın HES proje sahasının uygun ölçekli (1/1000) detay jeoloji haritaları
yapılacaktır.

Aydın HES projesi regülatör yerinde nehir yatağında alüvyonun kalınlığı, temel
kayanın geçirimliliğini ve taşıma gücünü öğrenmek amacıyla talveg ve yamaçlarda yeterli
derinlikte 3 adet temel sondaj açılacaktır.

Açılacak temel sondajlarda basınçlı su testleri yapılmalı, formasyonun geçirimliliği
belirlenmeli ve yeraltısuyu seviyeleri tespit edilecektir.

İletim hattı güzergahlarında yer alan formasyonların ayrışmış ve bozuşmuş
kısımlarının kalınlığının belirlenmesi amacıyla her 500 m’de bir olmak üzere 1.50-2.00 m
derinliğinde araştırma çukurları açılacaktır.

Aydın HES yükleme havuzu yerinde 2, cebri boru güzergahında 5, santral binası
yerlerinde ise 3 adet temel sondajı açılarak temelin ve temel formasyonların litolojik ve
jeomekanik özellikleri araştırılacaktır.
43
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU

Açılacak bu temel sondajlarda, yerinde ve laboratuarda projede kullanılacak
parametreler için gerekli deneyler yapılacaktır.

Cebri boru ve santral yerlerinden alınacak örnekler üzerinde yapılacak laboratuar
deneylerinden elde edilecek sonuçlara göre şev stabilite analizleri yapılacaktır.

Aydın HES projesinde kullanılacak beton agrega malzemesi için sözü edilen
derelerden alınacak numunelerden gerekli laboratuar deneyleri yaptırılacaktır.

Aydın HES projesinde beton agrega malzemesi olarak kullanılması düşünülen
Kretase yaşlı Çağlayan ve Çatak formasyonu bazaltlarından kırmataş olarak kullanılması
yönünden ilave laboratuar araştırılması yapılacaktır.

Projede kullanılacak beton agrega gereç alanlarının lokasyon haritası ile uzaklık,
yol durumu ve rezervlerine ait detay çalışmalar yapılıp, konu ile ilgili pafta hazırlanacaktır.

Beton karma suyu olarak Ersiz dere sularının kullanılması durumunda dere
sularından alınacak numuneler üzerinde sülfat etkisi analiz deneyleri yapılacaktır.

Aydın HES projesi için deprem risk analizi yapılacaktır.
IV.2.2.3 Kitle Hareketleri (heyelan,moloz akması),duyarlık analizi,heyelan risk
haritası, heyelan yağış ilşkisi
Heyelanın ülkemizde birçok bölgede meydana gelmesinin başlıca nedenleri olarak
yağış, toprağın yapısı ve eğim gelmektedir. Özellikle Doğu Karadeniz’de heyelanların çok
sık meydana gelmesi bölgedeki aşırı yağışların sonucudur. Karadeniz bölgesi gerek
iklimsel gerekse topoğrafik koşulları açısından heyelan potansiyeli oldukça yüksek olan bir
bölgedir. Özellikle dik yamaç ve yükseltileri oluşturan volkanik kökenli kayaçların
atmosferik şartlarda fiziksel ve kimyasal bozunmaları sonucu kayaçların üzerinde oluşan
ayrışma zonları yüksek eğim ve yağmur suyunun etkisiyle kolayca kaya düşmelerine ve
toprak kaymalarına sebep vermektedir. Ayrıca buzulların eğimi her zaman çığ düşmesine
uygundur.
Artvin İli sahil kesimi yurdumuzun en fazla yağış alan bölgesidir. Yağışların büyük
bir bölümünün yüzeysel akışa geçmesi de sel olaylarına zemin hazırlayan önemli
etmenlerin başında gelir. Bu nedenle 20-30 yıl gibi sık tekrarlanan periyotlarla sel olayları
ve bunlarla birlikte çoğu zaman toprak akması ve heyelanlar yaşanmaktadır.
Artvin İlinde iç kesimlerde ise sellerle birlikte vadiler boyunca moloz akıntıları
meydana gelmekte, bu durum yolların kapanmasına ve tahribatlara sebep olmaktadır.
Artvin İl Çevre Durum Raporundan alınan bilgiye göre Yusufeli İlçesi’nin maruz
kalabileceği afet türünün öncelik sırası, kaya düşmesi, heyelan, su baskını, çığ, deprem
şeklinde verilmiştir. Buna göre Artvin İli Merkez ve İlçelerinde yerleşimlerin maruz
kalabileceği afet türünün öncelik sırası aşağıdaki tabloda verilmiştir.
44
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 31: Artvin ili Merkez ve İlçelerinde Oluşabilecek Afet Türleri
Kaynak: AİÇDR,
Proje alanı da Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alması sebebiyle heyelan
parametresini ortaya koymak amacıyla jeoteknik sondajlar yapılacaktır. Yapılacak şev
stabilite analizleri ile jeolojik birimlerin ayrıntılı kaya ve zemin sınıflandırmaları yapılarak
kazı klası ve güvenli şev oranları belirlenerek bölgede olmuş ve olması muhtemel eski,
potansiyel ve olası heyelan (toprak, kaya düşmesi) durumu değerlendirilerek gerekli tüm
tedbirler alınacaktır.
Ayrıca proje kapsamında planlanan alanlar için bu alanlara ait zemin hakkında
detaylı bilgi ve önerileri içeren İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt raporları
hazırlatılarak ilgili makama onaylatılacaktır. ( 28.09.2011-2011/102732 tarih ve sayılı
Bakanlık Genelgesi ile jeoteknik etüd raporlar T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal
planlama Genel Müdürlüğü tarafından yapılacaktır. Onay ise İlgili Valilik ( Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü) tarafından yapılacaktır. ).
Söz konusu alanda yapılacak olan her türlü yapılarda “Afet Bölgelerinde Yapılacak
Yapılar Hakkında Yönetmelik” esaslarına titizlikle uyulacaktır.
IV.2.2.4 Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma
hareketlerini gösteren harita, kayma analizi ( hafriyat atığı olması durumunda da
uygulanmalıdır)
Proje alanında inşa edilecek yapılara ait birimlerin yamaç stabiliteleri mühendislik
jeolojisi başlığı altında verilmiştir. Kesin proje aşamasında cebri boru ve santral
yerlerinden alınacak örnekler üzerinde yapılacak laboratuar deneylerinden elde edilecek
sonuçlara göre şev stabilite analizleri ve haritaları yapılacaktır.
45
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.2.2.5 Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli,
Artvin ilinde 1881-1986 yılları arasında Deprem Araştırma Dairesi kayıtlarına göre
110 adet deprem meydana gelmiştir. Magnitüdü 5.0' ten büyük deprem sayısı 55 adet
olarak gerçekleşmiştir. Proje alanında Magnitüdü 5.0 olan deprem olma olasılığı 49 yılda
%97.7, 97 yılda %99.9; magnitüdü 6.0 olan deprem olma olasılığı 49 yılda %67.8, 97 yılda
%89.4; magnitüdü 7.0 olan deprem olma olasılığı 49 yılda %28.9, 97 yılda %49.1' dir.
Proje sahası Bakanlar Kurulunun 18 Nisan 1996 tarih ve 96/8109 sayılı kanunu ile
yürürlüğe girmiş Mülga T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı “Türkiye Deprem Bölgeleri
Haritası” na göre 3 üncü derece deprem bölgesi sınırları içerisinde kalmaktadır.3. derece
deprem bölgesinde yer alan proje sahası için yatay yer ivme değeri (Ao) 0.20 g alınmıştır.
Ayrıca kati proje aşamasında deprem risk analizi yapılacaktır. Proje deprem katsayısının
belirlenmesinde “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” de belirtilen
esaslar göz önünde bulundurulacaktır.
Proje Alanı
Şekil 18: Artvin İli Deprem Haritası
Artvin il sınırlan içerisinde kalan bölge, aktif fay-deprem ilişkisi açısından ele
alındığında, yıkıcı özellikte deprem yapabilecek herhangi bir aktif fay bulunmadığı
görülmektedir. Sahaya en yakın fay sistemi, Erzurum Fay Zonu olup, kuş uçuşu 60-70 km.
uzaklıktadır.
Projenin inşaatı, 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ve 06.03.2007
tarih ve 26454 sayılı Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve
03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı değişikliği ile yayımlanmış olan Deprem Bölgelerinde
Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik .hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecektir.
.
46
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.2.2.6 Jeoteknik Etüt Raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik
etüdleri)
Kati Proje aşamasında yapılacak proje birimleri için 19.08.2008 tarih ve 10337
ayılı Mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (Afet İşleri Genel Müdürlüğü) Genelgesi ile
28.09.2011 tarih ve 102732 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mekansal Planlama
Genel Müdürlüğü) Genelgesi doğrultusunda İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt
Raporları hazırlatılarak değerlendirilmek üzere ilgili kuruma gönderilecek ve
onaylattırılacaktır.
IV.2.3 Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Her Türlü
Keson, Derin, Artezyen Vb. Kuyu, Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel,
Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri; Yer Altı Suyunun Mevcut Ve Planlanan
Kullanımı,Debileri,Proje Alanına Mesafeleri),
Proje sahası Doğu Karadeniz Havzası kollarından Çoruh nehrinin yan kollarından
Ersiz dere olan dere vadisinde yer almaktadır. Proje sahasında yer alan jeolojik
formasyonlar akifer kayaç niteliği taşımamakla birlikte yeraltısuyu seviyesinin kayaçlarda
yüzeye yakın olduğu söylenebilir.
Aydın HES Projesi, Çoruh nehrinin yan kolu olan Ersiz dere üzerinde
bulunmaktadır. Proje alanında hidrojeolojik açıdan değer kaydedebilecek akan dere,
üzerinde HES yapımı planlanan Ersiz deredir. Ersiz derenin yapımı planlanan Aydın
regülatör yerindeki ortalama yüzeysel akış debisi 1.04 m3/s dir.
İnceleme alanında belirgin olarak akifer niteliğindeki formasyon alüvyondur.
Kesin proje hazırlanırken, proje ünite alanlarında karotlu sığ sondaj açtırılarak
alınacak numuneler üzerinde yerinde ve laboratuvarda gerekli deneyler yaptırılarak yeraltı
su seviyesi belirlenecektir.
IV.2.4 Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından Deniz, Göl, Dalyan
Akarsu Ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Ve Ekolojik
Özellikleri, Bu Kapsamda Akarsuların Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Taşkınlar,
Su Toplama Havzası Oligotrofik, Mezotrofik, Ötforik, Distrofik Olarak
Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri),
Yüzeysel Su Kaynakları
İlde akarsu ve göl gibi açık su yüzeylerinin yüzölçümü sadece 95 hektardır. İl
sınırları içinde 30'a yakın akarsu vardır. Bunlardan Karadeniz'e dökülenler hariç, diğerleri
Çoruh Nehrinin kollarıdır. Proje yeri içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel
su havzasında kalmamaktadır.
Akarsular
İl sınırları içinde bulunan akarsular iki bölümde incelenir. Bir kısmı asıl ırmak olan
Çoruh Nehri’nin kollarını meydana getirirken bir kısmı da il sınırları içinde ve il sınırları
dışında Karadeniz’e dökülen nehirlerdir. Başlıcaları şunlardır; çoruh nehri: İlin en büyük
akarsuyu olan Çoruh Nehri, Mescit Dağları’ndan kaynağını alarak, Bayburt’u geçtikten
sonra Yusufeli ilçesinin Yokuşlu Köyünün mevkiinde il sınırına girer. Su kavuşumu denilen
yerde Oltu suyu ile birleşir. Yusufeli yakınlarında Barhal deresiyle birleşen Çoruh Nehri
kuzeybatı yönüne girer. Artvin yakınlarında Ortaköy suyunu, Borçka’da Murgul suyunu İçkale suyunu ve Kaynarca suyunu alarak Muratlı Bucağını geçerek, Batum’un
47
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
güneybatısında Karadeniz’e dökülür. Çoruh Nehri’nin uzunluğu 376 km olup, 354 km’si
sınırlarımız içerisindedir.
Oltu Çayı: Karga pazarı Dağları’ndan kaynağını alır. Yusufeli yakınlarında Tortum
Çayı ile birleşir. Güralp kayası denilen yerde Çoruh Irmağına kavuşur.
Tortum Çayı: Kargapazarı Dağları’ndan kaynağını alır. Tortum Gölü’ne girip
çıktıktan sonra Yusufeli yakınlarında Oltu Çayı ile birleşir.
Bahral Çayı: Kaçkar Dağları’ndan kaynağını alır. Erzincan, Yüncüler, Çevreli ve
Dört Kilise derelerini alarak Çoruh Nehri’ne karışır.
Şavşat Suyu: Şavşat, irili ufaklı 13 deresi bulunması ile su zenginliğine sahip bir
ilçemizdir. Şavşat deresi Ortaköy deresinin kaynağı olup Ardanuç deresiyle birleşerek
Çoruh Nehri’ne kavuşur. Kaynağını Sahara dağlarından alarak Şavşat suyuna birleşir.
Göller
Artvin’de, irili ufaklı çok sayıda göl vardır. Bunların çoğu buzul vadilerinin diplerinde
oluşmuştur ve genellikle Karagöl adıyla anılır. Önleri moren yığınıyla dolu olan bu göller
derindir. Çoğunda bol alabalık bulunan ve doğa harikası olan bu göllerin en önemlileri,
Şavşat ve Borçka’da bulunan ve Karagöl adıyla anılan göllerdir.
Ovalar ve Yaylalar
İl sınırı içerisinde ova özelliği gösteren yerler hemen hemen yoktur. İl topraklarının
ancak %0.2 alanını kaplayan düzlüklere rastlanır. Kıyıda akarsu birikintilerinin meydana
getirdiği alüvyal ovalara rastlanmaz. Çünkü dağların denize bakan yamaçlarında
kaynaklarını alan Hopa ve Arhavi Deresi’nin suları az ve uzunlukları kısa olduğundan
birikinti ovalarının büyüklüğünü sınırlamıştır. Bütün bunlara rağmen Hopa ilçesinde,
Sundura Dere’sinin ağzında ve Arhavi ilçesinin Kabirse Dere’sinin ağzında birer küçük
delta ovalar oluşmuştur. Yaylalar il topraklarının yaklaşık % 51’ini kaplar.
Artvin’in başlıca yaylaları;
1. Yusufeli, Zeytinlik ve Ortaköy Derelerinin oluşturduğu çizginin
güneydoğusundaki bölgede bulunan Meşeli, Kurudere, Düzenli, Kireçli, Yığılı, Kapik,
Irmaklar, Bülbülan, Çamlıca, Hanlıköy,Ballı ve Yoncalı yaylaları,
2.Muratlı-Borçka, Artvin-Ortaköy Deresi ile Gürcistan arasında kalan bölgedeki,
Taşköprü, Meydancık, Mısırlı, Oba, yaylaları,
3.Merkez İlçe–Zeytinlik-Yusufeli İlçesi çizgisinin kuzey ve kuzeybatısında kalan
bölgedeki Keşoğlu, Çamlık, Mağara, İnekli, Kocakarılı, Dikme ve Taşkınlık yaylaları
sayılabilir.
Sedimantasyon Durumu
Tesis biriktirmeli tesis olmadığından ötürü çökeltim maddesi niceliği herhangi bir
sorun teşkil etmemektedir. Regülatöre gelen 1.0 mm den büyük olan parçacıkların tamamı
ve 0.50 mm ile 1.0 mm arasındaki parçacıkların %95 i 1.0 mm aralıklı coanda ızgaralar
sayesinde nehirde kalmaktadır. Coanda ızgaraları 1.0 mm açıklığa sahip özel tasarım su
alma ızgaralarıdır. Türbinlere gidecek su içerisindeki 0.20 mm ve üzerindeki çökeltim
48
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
maddeleri ise yükleme havuzu aracılığı ile çökeltilerek yıkama kanalı aracılığı ile dereye
verilecektir.
İklimsel ve Meteorolojik Durum
Doğu Karadeniz Bölgesinde dağlar ani yükseltiler oluşturmakta ve projenin yer
aldığı Çoruh havzasında olduğu gibi bu dağlar denize paralel ve derin vadilerle
uzanmaktadır. Bu durum bölgede iklimi özelliklerini belirleyen en belirgin etkendir. Doğu
Karadeniz iklimi, karadeniz iklimi içerisinde kendine özgü karakteristiklere sahip olup her
mevsim yağışlı, yazları sıcak ve nemli, kışları ise ılıman bir yapıdadır.
Proje alanının içerisinde bulunduğu çoruh havzası yağış alanında da, bu bölgenin
iklim özellikleri belirgin bir şekilde hakimdir. Ancak kışın yüksek kotlarda (dolayısı ile proje
alanında) yağışlar genellikle kar şeklinde düşmektedir.
Projenin yapılacağı alanda B2 B'1 s b’4: Nemli, Orta sıcaklıkta (Mezotermal), Su
noksanı yaz mevsiminde ve orta derecede olan, Okyanus iklimine yakın iklim tipi hâkim
durumdadır (Tablo 32 ).
Tablo 13’ deki değerler dikkate alındığında projenin yapılacağı yerde ortalama
sıcaklık 11,4oC’dir. Yılın en sıcak ayları Haziran-Temmuz-Ağustos, en soğuk ayı Ocak
ayıdır. Yine aynı tabloya dikkat edildiğinde yıllık ortalama yağışın 761,1 mm olduğu
görülecektir. Aylık ortalama yağışın maksimum ve minimum değerleri Ocak (104,8 mm),
Ağustos (29,9 mm) ayında saptanmıştır.
Proje alanına düşen yağışların mevsimlere göre dağılımını incelediğimizde en
yüksek yağışlar kış mevsiminde 284,1 mm. ile gerçekleştiği görülmektedir. Bunu sırasıyla
sonbahar (182,6 mm.), ilkbahar (178,6 mm.) ve yaz (115,8 mm.) mevsimlerinin takip ettiği
anlaşılmaktadır. Dere akımlarını dikkate aldığımızda ise en yüksek debi ilkbaharda 1,75
m3/s ile elde edilmiştir. Bunu sırasıyla yaz (1,48 m3/s), sonbahar (0,47 m3/s) ve kış (0,44
m3/s ) mevsimleri takip etmektedir.
Tablo 32: Artvin ili Yusufeli İlçesi Aydın regülatörü ve HES Projesi İçin Thornthwaite Yöntemine Göre Su
Bilançosu
Thornthwaite Yöntemine Göre Su Bilançosu Tablosu
İli..........................................:
Artvin
İlçesi....................................:
Yusıfeli
Rakım(m).............................:
1080
Enlemi.........:
40,42
Ölçme yılları.........................:
1975-2005
Boylamı.......:
41,29
Vejetasyon
A
Y
L
A
R
Bilanço elemanları
devresi
I
Sıcaklık
Sıcaklık indisi
Düzeltilmemiş PE
Güneşlenme süresine göre PE tashih
emsali
o
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
İçi
YILLIK
Dışı
C
2,0
2,7
6,1
11,4
14,9
17,8
20,0
20,0
17,2
13,1
8,1
3,6
11,4
i
0,2
0,4
1,4
3,5
5,2
6,8
8,2
8,2
6,5
4,3
2,1
0,6
47,3
mm.
5,5
8,0
21,9
47,6
66,3
82,7
95,5
95,5
79,2
56,5
31,1
11,4
0,83
0,83
1,03
1,11
1,26
1,26
1,27
1,19
1,04
0,96
0,82
0,80
49
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Düzeltilmiş PE
4,5
6,6
22,6
52,9
83,5
104,3
121,4
113,4
82,2
54,1
25,6
9,1
611,7
68,5
680,2
104,8
79,2
59,8
60,8
57,9
53,8
32,2
29,9
35,1
68,6
79,0
100,1
338,2
422,9
761,1
PET
Yağış
y
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Depo Değişikliği
Dd
-
-
-
-
-15,8
-40,4
-43,8
-
-
24,6
64,2
11,2
Depolama
D
100,0
100,0
100,0
100,0
84,2
43,8
-
-
-
24,6
88,8
100,0
2,5
4,6
20,5
50,7
80,6
100,5
79,9
33,4
39,2
52,1
24,1
7,3
436,3
59,0
495,4
Gerçek Evapotransprasyon
GET
100,0
Su Noksanı
Sn
-
-
-
-
-
-
37,0
75,8
40,0
-
-
-
152,8
0,0
152,8
Su Fazlası
Sf
114,7
83,9
46,4
17,2
-
-
-
-
-
-
-
93,5
17,2
338,5
355,7
Yüzeysel Akış 1
Yü1
104,1
99,3
65,2
31,8
8,6
-
-
-
-
-
-
46,7
40,4
315,3
355,7
Yüzeysel Akış 2
Yü2
80,8
82,4
64,4
40,8
20,4
10,2
5,1
2,6
1,3
0,6
0,3
46,9
0,0
355,7
355,7
Nemlilik Oranı
Ne
22,1
10,9
1,7
0,1
-0,3
-0,5
-0,7
-0,7
-0,6
0,3
2,1
10,0
0,1
Günlük PET
0,2
0,7
1,8
2,7
3,5
Kurak gün Sayısı
37,1
Kuraklık indisi İn=12*GET/Tom
Su Bilançosu (D.KANTARCI) s.75
54,8
3,7
2,7
9,8
21,5
15,1
40,1
16,6
21,4
1,7
0,9
0,3
1,9
46,5
35,5
21,2
Su noksanı var
mm.
Y.N
D.Kantarcı (İklim)
İklim
49,1
3,9
N.
N.
N.
-124,7
Y.K
Y.K
Y.N
Y.K
B2 B'1 s b'4 : Nemli, Orta sıcaklıkta (Mezotermal), Su noksanı yaz
mevsiminde ve orta derecede olan, Okyanus iklimine yakın iklim
Tipi
Y:
Yarı
Ç:
Çok
T:
Tam
K:
Kurak
S:
Serin-Nemli
Proje bölgesine düşen 761,1 mm’lik yağışın 495,4mm’lik kısmı gerçek
evapotranspirasyon olarak çeşitli kaynaklardan (bitki, toprak ve su yüzeyi) atmosfere geri
dönmektedir. Bu olay, havzanın su bütçesinde kayıp olarak kabul edilmektedir. Alana
düşen yağışın su fazlası olarak nitelendirilen kısmı ise 355,7 mm’dir. Bu su yüzeysel akış
olarak dere akımlarını etkilemektedir. Çalışmanın yapılacağı bu bölgede sadece Temmuz
ayında (37,0), Ağustos ayında (75,8 mm) ve Eylül ayında (40,0) su açığı gözükmektedir.
Dolayısıyla Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında alanda kuraklık bulunmaktadır. Toplam
kurak gün sayısı 46’ dır.
Tablo 32 incelendiğinde Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında nemli, Nisan ve
Ekim aylarında yarı nemli, Ağustos ve Eylül aylarında ise yarı kurak koşulların alanda
hâkim olduğu görülecektir. Yağışın kritik dönemi olarak bilinen bu dönemlerde nemli
koşulların hâkim olması yağış akış ilişkilerini olumlu yönde etkileyecektir.
Yukarıda da ifade edildiği gibi toprakta depolanan su zamana bağlı olarak yüzey
altı ve taban suyu akımları şeklinde dere akımlarını beslemektedir. Toprak içerisinde
aşağı doğru sızan suyun akifere ulaşmadan dereye ulaşması dere akımına katkı
sağlamaktadır. Taban suyu akışı uzun bir süreçte yavaşça azalan bir eğilim
göstermektedir. Taban suyunun dere akım hidrografı üzerindeki etkisi az ve gecikmeli
olarak ortaya çıkmaktadır.
Dolayısıyla dere akımlarını yağışın tipi, şiddeti, süresi yanında yağışın havza
üzerindeki dağılışı, hareket yönü, iki yağış arasındaki toprak nemi, havzadaki arazi
kullanım şekli (tarım, orman, mera), toprak tipi, jeolojik yapı, havzanın büyüklüğü ve şekli
gibi özellikler etkilemektedir.
50
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje alanı topoğrafik olarak engebeli ve eğimli bir yapıya sahip bulunmaktadır.
Arazi yüzünün büyük çoğunluğu alpin alanlarından meydana gelmektedir. Bu bitki
örtüsünden intersepsiyon ile atmosfere su kaybı orman alanlarına göre çok daha fazla
olmaktadır.
Bir havzanın su bütçesini şekillendiren faktörler klimatik faktörler (yağış, sıcaklık,
hava nemi ve hava hareketleri), edafik faktörler (Toprak derinliği, toprak organik maddesi,
toprak tekstürü), reliyef özellikleri (enlem dereceleri, arazi eğimi, bakı, denizden uzaklık,
denizden yükseklik, yeryüzü şekli), biyotik faktörler (bitki örtüsü, insan etmeni, hayvanlar)
olmak üzere dört başlık altında toplanmaktadır. Bu faktörler çok çeşitlidir. Ayrıca, bunların
hepsinin arazide ve laboratuarda yeterli duyarlılıkta belirlenme imkânları yoktur. Bunlardan
daha önemlisi de, su bütçesini şekillendiren faktörler ve bunların meydana getirdiği
süreçler, birbirini etkilemektedir. Başka bir anlatımla, su bütçesi etkili tüm faktörlerin
bileşkesi yönünde yöresel veya bölgesel olarak kendine özgü bir karakter kazanmaktadır.
İşte bundan dolayıdır ki, ekosistemlerin su bütçelerinin ifade edilmesinde bütünsellik
yaklaşımına yer verilmektedir. Bu yaklaşımın temel ilkesi, belirli bir yerde yapılan
hidrolojik ölçüm sonuçlarının bireysel değerlerine göre su bütçesinin belirtilmesi yerine,
tüm etkili faktörlerin ortak sonucu olarak, su bütçesinin belirtilmesidir.
Akım Verileri
Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem
İstasyonunun (AGİ) 1980 -2011 yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. Ersiz Deresi
üzerinde yapımı planlanan Aydın Regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 55 km2 ‘dir.
Yıllık ortalama debi 1,04 m3/s, ortalama yıllık toplam akım 32,79 hm3 olarak belirlenmiştir.
Ersiz Deresi üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate
alındığında, projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde
düştüğü anlaşılmaktadır. Karların ilkbahar mevsiminde erimesine bağlı olarak Mart, Nisan,
Mayıs ve Haziran aylarında dere akımlarının arttığı gözlenmektedir.
Debi değerleri incelendiğinde en yüksek debi ilkbaharda 1,75 m3/s ile elde
edilmiştir. Bunu sırasıyla yaz (1,48 m3/s), sonbahar (0,47 m3/s) ve kış (0,44 m3/s )
mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır.
Havzanın su verimi; DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) verilerine
dayandırılmaktadır. Bu AGİ’lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama
derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre
hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Nisan Mayıs, Haziran ve Temmuz
aylarıdır. Su akışının en az olduğu aylar ise Kasım, Aralık ve Ocak aylarıdır. Su veriminin
(Akış hacmi/Havza alanı) İlkbahar aylarında karların erimesiyle birlikte III, IV, V ve VI
aylarda yüksek olduğu görülmektedir. Bu AGİ’ler, projenin üzerinde yer aldığı Ersiz Deresi
havzasında işletilmektedir.
Aydın Regülatörü ve HES projesinin su kaynağı Çoruh Havzasında yer alan Ersiz
Deresidir. Fizibilite Raporunda sunulan bilgilere göre su temin hesaplarında DSİ 23-26
nolu AGİ’lerden yararlanılmıştır DSİ onaylı Fizibilite Raporundan alınan regülatör yeri
doğal durum uzun yıllar (31 yıl, 1980-2011) aylık ortalama akımları Tablo 33’te verilmiştir.
Fizibilite çalışmasında çevresel akış debisi uzun süreli yıllık ortalama akımın (1,04 m3/s) %
10’ u, olarak belirlenmiştir.
Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı
Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Ulusal ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik
51
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yapılmasına Dair Yönetmelik (18.08.2009 gün ve 27323 sayılı resmi Gazete) Madde 8’de
şu hüküm yer almaktadır: “Ancak, doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su
miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az % 10’u olacaktır. Ekolojik
ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi
durumunda miktar artırılabilecektir. Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessis etmiş
su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar
dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın % 10’undan az akım
olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır.” Bu
durumda, Aydın Regülatöründen mansaba salınacak aylık bazdaki çevresel akış 0,119
m3/s ‘den az olmaması gerekecektir.
Şekil 19: Aydın Regülatörü Yeri Aylık Ortalama Akımların Yusufeli DMİ Aylık Toplam Yağışlar İle Karşılaştırılması
Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem
İstasyonunun (AGİ) 1980 -2011yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. Ersiz
üzerinde yapımı planlanan Aydın regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 55 km2 ‘dir.
Yıllık ortalama debi 1,04 m3/s, ortalama yıllık toplam akım 32,79 hm3 olarak belirlenmiştir.
Ersiz üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate alındığında,
projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde düştüğü
anlaşılmaktadır.
Debi değerleri incelendiğinde ortalama değer olarak en yüksek debi değerlerinin
ilkbaharda 1,75 m3/s ile elde edilmiştir. Bunu sırasıyla yaz (1,48 m3/s), sonbahar (0,47
m3/s) ve kış (0,44 m3/s ) mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır.
Havzanın su verimi; DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) verilerine
dayandırılmaktadır. Bu AGİ’ lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama
derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre
hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz
aylarıdır. Su akışının en az olduğu aylar ise Kasım, Aralık ve Ocak aylarıdır. Su veriminin
(Akış hacmi/Havza alanı) kışın daha düşük olduğu görülmektedir. Bu AGİ’ler, projenin
üzerinde yer aldığı Ersiz havzasında işletilmektedir (Şekil 20).
52
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 20: Çoruh Havzası Civarında Bulunana Akım Gözlem İstasyonlarını Gösteren Hidrometooroloji Haritası
Proje Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745 m kotları
arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078.00 m talveg kotunda, 1080.00 m kret
kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520.00
m uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu
çıkışında yer alan 850 mm çaplı 1685.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen
kotunda yer alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz
Deresi suları turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına
bırakılmaktadır.
Santralın kurulu gücü 4.90 MWe ve santralden üretilecek toplam enerji 16.11 GWh
olarak belirlenmiştir.
Proje sahasında mevcut enerji veya sulama amaçlı herhangi bir tesis
bulunmamaktadır. Projenin mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES projesi kret kotu
719.00 m ve maksimum su kotu 712.20 m dir.
Proje alanında; regülatör ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı yer
arasında kalan alanda, halen kullanılmakta olan ve su kullanım hakkı söz konusu
olabilecek alabalık tesisi ve YAS gibi su ile çalışan herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
Proje alanında içme-kullanma suyu amaçlı tahsis edilmiş miktar veya geliştirilmiş
herhangi bir içme suyu projesi bulunmamaktadır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES
Projesi’ nde baraj kret kotu 719 m. ve maksimum su seviyesi 712,20 m. dir. Yapılan arazi
etütlerinde; Aydın Regülatörü ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı vadide
53
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
712.20 m. kotu üzerinde yer alan, Ersiz Deresinin sol ve sağ sahilde kalan toplam 16,5 ha.
alanın tarım arazisi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Ersiz Deresinden alınan sular ile sulanacak 16,5 ha. arazinin bulunduğu tespit
edilmiştir.
Aydın Regülatöründen sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s suyun bırakılması
gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit edilmiştir. Etütler
sırasında dikkatten kaçan herhangi bir sulama veya su hakkına konu olacak bir durum
olursa bu konuda her türlü sorumluluk firmaya ait olup, ihtiyaç duyulan su yatağa
bırakılacaktır.
Aydın HES projesi kapsamında 17.05.2005-25818 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği”(26.08.2010-27684
S.R.G.’de yayımlanan değişiklik dikkate alınarak) hükümlerine göre Sulak Alan
nitelindedir. Bu nedenle ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır.
30.11.2012 tarih ve 28483 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği, hükümlerine uyulacaktır.
17.10.2012 tarih ve 28444 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması
Yönetmeliği,
hükümlerine uyulacaktır.
IV.2.5 Su Toplama Havzası İle İlgili, Projenin Gerçekleştirileceği Derelere İlişkin En
Az 10 Yıllık Aylık Maksimum, Aylık Minumum ve Aylık Ortalama Debilerinin m3/sn
Olarak Verilmesi
Artvin İli, Yusufeli İlçesi,Kılıçkaya Beldesi Ersiz Deresi üzerinde inşa edilecek olan
Aydın Regülatörü ve HES projesinin Regülatör yeri aylık ortalama debileri Tablo 33.’de
verilmiş olup, DSİ tarafından onaylanmıştır.
54
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 33: Aydın HES Regülatör Yeri Aylık Ortalama Akımları
IV.2.6 Projenin Yer Aldığı Havzanın Su Kullanım Durumu, (içme kullanma suyu
amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, yağış-akış ilişkisi,
ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait
aylık ortalama değerleri (m3/sn))
Aydın Regülatörü ve HES projesine mani olacak ya da optimizasyon
çalışmalarında dikkat edilmesi gereken bir su hakkı proje sahasında bulunmamaktadır.
Tesislerin proje taşkın debilerinin hesabı için Sentetik Yöntemler ve İstatistiki
yöntemler kullanılmıştır. Sentetik yöntemler için havza yağış alanının büyüklüğü göz
55
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
önünde bulundurularak DSİ Sentetik ve Mockus yöntemleri ile taşkın çalışmaları
gerçekleştirilmiştir.
DSİ Sentetik Yöntem (Büyükdere Regülatör Yeri)
Regülatörün yağış alanı (A km2), en uzun akarsu kol boyu (L km), yağış alanı
ağırlık merkezinin en uzun akarsu üzerindeki iz düşümü ile proje kesiti arasındaki mesafe
(Lc km) ve ana akarsu üzerinde harmonik eğim hesabı için kullanılan kot farkları 1/25 000
ölçekli haritalardan ölçülmüş ve regülatörün birim hidrograf karakteristikleri
hesaplanmıştır. Yapılan harmonik eğim hesaplamaları Aydın regülatör yeri için Tablo.34
‘de verilmiştir. Regülatör yeri taşkın baz akımı, regülatör yeri su temini çalışmalarından
hesaplanmıştır. Baz akım hesaplamalarında Mayıs ve Haziran Ayları göz önüne
alınmıştır. Tablo 35’de Aydın regülatör yeri baz akım hesaplamaları gösterilmiştir.
Tablo 34: Regülatör Yeri Harmonik Eğim Çalışmaları
3
Tablo 35: Regülatör Yeri Baz Akım Hesabı (m /s )
56
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Regülatör yeri yağış alanı ve çevresindeki yağış gözlem istasyonları Şekil 7’de
gösterilmiştir. Regülatörün yağış alanı içerisinde Kılıçkaya meteoroloji gözlem istasyonu
vardır. Kılıçkaya MGİ nin regülatör yağış alanının tamamını temsil ettiği kabulü yapılmıştır.
Kılıçkaya MGİ ye ait 24 saatlik maksimum yağış değerlerinden yağış yinelenme değerleri
hesaplanmış ve uygun dağılım fonksiyonları ile yağış yinelenme değerleri Tablo 36’da
verilmiştir. 24 saatlik noktasal yağış yinelenme değerleri Aydın Regülatör yeri için Tablo
37’de verilmiştir.
Tablo 36: Kılıçkaya İstasyonuna Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri (mm)
Tablo 37: Regülatör Yerine Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri
Hesaplamalarda Tortum meteoroloji gözlem istasyonunun plüviograf oranları
kullanılmıştır. Tablo 38’de Tortum meteoroloji gözlem istasyonu plüviograf oranları
verilmiştir.
Tablo 38: DMİ Tortum İstasyonuna Ait Plüviograf Katsayıları
Aydın Regülatör yağış alanının çeşitli süreli yağışları alan dağılım katsayıları Tablo
39’da verilmiştir. Alan dağılım katsayıları, plüviograf oranları ve maksimize faktörü F=1.13)
ile çarpılarak hesaplanmış çeşitli süreli yinelemeli yağışlar Aydın regülatörü için Tablo
40’da verilmiştir.
Tablo 39: Aydın Regülatör Yağış Havzasında Yağışın Alansal Dağılımı
Tablo 40: Aydın Regülatör Yeri Yinelemeli Düzeltilmiş ve Maksimize Edilmiş Yağış Değerleri (mm)
57
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yağış alanı topografik yapısı, bitki örtüsü, arazi kullanımı, toprak cinsi ve eğimi göz
önüne alınarak, regülatör yeri yağış-akış eğri numarası CNII = 83 olarak hesaplanmıştır.
Kritik yağış süresindeki yağışlar, yağışın zaman içindeki dağılım A Eğrisi
kullanılarak, 2 saatlik yağış bloklarına ayrılmıştır. Regülatör için hesaplanan birim
hidrograf koordinatları ve artım akışlar yardımıyla sadece yağmurdan oluşan taşkın
hidrograflarının koordinatları bulunmuş ve üzerine baz akım eklenmiştir.
Regülatör yeri için DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan taşkın
yinelenme hesaplamaları Tablo 41’da gösterilmiştir.
Tablo 41: Regülatör Yeri DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metodu İle Taşkın Hesabı
Regülatörlerin bulunduğu bölgenin kritik yağış süresi “Taşkın Hidrolojisi Hüseyin
Özdemir” DSİ yayınında 24 saat olarak verilmiştir. 2, 4, 6, 8,12, 18 ve 24 saat süreli 100
yıl yinelenmeli taşkınlar hesaplanmış maksimum taşkın pikini 8 saat süreli yağışın verdiği
tespit edilmiştir.
58
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Mockus Yöntemi (Aydın Regülatör Yeri)
Aydın regülatör yeri için Tablo 41’de verilen, Süperpozesiz Mockus Yöntemi için
hesaplanan Qp (m3/s) ve etkili yağış süresi dikkate alınarak yinelenmeli taşkın pik debileri
hesaplanmış ve üzerine baz akım eklenmiştir. K=0.16 olarak hesaplanmıştır.
Tablo 42: Regülatör Yeri Mockus Sentetik Birim Metodu İle Taşkın Hesabı
DSİ Sentetik Yöntem (Aydın HES Santral Yeri)
Sanrtal yeri yağış alanı (A km2), en uzun akarsu kol boyu (L km), yağış alanı ağırlık
merkezinin en uzun akarsu üzerindeki iz düşümü ile proje kesiti arasındaki mesafe (Lc km)
ve ana akarsu üzerinde harmonik eğim hesabı için kullanılan kot farkları 1/25 000 ölçekli
haritalardan ölçülmüş ve santral yerinin birim hidrograf karakteristikleri hesaplanmıştır.
Yapılan harmonik eğim hesaplamaları Santral yeri için Tablo 43’ de verilmiştir. Santral yeri
baz akımı, regülatör yeri su temini çalışmalarının santral yerine alan oranı metodu ile
taşınması neticesinde hesaplanmıştır. Baz akım hesaplamalarında Mayıs ve Haziran
Ayları göz önüne alınmıştır. Tablo 44’de Santral yeri baz akım hesaplamaları
gösterilmiştir.
59
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 43: Santral Yeri Harmonik Eğim Çalışmaları
3
Tablo 44: Santral Yeri Baz Akım Hesabı (m /s )
Santral yeri yağış alanı ve çevresindeki yağış gözlem istasyonları Şekil 7’de
gösterilmiştir. Santral yağış alanı içerisinde Kılıçkaya meteoroloji gözlem istasyonu vardır.
Kılıçkaya MGİ nin santral yağış alanının tamamını temsil ettiği kabulü yapılmıştır.
Kılıçkaya MGİ ye ait 24 saatlik maksimum yağış değerlerinden yağış yinelenme değerleri
60
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
hesaplanmış ve uygun dağılım fonksiyonları ile yağış yinelenme değerleri Tablo 45’de
verilmiştir. 24 saatlik noktasal yağış yinelenme değerleri Santral yeri için Tablo 46’da
verilmiştir.
Tablo 45: Kılıçkaya İstasyonuna Ait Yinelemeli Senelik maksimum Yağış Değerleri (mm)
Tablo 46: Santral Yerine Ait Yinelemeli Senelik Maksimum Yağış Değerleri (mm)
Hesaplamalarda Tortum meteoroloji gözlem istasyonunun plüviograf oranları
kullanılmıştır. Tablo 47’de Tortum meteoroloji gözlem istasyonu plüviograf oranları
verilmiştir.
Tablo 47: DMİ Tortum İstasyonuna Ait Plüviograf Katsayıları
Santral yağış alanının çeşitli süreli yağışları alan dağılım katsayıları Santral yeri
için Tablo 48’de verilmiştir. Alan dağılım katsayıları, plüviograf oranları ve maksimize
faktörü (MF=1.13) ile çarpılarak hesaplanmış çeşitli süreli yinelemeli yağışlar Aydın HES
santral yeri için Tablo 49’da verilmiştir.
Tablo 48: Aydın HES Yağış Havzasında Yağışın Alansal Dağılımı
Tablo 49: Aydın HES Yeri Yinelemeli Düzeltilmiş ve Maksimize Edilmiş Yağış Değerleri (mm)
Yağış alanı topografik yapısı, bitki örtüsü, arazi kullanımı, toprak cinsi ve eğimi göz
önüne alınarak, regülatör yeri yağış-akış eğri numarası CNII = 83 olarak hesaplanmıştır.
Kritik yağış süresindeki yağışlar, yağışın zaman içindeki dağılım A Eğrisi
kullanılarak, 2 saatlik yağış bloklarına ayrılmıştır. Santral yeri için hesaplanan birim
61
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
hidrograf koordinatları ve artım akışlar yardımıyla sadece yağmurdan oluşan taşkın
hidrograflarının koordinatları bulunmuş ve üzerine baz akım eklenmiştir.
Santral yeri için DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ile hesaplanan taşkın
yinelenme hesaplamaları Tablo 50’de gösterilmiştir.
Tablo 50: HES Yeri DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metodu İle Taşkın Hesabı
Santralin bulunduğu bölgenin kritik yağış süresi “Taşkın Hidrolojisi Hüseyin
Özdemir” DSİ yayınında 24 saat olarak verilmiştir. 2, 4, 6, 8,12, 18 ve 24 saat süreli 100
yıl yinelenmeli taşkınlar hesaplanmış maksimum taşkın pikini 8 saat süreli yağışın verdiği
tespit edilmiştir.
Mockus Yöntemi (Aydın HES Santral Yeri)
Aydın HES santral yeri için Tablo 51’de verilen, Süperpozesiz Mockus Yöntemi için
hesaplanan Qp (m3/s) ve etkili yağış süresi dikkate alınarak yinelenmeli taşkın pik debileri
hesaplanmış ve üzerine baz akım eklenmiştir. K=0.16 olarak hesaplanmıştır.
62
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 51: HES Yeri Mockus Sentetik Birim Metodu İle Taşkın Hesabı
Regülatör ve Santral Yeri Taşkın Debilerinin Seçimi
Aydın Regülatör yerleri ve Santral yeri 2, 5, 10, 25, 50, 100, 500 senelik taşkın
debileri DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metod ve Mockus Sentetik Birim Hidrograf Metoda
göre aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 52: Proje Taşkın Debileri Tablosu
Aydın Regülatör Yeri
Yöntem/Yıl
3
DSİ Sentetik (m /s)
Mockus (m3/s)
2
5
10
25
50
100 500
10.73 14.36 16.60 19.10 20.76 22.28 25.41
9.99 15.32 18.61 22.41 25.01 27.42 32.51
Aydın HES Santral Yeri
Yöntem/Yıl
DSİ Sentetik (m /s)
2
5
10
25
50
100 500
11.73 15.54 17.71 20.13 21.91 23.57 27.01
Mockus (m3/s)
10.50 15.72 18.94 22.68 25.24 27.61 32.62
3
Aydın regülatörü yeri 100 senelik taşkın debisi DSİ Sentetik Birim Hidrograf
Metoda göre 22.28 m3/s, Mockus Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre 27.42 m3/s olarak
hesaplanmıştır. Güvenli tarafta kalmak için daha yüksek değer veren Mockus sentetik
birim hidrografla hesaplanan taşkın değeri tasarım aşamasında kullanılacaktır.
Santral yeri 100 senelik taşkın debisi DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre
23.57 m3/s, Mockus Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre 27.61 m3/s olarak
63
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
hesaplanmıştır. Güvenli tarafta kalmak için daha yüksek değer veren Mockus sentetik
birim hidrografla hesaplanan taşkın değeri tasarım aşamasında kullanılacaktır.
IV.2.7 Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza
Özelliği ( içme,kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri
üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), Proje alanının İçme ve kullanma Suyu
Temin Edilen Kıta içi Yüzeysel su Havzasında Kalıp kalmadığı, söz konusu Derelerin
Herhangi Bir İçme suyu kaynağını Besleyip Beslemediği, Söz konusu Derelerden
İçme ve kullanma Suyu alınıp Alınmadığı, Memba ve Mansapta Bulunan Diğer
Projelerin Konumu
Yüzeysel Su Kaynakları ve Akarsular
Artvin İli’nde akarsu ve göl gibi açık su yüzeylerinin yüzölçümü sadece 95
hektardır. İl sınırları içinde 30'a yakın akarsu vardır. Bunlardan Karadeniz'e dökülenler
hariç, diğerleri Çoruh Nehrinin kollarıdır. Aydın Regülatörü ve HES projesine esas teşkil
eden su kaynakları, Kılıçkaya(Ersiz) Deresidir.
Proje yeri içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında
kalmamaktadır.
Proje sahasında mevcut enerji veya sulama amaçlı herhangi bir tesis
bulunmamaktadır. Projenin mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES projesi kret kotu
719.00 m ve maksimum su kotu 712.20 m dir. Proje şematik boykesiti aşağıdaki şekilde
verilmiştir.
Şekil 21: Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle ilşkisini Gösteren Şemmatik Boykesit
Göller
Artvin’de, irili ufaklı çok sayıda göl vardır. Bunların çoğu buzul vadilerinin diplerinde
oluşmuştur ve genellikle Karagöl adıyla anılır. Önleri moren yığınıyla dolu olan bu göller
derindir.
Çoğunda bol alabalık bulunan ve doğa harikası olan bu göllerin en önemlileri,
Şavşat ve Borçka’da bulunan ve Karagöl adıyla anılan göllerdir. Ayrıca Ardanuç İlçesinin
64
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
doğusunda Yalnızçam Dağlarının kuzeybatı yamaçlarında bir takım göller vardır. Bunlar
teşekkül itibariyle birer buzul gölüdür. Halk arasında Karagöl diye adlandırılır.
Horasan Dağının dibinin dolmasıyla meydana gelen set göllerden biridir. Karagöl
ismi verilen bu göl; 300 m uzunluğunda, 150 m genişliğinde derin bir göl olup dipten
kaynamaktadır. Su seviyesi hiçbir zaman değişmemekte ve bol alabalık bulunmaktadır.
Gölden çıkan sular Güleş ve Bulanık Köylerinden geçip ilçe merkezine doğru akmaktadır.
Kürdevan Dağının kuzeybatı yönünde Yaylacık Köyü’nün hemen üst tarafında yer alan
“Karagöller” topluluğu, suları temiz, soğuk ve su seviyeleri değişmeyen göllerdendir.
Temiz sularında Alabalık bulunmaktadır.
Sedimantasyon Durumu
Tesis biriktirmeli tesis olmadığından ötürü çökeltim maddesi niceliği herhangi bir
sorun teşkil etmemektedir. Regülatöre gelen 1.0 mm den büyük olan parçacıkların tamamı
ve 0.50 mm ile 1.0 mm arasındaki parçacıkların %95 i 1.0 mm aralıklı coanda ızgaralar
sayesinde nehirde kalmaktadır. Coanda ızgaraları 1.0 mm açıklığa sahip özel tasarım su
alma ızgaralarıdır. Türbinlere gidecek su içerisindeki 0.20 mm ve üzerindeki çökeltim
maddeleri ise yükleme havuzu aracılığı ile çökeltilerek yıkama kanalı aracılığı ile dereye
verilecektir.
Mevsimlik Değişimler ve İklim
Ersiz Derenin yağış alanında Doğu Anadolu iklim özellikleri hakimdir. Kışın
yağışlar kar şeklinde düşer. Yağış alanı engebeli ve dağlık olup yer yer geniş yapraklı
ormanlarla kaplıdır.
Ersiz Dere yağış alanı çevresinde yer alan ve havzayı temsil eden meteoroloji
istasyonu Kılıçkaya meteoroloji istasyonudur. Meteoroloji İstasyonunun yağış alanı
çevresindeki dağılımı üniformdur. Yağış alanı çevresindeki meteoroloji İstasyonları DMI
tarafından işletilmektedir. Meteoroloji İstasyonlarında yağmur ve kar şeklindeki yağışlar
ölçülmektedir. Thiessen poligonunda havzayı temsil eden Kılıçkaya meteoroloji
istasyonun.değerleri,kullanılmıştır.
65
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 22: Proje Alanı Thiessen Poligonu
Artvin İlinde yüzeysel su kaynaklarından mevcut ve planlanan tesislere
bakıldığında; Artvin ilinin 5 km menbasında Çoruh nehri üzerinde yer alan ve taşkın
koruma-enerji amacı bulunan Deriner Barajı ve Yusufeli Barajı bulunmaktadır. Proje
alanına Deriner Barajı yaklaşık 60km mesafede, Yusufeli Barajı Yaklaşık 13 km mesafede
yer almaktadır.
Borçka barajı ise, Borçka ilçesine 2,5 km mesafede olup enerji – taşkın koruma
amaçlı düşünülmüştür. Proje alanına mesafesi yaklaşık 71 km dir.
Artvin ili, Yusufeli ilçesi, Kılıçkaya Beldesi Ersiz derenin üzerinde 1080 m. kotu
regülatör yeridir. Ardahan G46-c2 paftasında yer alan proje sahasında yağış alanı 55 km2,
’dir.
Proje kapsamında hazırlanan “Su Hakları Planlama Raporu” DSİ Genel Müdürlüğü
tarafından onaylanmış olup; onay yazısı ve Su Hakları Planlama Raporu ise Ek-8’de
verilmiştir. Hazırlanan Su Kullanım Hakları Raporuna göre yapılan arazi etütlerinde bu
derenin dışında YAS, kaynak suyu gibi herhangi bir sulama suyu kaynağı bulunmadığı
tespit edilmiştir.
Sulama Kanalları : Kılıçkaya Beldesi ile Ersiz Deresi arasında yer alan yüksek
eğimli araziler çiftçiler tarafından teraslanmıştır. Teraslanmış arazilerin sulanması
amacıyla tesis edilen üç beton kanal mevcuttur . Kılıçkaya Beldesi arazilerine sulama
suyu sağlayan sulama kanalları su alma kotlarının Aydın Regülatörü talveg kotunun
menbaında olması nedeniyle su kullanım hakları kapsamında değerlendirmeye
alınmamıştır.
66
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Değirmenler Ve Su İle Çalışan Diğer Tesisiler : Proje alanında; Kılıçkaya
Beldesinin batısında, Ersiz Deresi üzerinde, sağ sahilde tesis edilmiş, faal olan bir adet
değirmen bulunmaktadır. Değirmen Ersiz Deresi sol sahilinde, Aydın Regülatörü üst
kotundan su alarak sol sahilden sağ sahile geçen beton kaplamalı sulama kanalı üzerinde
yer almaktadır. Değirmen için su gereksinimi 80 L/s hesaplanmış, değirmenin çalışması
için gerekli olan suyun Aydın Regülatörü üst kotlarından alınması nedeniyle teessüs etmiş
su hakkı kapsamında değerlendirmeye alınmamıştır.
Proje alanında; regülatör ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı yer
arasında kalan alanda, halen kullanılmakta olan ve su kullanım hakkı söz konusu
olabilecek alabalık tesisi ve YAS gibi su ile çalışan herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
Proje alanında içme-kullanma suyu amaçlı tahsis edilmiş miktar veya geliştirilmiş
herhangi bir içme suyu projesi bulunmamaktadır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES
Projesi’ nde baraj kret kotu 719 m. ve maksimum su seviyesi 712,20 m. dir. Yapılan arazi
etütlerinde; Aydın Regülatörü ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı vadide
712.20 m. kotu üzerinde yer alan, Ersiz Deresinin sol ve sağ sahilde kalan toplam 16,5 ha.
alanın tarım arazisi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Ersiz Deresinden alınan sular ile sulanacak 16,5 ha. arazinin bulunduğu tespit
edilmiştir.
Aydın Regülatöründen sulama suyu olarak aşağıdaki Tablo 53’ te belirtilen yıllık
toplam 153 L/s suyun bırakılması gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının
olmadığı tespit edilmiştir. Etütler sırasında dikkatten kaçan herhangi bir sulama veya su
hakkına konu olacak bir durum olursa bu konuda her türlü sorumluluk firmaya ait olup,
ihtiyaç duyulan su yatağa bırakılacaktır.
Tablo 53: Aydın Regülatörüden Bırakılacak Olan Sulama Suyu Miktarı
AYLAR
BIRAKILACAK SULAMA SUYU
MİKTARI
(L/ s)
OCAK
ŞUBAT
MART
NİSAN
MAYIS
HAZİRAN
TEMMUZ
AĞUSTOS
EYLÜL
EKİM
KASIM
ARALIK
1
27
37
40
30
16
2
-
Dolayısıyla gerek sulama amaçlı gerekse kullanma ve içme suyu amaçlı olarak
kullanılan ve/veya kullanılması gündemde olan/olacak uygulamalar, planlama ve kesin
proje aşamasında dikkate alınarak doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak suya
eklenmeleri sağlanacaktır.
67
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje alanı 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiş olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile değişikliği ve 30.03.2010 tarih
ve 27537 sayı ile değişikliği yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nin içme ve
kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sulardaki kirletme yasaklarıyla ilgili 16-20’nci
maddelerinde belirtilen alanlarda kalıp kalmadığı incelenecek olursa; Yönetmelik; Madde
17-Mutlak Koruma Alanını, Madde 18 – Kısa Mesafeli Koruma Alanını, Madde 19 – Orta
Mesafeli Koruma Alanını ve Madde – 20 Uzun Mesafeli Koruma Alanını tanımlar. Proje
Sahasında ilgili maddelerde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. Proje Ersiz Dere
üzerinde planlanmaktadır.
IV.2.8 Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu ( toprak yapısı, arazi kullanım
kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, kayganlık, erezyon, toprak işleri için
kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.)
1. Toprağın Özellikleri
Fiziksel – Kimyasal ve Biyolojik Özellikleri
Aydın Regülatörü ve HES projesinin sınırları içerisinde yer aldığı Artvin ili toprakları
altı grupta toplanmaktadır. Bunlar, kahverengi ve kireçsiz kahverengi orman toprağı,
kırmızı topraklar, sarı podzolik topraklar, yüksek dağ çayır toprakları, alüvyal ve koluviyal
topraklardır.
Tablo 54: Artvin İlinde Yer Alan Toprak Gurupları Ve Dağılımı
Toprak Grupları
Kahverengi Orman Toprakları
Kireçsiz Kahverengi Orman
Toprakları
Kırmızı sarı Podzolik Topraklar
Yüksek Dağ Çayır Toprakları
Alüvyal Topraklar
Kolüvyal Topraklar
Çeşitli Araziler ve Su Yüzeyleri
Kaynak: Artvin İl Tarım Müdürlüğü
Yüzölçümü (hektar)
131.263
%
17,7
316.980
42,6
130.346
91.268
2.275
353
71.159
17,5
12,3
0,3
0,0
9,6
Şekil 23: Artvin İlindeki Toprakların Alansal Dağılımı
1. Kahverengi Orman Toprakları:
Toprak profili içerisinde horizonların dağılımı A-B-C şeklindedir. Bazı durumlarda
profil içerisinde B horizonuna rastlanmayabilir. Genellikle A horizonu iyi gelişmiş, koyu
kahve renkli ve kırıntılı bir yapıdadır. Horizonlar arasındaki geçiş tedricidir. B horizonu açık
68
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kahve renkli, bazen kırmızımtırak kahverenginde yuvarlak veya köşeli blok yapıdadır. B
horizonunun alt kısımlarında kısmen kireç birikmelerine rastlanabilir. Bu topraklar genel
olarak yapraklı ağaçlarında altında gelişir. Toprak tepkimesi hafif asit veya nötr
özelliktedir.
2. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprağı:
Toprak profili içerisinde horizonların dağılımı A-B-C şeklindedir. Bazı durumlarda
profil içerisinde B horizonuna rastlanmayabilir. A horizonun gelişimi oldukça iyidir. A
horizonu gözenekli ve kırıntılı bir yapıdadır. B horizonundaki gelişim A horizonu kadar
belirgin değildir ve zayıf bir gelişim gösterir. Genel olarak bu horizonda kil birikimi oldukça
azdır veya hiç olmayabilir. Horizonlar arasındaki geçiş tedricidir. Genel olarak bu topraklar
yapraklı orman ağaçlarının altında gelişir.
3. Alüviyal Topraklar:
Havza içindeki akarsuların taşıyarak mansaba yakın yerde depoladıkları materyal
üzerinde oluşan, nadiren A-C horizonlarına sahip genç topraklardır. Mineral bileşimleri
akarsu havzasının litolojik bileşimi ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi
sırasındaki taşınma ve birikme dönemlerine bağlı olup, heterojen bir yapıya sahiptir.
Alüviyal alanlarda, üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. İnce tekstürlü ve
taban suyu yüksek alanlarda düşey yöndeki geçirgenlik oranı az, yüzeyi nemli ve organik
maddece zengindir. Kaba tekstürlü topraklar iyi drene olduklarından yüzeyi çabuk
kurumaktadır. Toprakların üzerindeki bitki örtüsü mevcut iklime bağlıdır. Bulundukları
iklime uyabilen her türlü kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli üretken topraklardır.
4. Koluviyal Topraklar
Çoğunlukla dik eğimli yamaçların etek kısımlarında veya vadinin mansaba yakın
kısımlarında bulunurlar. Yerçekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan dereler vasıtasıyla
taşınarak etek kısımlarda biriken materyaller üzerinde oluşurlar. A-C horizonlarına sahip
genç topraklardır. Profil kesiti boyunca, yüzeysel akışın yoğunluğuna ve eğim derecesine
göre farklı büyüklükteki parçaları içeren katlara rastlanmaktadır. Bu katlar alüviyal
topraklardaki gibi birbirine paralel olmayıp düzensiz dağılımlıdır.
5. Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar:
Toprak profili boyunca A-B ve C horizonlarına sahip oldukları için zonal topraklar
olarak adlandırılırlar. A1 horizonu nispeten ince olup koyu renklidir. Karakteristik özelliği, B
horizonunun koyu kırmızıdan-koyu sarıya doğru değişen renkte ve yuvarlak köşeli ve blok
yapıda olmasıdır. Renklenmedeki bu değişiklik demirin oksitlenmesi ve hidratlanmasından
meydana gelmektedir. Profil içerisinde A2 ve B horizonu arasındaki sınır belirgindir. A
horizonundan yıkanarak gelen kil, demir, alüminyum ve organik madde B horizonunda
birikir. Profilin alt kısımlarında renk lekelenmeleri ve demir konkresyonlarına rastlanabilir.
6. Yüksek Dağ–Çayır Toprakları:
Genel olarak yüksek rakımlarda ve orman sınırının daha yukarı kısımlarındaki
sahalarda yer alan bu topraklar, yıl içindeki toprak oluşum süresinin kısa olması sebebiyle
profil oluşumu gelişmemiş, çoğu kez A-C horizonlarına sahip olan intrazonal topraklardır.
Bu toprak tipinde üst toprak koyu kahverengi veya grimsi kahverenginden siyaha kadar
değişmektedir. Çoğunlukla sığ ve taşlı olan bu topraklarda, bazen alt toprak mevcut olup,
bunların içinde sarı pas veya gri renkli düzensiz çizgiler veya lekeler bulunmaktadır.
69
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Organik madde ayrışması, parçalanması yeter derecede olmadığından, topraklar organik
madde yönünden zengindir.
2. Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması
Toplam arazi varlığı 743.644 hektar olup, orman arazisi olarak nitelendirilen ve ilin
% 59,1’ini oluşturan 439.803 hektarlık araziler kereste ve diğer orman ürünleri üretimine
elverişli ağaçların sık veya seyrek olarak bulunduğu alanlardır. Kereste üretimine elverişli
olmayan, ancak bodur ağaç ve çalılardan ibaret olan ve fundalık olarak nitelendirilen
araziler ise 40.447 hektarlık alanları ile il yüzölçümünün %5,4’ünü teşkil etmektedir.
Böylece orman ve fundalıklar ilin % 64,5’ini, yani yaklaşık 2/3’ü oluşturmaktadır.
Meraların yüzölçümü 102.393 hektar ve oranı %13,8’dir. Çayır hemen hemen hiç
yoktur. (sadece 87 ha.) Çıplak kaya ve molozlar ve ırmak taşkın yatakları gibi toprak
örtüsünün bulunmadığı hali araziler 68.871 hektar alan ile % 9,3’lük bir oran teşkil
etmektedir. Oranı % 0,3 olan yerleşim alanlarının yüzölçümü 2.376 hektardır. Göl ve
akarsu gibi açık su yüzeylerinin yüzölçümü sadece 95 hektardır. Arazi kullanım durumu
aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 55: Artvin İli Arazi Varlığı Ve Arazi Kullanım Durumu
Arazi Kullanım Durumu
Alanı (Hektar)
%
Orman
439.803
59,1
Çayır-Mera
102.393
13,8
Hali Arazi
68.871
9,3
Kuru Tarım
44.486
6,0
Fundalık
40.447
5,4
Özel Ürün
19.946
2,7
Sulu Tarım
16.375
2,2
Bağ-Bahçe
8.852
1,2
Yerleşim Alanı
2.376
0,3
95
0,0
743.644
100,00
Su Yüzeyleri
Toplam
Kaynak: Artvin İl Tarım Müdürlüğü
İlde çeşitli tarım uygulaması yapılan arazi 89.659 hektar tutmakta ve %12,1’lik bir
oran teşkil etmektedir ki bu oran Hakkâri’den sonra en düşük tarım arazisi oranıdır. Bu
arazilerin il yüzölçümünün 56,0’sını teşkil eden 44.486 hektarlık kısmı kuru tarıma
ayrılmıştır. Sulanan araziler 16.375 hektar ile % 2,2’lik bir orana sahiptir. 8.852 hektar
tutan bağ ve bahçeler %1,2’lik bir oran, çay zeytin ve fındık alanları ise ilin % 2,7’sini
oluşturmaktadır.
70
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 24: Artvin İlindeki Arazi Kabileyetleri Sınıfları Ve Dağılım (Da)
Tablo 56: Arazi Kullanma Şekillerinin Kabiliyet Sınıflarına Göre Dağılımı
Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları (hektar)
Kullanma Şekli
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Toplam
83
2133
4768
26685
-
43999
11991
-
89659
-
-
-
-
-
-
98
-
98
16
181
931
10438
-
26875
5947
-
44388
Sulu tarım
-
569
3580
10798
-
1428
-
-
16375
Bağ (sulu)
-
-
-
18
-
38
-
-
56
Bahçe (kuru)
-
-
-
34
-
-
-
-
34
Bahçe (sulu)
-
1123
257
4191
-
3191
-
-
8762
17
117
-
679
-
6928
2318
-
10059
Zeytin
-
-
-
-
-
40
-
-
40
Fındık
50
143
-
527
-
5499
3628
-
9847
-
-
-
-
-
93336
9057
-
102393
Çayır Arazisi
-
-
-
-
-
87
-
-
87
Mera Arazisi
-
-
-
-
-
93249
9057
-
102306
-
-
-
537
-
17608
462105
-
480250
Orman Arazisi
-
-
-
537
-
15981
423285
-
439803
Fundalık Arazi
-
-
-
-
-
1627
38820
-
40447
Tarım Arazileri
Kuru Tarım (nadaslı)
Kuru Tarım (nadassız)
Çay
Çayır-Mera
Orman funda
71
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Tarım dışı arazi
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
-
5
-
-
-
146
32
2193
2376
Yerleşim (yoğun)
-
-
-
-
-
-
-
2193
2193
Yerleşim (az yoğun)
-
5
-
-
-
146
32
-
183
Hali araziler
-
-
-
-
-
-
-
68871
68871
Su yüzeyi
-
-
-
-
-
-
-
95
95
Toplam
83
2138
4768
27222
-
155089
483185
71159
743644
Proje alanında yapılan etütler sonucu mevcut durumda saptanan bitki deseni
dikkate alınarak oluşturulan arazi kullanma durumu ve dağılım yüzdesi aşağıdaki tabloda
verilmiştir.
Tablo 57: Mevcut Durumda Arazi Kullanma Durumu Vedağılım Yüzdesi
Bitki Çeşitleri
Hububat
Çeltik
Yonca
Sebze
Meyve
Kavak
TOPLAM
Ekim Sahası
( ha )
5,8
3,4
2,5
1,6
1,6
1,6
16,5
Dağılım
(%)
35
20
15
10
10
10
100
Tenebbüt Müddeti
15.10 / 15.08
01.05 / 30.09
15.04 / 25.10
10.05 / 15.09
15.04 / 15.10
15.04 / 15.10
Proje alanında Ersiz Deresinden alınan sular ile sulanacak 16,5 ha. arazinin
bulunduğu tespit edilmiştir. Arazide yapılan etütler sonucu elde edilen veriler; Mülga
KHGM Artvin İli Arazi Varlığı Raporu ve harita bilgileri, değerlendirilerek arazi kullanma
kabiliyet sınıflaması yapılmıştır. Yerinde sınırları belirlenen arazilerin sınıflamasında ilk
etapta Mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ nün Artvin İli Arazi Varlığı Raporu’ ndan
yararlanılmıştır. Arazi kullanma kabiliyet sınıflamasına göre;
M 30.4
M
VII es
formülü ile belirtilen araziler; Kahverengi Orman Toprağı Büyük Toprak Grubunda olup,
20-25 cm. derinliğinde geçirimsiz sert tabaka ile sınırlı, genellikle orta bünyeli, % 20-30
arasında topoğrafik eğime sahip, VII. sınıf Mera Arazisi olarak sınıflandırılmıştır. Proje
alanı arazi varlığı haritası aşağıdaki şekilde verilmiştir.
72
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 25: Proje Alanı Arazi Varlığı Haritası
Arazi kullanma kabiliyet sınıflamasına göre sınıflandırılan araziler, daha sonra DSİ
Genel Müdürlüğü’ nce kullanılan USBR Sulu Ziraat Arazi Sınıflandırma Sistemine
çevrilerek yeniden sınıflandırılmıştır. Bu sınıflamaya göre araziler;
4 V st
-------- b4 g4
L 41 X
olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflamada araziler; 20-25 cm. derinliğinde geçirimsiz sert
katman ile sınırlı, genellikle orta bünyeli, su tutma kapasitesi orta, % 20 – 30 arasında
eğime sahip, 4. sınıf özel bitkiler ( meyve, sebze ) sulanabilir alan olarak sınıflandırılmıştır.
IV.2.9 Tarım Alanaları ( tarımsal alan varlığının olup olmadığı, var ise tarımsal
gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve
bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri)
Artvin İlinde tarımın önemli yeri vardır. Özellikle çay ve fındık ön plandadır. Toplam
tarım alanlarının yaklaşık %18’inde fındık %13’ünde çay tarımı yapılmaktadır. Özellikle
çay sadece bu bölgelerde yetiştiği için İlde Çay İşletmeleri bulunmakta bu da yöre halkına
iş imkanı sağlamaktadır.
Artvin İlinde toplam 64.200ha tarım arazisi bulunmaktadır. 19.898ha’ lık alanda çay
ve fındık tarımı yapılmaktadır. Geri kalan alanlarda ise sebze (patates, domates vs.) ve
meyve (kivi,kiraz vs.) üretimi yapılmaktadır.
Artvin'de tarım geleneksel anlamda yapılmakta olup üretilen ürünler aile tüketiminin
yanı sıra mahalli pazarlar ve çevre illerin pazarlarına gönderilmektedir. Tarımsal üretimde
tamamen insan gücüne dayalı üretim modeli söz konusudur. Makineli tarım hiç yok
denecek kadar azdır. İlde tür ve çeşit bazında oldukça geniş bitkisel üretim potansiyeli
mevcuttur. En çok patates, mısır, fasülye, soğan, çeltik, domates, salatalık, karalahana,
73
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kivi, zeytin, kiraz v.b. sebze ve tarım ürünleri yetiştirilmektedir.
Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Özel Mahsul Plantasyon Alanları
Artvin İlinde tür ve çeşit bazında oldukça geniş bitkisel üretim potansiyeli
mevcuttur. Birçok bitkinin gen kaynağı olan ilde son yıllarda bu potansiyel
değerlendirilerek yüksek verimli tohumluklar ve fidanlar getirilerek çiftçilere örnek bahçeler
tesis edilmiştir. Kalitenin artırılması ile pazarda aranan çeşitlerin üretimine öncelik verilmiş,
bu arada yerli çeşitlerin de seleksiyonu için gerekli olan bakım, budama, aşılama ve
gübreleme gibi kültürel işlemler örnek bahçelerde çiftçilere teşhir edilmiş olup son
yıllardaki bu çalışmalar verim ve kaliteyi artırmıştır.
İlde entansif (sermaye yoğun) tarım anlayışı son 7-8 yılda artış göstermiştir. Bu
hususta Tarım İl Müdürlüğünce seracılık, alabalık yetiştiriciliği, besicilik, arıcılık ve ana arı
üretimi, kivi, ceviz, trabzon hurması gibi meyvelerle yonca, korunga, fasulye ve silajlık
mısır gibi bitkilerin ekim, dikim ve üretimlerinin artırılması için sınırlı kaynaklar seferber
edilerek yüksek verimli hibrit tohumluklar, sertifikalı fidanlar getirilmiş ve çiftçilere dağıtımı
sağlanmıştır. 2000 yılından itibaren özellikle seracılığın geliştirilmesi ve açıkta sebze
üretiminde hibrit tohumların kullanımının yaygınlaştırılması ile birlikte üretimde kısmen de
olsa bir artış sağlanmıştır
Sulu Ve Kuru Tarım Alanları
Artvin İli arazi kullanım durumu incelendiğinde sulu tarım yapılan alanların
büyüklüğü 16.375 hektar olup % 2,2 lik bir alanı kaplamaktadır. Kuru tarım yapılan arazi
alanı ise 44.486 hektardır ve % 6 lık bir alanda yer alır. Kuru tarım alanlarının %17,6’sı,
sulu tarım alanlarının % 2,0’si sığ topraklardır. Topraklardaki bu sığlığın nedenleri, fazla
eğim ve şiddetli erozyondur.
Arazi kullanım kabiliyet sınıflarına göre Artvin ilinde sulu tarım ve kuru tarım
alanları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 58: Artvin İli Sulu Ve Kuru Tarım Alanları
Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları (hektar)
Kullanma Şekli
Kuru Tarım (nadaslı)
Kuru Tarım (nadassız)
Sulu tarım
I
II
III
IV
VI
VII
Toplam
-
-
-
-
-
98
98
16
181
931
10438
26875
5947
44388
-
569
3580
10798
1428
-
16375
Kaynak: Artvin İl Tarım Müdürlüğü
Proje alanının yer aldığı kılıçkaya beldesinde ise projeden etkilecek olan sulu tarım
alanı 16,5 hektardır.
74
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 59: Proje Alanındaki Tarım Alanları Ürün Deseni Ve Ekim Sahaları
Ekim Sahası
( ha )
5,8
3,4
2,5
1,6
1,6
1,6
16,5
Bitki Çeşitleri
Hububat
Çeltik
Yonca
Sebze
Meyve
Kavak
TOPLAM
Ürünlerin Ülke Tarımındaki Yeri Ve Ekonomik Değeri
Artvin İli ve çevre ilçelerinde tarım geleneksel anlamda yapılmakta olup, üretilen
ürünler aile tüketiminin yanı sıra mahalli pazarlar ve çevre illerin pazarlarına
gönderilmektedir. Tarımsal üretimde tamamen insan gücüne dayalı üretim modeli söz
konusu olup makineli tarım hiç yok denecek kadar azdır. Bitkisel üretim çoğunlukla Çoruh
nehri ve kollarının oluşturmuş olduğu vadi tabanında bulunan tarımsal arazilerde
yapılmasına karşılık hayvansal üretim iç ve yüksek kesimlerde yapılmaktadır. İldeki
tarımsal işletmeler küçük aile işletmelerinden oluşmaktadır, bu nedenle gübre ve zirai ilaç
kullanımı yok denecek kadar azdır.
İlde uygulanmakta olan Çoruh Projeleri kapsamında yapılacak barajlarla birlikte
vadi tabanında bulunan tarım arazilerinin tamamı su altında kalmaktadır. Özellikle Çoruh
vadisi boyunca kurulan ve Yusufeli ilçesinde yoğunlaşan örtü altı sebze yetiştiriciliğinde
domates, hıyar, patlıcan, kavun, ıspanak, marul, maydanoz gibi ürünler üretilmekte olup
bu ürünler çoğunlukla Erzurum sebze hali başta olmak üzere diğer komşu illerin
pazarlarına sunulmaktadır.
IV.2.10 Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve
kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/25.000
Meşcere Haritası, 1/10.000 ölçekli Orman Kadastro Haritası)
Ersiz Dere üzerinde yapılması planlanan “Aydın Regülatörü ve HES Projesi”
alanında 220.770 m2’lik ormanlık alan yer almaktadır.
Söz konusu proje alanı için Artvin Orman Bölge Müdürlüğü, Yusufeli Orman
İşletme Müdürlüğü ve Kılıçkaya Orman İşletme Şefliği tarafından İnceleme ve
Değerlendirme Formu düzenlenmiştir.(Bkz Ek-9)
Orman Bölge Müdürlüğü görüş yazısında belirtilen inceleme ve değerlendirme
formuna göre; proje alanı Kılıçkaya Serisi, 116,117,120,206,207,209 nolu bölmelere ait
olup mesçerenin işletme şekli koru ormanıdır. Mevcut ağaç cinsleri ise Sarı Çam,Ardıç ve
Meşe’den oluşmaktadır. Buna göre mesçere tipleri OT-T olarak belirlenmiştir. İzin istenen
orman alanı 220.770 m2’dir.
Proje alanı; 6831 sayılı Orman Kanunun 18. Maddesindeki yangın görmüş orman
alanı, gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılan sahalarla baraj havzalarında
kalmamaktadır.
Proje kapsamında, orman sayılan alanların kullanımı için (15.09.2011/28055 tarih
ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürülüğe giren Orman Kanunu 17. ve 18.
Maddeler Uygulama Yönetmeliği,) gereğince izinler alınacaktır.
75
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Artvin Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme ve
Değerlendirme Formu ile Proje Alanının işaretlendiği 1/25.000 ölçekli Meşçere Haritası
Ek-9 ‘de yer almaktadır.
Şekil 26: Proje Alanı Mescere Haritası
Proje Sahası’nın Tohum Meşceresi, Milli Park, Av Yaban Hayatı, Av Üretme
Sahası, Turizm Alanı, Özel Çevre Koruma Bölgesi, Askeri Yasak Bölge ve Sit Alanı
içerisinde kalmamaktadır.
Ayrıca inceleme değerlendirme formunda söz konusu alanda orman yangını
tehlikesinin az da olsa olduğu belirtilmiştir. Buna karşı tedbirler izin sahibince alınacak
olup Proje kapsamında, olası orman yangınları için gerekli teçhizat bulundurulacaktır.
İnşaat aşamasında şantiyede muhtemel yangınlara karşı yangın söndürme tüpleri ve
yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanları bulundurulacaktır. İşletme kapsamında ise
muhtemel bir yangının önlenebilmesi için uygun yangın sistemi kurulacaktır.
76
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kesin izin aşamasında tespit edilecek olan orman ağaçları Kılıçkaya Orman
İşletme Müdürlüğünce değerlendirilecektir.
Ayrıca İnceleme ve Değerlendirme formu doğrultusunda aşağıdaki hususlara
riayet edilecektir.
- DSİ ile yapılan su anlaşmasında belirtilen can suyu miktarının altına inilmeyecek,
regülatör ve santral kısımlarında elektronik olarak mütemadiyen ölçümler yapılacaktır. Bu
ölçümlerin silinmesi, değiştirilmesi mümkün olmayacak hale getirilecektir. Bu
mekanizasyonun şifre, anahtar ya da buna benzer güvenlik önlemi sorumlu Kamu Kurum
görevlisinde olması sağlanacaktır.
- Mevcut orman yollarından faydalanıldığı takdirde mutlaka onarım işlemi yatırımcı
firma tarafından yaptırılacaktır.
- Patlayıcı madde deposu için ormandan izin verilmemekte olduğu dikkate alınacak
ve proje kapsamında patlayıcı madde deposu yapılmayacaktır. İnşaatta kullanılacak olan
patlayıcı maddelerin günü birlik taşınması sağlanacaktır.
- İnşaat aşamasında oluşacak pasalar yamaçtan aşağı atılmayacaktır.
- Kazı fazlası depo alanları için kullanım izini idareden alınacaktır. Bu alanların
kullanımı 2 yılı geçmeyecek şekilde iş programında belirlenecek ve 2 yılın sonunda
mutlaka rehabilitasyon projesi uygulanarak rehabilite edilecektir.
İnşaat
esnasında
engellenmeyecektir.
derelere
pasa
dökülmeyecek
balık
geçişleri
- Tesise dair tahsis talebi sırasında inşaat süresi boyunca kullanılacak alanların
geri iadeleri esnasında ve işletme süresince kullanılacak ancak ihtiyaç fazlası olanların
ağaçlandırılması peyzajının yapılması ve ağaçlandırmaya müsait hale getirilmesine
(Rehabilitasyon Projesi) ait proje hazırlanarak bölge müdürlüğüne sunulacaktır.
- Cebri Boru Proje alanına asansör yardımı ile yerleşritilecektir.
- İdareye kılcal yol izni için başvuru yapılacak olup, kullanılacak yollar planlanıp
projelendirilecektir.
IV.2.11
Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat
Anıtları, Tabiat Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv
Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit Ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre
Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri, Mera
Kanunu Kapsamındaki Alanlar, Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının
1/100.000’lik Haritada Gösterilmesi)
Proje alanının ve çevresinin ÇED Yönetmeliği Ek-V Duyarlı Yöreler kapsamında
değerlendirilmesi aşağıda verilmiştir.
1) Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar:
a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2. maddesinde
tanımlanan ve bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen “Milli Parklar”, “Tabiat
Parkları”, “Tabiat Anıtları” ve “Tabiat Koruma Alanları”,
77
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aydın Regülatörü ve HES projesinin sınırları içerisinde yer aldığı Artvin ilinde Milli
Park statüsüne dahil 2 (Kaçkar Dağları Milli Parkı, Hatila Vadisi Milli Parkı_Merkez İlçe
sınırlarında_, Karagöl-Sahara Milli Parkı_Şavşat İlçe sınırlarında_); Tabiat Parkları
statüsüne dahil 1 (Borçka-Karagöl Tabiat Parkı_Borçka İlçe sınırları_); Tabiatı Koruma
Alanları statüsüne dahil 3 (Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı_Arhavi İlçe
sınırlarında_,Camili-Efeler Tabiatı Koruma Alanı_Borçka İlçesi sınırları_, Camili-Gorgit
Tabiatı Koruma Alanı_Borçka İlçesi sınırları_) ve Tabiat Anıtları statüsüne dahil 2 (Kamilet
Doğu Kayını Tabiat Anıtı_Murgul İlçe sınırları_, Melodere Doğu Ladini Tabiat
Anıtı_Merkez İlçe sınırları_) alan mevcuttur.
Söz konusu koruma alanlarının hiçbiri Kılıçkaya Beldesi sınırlarında olmayıp
dolayısıyla proje alanına yakın alanlar değildir. Koruma alanları ve bu alanların proje
alanına olan mesafeleri aşağıda açıklanmıştır:
1.
Milli Parklar
Kaçkar Dağları Milli Parkı
Milli Parka, Karadeniz Bölünmüş Sahil Yolunu kullanarak Çamlıhemşin üzerinden
ulaşılmaktadır. Çamlıhemşin-Rize arası 62 km. Ayder-Çamlıhemşin arası ise 17 km. dir.
Milli Parkın güney bölümüne ise Erzurum-Artvin Devlet Karayolunu kullanarak Yusufeli
İlçesi, Sarıgöl Köyü, Altıparmak Köyü ve Yaylalar Köyü geçilerek ulaşılabilir.
Ülkemizde Pleistosan‘e ait buzul izleriyle beraber aktüel buzullaşmanın birlikte
görüldüğü ender yerlerden birisi de Kaçkar Dağlarıdır. Bu sahada birçok buzullarla birlikte;
buzul gölleri, buzul vadileri, sirkler ve morenler bulunmaktadır. Kaçkar Dağları’nda
yaklaşık 100 adet buzul gölü bulunmaktadır.
Başta Fırtına Deresi ve Hemşin Deresi olmak üzere; bitki çeşitliliği ve zenginliği ile
fauna çeşitliliğinin yoğunlaştığı bütün vadiler endemik türler içermektedir. Çat Deresi
Vadisinde yer alan Zilkale Harabeleri kültürel açıdan önemli bir değer taşımaktadır. Aynı
zamanda, yörenin sosyal-kültürel ve ekonomik mekansal görüntüsünü sergileyen yayla
yerleşimleri, hem doğaya uyumu hem de mimari değerleri ile önem taşımaktadır.
Çeşitli ağaç türlerinden oluşan orman alanları bulunmaktadır. Bu ormanlar,
geçmişten beri az müdahale görmüş ormanlar olup, tamamı doğal ormanlardır. “Bakir
Orman” denilebilecek kısımları bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye’nin tek Şimşir Ormanı kabul
edilen Şimşir Mesçeresi Şenyuva’da 1.5 ha’lık alanı kapsamaktadır.
Kaçkar Dağları Milli Parkı içinde, anıtsal özelliği bulunan kültürel eserleri ziyaret,
doğa tanıma yürüyüşleri, flora ve fauna inceleme, kampçılık, yayla kültürünü tanıma,
yamaç paraşütü, rafting, dağcılık-zirve tırmanışları, buzullar ve buzul göllerini ziyaret
etmek gibi pek çok aktiviteler de gerçekleştirilebilmektedir. Günümüzde de Kaçkar Dağı
Milli Parkı, gerek doğa yürüyüşleri ve gerek zirve tırmanışları gözetildiğinde, önemli bir
rekreatif potansiyele sahiptir
Milli Park’taki irili ufaklı 40 kadar kırsal yerleşim birimi ve yaylalar da bölgedeki
rekreasyonda çok önemli yer tutmaktadır. Bunların içinde en önemlisi son yıllarda giderek
adını daha çok duyuran ve Milli Park’ın neredeyse en yoğun ziyaretçi çekim merkezi
durumuna gelen Ayder Yaylası’dır. Ayder Yaylası, Türkiye’nin en eski kaplıcalarına
sahiptir.
Kaçkar Dağları Milli Parkı proje alanına kuş uçuşu yaklaşık 30 km uzaklıktadır.
78
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
- Hatila Vadisi Milli Parkı
Vadi boyunca değişik kayaç türleri görülmekle birlikte, bu kayaçların hemen hepsi
derinlik volkanizmasının ürünüdür. Hatila Vadisi’nin genel karakteri; V tipi, dar tabanlı,
genç vadi özelliğindedir.
Vadi boyunca litolojik farklılıklardan kaynaklanan eğim kırıkları ortaya çıkmıştır. Bu
eğim kırıkları, akarsuda şelalelerin oluşumunu sağlamıştır.
Vadi yatağının derine doğru aşınmasının daha kuvvetli olması sebebiyle vadi
yamaçlarının eğimi %80, hatta bazı kesimlerde %100’ e ulaşmıştır. Yamaçların gerek
fiziksel parçalanma ve kütle hareketleri, gerekse yan dere ve seyelanlarla işlenmesi
sonucu vadide çok haşin bir topoğrafya ortaya çıkmıştır. Bu topoğrafya, vadinin orta
kesimlerinde kanyon ve boğaz tipi vadi oluşumunu sağlamıştır.
Vadinin orta ve yukarı ağzında çok zengin ve yoğun olan vejetatif örtü, bünyesinde
çok çeşitli bitki türlerini barındırmaktadır. Bu türler içerisinde dikkati çeken belirgin özellik
bitki örtüsünün genel olarak Akdeniz iklim karakterini yansıtmasıdır. Dolayısıyla buradaki
bitki örtüsü relikt bir özellik gösterir. Ayrıca bitki türleri içerisinde endemik karakterde
olanlar da vardır. Bu türlerin sayısı 500’ ü geçmektedir.
Hatila Vadisi zengin bir fauna da içermektedir. Bu fauna içerisinde en çok
rastlanan yaban türleri; ayı, domuz, tilki, porsuk, yaban keçisi, sansar, çakal, atmaca,
kartal, dağ horozu, Hopa engereği ile akarsularda alabalıktır.
Hatila Vadisi’nin gerek ilginç jeolojik ve jeomorfolojik yapısı ve gerekse özgün bitki
toplulukları yöreye ülkemizde nadir rastlanan bir alan özelliğini vermektedir. Ayrıca bu
doğal öğelerin birleşimi sonucu eşsiz peyzaj güzellikleri ortaya çıkmakta ve bu durum da
zengin rekreasyonel potansiyel arz etmektedir.
Artvin ili, Merkez ilçe sınırları içerisinde, Çoruh Nehri’nin ana kollarından biri
üzerinde bulunmaktadır. Vadi yaklaşık 25 km. uzunluğunda olup, birçok yan dereyle
beslenmektedir.
Hatila Vadisi Milli Parkı proje alanına kuş uçuşu yaklaşık 40 km uzaklıktadır.
Karagöl-Sahara Milli Parkı
Artvin ili, Şavşat ilçesi sınırları içerisinde bulunan Karagöl-Sahara Milli Parkı iki ayrı
sahadan oluşmaktadır. Bunlar Karagöl ve Sahara Yaylaları’dır.
Karagöl: Genel olarak sahada Paleojen ve Neojen araziler yer alır. Kayaçlar
genellikle sedimanter kökenlidir. Karagöl ve çevresi yer yer vadilerle yarılmıştır. Bu
yarılmalar yörede heyelan ve kütle hareketlerinin aktif olmasına neden olmuştur. Karagöl,
rotasyonel olarak kayan kütlenin gerisindeki çanakta biriken suların meydana getirdiği bir
heyelan gölüdür.
Göl çevresi ladin ve çamların meydana getirdiği yoğun ormanlarla kaplıdır. Bu
doğal öğelerin ördüğü Karagöl, ender manzara güzelliklerine sahiptir. Ayrıca gölün
kuzeydoğusundaki Bagat mevkii ve çevresinde çim kayağı pisti niteliğine sahip alanlar
mevcuttur.
Sahara Yaylası: Yörenin genel olarak örtü bazaltlarından meydana gelen bir
jeolojik yapısı vardır. Örtü bazaltlarının sıyrıldığı yerlerde Tersiyer arazisi ortaya çıkar.
79
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yer yer derin vadilerle parçalanan yörede eğim değerleri oldukça yüksektir. Sahara, bu
eğimli arazide 1700-1800 m’lerde yer alan sınırlı düzlüklerden biridir.
Orman örtüsü ladin ve göknarlardan meydana gelmiştir. Alt zonlarda sarıçam da
bulunmaktadır. Ayrıca Antropojen step karakterideki alanlar da bu kesimde geniş yer
kaplamaktadır.
Kocabey Yaylası ve çevresinde Alpin Zonu’na ait bitki türleri yer almaktadır. Reşat
Deresi kenarında 1700-1800 m’lerde kademeli olarak yer alan düzlüklerde aynı zamanda
“Sahara Pancar Şenlikleri” yapılmaktadır. Bu şenliklere bölge dışında oturan yöre insanları
katılarak bölgeye iç turizm açısından oldukça büyük ekonomik katkı sağlamaktadır.
Karagöl-Sahara Milli Parkı faaliyet alanına kuş uçuşu 100 km mesafede yer
almaktadır.
2. Tabiat Parkları
Altıparmak Tabiat Parkı
Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde toplam 21.110 dekar
yeralmaktadır.Artvin iline 140,5 km, Yusufeli ilçesine 37,5 km uzaklıktadır.
alan
üzeride
Proje alanına uzaklığı yaklaşık 50 km’dir.
Tunca Vadisi Tabiat Parkı
Tabiat turizminin gelişimine katkı sağlayacak Tunca Vadisi Ardeşen ilçesi sınırları
içinde toplam 40 bin 820 dekar alan üzerinde yer alırken, Rize’ye 55 km. Ardeşen’e ise 18
km uzaklıkta bulunuyor.
Proje alanına uzaklığı yaklaşık 52 km’dir.
3. Tabiatı Koruma Alanları
- Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı
Artvin ili, Arhavi ilçesi sınırları dahilindedir. Sarıçamın (Pinus silvestris
ssp.koçhiana) sahile inebildiği nadir yerlerden biridir. Bu özelliği ile Çamburnu sarıçam
meşcereleri relikt karakter göstermektedir. Ayrıca kuzeyden karadeniz üzerinden gelen
göçmen kuşların Doğu Karadeniz sıradağlarına ulaştığı ilk noktada bulunması kaynak
değerlerini oluşturmaktadır. Sarıçamın (Pinus silvestris ssp.koçhiana) sahile inebildiği
nadir yerlerden biridir. Bu özelliği ile Çamburnu sarıçam meşcereleri relikt karakter
göstermektedir. Ayrıca kuzeyden karadeniz üzerinden gelen göçmen kuşların Doğu
Karadeniz sıradağlarına ulaştığı ilk noktada bulunması kaynak değerlerini oluşturmaktadır.
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 70 km uzaklıkta yer almaktadır.
- Camili Efeler Tabiatı Koruma Alanı
Artvin ili, Borçka ilçesine bağlıdır. Efeler ormanı, sadece Türkiye’nin değil,
neredeyse bütün Avrupa’nın tek insan eli değmemiş orman ekosistemidir. Koruma
alanının bulunduğu havza yırtıcı kuşların göç yolu üzerinde bulunmaktadır.
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 30 km uzaklıkta yer almaktadır.
80
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
- Camili Gorgit Tabiatı Koruma Alanı
Artvin ili, Borçka ilçesine bağlıdır. Camili-Gorgit ormanı, her biri anıt özelliğine
sahip ağaçlardan oluşmuş bir orman parçasıdır. Ayrıca “yaşlı orman“ niteliğini de
bünyesinde barındırmaktadır.
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 32 km uzaklıkta yer almaktadır.
4. Tabiat Anıtları
- Kamilet Doğu Kayını Tabiat Anıtı
Murgul İlçe sınırları içerisindedir. Tabiat anıtının kaynak değeri; Kayın Ağacı
(Fagus orientalis) türünün, 300 yaşlarında, 42 m boy, 3.08 m çap ve 9.70 m çevre
genişliğine sahip olmasıdır. Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 70 km uzaklıkta yer
almaktadır.
- Melodere Doğu Ladini Tabiat Anıtı
Merkez İlçe sınırları yer almaktadır. Tabiat anıtının kaynak değeri; Ladin Ağacı
(Picea orientalis var. Pyramydalis) türünün, 150 yaşlarında, 30 m boy, 0.76 m çap ve 2.40
m çevre genişliğine sahip olmasıdır.
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 62 km uzaklıkta yer almaktadır.
Korunması gereken alanların proje alanına mesafesi aşağıdaki tabloda verilmiştir.
81
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 27: Proje Alanı Ve Korunması Gerekn Duyarlı Yöreler
Kaynak: http://geodata.ormansu.gov.tr/
b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman ve Su
İşleri Bakanlığı’nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı
Yerleştirme Alanları" ,
Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Koruma Sahası
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 12 km uzaklıkta yer almaktadır.
Erzurum İspir Verinçek Dağı Yaban Hayatı Koruma Sahası
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 10 km uzaklıkta yer almaktadır.
Rize Çamlıhemşin Kaçkar Dağı Yaban Hayatı Koruma Sahası
Faaliyet alanına kuş uçuşu olarak 37 km uzaklıkta yer almaktadır.
82
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 28: Proje Alanı Ve Etrafındaki Yaban Hayatı Koruma Sahaları
Kaynak: http://geodata.ormansu.gov.tr/
c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu’nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1,
2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma
Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun
(2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili
maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar,
Söz konusu Aydın Regülatörü ve HES Projesinde, proje alanı içinde Tabiat varlığı
ve doğal sit alanı olmadığına dair görüş Artvin Çevre Ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nden
alınmış olup rapor ekinde snulmuştur. (Bkz.Ek-2)
Söz konusu proje alanı 4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında
Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangi bir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm
Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalmamaktadır.
Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) doğal sit alan sınırına
herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup alınması gerekecek tüm tedbirler yatırımcı
firma tarafından alınacaktır. Ayrıca yapım aşamasında herhangi bir kültür ve tabiat
varlığına rastlanılması durumunda çalışmalar derhal durdurularak en yakın Müze
Müdürlüğüne veya Mülki İdare Amirliğine, 5226-3386 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı
yasanın 4.maddesi gereğince haber verilecektir.
ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su
Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları,
Proje alanında Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır.
d) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Su Kirliliği
Kontrol Yönetmeliği’nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar,
83
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yönetmelik; Madde 17-Mutlak Koruma Alanını, Madde 18 – Kısa Mesafeli Koruma
Alanını, Madde 19 – Orta Mesafeli Koruma Alanını ve Madde – 20 Uzun Mesafeli Koruma
Alanını tanımlar. Proje Sahasında ilgili maddelerde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır.
Proje Ersiz Dere üzerinde planlanmaktadır.
e) 02/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hava
Kalitesinin Korunması Yönetmeliği’nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas
Kirlenme Bölgeleri",
Artvin İli sınırlarında bulunan proje noktasında hassas kirlenme bölgesi
bulunmamaktadır.
f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9 uncu maddesi uyarınca
Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan
edilen alanlar,
İl’de Özel Çevre Koruma Bölgeleri vb. Alanlar bulunmamaktadır.
g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’na göre koruma altına
alınan alanlar,
İl sınırları içerisinde 2960 sayılı Boğaziçi Kanununa göre koruma altına alınan alan
bulunmamaktadır.
ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı
sayılan yerler,
Proje kapsamında, orman sayılan alanların kullanımı için (15.09.2011/28055 tarih
ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürülüğe giren Orman Kanunu 17. ve 18.
Maddeler Uygulama Yönetmeliği, 07/07/2012 tarik ve 28346 sayılı değişiklik dikkate
alınarak) gereğince izinler alınacaktır.
h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen
alanlar,
Proje Sahası’nda bulunmamaktadır.
ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin
Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar,
Proje Sahası’nda bulunmamaktadır.
i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar,
Kesin proje aşamasında yapılacak kamulaştırma çalışmalarında tarım alanı niteliği
taşıyan alanların kullanılması durumu halinde 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında ve
5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu kapsamında Tarım İl Müdürlüğü’ne başvurularak
gerekli izinler alınacaktır.
j) 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği’nde belirtilen alanlar,
Ersiz deresi bir sulak alan olup; Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereğince
izin alınacaktır.
84
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması
gerekli alanlar:
a) 20/2/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN
Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz
Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz
Foku Yaşama ve Üreme Alanları",
Proje alanının içinde bulunduğu Artvin il sınırları içerisinde bu alanlar
bulunmamaktadır.
b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Akdeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi)
uyarınca korumaya alınan alanlar,
Proje sahasında bu alanlar bulunmamaktadır.
ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan "Akdeniz’de
Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel
Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar,
Proje sahasında bu alanlar bulunmamaktadır.
ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler
Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz’de Ortak Öneme Sahip 100
Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar,
Proje sahasında bu alanlar bulunmamaktadır.
ııı) Cenova Deklerasyonu’nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz’e Has Nesli
Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar,
Proje sahasında bu alanlar bulunmamaktadır.
c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2.
maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel
Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar,
İlde kültürel ve doğal miras statüsü verilmiş alanlar bulunmamaktadır.
ç) 17/5/1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak
Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına
alınmış alanlar,
Artvin ilinde Türkiye'nin uluslararası öneme sahip sulak alanları bulunmamaktadır.
d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca korunması gereken alanlar,
Proje Sahası’nda bulunmamaktadır.
85
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
3. Korunması gereken alanlar
a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak
tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan,
biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri),
24/06/2011 tarih onaylı Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama
Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) Ek-4’de sunulmuştur.
b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve
arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda
kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı,
Proje alanında tarım alanları bulunmamakta olup kamulaştırma ve izin
aşamasında tarım alanlarının da kullanılması durumu oluşacak olursa 4342 sayılı Mera
Kanunu kapsamında ve 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu kapsamında Tarım İl
Müdürlüğü’ne başvurularak gerekli izinler alınacaktır.
c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya
akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6
metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların
yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu
alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak
alan kalan yerler,
Proje Ersiz Deresi üzerinde planlanmaktadır.
ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları,
Proje Ersiz Deresi üzerinde planlanmaktadır.
d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş
veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan
alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz
özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar,
Proje sahasında bulunmamaktadır.
86
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.2.12 Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri,
Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuat
Koruma Altına Alınan Türler, Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların
Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki Dağılımları, Endemizm Durumları, Bolluk
Miktarları,Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av
Komisyonu Kararları) Her Bir Türün Kim Tarafından ve Ne Zaman Hangi
Yöntemlerle (literatür gözlem vs.) Tespit Edildiği, Collins Bird Guide, Türkiyenin
Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiyenin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern
Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES Gibi Uluslar arası Anlaşmalara Göre Durumu,
Türlerin Projeden Ne Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin
Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar
İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Flora için
Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) Kullanarak Kontrol Yapılması
Aydın Regülatörü ve HES Projesi ÇED Raporu kapsamında “Ekosistem
Değerlendirme Raporu” hazırlanmış ve EK-10’da sunulmuştur. Söz konusu rapor KTÜ
Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji ABD Başkanı Prof. Dr. Lokman ALTUN, KTÜ Fen
Fakültesi Hidrobiyoloji ABD Prof. Dr. Bilal KUTRUP ve KTÜ Mühendislik Fakültesi
Uygulamalı Jeoloji ABD, Hidrojeoloji Bilim Dalı Yard. Doç. Dr. Fatma GÜLTEKİN
tarafından hazırlanmıştır.
İlgili rapor kapsamında proje alanı ve çevresinin flora ve fauna çalışmalarına yer
verilmiştir. Flora ve fauna çalışmaları hakkında detay çalışmalar Ekosistem Değerlendirme
Raporunda yer almakta olup aşağıda da konu hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Flora ve
fauna bölümleri hazırlanırken arazi ve literatür çalışmalarından yararlanılmıştır.
Flora
Projenin Planlandığı bölge Avrupa – Sibirya (Euro-Siberian) Fitocoğrafik Bölgesinin
Kolşik bölümünde olup, Davis’e göre A8 ve A9 karesi içerisine girmektedir.
.
Şekil 29: Artvin İli’nin Kolşik Karesindeki Yeri
87
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Fitocoğrafik Bölge: Ülkemiz topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından
dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz (Mediterranean ), İran-Turan
(İrano-Turanian) ve Avrupa – Sibirya bölgeleridir.
Projenin Planlandığı bölge Avrupa – Sibirya (Euro-Siberian) Fitocoğrafik Bölgesinin
Kolşik bölümünde olup, grid sistemine (Davis’e) göre A8 karesi içerisine girmektedir. Proje
Türkiye’nin doğusunda Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Artvin ili sınırları içerisinde yer
almaktadır.
Şekil 30: Türkiyenin Fitocoğrafik Bölgeleri
Artvin’de yazları sıcak, kışları serin geçen Ilıman Deniz İklimi (Karadeniz İklimi)
hüküm sürmektedir. Bölgenin doğal bitki örtüsü yükselti – iklim kuşaklarına göre
şekillenmiş olup, klimaks bitki topluluğu Quercus petraea ssp. İberica, Pinus sylvestris
olarak bilinmektedir.
Bölgede mevcut olan ormanlar üzerinde Antropojenik etkilerin olduğu
görülmektedir. Bundan dolayı ormanlarda parçalı (küme ve gruplar halinde) bir yapıyı
temsil eden alanlar olmakla birliklte yeknesak yapıda som orman alanlarına da
rastlanmaktadır.
Projenin yapılacağı bölgedeki vejetasyonun gelişimi iyidir. Faaliyet alanı içinde ve
çevresinde riparian (Nehir Yatağı), Çayırlıklar ve orman olmak üzere üç önemli Ekosistem
yer almaktadır (Şekil 31 ).
88
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 31: Mera, Riparian (Nehir Yatağı) ve Çayırlık alanalar
Faaliyet Alanı ve Çevresindeki Ana Ekosistemler
Riparian (Nehir Yatağı) Ekosistemleri
Daimi bir akışa sahip ancak su seviyesi ilkbaharda eriyen karlarla mevsimsel
olarak değişen ve akış esnasında eğime bağlı olarak az çok dalgalı bir çalkantı
oluşturmaktadır. Nehir kenarında Salix alba, Populus alba ve Salix caprea gibi riparian
türler yaygın ve dominanttır.
Alüvyal-Hidromorfik Çayırlıklar:
Projenin gerçekleştirileceği dere kenarındaki arazilerin taban suyunun yüksek
olduğu alüvyal ve hidromorfik alüvyal topraklar üzerinde tür kompozisyonu bakımından
zengin çayırlar yayılış gösterir. Kış aylarında yağan karın Mart ayının içerisinde erimeye
başlaması ve sıcaklığın artışına bağlı olarak, başlayan büyüme dönemiyle birlikte vejetatif
gelişim başlamakta ve Mayıs-Haziran ayları içerisinde gelişim devam etmekte ve Haziran
sonu ile Temmuz ayı içerisinde çiçeklenip tohum bağlayan bu hidromorf çayırlar, çok
yerde biçilebilen çayır özelliğindedir.
Alüvyal-Hidromorf çayırlarda yayılış gösteren bazı tür kompozizyonları, Trifolium
rhytidosemimum, Scutellaria albida ssp colchica, Asplenium trichomanes, Lathyrus
roseus, Fibigia eriocarpa vb. gibi türlerden oluşmaktadır.
Orman Ekosistemleri
Projenin hayata geçirileceği Artvin İli, Yusufeli ilçesi sınırları içerisindeki bitki
örtüsünün (Ağaç, ağaççık, çalı ve otsu vejetasyon) oluşumunda bölgede hüküm süren
iklimin ve jeomorfolojik yapının önemli katkısının olduğu bilinmektedir.
Bitki örtüsü her şeyden önce tutunup su ve besin maddelerini alarak
beslenebileceği bir toprağa ihtiyaç duymaktadır. Toprağın özellikleri ise meydana gelmiş
olduğu anakayaya, yeryüzü şekline ve iklime bağlı olarak değişim göstermektedir.
Toprağa ait özellikler (Toprak derinliği, taşlılık, pH, Faydalı Su kapasitesi vb. gibi) bitki
örtüsünün yayılışını, tür çeşitliliğini, kapalılığını vb. özelliklerini etkisi altında bulunduran
önemli bir edafik faktördür.
Dolayısıyla bölgedeki iklim, toprak, bakı, eğim, yeryüzü şekli özellikleri doğal bitki
örtüsünün oluşumunu, yayılışını ve gelişimini şekillendirmiştir. Proje sahası içinde ve
89
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
yakın çevresindeki yamaçlarda klimaks bitki topluluğu Vicia cracca, Genista tinctoria,
Cruciata taurica, Euphorbia amygdaloides, Sempervivum glabrifolium, Trifolium
rhytidosemimum, Scutellaria albida ssp colchica, Asplenium trichomanes, Lathyrus
roseus,
Fibigia eriocarpa, Dactylis glomerata, Trifolium aureum, Argyrolobium
biebersteinii, Brachypodium sylvaticum, Bromus squarrosus, Phleum paniculatum,
Populus tremula L., Platanus orientalis L. ve Salix alba L., Alnus glutinosa subsp. Barbata,
gibi ağaç türlerinden oluşmaktadır.
Floristik Bulgular
Türler, endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan bitki türleri
Literatür taraması ve kısa süreli arazi gözlemleri sonucu tespit edilen tür listesi
Tablo 60’da verilmiştir. Tablo 60’da Tür Adı, Endemizm ile IUCN Tehlike Kategorisi sırası
takip edilmiştir.
Tablo 60: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan Bitki Türleri
FAMİLYA
Türkçe Adı
Nisbi
Bolluk
Habitat
Fitocoğrafi
k Bölge
Sandalağacı
2
Gölgeli yerlerde ve açık
alanlarda, asit ve nötr kayalar
üzerinde
Eu,
N
Anadolu
nemli
3
Yamaçlarda, dere içlerinde ve
ıslak çayırlar üzerinde
N
Sarıçam
4
Güneye bakan yerleri tercih
eder. Sığ topraklarda yetişebilir
Eu
Menengiç
2
Kayalık alanlarda ve özellikle
kayalık
kurak
kesimlerde
yayılış gösterir.
Eu
Ardıç
1
Çoğunlukla
orman
sınırı
üstünde bulunur. Kayalıklar
üzerinde yayılış gösterir.
N. Temp.
Katran ardıcı
1
Bir Med. Bireyidir. Sırtlarda,
kayalık alanlarda, kuru, fakir
toprakları tercih eder.
Med. Eu
Bozardıç
2
Kurak kayalık alanlarda ender
olarak orman sınırı üstünde
bulunmaktadır.
Eu
Endemiz
im
IUCN
Tehlike
kategori
leri
ARALİACEAE
1
Arbutus andrachne L.
RUSCACEAE
2
Ruscus acuelatus L.
PINACEAE
3
Pinus syvestris L.
ANACARDİACEAE
4
Pistacia terebitnhus
CUPRESSACEAE
5
Juniperus foetidissima
6
Juniperus oxycedrus subsp
oxycedrus L.
7
Juniperus excelsa Bieb.
JUGLANDACEAE
90
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
8
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Ceviz
2
Tek tük bireyler olarak diğer
yapraklı
türlerle
birlikte
bulunur. Hemen hemen her
yerde yayılış göstermektedir.
Eu
Titrek kavak
3
Orman içinde tek tek serpilmiş
vaziyette çoğunlukla orman üst
sınırına yakın kesimlerde, ışıklı
ve nemli alanlarda görülür.
Eu-Med.
Ak söğüt
1
Dere içlerinde ender olarak
bulunur.
Eu
Kızılağaç
2
Tüm dereler boyunca yaygın
olup, karışık ve saf bükler
oluşturur. Orman içlerinde
nemli yetişme alanlarında çok
yaygındır.
NE (Eu)
Gürgen
2
Doğu kayını, akçaağaç
ve
akçaağaçlarla karışık ormanlar
kurar. Genellikle doğu bakı
grubunu tercih eder.
Eu
Kayacık
1
Nemli yetişme alanlarını tercih
eder. Ender olarak kayın,
gürgen ve diğer yapraklı türler
arasında tek tük karışık olarak
yer alır
Med.
İstiriç
2
Genellikle doğu bakılı kurak ve
taşlı topraklarda
yayılış
gösterir.
Eu-Cauc.
Sapsız meşes
2
Genel kuzey bakının tali
bakıları içerisinde güneyli
bakıları tercih eder.
NE
Isırgan
4
Orman içi, yol ve meşçere
kenarlarında, molozlar arasında
ve azot bakımından zengin olan
yerlerde yayılış gösterir.
Eu-Med.
Kapari
1
Kıraç ve verimsiz arazilerde,
kurak yetişme ortamlarında
yayılış gösterir.
Med. E&N
Anadolu
Juglans regia L.
SALICACEAE
9
Populus tremula L.
10
Salix alba L.
BETULACEAE
11
Alnus glutinosa (L.) Gaert.
Subs. barbata Yalt.
CORYLACEAE
12
Carpinus betulus L.
13
Ostrya carpinifolia Scop.
14
Carpinus orientalis
FAGACEAE
15
Quercus petraea Stev.
URTİCAEAE
16
Urtica dioica L.
CAPPARACEAE
18
Capparis ovata Desf
Eu-Med.
Balk.
LYTHRACEAE.
19
Punica granatum
1
Tam güneşli, organik maddece
zengin, orta derecede nemli,
91
Eu.,
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kuru, iyi drene edilmiş verimli
balçıklı toprakları tercih eder
20
21
CORNACEAE
2
Kum yığıntıları üzerinde ve
kurak ve nemli kesimlerde
yayılış gösterir.
S&C , Eu
Tüylü süpürge
2
Seyrek ormanlar, yol kenarları
ve tepe yamaçları üzerinde
yayılış gösterir.
K., O. ve
G. Anadolu
Beyaz papatya
1
Gölgeli
ormanlarda,
dere
kenarları, duvarlar, boş yerler
ve kaya çıkıntılarında yayılış
gösterir.
Trakya, Dış
Anadolu
Likarba
3
Karışık ormanlar altında, diğer
çalı türleri ile birlikte yayılış
gösterir.
Asit
toraklarda
yaygındır
Cauc.
Karadeniz,
Istrancalar
Kirve otu
2
Kayalık yamaçlar üzerinde,
seyrek meşe ve Pinus ormanları
altında ve çayırlık alanlarda
yayılış göstermektedir.
O.
Anadolu,
İran-Turan
Sarıtaşkıran
1
Dere kenarlarında, ıslak kayalar
üzerinde,
gölgeli
yerlerde
yayılış gösterir.
Dış
Anadolu,
O. Anadolu
Kıraç
damkoruğu
1
Silisli kayalar üzerinde ve sığ
topraklarda yer alır.
Cornus sanguinea L. subsp.
australis
POACEAE
22
Chamaecytisus hirsutus (L.)
23
Tanacetum parthenium L.
24
Vaccinium arctostaphyllos L.
25
Teucrium orientale L.
26
Saxifraga cymbalaria L.
27
28
Sedum spurium Bieb.
Genel olarak sığ topraklarda
üzerinde bulunur.
Sedum stoloniferum Gmelin
29
Origanum rotundifolium L.
30
Yuvarlak
mercan
2
Kalkerli ve kalkerli olmayan
kayalardan gelişmiş topraklar
ve yamaç araziler üzerinde
bulunurlar.
KD.
Anadolu
Asalak salep
1
Gölgelı Fagus ormanlarında ve
bazik
akanyalar
üzerinde
gelişmiş topraklar
üzerinde
yayılış gösterir.
Türkiye, K.
ve
G.
Anadolu,
Av-sib
Uzunçanak
3
Dağ stepleri volkanik kaya
yamaçları üzerinde bulunur.
O. ve D.
Anadolu
Zembilotu
2
Yaprak
döken
koruluklar
(Quercus, Carpinus, Fagus v.s),
nemli yamaçlar ve bataklık
yerlerde yayılış gösterir.
K. Türkiye
ve komşu
D. Anadolu
Çırşalgamı
1
Kayalık
yamaçlar,
kurak
ortamlarda ve tarla kenarlarında
bulunur.
D. ve KD.
Anadolu
Dalsızkevke
1
Orman alanları ve yamaç
arazilerde ve kurak yetişme
O.
Neottia nidus-avis L.
31
Dianthus crinitus L.
32
Briza media L.
33
Bunias orientalis L.
34
Alyssum xanthocarpum L.
92
D.
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
35
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Anadolu
Batak geveni
3
Yaprak döken çalılık alanlar
çayırlıklar, yol kenarları ve
kıyılarda yayılış gösterir.
D.
Anadolu,
İran-Turan
Seki kuzotu
4
Her yerde bulunabilir.
K., B., G.,
O. ve D.
Anadolu
Hilal karga otu
1
Orman ve çalılıkların nemli
özelliklteki yerlrierlerinde yer
alırlar.
K. Türkiye
ve
D.
Anadolu,
Karadeniz
Gülmürdümüğ
1
Ormanlar (Picea, Pinus), çalılık
(Quercus, Corylus) alanlarda
yayılış gösterirlerler.
K. ve D.
Anadolu,
Karadeniz
Orman kılcanı
2
Ormanlık yamaçlar (Pinus,
Abies , Picea, Fagus v.s) fındık
çalılığı, kalkerli yamaçlar ve
geçit
kısımlarda
yayılış
göstertir.
Tu, Av-Sib.
Kirpikli damiye
3
Step, tepeler çorak yerler ve
ormanı
kesilmiş
yerlerde
yayılış gösteriler.
Tu
Dev geven
2
Orman
kenarları,
yerlerde bulunurlar.
K.
Anadolu,
Av-Sib
Astragalus fraxinifolius L.
36
ortamlarında yayılış gösterir.
Alyssum murale var murale L.
37
Lysimachia verticillaris L.
38
Lathyrus roseus, L
39
Brachypodium
sylvaticum P.Beauv
40
Bromus squarrosus L
41
Astragalus glycyphyllos L.
kayalık
42
Bromus lanceolatus Roth.
Kılıç bromu
2
Çorak yerler, tarla kenarları,
kuru
yamaçlar,
orman
açıklıklarında yer alırlar.
Tu
43
Melampyrum arvense L.
İnek buğdayı
3
Quercus
ve
Fagus
çalılıklarındaki otlaklar, kayalık
yamaçlar, tahıl tarlalarında
bulunurlar.
K. Türkiye,
Av-Sib
Dağ muşmulası
4
Kalkerli kayalık yamaçlar,
gölgelik kıyılar, sarp ve seyrek
çalılıklarda yayılış gösterirler.
N,
Cauc.
Gazal boynuzu
2
Dağlık
yamaçlar
çayırlıklarda bulunurlar.
Anadolu
Kuş fiği
2
Yaprak döken çalılıklarda,
çitler arasında ve nemli
çayırlıklarda yayılış gösterirler.
Trakya, K.
ve
D.
Anadolu,
Av-Sib.
Ateş dikeni
3
Kalkerli yamaçlar, kumullar,
seyrek ormanlar ve çalılıklar
arasında yayılış gösterirler.
K. Türkiye,
O. ve G.
Anadolu
Artos teresi
2
Kayalık alanlar ve özelliği
gösteren yamaçlarda yer alırlar.
K. ve D.
Anadolu,
B. ve O.
44
Cotoneaster nummularia Fisch
45
Lotus corniculatus L. var.
corniculatus.
46
Vicia cracca L. subsp. cracca
ve
Tu.
ROSACEAE
47
Pyracantha coccinea
48
Arabis caucasica Willd.
subsp. caucasica
93
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Anadolu
49
Anthemis cretica L.
50
Dirgen
papatyası
2
Yamaçlar üzerinde gelişmiş
kireç
taşı
anakayasından
oluşmuş
kurak
topraklar
üzerinde yayılış gösterirlerler
K. Türkiye,
Karasal
Anadolu
Sahil papatyası
1
Step bölgelerinde kireçtaşı
anakayası üzerinde gelişmiş
topraklarda, tarla, kenarları ve
çalılıklar
arasında
yer
almaktadırlar.
Tu
Karasaçak otu
2
Gölgeli kayalılar ve duvar
kenarlarında yer alırlarlar.
Dış
Anadolu
Tavşan ayağı
2
Çimenlik ve çorak yerlerde,
genellikle seyrek topluluklar
halinde yer alırlarlar.
Tu
1
Tarla ve yol kenarında yer
laırlar.
Tu
3
Yol kenarı, taşlık alanlar
Tu
Taşlı yamaçlar
alanlarda
göstermektedir.
KD
Anadolu,
İran-Turan
Anthemis tinctoria
ASTERACEAE
51
Asplenium adiantumnigrum L.
52
Trifolium arvense L.
53
54
Centaurea depressa Bieb.
Prenanthes abietina L.
Sarıgeyik çiçek
2
Endemik
LC
Centaurea woronowii Bornm.
55
ve
kayalık
yayılış
EQUİSETACEAE.
56
Sedum album L.
Çoban
kavurgası
1
Kayalık yamaçlar, kaya ve
duvarlar
yarıklarında
bulnurlarlar.
Dış
Anadolu,
O. ve D.
Anadolu
Kırım güzeli
1
Step
bölgelerinde,
kuru
kayalarda, çakıllı yerlerde,
çalılık
alanlarda
yayılış
göstrerirler.
Tu,
İranTuran
1
Dere kenarlarında ve nemli
çayırlık alanlara yer alırlarlar.
Tu
Güneşli alanlarda, iyi drene
olmuş taşlıklı toprakları tercih
etmektedir.
Cuauc.
Balk.,
Tu.,İran
RUBİACEAE
57
Cruciata taurica (Pallas ex
Willd.)
58
Agrimonia eupatoria L.
CRASSULACEAE
59
Taşelması
2
Endemik
Kuyruklu zarife
2
Step
bölgelerinde,
nadasa
bırakılmış tarlalar üzerinde yer
alırlar.
K.
ve
Karasal
Anadolu
Domuz ağırşahı
1
Pinus brutia, Abies ve QuercusFagus
ormanı,
kayalık
tepelerdeki çalı altında yeyılış
K. Anadolu
Sempervivum glabrifolium
LC
FABACEAE
60
Erysimum cuspidatum (Bieb.)
61
Cyclamen coum subsp.
caucasica Miller
94
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
göstertirler.
Yersomunu
2
Pinus brutia, Abies ve QuercusFagus
ormanı,
kayalık
tepelerdeki çalı altında yeyılış
göstertirler.
Trakya, Dış
Anadolu
Filiski
2
Sarıçam ve ladin ormanları
altında
Rhododendron
caucasicum
altında,
alpin
otlaklardaki
eriyen
karlar
altındaki topraklar üzerinde
yayılış gösterirlerler.
KD.Anadol
u
Selef
1
Orman kenarları ve çalılıklar
arasında bulunurlar.
D. Akdeniz
Saçakotu
2
Kalkerli
ve
kalkersiz
duvarlarda ve kaya aralarında
yayılış gösterirler.
Dış
Anadolu
Sikke otu
3
Orman ve çalılık alanlarda ve
yamaç
arazilerde
yayılış
gösterirler.
Anadolu
Acı collik
1
Yaprak
döken
koru
ormanlarında
ve
kayalık
yerlerde yayılış göserirler
K. Anadolu
Ak kaplan otu
2
Kurak alanlar ve kayalık
yerlerde yayılış gösterirler
K.,
KB.
Anadolu
Kanarya otu
2
Kumlu ve boş alanlar, tarlarda
ve kayalık yamaçlarda yayılış
gösterirler.
Tu
Tarla papatyası
3
Yolkenarı,
bulunurlar.
alanlarda
K. Türkiye,
D. Anadolu
Sarımsak
hardalı
1
Gölgelik
alanlarda
gösterirler.
yayılış
Alliaria petiolata (Bieb.)
Trakyai K.,
G., O. ve
D. Anadolu
Peygamber
çiçeği
3
Centaurea simplicicaulis
Kaya yarıkları, kaya çıkıntıları,
çakıllı
kesimlerde
yayılış
gösterir.
KD.Anado
lu
Gurnik
1
Kireçtaşından oluşmuş kayalık
yamaçlarda, kumul sahalarında,
tarlalarda ve bozkır alanlarında
yayılış gösterir.
Tu
Lapaza çiçeği
1
Nemli gölgeli alanlar ve taşlık
alanlarda yayılış gösterir.
KD.
Anadolu,A
v-Sib.
62
Cyclamen coum subsp. Coum
63
Cyclamen parviflorum var.
Parviflorum L.
64
Orchis punctulata Steven ex
Lindley
65
Asplenium trichomanes L.
ASTERACEAE
66
Fibigia eriocarpa (DC.) Boiss
67
Argyrolobium
biebersteinii Ball,
RANUNCULACEAE
68
Dorycnium graecum (L.)
ASTERACEAE
69
Senecio vernalis
70
Anthemis arvensis L.
71
72
73
ekili
RUBİACEAE
74
Medicago minima (L.)
75
Petasites albus L.
95
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
76
Asperula orientalis L.
77
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Gökçe
belumotu
2
Step
bölgedeki
Quercus
çalılıklarında çıplak alanlarda
ve tarlalarda yayılış gösterir.
GD.
Anadolu,
İran-Turan
Bahar külürü
3
Ormanlar alanları, çalılıklar ve
kayalık
sekilerde
yayılış
gösterirler.
K. Anadolu
Hırıgürü
2
Genellikle kuzey bakıdaki
yamaçlardaki
çalılıklarda,
çitler arasında, çok sulu çayırlık
alanlarda, tahıl ve nadasa
bırakılmış
tarlalarda yayılış
gösterir.
D. ve KD.
Anadolu
Mis parmakotu
2
Genellikle eriyen karlar altında
ve otlaklarda yer almaktadır.
KD.
Anadolu,
Karadeniz
Kışçanı
3
Yaprak döken ormanlarda
(Crataegus spp., Rhododendron
ponticum, ve Cornus mas ile
beraber)
çalılıklar
altında
(Buxuss
spp.
ile)
yer
almaktadırlar.
KD.
Anadolu,
Karadeniz
Ejder otu
1
Alpin çayırlıklarda
gösrerirler.
KD.
Anadolu
Dadırak
2
Pinus, Quercus, Fagus ve
Corylus korulukları, çayırlar,
çakıllı
dere
yatakları,
yolkenarında yayılış gösterirler.
K. ve GD.
Anadolu
Karakınık
1
Yapraklı ve iğne yapraklı
ormanlar altında, kireçli ve
kireçsiz topraklar üzerinde,
kayalık yamaçlarda yayılış
göstreirlerler. Ayrıca maki
formasyonu ile birlikte de
bulunurlarlar.
K.
Türkiye,
Av-Sib.
Akkaside
1
Kayın sarıçam ve karaçam
ormanlarında ve meşeleirn
maki
formunun
olduğu
kesimlerde yayılış gösteirlerler.
D.
Akdeniz
Civanperçemi
4
Dağ çayırlıklarında ve rutubet
ekonomisi iyi olan kısımlarda
bulunurlar.
K. ve D.
Anadolu,
Av-Sib.
Kalkan eğreltisi
1
Duvar kenarları ve gölgeli
kayalıklar üzerinde yayılış
gösterirler.
Dış
Anadolu
NYMPHALİDAE
78
Lathyrus vernus L.
79
Lathyrus rotundifolius L.
LİLİACEAE
80
Potentilla ruprechtii L.
81
VU
Galanthus krasnovii
A.P.Khokhr.
82
83
LAMİACEAE
Dracocephalum austriacum L.
84
Salvia verticillata L. subsp.
verticillata.
85
Origanum vulgare L
Scutellaria albida L.
subsp. albida
86
Achillea millefolium L
87
yayılış
ASPLENIACEAE.
Asplenium onopteris L.
96
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
2
Metamorfik
özellikteki
kireçtaşı anakayası üzerinde
gelişmiş
topraklar,
kurak
duvarlarda yerlerde yer alırlar.
Dış
Anadolu
Çayır üçgülü
1
Orman içi açıklıklar yol
kenarları ve çayırlık alanlarda
yayılış gösterirler.
K. Türkiye,
O. ve D.
Anadolu
Gök süreyre
2
Çlaılık alanlarda, gölgeli ve
nemli yerlerde yayılış gösterir.
KD.Anado
lu,
Karadeniz
Tiryal çanı
2
kayalık
sekiler,
koruluklar
seyrek
KD.
Anadolu,
Karadeniz.
Hanım gömleği
4
Orman alanlarında ve çalılık
alanlarda yayılış gösterirler.
K. Türkiye
Çuha çiçeği
4
Alpin
çalılıklar,
rutubet
ekonomisi iyi olan yerlerde
seyrek
olarak,
gölgeli
yamaçlarda bulunurlar.
K.
Türkiye, G.
Anadolu
Oropa çayı
2
Alpin
çalılıklar,
rutubet
ekonomisi iyi olan yerlerde
seyrek
olarak,
gölgeli
yamaçlarda bulunurlar.
K. Türkiye,
G. Anadolu
Fiğ
3
Kireçtaşlı kayalık alanlarda,
tahıl ve nadas tarlalarında ve
çorak
yerlerde
yayılış
gösterirler.
Tu
Kokulu
menekşe
2
Gölgelik alanlarda, direkt ışık
etkisinin olmadığı yerlerde
bulunurlar.
Dış
Anadolu
Kutu otu
1
Bataklık kesimlerde bulnurlar.
KD.,
Anadolu
Su tırfılı
1
Yarı sucul özellik göstermekte,
dolayısıyla su kenarlarını tercih
etmektedirler.
KD.,
Anadolu
88
Ceterach officinarum DC
89
BORAGİNACEAE
Trifolium pratense L.
89
Omphalodes cappadocica L.
ARALİACEAE
90
Campanula pontica L.
PAPAVERACEAE
91
Cardamine
quinquefolia (Bieb.)
PRİMULACEAE
92
Primula vulgaris Huds.
PLANTAGİNACEAE
93
Veronica officinalis L.
APİACEAE
94
Vicia sativa L.
VİOLACEAE
95
Viola odorata L.
SCROPHULARİACEAE
96
Lindernia procumbens L.
MARSİLEACEAE
97
LC
Marsilea quadrifolia L.
97
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
ACORACEAE
98
Orman kuşçuğu
3
Kurak yerlerde ve kayalıklar
üzerinde bulunurlar.
Türkiye
(Doğuda
seyrek, AvSib.
Çam çiçeği
1
Quercus çalılıkları, karışık ve
ibreli ormanlarda, makilik
alanlarda ve kalkerli toprakalr
üzerinde yer almaktadır
Tu
Osmanlı salebi
2
Orman ve dere kenarlarında
nemli
yerlerde,
rutubetli
yerlerde yayılış gösterirler.
K., O. ve
G.
Anadolu,
İran-Turan
Elçik
1
Quercus çalılıkları, karışık ve
ibreli ormanlarda, makilik
alanlarda ve kalkerli toprakalr
üzerinde yer almaktadır.
Dış
Anadolu,
Med.
Pirinç çiçeği
2
Orman alanlarında, kuru ve
kumlu yerlerde ve rutubetli
yerlerde yayılış gösterir.
Tu
Teketaşağı
2
Makilik alanlarda ve çimenler
üzerinde yayılış gösterir.
KB., B. ve
G.
Anadolu,
Med.
Selef
2
Yaprağını
döken
orman
içlerinde ve ve kenarlarında,
çalıklıklarda yayılış gösterir.
Dış ve D.
Anadolu
Hasancık
3
Yaprak
döken
ormanların
arasında, çalılıklar ve kalkerli
topraklar üzerinde bulunur.
Dış
ve
Karasal
Anadolu
Akasma
1
Ormanlık alanlarda çalılarla
veya taşlıklı kurak topraklarda,
çoğunlukla Rubus ssp’larla
birlikte bulunurlar.
Eu,N.
Anadolu,
Cauc. Med.
Balk.
Kızıl karamuk
4
Taşlıklı ve kuru topraklarda,
çalılıklarda
ve
ormanlık
alanlarda görülür. Özellikle
kalkerli toprakları tercih eder.
Ancak, her türlü toprakta
yetişir.
Tu.,
N
Anadolu,
Eu
Kırlangıç otu
2
Çalılıklar
arasında,
yol
kenarları ile moloz yığınları
üzerinde bulunur.
Eu.,
Tu.,
Afrika
Cephalanthera
damasonium (Mill.)
99
ORCHİDACEAE
100
Cephalanthera rubra (L. )
Rich.
112
Dactylorhiza osmanica var.
osmanica L.
113
Dactylorhiza romana (Seb.)
114
Orchis coriophora L.
115
Orchis italica POIRET.
Orchis punctulata Steven ex
Lindley
116
Orchis purpurea Hudson
RAUNCULACEAE
117
Clematis vitalpa L.
BERBERIDACEAE
118
Berberis vulgaris L.
119
PAPAVERACEAE
120
Chelidonium majus L.
98
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Ahududu
2
Meşçere
içlerinde,
dere
kenarlarında ve yol boylarında
çalılıklar arasında bulunur.
Tu,N
Anadolu
Böğürtlen
4
Orman
içi
alanlarda,
çalılıklarda ve kayalık alanlarda
sürünücü ya da 1-2 m boyunda
çalı halinde bulunur.
Tu(C&E.
Anadolu
kurak
kesimler)
Eu., Med.
Dağ çileği
2
Nemli ve gölgeli kesimlerde,
orman içlerinde ve orman
kenarlarında yayılış gösterir.
NW.Tu,
S&E
Anadolu,
Eu
Çayırdüğmesi
1
Nemli ya da kuru çayırlıklar ve
kalkerli topraklarda yayılış
göstermektedir.
W Tu., As,
Afrika
Kuşburnu
2
Orman içi açıklık, çalılıklar,
kayalık yamaçlarda ve kalkerli
topraklar üzerinde yaygındır.
Tüm
Eu,
N.Afrika,
As, İran
Yemişen
3
Karışık bükler altında, dağ
yamaçlarında
ve
yol
kenarlarında
yayılış
göstermektedir.
Tüm
Med.
Balk.
Kuşüvezi
2
Ladin ormanı içinde, kayalıklı
dik uçurum ve yamaçlarda sık
olarak rastlanmaktadır.
N&NE
Anadolu),
Tüm
Eu,
Cauc.
Pitlicen
2
Ormanlık alanlarda, çoğunlukla
ladin, gürgen ve akçaağaç
ormanlarında balçıklı bazen
kireçli
topraklarda
yayılış
göstermektedir.
Eu,Cauc.
Boyacı
katırtırnağı
1
Genista tinctoria L.
Orman içi açıklıklarda, çalılar
arasında ve kayalık yamaçlarda
yayılış gösterir.
Eu,İran,
Cauc. N Tu
Medicago lupulina L.
Bitçikotu
2
Çalılıklar arasında, nemli ıslak
çayırlıklar ve yol kenarlarında
yayılış gösterir.
Tu.,
Eu.
İran,Cauc
Karayonca
2
Tarla, çayır ve yol kenarlarında
bulunur. Kanaatkar bir türdür.
C&S.
Tu.,
Ak üçgül
1
Nemli
sulu
bulunur.
Eu, Sib
Altuni üçgül
2
Ladin ormanı altında ya da
meşçere kenarlarında, özellikle
silisli topraklar üzerinde yayılış
gösterir.
Tu (NE&E
Anadolu),
Eu, Cauc,
İran
Deli burçak
3
Ladin ormanları altında ve çalı
formasyonu arasında siper ve
gölgeli yerlerde yayılış gösterir.
Tu
Sahil
kesimleri,
Cauc. İran
121
Rubus idaeus L.
122
Rubus sanctus Schreber,
Icon. Descr.
123
Fragaria vesca L.
124
Sanguisorba minor subsp.
minor Scop.
125
Rosa canina L.
126
Crataegus monogyna Jacq.
Sorbus aucuparia L.
127
Sorbus torminalis (L.)
128
LEGUMINOSAE
129
130
131
132
Eu,
As,
Medicago sativa L.
Trifolium repens L.
Trifolium aureum Poll., Hist.
133
Lathyrus laxiflorus (Desf.)
99
çayırlıklarda
Eu,
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
GERANICEAE
Dakkaotu
1
Gölgeli ve siperli yerlerde,
ladin
bükleri
altında,
çoğunlukla taşlıklar arasında
yayılış göstermektedir.
Eu
(Kuzeyde
ender)
Zerana
2
Ormanlık alanlarda, çalılıklar
arasında özellikle güneye bakan
yamaçlarda sarı orman gülü ile
birlikte yayılış gösterir.
Tu, Eu
Sumak
3
Kurak topraklarda, Pseudomaki
elemanlarından
olup,ender
olarak
ormanlık
alanlarda
görülür.
Med. Cauc.
İran
Kafkas
akçaağcı
2
Ladin, karaağaç, kayın ve
gürgen
ile karışık olarak
bulunmasına karşın, orman üst
sınırına doğru huş, fındık, üvez
ve orman gülleri ile birlikte yer
alır.
Cauc. Tu
(N
Anadolu,
Trakya,
Istranca)
Çoruh
akçaağacı
2
Acer divergens
Çalılık yamaçlarda ve kumlu
topraklarda yayılış gösterir.
İran-Turan
(N,
NE
Anadolu)
Çınar yapraklı
akçaağaç
3
Acer platanoides L.
Karışık büklerde tek tek
bulunur. Nemli kesimlerden
hoşlanır.
Cauc. İran,
Tu
Acer hyrcanum ssp. hyrcanum
Taraklık ağacı
1
Nemli
dere
içlerinde
kızılağaçlarla birlikte bulunur.
Tüm
Eu,
Cauc. İran
Kafkas
ıhlamuru
2
Karışık bükler içinde tek tek
dağınık
olarak
bulunur.
Rutubetli kısımları sever.
Cauc. İran
Kokulu
menekşe
2
Gölgeli ve nemli
yayılış gösterir.
büklerde
Eu Cauc
Yakı otu
1
Subalpin
kısımlarda,
tüm
açıklıklarda
ve
taşlık
yamaçlarda yayılış gösterir.
Eu,
Anadolu
ender
Kiren
2
Ormanlık alanlarda kireçli
topraklarda yayılış gösterir.
Eu, N&W
Anadolu
134
Geranium lucidum L.
EUPHORBIACEAE
135
Euphorbia amygdaloides L.
ANACARDIACEAE
136
Rhus coriaria L.
137
ACERACEAE
138
Acer trautvetteri Medw.
139
140
Endemik
LC
TİLİACEAE
141
Tilia rubra L.
142
VIOLACEAE
Viola odorata L.
143
Epilobium angustifolium L.
144
CORNACEAE
Cornus sanguinea L.
100
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
145
146
Cornus mas L.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kızılcık
1
Çalıklıklarda, yapraklı bükler
içinde yayılış gösterir.
Eu, N&NW
Zifin (Orman
Gülü)
2
Orman içi açıklıklarda ve açık
alanlarda özellikle güneye
bakan
yamaçlarda,
ladin,
sarıçam saf ormanlarında ve
karışık
büklerde
yayılış
gösterir.
Tu,
EU,
Kumar (Orman
gülü)
3
Orman
alanlarında,
dere
içlerinde, çoğunlukla nemli
yerlerde yayılış gösterir.
Tu, E.Balk.
Portekiz
Yersomunu
1
Saf ladin ormanları altında,
nemli kesimlerde yaygın olarak
yer alır.
SE EU,Tu
Acı yavşan
1
Çoğunlukla kurak yetişme
ortamlarında bulunur. Yereldir.
S.Eu., Bu.,
İt.Tu.
Karaçay
2
Kuru ve taşlı alanlarda, kırsal
alanlarda ve yol kenarlarında
yayılış gösterir.
S&C. Eu.,
Rs., Tu
Karakınık
2
Kuru
çayırlıklarda,
dağ
yamaçlarında toprağın sığ
olduğu yerlerde yayılış gösterir.
Eu., İran,
Rs.,
Sib.,Cauc.
Arıkovanı
1
Orman içi açıklar ve tüm dış
açık alanlar ve yol kenarlarında
bulunur.
S. Eu., İt.,
Tu.
Oropa çayı
2
Ormanlık alanlar ve çalılık
kesimlerde yayılış gösterir.
Eu., Cauc.,
İran
Mürver otu
3
Yol
kenarlarında,
kumsal
yığıntılar üzerinde, orman içi
açıklık
alanlarda
yayılış
gösterir.
Eu,
Lübnan,
N.İran.,
Rs., N. Afr.
Koyungözü
4
Orman içi açıklıklar ve tüm
açıklıklarda yayılış gösterir.
Eu,
Rs.,
As.,Kıbrıs,
Makedonya
, N.İran
Vivanpereçmi
1
Orman içi açıklıklar, çimenler,
yol kenarları ve dere içlerinde
yayılış gösterir.
Eu., Sib.,
Caun, İran
ERICACEAE
147
Rhododendron luteum
Sweet.
Rhododendron ponticum L.
148
Cyclamen coum L.
149
150
E&C
LABIATAE
Teucrium polium L.
151
Sideritis montana L.
Calamintha grandiflora L.
152
Origanum vulgare L.
153
ROPHULARICEA
Digitalis ferruginea L.
154
Veronica officinalis L.
CAPRIFOLIACEAE
155
Sambucus ebulus L.
156
COMPOSITAE
Bellis perennis L.
157
Achillea millefolium L.
158
GRAMINEAE
101
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Domuzayrığı
2
Orman içi açıklıklar, yol
kenarları, uğranılmayan sapa ve
kuytu yerlerde yayılış göasterir.
Eu., C. AS.,
N. Afr.
Tavusotu
2
Ladin meşçereleri ve yol
kenarlarında ve tüm açık
alanlarda yayılış gösterir.
Eu., C. As.,
Sib.,
Japonya, S.
Afr.
Kuğu salebi
1
Nemli gölgeli
bulunur.
meşçerelerde
Eu., İran,
Med.,
Asalak salep
2
Saf ladin meşçereleri altında,
gölgeli ve nemli kesimlerde
yayılış gösterir.
W.
Eu.,
Med., As.,
Balk.,
Sivri salep
2
Subalpin çaıyrlıklarda, kumlu
ve kalkerli yerlrde yayılış
gösterir.
As., Balk.,
Med.,
C.&W. Eu
Dactylis glomerata L.
159
Agrostis stolonifera L.
160
161
ORCHIDACEAE
Cephalanthera longifolia L.
162
Neottia nidus-avis L.
163
Anacamptis pyramidalis L.
Projenin hayata geçirileceği bölgede 3 adet endemik bitki türü bulunmaktadır.
IUCN Tehlike kategorileri bakımından ise 5 türün önemli olduğu tespit edilmiştir.
Bunlardan 4 adedi LC ve 1 adedi de VU kategorisinde olduğu anlaşılmıştır.
Proje bölgesinde yayılış gösteren Acer divergens yöreye has olarak tek nokta
endemiği özelliği göstermemektedir. Zira A8 ve A9 kareleri içerisinde bulunmakatadır.
Endemik bir tür olup, çalılıklar arasında, yamaç arazilerde ve fakir topraklar üzerinde
yayılış gösterir. Özellikle 400-1100 m yükseltiler arasında bulnur. Dere yatağı ve yakın
çevresinde pek bulunmaz. Kurulacak olan HES proejesinin iletim hattı üzerinde ve çok
yakın bölümlerinde yer almadığından yapılacak olan çalışmalardandan (İletim hattı, cebri
boru güzergâhı ve santral) doğrudan etkilenmesi söz konsu değildir.
Centaurea worowonii Asteraceae familyasının bir elemanıdır. İran-Turan elenti
olup, KD Anadolu bölgesinde A8 ve A9 karelerinde bulunmaktadır. Özellikle 700-1500 m
yükseltiler arasında, kayalık ve taşlık alanları tercih etmekte kuraklığa dayanabilmektedir.
Yapılacak olan Aydın Regülâtörü ve HES proje sahası içerisinde ve çevresinde
bulunmaktadır. Proje çalışmaları sırasında güzergâh üzerine rastlayan türlerin toprağı ile
birlikte alınarak güzergâh dışında etkilenmeyecek kesimlere taşınmasında fayda vardır.
Ayrıca tohumları toplanarak proje güzergâhının dışında kalan yetişme ortamlarına
ekilmesi türün devamlılığı açısından büyük önem arz etmektedir.
Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden Acer
divergens, Acer hycanum, Marsilea quadrifolia, Galanthus krasnowii, Sempervium
glarifolium ve Centaurea worowonii hariç hiç biri ulusal ve uluslar arası koruma kriterleri
(ENDEMİK, ENDER, IUCN, BERN ve CITES) içerisinde yer almamaktadır.
102
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Origanum rotundifolium
Quercus petrae
Rhus coriaria
Cornus sanguinea
Epilobium angustifolium
Juniperus oxycedrus
103
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Paliurus spina christii
Endemik Bitki Türleri
Alanda 3 adet endemik bitki türüne rastlanmıştır. Bu türler Centaurea woronowii
Bornm, Sempervivum glabrifolium, Acer divergensc‘dir.
IUCN Kategorileri;
CR-Critically Endangered-Çok Tehlikede: Bir takson çok yakın bir gelecekte yok
olma riski altında ise bu gruba konur.
EN-Endangered-Tehlikede: Bir takson oldukça yüksek bir risk altında ve yakın
gelecekte yok olma tehlikesi altında olup, ancak henüz CR grubunda degilse EN grubuna
konur.
VU-Vulnerable-Zarar Görebilir: CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte;
doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur.
Ülkemizde orta vadede tehdit altında olabileceği düşünülen ve birden fazla lokaliteden
bilinen bazı türler bu kategoriye konmuştur. Ayrıca şimdilik durumlarında tehlike olmayan
bazı türler, gelecekte korunmalarının sağlanması için, bu kategoriye konmuşlardır.
LR-Lower Risk-Az Tehdit Altında: Üstteki gruplardan herhangi birine
konamayan, onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu kategoriye konur.
Populasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokaliteden bilinenler bu kategoriye konmuştur.
Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır:
LR (cd) Conservation Dependent -Koruma Önlemi Gerektiren
Takson 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak ve hem tür, hem de
habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler.
LR (nt) Near Threatened -Tehdit Altına Girebilir
Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar.
LR (lc) Least Concern - En Az Endişe Verici
Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar.
Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden Centaurea
woronowii Bornm, Sempervivum glabrifolium, Acer divergensc Endemik olup, Acer
hycanum ve Marsilea quadrifolia LC Galanthus krasnowii VU IUCN Kategorisinde yer
almaktadır.
104
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bern Sözleşmesi Ile Koruma Altindaki Bitki Türleri
Türkiye, “Bern Sözleşmesi” olarak bilinen “Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşam
Ortamlarını Koruma Sözleşmesi’ne 20.02.1984 tarihinde üye olmuştur. Sözleşmenin
amacı doğal bitki ve hayvan türlerini ve bunların doğal yaşam ortamlarını korumak ve bu
amaçla üye ülkeler arasında işbirliği yapmaktır. Sözleşmeye imza atan ülkeler, tehlike
altında bulunan bitki ve hayvan türlerini ve doğal yaşam ortamlarını korumak amacıyla
gerekli yasal ve idari önlemleri almakla yükümlüdür.
FAUNA
Alanın Omurgalı Hayvanlar Faunası Bakımdan Değerlendirilmesi
Karasal Omurgalılar İçin Alandaki Biyotop Çeşitliliği:
Yüksek dağlık alanlarda bulunan Ersiz vadisi genellikle yüksek dağ özelliği
gösteren (dere tabanı çayırlıkları ve mera alanları) yerlerin hakim olduğu bir habitatta yer
almaktadır. Vadide karasal omurgalı hayvan türleri için belirlenen biyotoplar şunlardır;
1.
2.
3.
4.
Çayırlık alanlar
Kayalık alanlar
Sulak alanlar
Orman alanları
Bu biyotoplar alanda daimi olarak bulunan türlerle birlikte mevsimsel olarak alana
gelen göçmen türler tarafından kullanılmaktadır. Proje alanı fauna çalışmaları
kapsamında, omurgalı faunası temel olarak 4 sınıf altında incelenmiştir. Bu sınıflar;
-
Amphibia- İki Yaşamlılar
Reptilia- Sürüngenler
Aves- Kuşlar
Mammalia- Memeli Hayvanlar şeklinde Tablolar halinde verilmiştir.
İkiyaşamlılar (Amphibia)
Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 5 amfibi türü saptanmış
olup bunlardan hiç birisi IUCN listesindeki NT (Tehdit Altına Girebilir ) kategorisinde
değildir. Yalnızca 1 tür (Mertensiella caucasica) VU (zarar görebilecek düzeyde)
kategorisindedir. Diğerlerinin hepsi LC (En Az Endişe Verici) yer almaktadır. Ayrıca bu
türler arasında endemik tür bulunmamaktadır. Tespit edilen çift yaşamlı türlerinden 4
tanesi Bern Ek-III, 1 tanesi Bern Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Bu türlerden Pelophylax
ridibundus son dönemlerde Türkiye’den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa
türlerdendir. Çalışma alanında bulunan kurbağa türleri sadece bahar (Mayıs-Temmuz)
aylarında yumurta bırakmak için dere suyuna ihtiyaç duyarlar. Bu türler içerisinde sadece
Pelophylax ridibundus (Rana ridibunda) üreme zamanı dışında da dere suyunda
yaşamaya devam eder. Bu türlerin yumurta bırakabilmesi için derinliği 5- 15 cm olan su
birikintileri yeterli olmaktadır. Diğer kurbağa türleri üreme zamanları Nisan-Mayıs arası
dere kenarındaki su birikintilerine yumurta bırakmaktadırlar. Haziran sonu bu türlerin
yavruları metamorfozu tamamlayıp karaya çıkmaktadırlar. Bu dönemde bu türlerin larvarı
için derinliği 5-10 cm olan su birikintileri yeterli olmaktadır.
105
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 61: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan İki Yaşamlı Türleri ( Amphibia)
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
HABİTAT
END.
IUCN
BERN
KAY
Kafkas semenderi
Doğu Karadeniz Bölgesindeki
ormanlık alanlardaki soğuk su
birikintilerinde
yaşar,
küçük
omurgasızlarla beslenir.
-
VU
EKIII
A
Siğilli kurbağa
Sadece üreme zamanı Mart-Mayıs
arası dere kenarlarındaki su
birikintilerine yumurta bırakır.
Daha
sonra
karada
yaşar.
Böceklerle beslenir.
-
LC
Ek-III
A
Ağaç kurbağası
Ağaçlar,ağaçsı bitkiler. NisanMayıs arasında dere sularına
yumurta
bırakır.
Ağaçtaki
böceklerle beslenir.
-
LC
EK II
A
Ova kurbağası
Dere kenarında ya da içindeki su
birikintilerinde yaşar. Kasım Şubat
ayları arasında su tipindeki
çamurda kışlar diğer zamanlarda su
içinde aktiftir.
-
LC
EK III
A
Uludağ kurbağası
Açık arazi, ıslak çayırlıklar ya da
ağaçlı dağlardaki küçük dereler,
suyu temiz göllerin kenar bölgeleri
-
LC
EK III
A
UREDELA
SALAMANDRİDAE
Mertensiella caucasica
ANURA
BUFONIDAE
Bufo bufo
HYLIDAE
Hyla arborea
RANIDAE
Pelophylax
ridibundus(Rana
ridibunda)
Rana macrocnemis
1
1
Kutrup, B., et al 2002, 2006a, Karaoğlu , H., Kutrup , B. and Ogüt, H; Kutrup, B., Bülbül 2011 . A: Araştırma
Sürüngenler (Reptilia)
Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 13 sürüngen türü
saptanmış olup bu türlerden IUCN listesine göre 1 tanesi ,Türkiye’de sadece Doğu
Karadeniz Bölgesinde yaşayan ve EN (tehlike sınırında olan) kategorisinde olan
Daresvkia clarkorum’dur. Bu tür dere yamaçlarındaki yol kenarlarında yaşadığından
bazen kurak havalarda su içmek için dere kenarlarına gelirler. Ayrıca 1 türde (Darevskia
derjugini ) NT (tehlike sınırına yakın) kategorisinde bulunmaktadır. Bu tür daha çok
ormanlık alanlarda yaşar.
Çalışma alnında yaşayan
3
tür düşük risk (LC)
grubundandırlar. Diğerleri ile ilgili herhangi bir kategori tanımı yapılmamıştır. 6 tür Bern
Ek-II, 7 tanesi de Bern Ek-III listesinde bulunmaktadır. Çalışma alanında bulunan türlerin
hiçbirisi bölgeye endemik değildir. Bu sürüngen türleri içerisinde sadece su yılanları
(Natrix natrix ve Natrix taselleta) dere sularına su içmek ve besin avlamak için girerler.
Daha çok derenin kenarlarındaki 1-30 cm derinliğindeki su birikintilerini tercih eder. Bu
türler ekonomik önem taşıyan ve yurt dışına ihracatı yapılan su kurbağasının
yumurtalarını ve yavrularını yemektedirler. Diğer sürüngen türlerinden hiçbirisi üremek,
avlanmak ya da besin bulmak için dere sularına girmezler. Su ihtiyaçlarını karasal
alanlardaki su birikintilerinden sağlarlar.
106
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 62: Proje Alanındaki Ve Yakın Çevresinde Bulunan Sürüngen Türleri ( Reptilia)
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
HABİTAT
END.
AV.KOM IUCN
BERN
KAY
İnce parmaklı keler
Az bitkili alanlarda taş altlarında
yaşar. Küçük omurgasızlarla
beslenir
-
1
-
Ek-III
A
Darevskia derjugini
Artvin kertenkelesi
Orman kenarlarında yaprak
altlarında yaşar böcek yer
-
1
NT
Ek-II
Lacerta trilineata
İri yeşil kertenkele
Orman kenarlarındaki yaprak ve
çalı altlarında yaşar ve
böceklerle beslenir
-
1
LC
Ek-III
Lacerta parvula
Gürcü kertenkelesi
Yol kenarlarına taş altlarında
yaşar
-
1
-
Ek-II
Klark kertenkelesi
Dere kenarlarında nemli çalı ve
ağaçlarlı kısımlardaki iri taşlık
ve kayalıklarda yaşar.
Giresun’dan doğuya doğru bütün
Doğu Karadeniz bölgesi sahil
kısımlarında
-
1
EN
Ek-II
A
Yılanımsı kertenkele
Orman, maki, çayırlıklarda taş
altı veya toprak içinde.
Kuzeybatı Anadolu, Kuzey
Anadolu ve Karadeniz
sahillerinde yaşar, taş
altlarındaki eklembacaklılarla
beslenir.
-
1
-
EK-III
A
Coluber caspius
Hazer yılanı
Yol ve bahçe kenarlarındaki
çayırlık alanlarda yaşar. Bazen
ağaçlara tırmanır. Küçük
kemirici, kertenkele ve böcekle
beslenir
-
1
-
EkIII
A
Coluber ravergieri
Kocabaş yılan
Az bitkili alanlarda taş altlarında
yaşar. Küçük kemirici,
kertenkele ve böcekle beslenir
-
1
-
EkIII
A
Coluber najadum
İnce yılan
Taşlık alanlarda yaşar. . Küçük
kemirici, kertenkele ve böcekle
beslenir
-
1
Karadeniz Bölgesi’nindeki yol
kenarlarında ve orman içlerinde
0-2750 m. Rakıma kadar yaşar,
Küçük kemirici, kertenkele ve
böcekle beslenir
-
AGAMIDAE
GEKKONIDAE
Crytopodion kotschyi
LACERTIDAE
Daresvkia clarkorum
A
A
ANGUIDAE
Anguis fragilis
COLUBRIDAE
Coronella austriaca
Avusturya yılanı
107
EkIII
LC
1
-
Ek-II
A
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
HABİTAT
END.
AV.KOM IUCN
BERN
KAY
Natrix natrix
Küpeli su yılanı
Suya yakın taşlık çalılıklar
alanda yaşar, su kurbağası ve
tarla faresi ile beslenir
-
1
LC
EKIII
A
Natrix tesellata
Su yılanı
Su içi ve kenarlarında yaşar su
kurbağası ve balık yavrusu yer.
-
1
-
EK II
A
VIPERIDAE
Engerekler
Vipera ammodytes
trancacasiana
Uzun boynuzlu
engerek
Artvin yaşar. Fare ile beslenir
-
1
-
Ek-II
A
Kutrup, B., 2000b. 2001b, 2002a, 2008. Baran, 2005
Balıklar (Pisses ) Ersiz Deresinde Saptanan Balık Türleri, Korunma Durumları
ve Statüleri
Çalışma alanında bulunan 10 tane tatlı su balık türünden 5 tanesi IUCN
kategorisinde LC (düşük risk) kategorisinde içinde yer almaktadır. Bu balıklar içerisinde
ekonomik değeri olan 1 tür vardır. Bu da Salmo trutta magrostigma (dağ alası)‘sıdır. Dağ
alası üreme zamanları Eylül ayından mart ayına kadar uzanır. Yumurtlaması soğuk (5-7
C°), berrak ve bol oksijenli orman içi akarsularının kaynak kısımlarında sonbaharda olur.
3,5-4,0 mm çapındaki yumurtalardan larvalar 400 gün civarında çıkar. Karnivor olup,
sulardaki sinek larvaları, kabuklular ve diğer balıkların larva ve yavrularıyla beslenirler.
Çalışma alanında bulunan türlerin büyük çoğunluğu temiz bol oksijenli suları sevmektedir.
Bu türler genellikle minimum 15 cm derinliklerinde yaşamaktadırlar. Bunları içerisinde S.
trutta macrostigma ve Barbus capito sürü halinde su da bulunduklarından daha fazla suyu
ihtiyaç duyarlar.
Hesaplarla belirlenmiş olan ve önerilen çevresel ekosistem suyu miktarları Su
yılının ilk yarısı (Ekim-Mart) için 0,140 m3/sn ve su yılının ikinci yarısı (Nisan-Eylül) için ise
0,141 m3/sn olarak alındığında ortalama derinlik her ikisi için 0,23 m olarak ortaya
çıkmaktadır. Yukarıda belirtilen 0,15 m lik su derinliği proeje bölgesinde bulunan balık
türleri için minimum yaşama koşullarını oluşturmaktadır. Bırakılan Çevresel/Ekosistem
sularına karşılık gelen su derinlikleri belirtilen balık türleri için yaşam koşllarını fazlası ile
karşılamaktadır.
Tablo 63: Ersiz Dere’sinde Tespit Edilen Sucul Fauna, Statüleri ve Koruma Durumları
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
DAĞILIMI VE HABİTAT
IUCN
BERN
END
KAY
SALMONIFORME
S
SALMONIDAE
Salmo
magrostigma
trutta
L, G
Dağ alası
Doğu Anadolu derelerinde orman içi
sularda, hızlı akıntılı bol oksijenli
Yerlerde Yaşar
-
-
-
Yayın balığı
Derin ve bataklık suları tercih ederler.
Geceleri daha aktif olurlar ve hemen
hemen her şeyi yiyebilen balıklardır
-
-
-
Siluriformes
Silurus glanus
108
L, G
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
DAĞILIMI VE HABİTAT
IUCN
BERN
END
KAY
CYPRINIFORMES
CYPRINIDAE
Barbus capito
Bıyıklı balık
Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’daki
derelerin hızlı akıntılı yerlerinde yaşar,
böceklerle beslenir
-
-
L
L,
Barbus escherichi
Bıyıklı balık
Batı
Karadeniz,
Yeşil
Irmak,
Kızılırmak, Fırat, Doğu Karadeniz,
Aras nehirlerinin nispeten hızlı akan bol
oksijenli taşlık alanlarında yaşar.
Omurgasızlarla beslenir
Chondrostomata
nasus
Burunlu balık
Doğu Anadolu Bölgesindeki akarsuların
hızlı akıntılı taşlık bölgelerinde yaşar
-
Chalchalburnus
chalcoides
Koyoz balığ
Karadeniz’in doğusundaki akarsuların
hızlı akan, zemini çakıllı-taşlı daha çok
aşağı kesimlerinde yaşar.
LC
LC
-
-
-
L
-
L
Alburnoides
bipunctatus
Noktalı inci balığı
Capoeta tinca
Şiraz dere balığı
Cobitidae
Çöpçü balıkları
Cobitis taenia
Ortrias angore
Doğu Karadeniz’in akarsuların hızlı
akan, zemini çakıllı-taşlı kesimlerinde
yaşar
Türkiye’nin kıyı Bölgelerindeki yavaş
akan nehirlerin çamurlu ve bitkili
kısımlarında yaşar ve küçük
omurgasızla beslenir.
Taş ısıran balık
Avrupa’da çok yaygın olan bu tür,
Türkiye’nin
batı
ve
kuzey
bölgelerindeki derelerin kenarlarındaki
göletlerde yaşar
Çöpçü
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun
küçük bir bölümü hariç bütün
Anadolu’ya yayılmıştır. Akarsuların
orta akıntılı, bok oksijenli, zemini
kumlu ve çamurlu yerlerini tercih eder.
L
LC
-
-
-
-
-
L
L
LC
Ek-III
-
L
LC
-
-
Fish base. org ( List of Freshwater Fishes for Turkey) *KOCAMAN et al., (2004)
Kuşlar (Aves)
Türkiye kuşları tür sayısı son kayıtlarla birlikte 500’e yaklaşmıştır. İklimsel
değişiklikler dikkate alındığında daha önce 450 civarında olduğu belirtilen kuş türü
sayısının zaman içinde değişim göstermesi olağandır. Ülkemiz kuşları göçmenlik
durumlarına göre Yerli, Yaz göçmeni, Kış göçmeni ve Rastlantısal konuk türler olmak
üzere sınıflandırılabilirler.
Ülkemizin kuşların göç yolu üzerinde olması özellikle göçmen kuşlar için önemini
arttırmaktadır. Kış göçmeni türler Avrupa’dan güneye dönüşte Trakya üzerinden, Rusya
ve Kafkasya’dan dönenler Doğu Anadolu’dan ülkemize giriş yaparlar.
109
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Buna göre Sonbahar ve İlkbaharda göçmen kuş yoğunluğu ülkemizde oldukça
fazladır. Yerli kuşların oranı göçmenler arasında yüksek olmayıp dağılımları ekosistemlere
göre farklılık gösterir.
Kuşlar (Latince: Aves), iki ayaklı, sıcak kanlı, omurgalı ve yumurta ile üreyen
hayvanlar sınıfı.
Proje alanı içerisinde yapılan doğrudan gözlemlerde 74 kuş türü tespit edilirken,
çevresi ile birlikte değerlendirildiğinde ve dolayısıyla Çoruh Vadisi ve Tortum Gölü dikkate
alındığında 208 kuş türünün varlığı literatür çalışmasıyla belirlenmiştir. Bu türlerin listesi,
IUCN koruma kategorileri, CITES ve BERN sözleşmesi kapsamındaki statüleri ve MAK
kararındaki avlanma durumları Tablo 5’de verilmiştir. Proje uygulama alanı içerisinde
tespit edilen kuş türleri değerlendirildiğinde, nesli tehlike altında bulunan herhangi bir türe
rastlanılmamıştır. Proje alanını kullandığı tespit edilen türler içerisinde bulunan Gri
Balıkçıl, Büyük Ak Balıkçıl, Küçük Ak Balıkçıl, Yeşilbaş ve Çamurcun ördek, Derekuşu gibi
suya bağımlı türler için bırakılacak can suyu yeterli olacaktır. Ayrıca bu türler için projenin
yapılacağı derenin hemen yakınlarında Çoruh’un diğer kolları alternatif habitat alanları
oluşturmaktadır. Alandaki sudan kısmen veya dolaylı olarak yararlanan yırtıcı ve ötücü
diğer kuşlar ise projeden doğrudan etkilenmeyecektir.
Tablo 64: Proje Bölgesinde Bulunan Kuşlar
Türkçe İsim
Bilimsel İsim
IUCN
BERN
CITES MAK
Sahada
Gözlenen
Türler (+)
Küçük batağan
Tachybaptus ruficollis
LC
KKA
──
──
Bahri
Podiceps cristatus
LC
KA
──
──
Gece balıkçılı
Nycticorax nycticorax
LC
KKA
──
──
Sığır balıkçılı
Bubulcus ibis
LC
KKA
──
──
Küçük ak balıkçıl
Egretta garzetta
LC
KKA
──
──
Büyük ak balıkçıl
Casmerodius albus (Egretta
alba)
LC
KKA
──
──
Gri balıkçıl
Ardea cinerea
LC
KA
──
KA
Erguvani balıkçıl
Ardea purpurea
LC
KKA
──
──
Kara leylek
Ciconia nigra
LC
KKA
EK II
──
+
Leylek
Ciconia ciconia
LC
KKA
──
──
+
Küçük kuğu
Cygnus columbianus
LC
KKA
──
──
Angıt
Tadorna ferruginea
LC
KKA / TR
──
──
Suna
Tadorna tadorna
LC
KKA / TR
──
──
Çamurcun
Anas crecca
LC
KA
──
AH
110
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yeşilbaş
Anas platyrhynchos
LC
KA
──
AH
Kaşıkgaga
Anas clypeata
LC
KA
──
KA
Elmabaş pakta
Aythya ferina
LC
KA
──
AH
Sütlabi
Mergellus albellus
LC
KKA
──
──
Arı şahini
Pernis apivorus
LC
KKA
EK II
──
Kara çaylak
Milvus migrans
LC
KKA
EK II
──
Ak kuyruklu kartal
Haliaeetus albicilla
LC
KKA
EK I
──
Sakallı akbaba
Gypaetus barbatus
LC
KKA
EK II
──
Küçük akbaba
Neophron percnopterus
EN
KKA
EK II
──
Kızıl akbaba
Gyps fulvus
LC
KKA
EK II
──
Kara akbaba
Aegypius monachus
NT
KKA
EK II
──
Yılan kartalı
Circaetus gallicus
LC
KKA
EK II
──
Saz delicesi
Circus aeruginosus
LC
KKA
EK II
──
Bozkır delicesi
Circus macrourus
NT
KKA
EK II
──
Çayır delicesi
Circus pygargus
LC
KKA
EK II
──
Çakır
Accipiter gentilis
LC
KKA
EK II
──
Atmaca
Accipiter nisus
LC
KKA
EK II
──
+
Yaz atmacası
Accipiter brevipes
LC
KKA
EK II
──
+
Şahin
Buteo buteo
LC
KKA
EK II
──
+
Kızıl şahin
Buteo rufinus
LC
KKA
EK II
──
Küçük orman kartalı
Aquila pomarina
LC
KKA
EK II
──
Büyük orman kartalı
Aquila clanga
VU
KKA
EK II
──
Bozkır kartalı
Aquila nipalensis
LC
KKA
EK II
──
Şah kartal
Aquila heliaca
VU
KKA
EK I
──
Kaya kartalı
Aquila chrysaetos
LC
KKA
EK II
──
Küçük kartal
Hieraaetus pennatus
LC
KKA
EK II
──
Balık kartalı
Pandion haliaetus
LC
KKA
EK II
──
Küçük kerkenez
Falco naumanni
VU
KKA
EK II
──
Kerkenez
Falco tinnunculus
LC
KKA
EK II
──
111
+
+
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aladoğan
Falco vespertinus
NT
KKA
EK II
──
Delice doğan
Falco subbuteo
LC
KKA
EK II
──
Ada doğanı
Falco eleonorae
LC
KKA
EK II
──
Bıyıklı doğan
Falco biarmicus
LC
KKA
EK II
──
Ulu doğan
Falco cherrug
VU
KKA
EK II
──
Gökdoğan
Falco peregrinus
LC
KKA
EK I
──
Dağhorozu
(Huştavuğu)
Tetrao mlokosiewiczi
NT
KA
──
──
Urkeklik
Tetraogallus caspius
LC
KA
EK I
──
Kınalı keklik
Alectoris chukar
LC
KA
──
AH
+
Çilkeklik
Perdix perdix
LC
KA
──
KA
+
Bıldırcın
Coturnix coturnix
LC
KA
──
AH
+
Bıldırcınkılavuzu
Crex crex
LC
KKA
──
──
Sutavuğu
Gallinula chloropus
LC
KA
──
KA
Sakarmeke
Fulica atra
LC
KA
──
AH
Turna
Grus grus
LC
KKA
EK II
──
Kara kanatlı
bataklıkkırlangıcı
Glareola nordmanni
NT
KKA
──
──
halkalı küçük cılıbıt
Charadrius dubius
LC
KKA
──
──
Sürmeli kızkuşu
Vanellus gregarius
CR
KA
──
KA
Kızkuşu
Vanellus vanellus
LC
KA
──
KA
Döğüşkenkuş
Philomachus pugnax
LC
KA
──
KA
Suçulluğu
Gallinago gallinago
LC
KA
──
AH
Çulluk
Scolopax rusticola
LC
KA
──
AH
Kızılbacak
Tringa totanus
LC
KA
──
KA
Yeşil düdükçün
Tringa ochropus
LC
KKA
──
──
Orman düdükçünü
Tringa glareola
LC
KKA
──
──
Dere düdükçünü
Actitis hypoleucos
LC
KKA
──
──
Büyük karabaş martı
Larus ichthyaetus
LC
KA
──
KA
Karabaş martı
Larus ridibundus
LC
KA
──
KA
112
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Van Gölü martısı
Larus michahellis (Larus
armenicus)
LC
KA
──
──
Ak kanatlı sumru
Chlidonias leucopterus
LC
KKA
──
──
Kaya güvercini (ve
Evcil güvercin)
Columba livia
LC
KA
──
AH
Gökçe güvercin
Columba oenas
LC
KA
──
KA
Tahtalı
Columba palumbus
LC
──
──
AH
Kumru
Streptopelia decaocto
LC
KA
──
KA
Üveyik
Streptopelia turtur
LC
KA
──
AH
Tepeli guguk
Clamator glandarius
LC
KKA
──
──
Guguk
Cuculus canorus
LC
KA
──
──
Puhu
Bubo bubo
LC
KKA
EK II
──
Kukumav
Athene noctua
LC
KKA
EK II
──
Alaca baykuş
Strix aluco
LC
KKA
EK II
──
Çobanaldatan
Caprimulgus europaeus
LC
KKA
──
──
Ebabil
Apus apus
LC
KA
──
──
Ak karınlı ebabil
Tachymarptis melba
LC
KKA
──
──
Yalıçapkını
Alcedo atthis
LC
KKA
──
──
+
Arıkuşu
Merops apiaster
LC
KKA
──
──
+
Gökkuzgun
Coracias garrulus
NT
KKA
──
──
İbibik
Upupa epops
LC
KKA
──
──
Yeşil ağaçkakan
Picus viridis
LC
KKA
──
──
Kara ağaçkakan
Dryocopus martius
LC
KKA
──
──
Orman ağaçkakanı
Dendrocopos major
LC
KKA
──
──
Alaca ağaçkakan
Dendrocopos syriacus
LC
KKA
──
──
Boğmaklı toygar
Melanocorypha calandra
LC
KKA
──
──
Bozkır toygarı
Calandrella brachydactyla
LC
KKA
──
──
Tepeli toygar
Galerida cristata
LC
KA
──
KA
Orman toygarı
Lullula arborea
LC
KA
──
KA
Tarlakuşu
Alauda arvensis
LC
KA
──
KA
113
+
+
+
+
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kulaklı toygar
Eremophila alpestris
LC
KKA
──
──
Kum kırlangıcı
Riparia riparia
LC
KKA
──
──
Kaya kırlangıcı
Hirundo rupestris
LC
KKA
──
──
Kır kırlangıcı
Hirundo rustica
LC
KKA
──
──
Ev kırlangıcı
Delichon urbicum
LC
KKA
──
──
Kır incirkuşu
Anthus campestris
LC
KKA
──
──
Ağaç incirkuşu
Anthus trivialis
LC
KKA
──
──
Çayır incirkuşu
Anthus pratensis
LC
KKA
──
──
Kızıl gerdanlı
incirkuşu
Anthus cervinus
LC
KKA
──
──
Dağ incirkuşu
Anthus spinoletta
LC
KKA
──
──
+
Sarı kuyruksallayan
Motacilla flava
LC
KKA
──
──
+
Sarı başlı
kuyruksallayan
Motacilla citreola
LC
KKA
──
──
Dağ kuyruksallayanı
Motacilla cinerea
LC
KKA
──
──
+
Ak kuyruksallayan
Motacilla alba
LC
KKA
──
──
+
Derekuşu
Cinclus cinclus
LC
KKA
──
──
+
Çıtkuşu
Troglodytes troglodytes
LC
KKA
──
──
Dağbülbülü
Prunella modularis
LC
KKA
──
──
Sürmeli dağbülbülü
Prunella ocularis
LC
KKA
──
──
Büyük dağbülbülü
Prunella collaris
LC
KKA
──
──
Kızılgerdan
Erithacus rubecula
LC
KKA
──
──
Bülbül
Luscinia megarhynchos
LC
KKA
──
──
Mavigerdan
Luscinia svecica
LC
KKA
──
──
Kara kızılkuyruk
Phoenicurus ochruros
LC
KKA
──
──
+
Kızılkuyruk
Phoenicurus phoenicurus
LC
KKA
──
──
+
Çayır taşkuşu
Saxicola rubetra
LC
KKA
──
──
Taşkuşu
Saxicola torquatus
LC
KKA
──
──
Boz kuyrukkakan
Oenanthe isabellina
LC
KKA
──
──
Kuyrukkakan
Oenanthe oenanthe
LC
KKA
──
──
114
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Kara kulaklı
kuyrukkakan
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Oenanthe hispanica
+
LC
KKA
──
──
Ak sırtlı kuyrukkakan Oenanthe finschii
LC
KA
──
──
+
Taşkızılı
Monticola saxatilis
LC
KKA
──
──
+
Gökardıç
Monticola solitarius
LC
KKA
──
──
Boğmaklı ardıç
Turdus torquatus
LC
KA
──
──
Karatavuk
Turdus merula
LC
KA
──
AH
+
Tarla ardıcı
Turdus pilaris
LC
KA
──
KA
+
Öter ardıç
Turdus philomelos
LC
KA
──
KA
+
Kızıl ardıç
Turdus iliacus
LC
KA
──
KA
Ökse ardıcı
Turdus viscivorus
LC
KA
──
KA
Kamışbülbülü
Cettia cetti
LC
KKA
──
──
Bataklık kamışçını
Locustella luscinioides
LC
KKA
──
──
Saz kamışçını
Acrocephalus scirpaceus
LC
KKA
──
──
Ak mukallit
Hippolais pallida
LC
KKA
──
──
Pembe göğüslü
ötleğen
Sylvia mystacea
LC
KKA
──
──
Maskeli ötleğen
Sylvia melanocephala
LC
KKA
──
──
Ak gözlü ötleğen
Sylvia hortensis
LC
KKA
──
──
Çizgili ötleğen
Sylvia nisoria
LC
KKA
──
──
Küçük akgerdan
Sylvia curruca
LC
KKA
──
──
Akgerdan
Sylvia communis
LC
KKA
──
──
Boz ötleğen
Sylvia borin
LC
KKA
──
──
Kara başlı ötleğen
Sylvia atricapilla
LC
KKA
──
──
Yeşil çıvgın
Phylloscopus trochiloides
LC
KKA
──
──
Kafkas çıvgını
Phylloscopus sindianus
LC
KKA
──
──
Çıvgın
Phylloscopus collybita
LC
KKA
──
──
+
Söğütbülbülü
Phylloscopus trochilus
LC
KKA
──
──
+
Çalıkuşu
Regulus regulus
LC
KKA
──
──
Benekli sinekkapan
Muscicapa striata
LC
KKA
──
──
115
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Küçük sinekkapan
Ficedula parva
LC
KKA
──
──
Alaca sinekkapan
Ficedula semitorquata
NT
KKA
──
──
Uzun kuyruklu
baştankara
Aegithalos caudatus
LC
KA
──
KA
Kayın baştankarası
Parus palustris
LC
KKA
──
──
Ak yanaklı
baştankara
Parus lugubris
LC
KKA
──
──
Çam baştankarası
Parus ater
LC
KKA
──
──
Mavi baştankara
Parus caeruleus
LC
KKA
──
──
+
Büyük baştankara
Parus major
LC
KKA
──
──
+
Anadolu sıvacısı
Sitta krueperi
NT
KKA
──
──
Sıvacı
Sitta europaea
LC
KKA
──
──
Büyük kaya sıvacısı
Sitta tephronota
LC
KKA
──
──
Kaya sıvacısı
Sitta neumayer
LC
KKA
──
──
Duvar tırmaşıkkuşu
Tichodroma muraria
LC
KKA
──
KA
Orman tırmaşıkkuşu
Certhia familiaris
LC
KKA
──
──
Çulhakuşu
Remiz pendulinus
LC
KA
──
KA
Sarıasma
Oriolus oriolus
LC
KKA
──
──
Kızıl sırtlı
örümcekkuşu
Lanius collurio
LC
KKA
──
──
Kara alınlı
örümcekkuşu
Lanius minor
LC
KKA
──
──
Kızıl başlı
örümcekkuşu
Lanius senator
LC
KKA
──
──
Alakarga
Garrulus glandarius
LC
──
──
AH
+
Saksağan
Pica pica
LC
──
──
AH
+
Sarı gagalı dağ
kargası
Pyrrhocorax graculus
LC
KKA
──
──
Kırmızı gagalı dağ
kargası
Pyrrhocorax pyrrhocorax
LC
KKA
──
──
Küçük karga
Corvus monedula
LC
──
──
AH
Ekin kargası
Corvus frugilegus
LC
──
──
AH
116
+
+
+
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Leş kargası
Corvus corone
LC
──
──
AH
+
Kuzgun
Corvus corax
LC
KA
──
KA
+
Sığırcık
Sturnus vulgaris
LC
──
──
KA
+
Alasığırcık
Sturnus roseus
LC
KKA
──
──
Serçe
Passer domesticus
LC
──
──
AH
Söğüt serçesi
Passer hispaniolensis
LC
KA
──
KA
Ağaç serçesi
Passer montanus
LC
KA
──
KA
Kaya serçesi
Petronia petronia
LC
KKA
──
──
Kar serçesi
Montifringilla nivalis
LC
KKA
──
──
İspinoz
Fringilla coelebs
LC
KA
──
KA
Dağ ispinozu
Fringilla montifringilla
LC
KA
──
KA
Kara iskete
Serinus pusillus
LC
KA
──
──
Küçük iskete
Serinus serinus
LC
KKA
──
──
+
Florya
Carduelis chloris
LC
KKA
──
──
+
Saka
Carduelis carduelis
LC
KKA
──
──
+
Kara başlı iskete
Carduelis spinus
LC
KKA
──
──
Ketenkuşu
Carduelis cannabina
LC
KKA
──
──
Sarı gagalı ketenkuşu
Carduelis flavirostris
LC
KKA
──
──
Çaprazgaga
Loxia curvirostra
LC
KKA
──
──
Alamecek
Rhodopechys sanguineus
LC
KA
──
KA
Çütre
Carpodacus erythrinus
LC
KKA
──
──
Şakrak
Pyrrhula pyrrhula
LC
KA
──
KA
Kocabaş
Coccothraustes coccothraustes
LC
KKA
──
──
Sarı çinte
Emberiza citrinella
LC
KKA
──
──
Kaya çintesi
Emberiza cia
LC
KKA
──
──
Kirazkuşu
Emberiza hortulana
LC
KA
──
KA
Kara başlı çinte
Emberiza melanocephala
LC
KKA
──
──
Tarla çintesi
Miliaria calandra
LC
KA
──
KA
AÇIKLAMALAR :
117
+
+
+
+
+
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IUCN'e Göre Tehlike Durumu
EN : Nesli Tehlike Altında
IUCN
VU : Hassas Durumda, Narin, Zarar Görebilir
NT : Tehlike Altına Girmeye Yakın
LC : En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip
Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesine Göre Koruma Durumu
KA : Koruma Altında
BERN
KKA : Kesin Koruma Altında
KKA/TR : Türkiye'nin İtiraz Ettiği, Kesin Koruma Altına Alınamayacak Olan Tür
Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmeye Göre
Durumu
CITES
Ek I : Nesli Yokolma Tehdidi Altındaki Türler, Sadece İstisnai Durumlarda Ticaretine İzin
Verilebilen Türler
Ek II : Nesilleri Mutlak Yok Olma Tehlikesi Altında Olmamakla Birlikte, Nesillerini Tehlikeye
Sokacak Kullanımları Engellemek İçin Kontrollü Ticarete Konu Türler
2012-2013 Merkezi Av Komisyonu Kararı
KA : Koruma Altında
MAK
KA / AV : Av Turizmi Hariç Koruma altında
AH: Yılın belli zamanlarında avına izin verilen türler
Memeli Hayvanlar (Mammalia)
Proje alanı içerisinde yapılan doğrudan gözlemlerde ve ilgili literatürde 19 memeli
türü tespit edilmiştir. Gözlemlerde doğrudan türün kendisini görmenin yanı sıra dolaylı
tekniklerden iz, dışkı vb. belirtilerden türün varlığı tespit edilmiştir. Bu türlerin listesi, IUCN
koruma kategorileri, CITES ve BERN sözleşmesi kapsamındaki statüleri ve MAK
kararındaki avlanma durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Proje uygulama alanı içerisinde tespit edilen memeli türleri değerlendirildiğinde,
nesli tehlike altında bulunan tek türün Yaban keçisi Capra aegagrus olduğu görülmüştür.
Yaban keçisi’nin uluslararası koruma kategorisi VU olup, “Hassas” statüdedir. Ülkemizde
ise MAK kararına göre belirli zamanlarda, belirlenen kotalar ölçüsünde av turizmi
açısından avlanmasında sakınca olmayan tür kapsamındadır. Yani av turizmi dışında avı
yasaktır. Proje alanı açısından değerlendirildiğinde Artvin-Yusufeli, yaban keçisi
populasyonunun oldukça bol olduğu ve av turizmi kapsamında av yaptırılan bir bölge
olarak karşımıza çıkmaktadır. Yaban keçileri ekolojileri gereği kayalık sarp alanları yaşam
alanı olarak kullanmakla birlikte su ihtiyacını çevredeki durgun veya akan su
kaynaklarından kullanmaktadır. Genelde akan büyük dereleri güvenlik açısından mecbur
kalmadıkça su içmek için tercih etmemektedirler. Bununla birlikte yapılacak olan HES’in
118
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
faaliyeti esnasında dereye bırakılacak can suyu bu türün içme suyu ihtiyacı için yeterli
olacaktır.
Tablo 65: Proje Bölgesinde Bulunan Yaban Hayvanları
IUCN
BERN
CITES
Erinaceus concolor
LC
──
──
KA
──
G
Avrupa köstebeği
Talpa europaea
LC
KKA
──
──
──
L
Yabani tavşan
Lepus europaeus
LC
KA
──
AH
──
G
Avrupa sincabı
Sciurus vulgaris
LC
KA
──
KA
──
G
Kafkas sincabı
Sciurus anomalus
LC
──
──
KA
──
G
Kafkas faresi
Chionomys gud
LC
──
──
──
──
L
Orman tarla faresi
Microtus arvalis
LC
──
──
──
──
L
Orman faresi
Apodemus sylvaticus
LC
──
──
──
──
G
Kurt
Canis lupus
LC
KA
──
G
Çakal
Canis aureus
LC
──
──
AH
──
G
Tilki
Vulpes vulpes
LC
──
EK III
AH
──
G
Ayı
Ursus arctos
LC
KKA/TR EK II
KA
──
G
Gelincik
Mustela nivalis
LC
KA
──
──
KA
L
Ağaç sansarı
Martes martes
LC
KA
──
AH
──
G
Kaya sansarı
Martes foina
LC
KA
EK III
AH
──
G
Porsuk
Meles meles
LC
KA
──
──
KA
G
Vaşak
Lynx (= Felis) lynx
LC
KA
EK II
KA
──
G
Yaban domuzu
Sus scrofa scrofa
LC
──
──
AH
──
G
Yaban keçisi
Capra aegagrus
VU
KKA/TR
──
KA / AV ──
G
Türkçe İsim
Bilimsel İsim
Kirpi
AÇIKLAMALAR :
IUCN’e Göre Tehlike Durumu
EN : Nesli Tehlike Altında
IUCN
VU : Hassas Durumda, Narin, Zarar Görebilir
NT : Tehlike Altına Girmeye Yakın
LC : En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip
119
KKA/TR EK II
MAK
G/L
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesine Göre Koruma Durumu
KA : Koruma Altında
BERN
KKA : Kesin Koruma Altında
KKA/TR : Türkiye’nin İtiraz Ettiği, Kesin Koruma Altına Alınamayacak Olan Tür
Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Türlerinin Uluslar arası Ticaretine İlişkin Sözleşmeye Göre
Durumu
CITES
Ek I : Nesli Yokolma Tehdidi Altındaki Türler, Sadece İstisnai Durumlarda Ticaretine İzin Verilebilen
Türler
Ek II : Nesilleri Mutlak Yok Olma Tehlikesi Altında Olmamakla Birlikte, Nesillerini Tehlikeye Sokacak
Kullanımları Engellemek İçin Kontrollü Ticarete Konu Türler
2012-2013 Merkezi Av Komisyonu Kararı
KA : Koruma Altında
MAK
KA / AV : Av Turizmi Hariç Koruma altında
AH: Yılın belli zamanlarında avına izin verilen türler
G: Gözlemlenen türler
G/L
L: Literatürde tespit edilen türler
Gıda, yaban hayvanlarının sürekliliği için mutlaka olması gereken önemli bir
kaynaktır. Gıda her mevsim bulunmalıdır. Yaban hayvanları için gıdalar dört mevsim
alanda bulunmalıdır.
Yaban hayvanlarının yaz gıdalarını genellikle meyveler, üzümsü meyveler böcekler
ve sukkulent yeşil bitkiler oluşturmaktadır. Yaz kuraklıkları esnasında yaban hayvanları
oldukça bol gıda alırlar ve kendileri için elverişli gıdaların bulunduğu yerleri tercih ederler.
Yaban hayatının devamlılığını sağlayabilmek amacıyla meyve, böğürtlen ve üzümsü
meyvelerin yeterli miktarda çeşitli ve bol olmasına dikkat edecek düzenlemeleri dikkate
almak gerekir.
Sonbaharın oldukça ileri zamanlarına kadar birçok böcekler, kuru üzümler,
sonbaharda olgunlaşan böğürtlenler, Meşe palamutları, kestaneler, yaban hayvanları için
yeterli besini oluştururlar. Kış mevsimi gelince gerçek bir kıtlık başlar. Meyveli çalılardan
meyvelerini kış boyunca koruyanlar yararlı olabilirler. Bunlar yeterli miktarda bulunabilir ve
yaban hayatının gıda ihtiyaçlarını karşılarlar.
Kış koşulları memeli hayvanlar ve kuşlar için gıda bakımından her gün önemli bir
problem oluşturur. Bazı kürk hayvanları ve bazı memeliler kış uykusuna yatarak oluşacak
problemi geçiştirirler. Sonbaharda bol yağ depolayarak bunu kışın kullanırlar. Ancak
kuşlar, böyle bir kış uykusuna sahip değillerdir. Av kuşları, koşulların güç olduğu
zamanlarda gıda için başka alanlara gider.
İlkbaharda bazı taze gıdalar bulunabildiği gibi, daha önce karla kaplanan çeşitli
tohum ve böcekler ortaya çıkar. Baharda çeşitli ağaçlar, yeşillikler ve böcek korunakları
olan bazı bitkiler var olduğu gibi, bazı sert ve yemeyecek gıdalarda kar gibi doğal etkenler
120
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
tarafından yumuşatılarak yenilebilecek hale getirilirler. Sonbahar mevsiminde dökülen
tohum ve çekirdekler, ilkbaharda kar kalkınca hayvanlar ve kuşlar tarafından toplanırlar.
Yaban hayatı için doğal gıda kaynakları büyük önem taşımaktadır. Yaban
hayvanlarının çoğu insanların süs olarak beğendikleri ağaç, ağaççık, çalı ve sarılıcı
bitkilerin çeşitli kısımlarını yemektedirler. Her ne kadar süs bitkilerinin çoğu meyve
tohumlarını yıl boyunca vermedikleri için yaban hayvanları ve kuşları tüm yıl
doyuramazlarsa da, meyve mevsimlerinin birbirini izlemesi dolayısıyla tüm yıl gıda
bulabilme imkanına kavuşabilirler.
Yaban hayvanlarına gıda sağlayan en önemli çalı türleri ardıç, defne, gül, sumak,
ateş dikeni, kızılcık vb. gibi mevcuttur. Kürk hayvanları arasında tilki ve porsuklar çeşitli
böğürtlen ve çilekleri severler. Kuşların birçoğu ahududu, mürver, kızılcık, üzüm, sumak
ve yemişeni çok sevmektedirler.
Ceviz, kestane, kayın ve meşelerin tohum, meyve ve palamutları sincapların tercih
ettiği gıdalardır. Meyveli ağaçlardan kiraz, vişne, erik, yaban hayvanlarını cezp ederler.
Çam kozalakları yine sincap çaprazgaga, ağaçkakan ve diğer bazı kuşlar tarafından
aranana gıdalardır. Bazı yaban hayvanları, titrek kavak, akçaağaç, huş, kızılağaç vb.
tohumlarını ve tomurcuklarını yerler. Tavşanlar genç sürgün ve kabukları severler.
Tüm doğal legüminozlar ve kabuk yapan bitkiler kuşlar için önemli gıdalardır.
Özellikle yoncalar kuşlar için önemli besin kaynaklarını meydana getirmektedir. Projelerin
gerçekleştirileceği alanlarda, yardımcı yemlerin temini düşünüldüğünde, ek doğal yemlerin
üretilmesine gidilmesi daha doğru olur. Dik erozyonlu alanlarda gıda değeri bulunan
çalılar, ağaçlar, üzümler, legüminozlar ve otlar yetiştirilmelidir.
Sürekli besleme yöntemlerinde yemler, kış aylarında sürekli olarak sağlanır.
Hayvanlar besleme istasyonlarında veya gıda kümlerinde beslenirler.
Olağanüstü hal besleme yöntemlerinde yardımcı yemler, olağanüstü hava
hallerinde hayvanların bulacağı yerlere konulmalıdır. Olağanüstü hal geçince yardımcı
yeme son verilmelidir.
Fauna Türlerinin Uluslararası ve Yurtiçi Koruma Statüleri
BERN Sözleşmesi
Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa
1979 yılında Bern’de kabul edilmiştir. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak
sözleşmeye taraf olmuştur.
Bu sözleşmenin amacı; Nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle
göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam
ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini
geliştirmektir.
Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye
ayrılmıştır.
Ek II
Ek III
Kesin olarak koruma altına alınan türler
Korunan türler
121
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bern Sözleşmesnin Madde 6 hükümleri:
Her Âkit Taraf, EK-II no’lu listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak
korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu
türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır
a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri;
b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip
etmek;
c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme,
gelişrme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek;
d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi
olsa bu yumurtaları alıkoymak;
e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş
hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun
kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması
ve iç ticareti.
Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II
içinde yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II’de belirtilen vahşi fauna türlerinin
özel olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle
ilgili olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır:
Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi
akdeden her bir taraf Ek III’de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını
temin etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Ek II’de belirtilen vahşi
fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri sürülen şartlar göz önüne
alınarak populasyonları tehlikeden uzak tutmak için düzenlenecektir. Buna yönelik
önlemler aşağıdakileri içerecektir:
Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri
Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri:
1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını
güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır.
2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin
şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde
düzenlenmiş olacaktır.
Alınacak önlemler;
a) Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları,
b) Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun
durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını,
c) Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde
bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde
düzenlenmesi hususlarını kapsayacaktır.
Proje bölgesinde yer alan kuşların populasyonlarına zarar verici uygulamalar
yapılamaz, üreme alanları tahrip edilemez. Burada listelen türler göçmenlik durumlarına
göre alanda değişik zamanlarda görülebilirler veya listede verilmeyen bazı türlere de
zaman zaman rastlama olanağı vardır.
122
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources)
IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources:
Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) Tehlike Kategorileri (Red
Data Book) ve anlamları aşağıda verilmiştir.
EX (Extınct)
EW (Extinct İn The Wild)
CR (Critically Endangered)
EN (Endangered)
VU (Vulnerable)
NT (Near Threatened)
LC (Least Concern)
DD (Data Deficient)
NE (Not Evaluated)
Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş)
Doğada yok olmuş takson(Doğada Tükenmiş)
Kritik olarak tehlikede olan takson(Kritik)
Tehlike altında olan takson(Tehlikede)
Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson
(Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir)
Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın)
Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük
Riskli)
Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus
durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir
değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson
(Yetersiz Verili)
Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş)
Merkez Av Komisyonu (MAK)
Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ nün
her yıl Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu kararına
göre alandaki türler Ek Listelerde verilen kategorilere göre de sınıflandırılmıştır. MAK
Kararlarına göre;
Ek Liste- I
Ek Liste-II
Ek Liste-III
Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca koruma altına alınan yaban hayvanları
Merkez Av Komisyonu’nca koruma altına alınan av hayvanları
Merkez Av Komisyonu’nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av
hayvanları
Buna Göre;
İkiyaşamlı türlerden; alanda tespit edilen türlerin hiçbiri MAK Kararlarına göre
herhangi bir ekte yer almamaktadır. Türkiye’de bulunan ikiyaşamlı türlerin hemen hepsi
MAK Kararlarına göre koruma altında değildir.
Sürüngenlerden; tespit edilen türlerin hepsi MAK Kararlarına göre Ek-1 listesinde
yer almaktadır. Yani bu türlerin hepsi Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca koruma altına
alınan yaban hayvanlardandır.
Kuşların hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir listede yer alırlar.
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda her yıl yeniden hazırlanan Av Dönemlerine
ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma
tedbirlerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir.
123
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
AB Habitat Direktifi 92/43/EEC ve Yaban Kuş Direktifi
Avrupa Birliği Çevre Müktesebatı içerisinde yer alan Habitat Direktifi, Avrupa
Birliği’ne üye ülkelerin korunması gerekli olan alan ve türlerini nasıl belirleyeceklerini ve bir
ağ olarak nasıl koruyacaklarını açıklayan bir yönetmeliktir.
Amaç; doğal yaşam ortamlarının ve vahşi flora ve faunanın korunması yoluyla
biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesine katkıda bulunmaktır. “Natura 2000” olarak bilinen
Avrupa Birliği dâhilindeki alanlar için tutarlı bir Avrupa Ekolojik Ağı oluşturmayı hedefler.
Önlemler
• Doğal Yaşam Ortamlarını Koruma Önlemleri
• Türleri Koruma Önlemleri
Ekler
1. Korunacak Özel Alan (SAC) ları belirlemeyi gerektiren habitat çeşitleri
2. Korunacak Özel Alan (SAC) ları belirlemeyi gerektiren bitki ve hayvan türleri
3. Topluluk için Önemli Alan (SCI) ve Korunacak Özel Alan (SAC) aday alanları
seçme kriterleri
4. Katı koruma gerektiren bitki ve hayvan türleri
5. Üye ülkelerin yönetim önlemlerine konu edeceği bitki ve hayvan türleri
6. Yasaklanmış öldürme ve yakalama yöntemleri
Yaban Kuşlar Direktifi
Üye Devletler Direktif tarafından kapsanan tüm Kuşlar için;
• Ekonomik ve rekreasyonel gereklilikleri dikkate alırken, kuş popülasyon düzeyinin
sürdürülmesine uygun ekolojik, bilimsel ve kültürel önlemleri alırlar.
• Yeterli bir çeşitlilik ve doğal yaşam ortamının korunması açısından;
—Yeni koruma alanları ve biyotopların olşturulması
—Doğal yaşam alanlarının sürdürülmesi
—Tahrip olan biyotopların eski haline getirilmesini sağlarlar
Direktif tarafından kapsanan tüm Kuşlar için, yeterli bir çeşitlilik ve doğal yaşam
ortamının korunması, sürdürülmesi veya yeniden oluşturulması için önlemlerin alınması
gerekmektedir.
Bütün kuş türlerini korumayı amaçlayan Direktif, aşağıdaki faaliyetleri kısıtlamıştır.
– Direktif kapsamına giren kuşların kasten öldürülmesi veya yakalanması
– Yuva ve yumurtalarının imha edilmesi
– Kasten rahatsız edilmeleri
– Tutsak edilmeleri
Koruma derecesi, kuşların ne oranda tehlike altında olduğuna bağlıdır. Kuşlar
Direktifi’nde
Ek-1: Özel koruma önlemlerine tabi kuşlar
Ek-2: Avlanabilir kuşlar
124
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Ek-3: Yasal olarak yakalanması veya öldürülmesi halinde satılabilecek kuşlar
listelenmektedir.
Kuşlar Direktifi Ek-1 de 181 tür ve alt-türü listelemektedir. Bu liste;
–Yok olma tehlikesindeki türler
–Doğal yaşam ortamlarındaki belirgin değişikliklere duyarlı türler
– Ender bulunan türler
–Doğal yaşam ortamının spesifik özelliğinden ötürü özel dikkat isteyen türlerden
oluşur
Ek-1 deki kuşların doğal yaşam alanlarını korumak için, en uygun alanlar “Özel
Koruma Alanı” (SPA) olarak sınıflandırmalı ve özel koruma önlemleri alınmalıdır.
• Üye devletler, kuşların korunması için, bu direktifin geçerli olduğu coğrafi deniz ve
kara alanlarında koruma gereklerini dikkate alarak, özellikle uygun büyüklük ve sayıdaki
en uygun bölgeleri, özel koruma alanları olarak sınıflar.
Kuşlar Direktifi, Habitat Direktifi’nin daha katı yükümlülüklerini kapsamak üzere
değiştirilmiştir:
– Üye Devletler, Özel Koruma Alanları (SPA)’ndaki doğal yaşam ortamlarının zarar
görmelerini ve bozulmasını önleyecek adımlar atmalıdır.
– Özel Koruma Alanları (SPA) üzerinde herhangi önemli etki yapabilecek bir proje
değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.
– Özel Koruma Alanları (SPA)’ ın ekolojik bütünlüğünü olumsuz olarak
etkilemeyecek projelere onay verilebilir.
Bu direktiflere göre sahada tespit edilen fauna türleri için hangi ekte yer aldıkları
ilgili tablolarda yer almaktadır.
IV.2.13 Sucul Flora ve Fauna İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin
Tabii Karakterleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler;
Bunların Üreme, Beslenme, Sığınma Ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin
Belirlenen Koruma Kararları)
İç Sulardaki Canlı Türleri
Türkiyede’de iç sularda yaşayan balık türleri Akbalık (Leiciscus Cephalus), Alabalık
(Salmo Trutta Abanticus), Alabalık (Salmo Trutta Caspius), Alabalık (Salmo Trutta
Macrostigma), Aynalı Sazan (Cyprinus Carpio), Bıyıklı Balık (Barbus Capito), Bıyıklı Balık
(Barbus Plebejus), Bıyıklı Balık (Barbus Rajonorum), Bizir (Carasobarbus Luteus), Çapak
(Abramis Brama), Eğrez (Vimba Vimba), Gökçe (Alburnus Akili), Gökkuşağı Alabalığı
(Onchorynchus Myciss), İnci Kefali (Chalcarburnus Tarichi), Karaburun (Chondrostoma
Regium), Kadife (Tinca Tinca), Karabalık (Slarias Lazera), Kızıl Kanat (Scardinius
Erythrophtalmus), Mezopotamya Yayını (Silurus Triostegus), Saçaklı Şiraz (Capoeta
Capoeta Sieboldi), Sazan (Cyprinus Carpio), Şiraz (Capoeta Capoeta Umble), Şiraz
(Capoeta Pestei), Şiraz (Capoeta Tinca), Siraz (Capoeta Trutta), Sis Balığı (Aspius
Vorax), Sudak (Sander Lucioperca), Şabut (Tor Grypus), Tahta Balığı (Blicca Björkna),
Tatlısu
Kayası
(Gobius
Fluviatilis),
Tatlısu
Levreği
(Perca
Fluviatilis)
Turna (Esox Lucius),Yayın (Silurus Glanis)’dır.
125
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Literatüre göre Doğu Karadeniz bölgesindeki sucul ortamda yaşaması muhtemel
yaygın balık türleri ile biyoekolojik özellikleri ise aşağıda açıklanmıştır.
Esox lucius (Turnabalığı): Türkiye geneline bakıldığında Marmara Bölgesi,
Karadeniz bölgesinin tamamı ve İç Ege ile İç Anadolu Bölgelerinde görülmektedir. Vücut
uzayarak torpil şeklini almıştır. Küçük ve düz pullarla örtülü baş büyüktür. Burun oldukça
uzun ve yassılaşmıştır. Ağız büyük ve dişli olup alt çene öne doğru uzamış ördek gagası
şeklini almıştır. Solungaç kapaklarının üst kısmı ve yanakları tamamen ince pullarla
örtülüdür. Çok süratli yüzebilirler. Baş kısmında sayıları 10 civarında bulunan ve çıplak
gözle görülebilen deliksi duyu organları mevcuttur. Vücudun genel rengi sarımsı yeşil
görünürse de sırt kısmı zeytin yeşili yansımalar arz eder. Genç balıklarda vücudun yan
taraflarında yeşil renkli enine bantlar varken, olgunluğa erişmiş bireylerde bu bantlar
yuvarlağımsı kahverengi lekelere dönüşürler. Karın bölgesi daima açık sarı veya kirli
beyazdır. Üreme zamanları Şubat-Haziran ayları arasındadır.
Tinca tinca (Kadifebalığı): Türkiye geneline bakıldığında Karadeniz Bölgesinin
kıyı kesiminin tamamında ve Marmara Bölgesinin Tekirdağ Bölümünde bulunmaktadır.
Vücudu oldukça kalın ve yüksektir. Kuyruk sapı kısa ve yüksek, ağız küçük ve yukarı
doğru, alt dudak ucu gözün alt kenarı veya orta hizasındadır. Bir çift kısa bıyıkların
uzunlukları göz çapından küçüktür. Çok küçük olan pulların yarıdan fazlası vücut içine
gömülüdür. Yüzgeçlerin hepsi yuvarlaktır. Erkeklerde karın yüzgecinin ikinci dallanmamış
şuası kalınlaşmıştır. Dişilerde ise karın yüzgeçleri göğüs yüzgeçlerinden daha kısadır.
Vücut rengi bulunduğu ortama göre değişir. Yan taraflar koyu kahverengi, yeşilimsi-kahve
veya parlak yeşilimsi-sarıdır. Akıntılı sularda açık renkli, küçük göllerle gölgelik bölgelerde
siyaha yakın renktedirler. Bütün yüzgeçler koyu renkli, sırtta koyu yeşildir. Üreme
zamanları Mayıs-Temmuz aylarıdır.
Scardinius erythrophthalmus (Kızılkanat): Türkiye geneline bakıldığında
Karadeniz Bölgesinin tamamında ve Marmara Bölgesinin Tekirdağ Bölümünde
bulunmaktadır. Vücut kısa, yanlardan basık ve orta yüksekliktedir. Pulları iri ve üzerindeki
ışınlar çok belirgin, kenarları siyah lekelidir. Baş küçük, uzunluğu vücut yüksekliğinden
kısadır. Ağız terminal ve küçük, üst çene biraz öne doğru çıkıktır. Nisan-Haziran aylarında
üreme zamanlarıdır.
Cyprinus carpio (Sazan): Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi hariç diğer
bölgelerde bulunmaktadır. Vücudu yüksek ve yanlardan yassılaşmıştır. Genellikle büyük
pullarla örtülüdür. İkisi kısa ikisi uzun dört bıyık bulunan ağız, uç konumlu ve dişsizdir. Sırt
ve anüs yüzgeçlerinin sonuncu dallanmamış şuaları kemikleşmiş olup, arka kenarları
testere şeklinde küçük dişçikler ihtiva eder. Dudaklar iyi gelişmiş ve etlidir. Vücudun yan
tarafları sarımsı, sırt siyahımsı, anüs ve kuyruk yüzgeçleri portakal sarısı rengindedir. Sırt
yüzgeci gayet uzundur, kuyruk yüzgecine çok yaklaşır. Kuyruk yüzgeci iki çatallı olup,
loplarının ucu hafif yuvarlaktır. Mart-Temmuz ayları arasında üreme zamanlarıdır.
Barbus capito (Bıyıklı Balık): Türkiye geneline bakıldığında Artvin-Ardahan-Kars
Yörelerinde ve Ege ve Akdeniz Bölgelerinde görülmektedir. Vücut nispeten yüksek ve
pulları büyüktür. Baş yüksek geniş ve yanlardan basıktır. Gözler nispeten büyüktür. Ağız
at nalı şeklinde, dudaklar etli ve iyi gelişmiş, alt dudağın orta lopu genellikle mevcut
değildir. Bıyıklar çok uzundur. Sırt yüzgeci orta uzunlukta ve önünde bir karina mevcuttur.
Dallanmış şuaları orta derecede kemikleşmiş ve en uzun şuanın arka kenarı dişçikler
ihtiva eder. Üreme zamanları Nisan-Temmuz ayları arasıdır.
Capoeta tinca (Noktalı Karabalık-Siraz): Türkiye geneline bakıldığında Güney
Marmara Bölümü, Karadeniz Bölgesinin tamamı ve kısmen İç Anadolu Bölgesinde
bulunmaktadır. Vücut yuvarlak, pullar nispeten küçüktür. Ağız altta ve at nalı şeklinde
126
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
olup, dudaklar iyi gelişmemiştir. Bıyıklar iki çifttir, önde olanlar gözün ön kenarına kadar
ulaşmaz, arkada olanlar ise gözün gerisinden indirilen düşey çizgiye kadar uzanır. NisanTemmuz ayları arasında üreme zamanlarıdır.
Leuciscus cephalus (Tatlı Su Kefali- Akbalık): Tüm Türkiye iç sularında görülme
imkanı olabilen bu türde, vücut yanlardan çok hafif basık ve uzunca kalın yapılı olup, etrafı
siyah renk yapıcı tanelerle çevrilmiş, iri ve düz pullarla örtülmüştür. Renk, vücudun sırt
kısmında koyu olup, yan taraflara doğru açıktır. Ventral ve Anal yüzgeçler portakal sarısı
reginde, diğerleri renksizdir. Üreme dönemleri Nisan-Temmuz ayları arasıdır.
Salmo trutta macrostigma (Alabalık): Türkiye genelinde Doğu Karadeniz, Doğu
Anadolu, G.D.A. ve Akdeniz Bölgelerinde ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Vücut mekik
şeklinde ve yanlarında yassılaşmıştır. Kuyruk yüzgeci çatallı olup, sırt yüzgeci siyah
lekelidir. Yan çizgi üzerinde küçük noktaların kümelenmesinden meydana gelen bir sıra
10-12 adet iri benek bulunur. Rengi siyahımsı gridir.
Silurus glanis (Yayın): Güney Doğu Anadolu Bölgesi hariç tüm bölgelerde yaygın
olarak görülebilmektedir. Vücudu uzun ve çıplaktır. Baş üst taraftan yassılaşmıştır. Baş
genişliği, yüksekliğinden daha fazladır. Gözleri küçüktür. Bıyıkları üç çifttir, bunların bir çifti
üst çeneden diğer iki çifti ise alt çeneden çıkar. Üstteki uzun bıyıklar sırt yüzgecine kadar
uzar. Burun delikleri dört tanedir. Alt çene üst çeneden daha uzundur. Mayıs-Temmuz
aylarında üreme zamanlarıdır. (http://www.esuae.gov.tr)
Ersiz Deresinde Saptanan Balık Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri
Aydın Regülatörü ve HES Projesi Artvin İli, Yusufeli ilçesi, ErsizDere üzerinde
planlanmaktadır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesinin gerçekleştirileceği Köprüler Deresi’ne yönelik
“Ekosistem Değerlendirme Raporu” KTÜ Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji ABD
Başkanı Prof. Dr. Lokman ALTUN, KTÜ Fen Fakültesi Hidrobiyoloji ABD Prof. Dr. Bilal
KUTRUP ve KTÜ Mühendislik Fakültesi Uygulamalı Jeoloji ABD, Hidrojeoloji Bilim Dalı
Yard. Doç. Dr. Fatma GÜLTEKİN tarafından hazırlanmıştır.
Çalışma alanında bulunan 10 tane tatlı su balık türünden 5 tanesi IUCN
kategorisinde LC (düşük risk) kategorisinde içinde yer almaktadır. Bu balıklar içerisinde
ekonomik değeri olan 1 tür vardır. Bu da Salmo trutta magrostigma (dağ alası)‘sıdır. Dağ
alası üreme zamanları Eylül ayından mart ayına kadar uzanır. Yumurtlaması soğuk (5-7
C°), berrak ve bol oksijenli orman içi akarsularının kaynak kısımlarında sonbaharda olur.
3,5-4,0 mm çapındaki yumurtalardan larvalar 400 gün civarında çıkar. Karnivor olup,
sulardaki sinek larvaları, kabuklular ve diğer balıkların larva ve yavrularıyla beslenirler.
Çalışma alanında bulunan türlerin büyük çoğunluğu temiz bol oksijenli suları sevmektedir.
Bu türler genellikle minimum 15 cm derinliklerinde yaşamaktadırlar. Bunları içerisinde S.
trutta macrostigma ve Barbus capito sürü halinde su da bulunduklarından daha fazla suyu
ihtiyaç duyarlar.
Hesaplarla belirlenmiş olan ve önerilen çevresel ekosistem suyu miktarları Su
yılının ilk yarısı (Ekim-Mart) için 0,140 m3/sn ve su yılının ikinci yarısı (Nisan-Eylül) için ise
0,141 m3/sn olarak alındığında ortalama derinlik her ikisi için 0,23 m olarak ortaya
çıkmaktadır. Yukarıda belirtilen 0,15 m lik su derinliği proeje bölgesinde bulunan balık
türleri için minimum yaşama koşullarını oluşturmaktadır. Bırakılan Çevresel/Ekosistem
sularına karşılık gelen su derinlikleri belirtilen balık türleri için yaşam koşllarını fazlası ile
karşılamaktadır.
127
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 66: Ersiz Deresi Üzerinde Tespit Edilen Sucul Fauna
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
DAĞILIMI VE HABİTAT
IUCN
BERN
END
KAY
SALMONIFORME
S
SALMONIDAE
Salmo
magrostigma
trutta
L, G
Dağ alası
Doğu Anadolu derelerinde orman içi
sularda, hızlı akıntılı bol oksijenli
Yerlerde Yaşar
-
-
-
Yayın balığı
Derin ve bataklık suları tercih ederler.
Geceleri daha aktif olurlar ve hemen
hemen her şeyi yiyebilen balıklardır
-
-
-
Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’daki
derelerin hızlı akıntılı yerlerinde yaşar,
böceklerle beslenir
-
Siluriformes
Silurus glanus
L, G
CYPRINIFORMES
CYPRINIDAE
Barbus capito
Bıyıklı balık
-
L
L,
Barbus escherichi
Bıyıklı balık
Batı
Karadeniz,
Yeşil
Irmak,
Kızılırmak, Fırat, Doğu Karadeniz,
Aras nehirlerinin nispeten hızlı akan bol
oksijenli taşlık alanlarında yaşar.
Omurgasızlarla beslenir
Chondrostomata
nasus
Burunlu balık
Doğu Anadolu Bölgesindeki akarsuların
hızlı akıntılı taşlık bölgelerinde yaşar
-
Chalchalburnus
chalcoides
Koyoz balığ
Karadeniz’in doğusundaki akarsuların
hızlı akan, zemini çakıllı-taşlı daha çok
aşağı kesimlerinde yaşar.
LC
LC
-
-
-
L
-
L
Alburnoides
bipunctatus
Noktalı inci balığı
Capoeta tinca
Şiraz dere balığı
Cobitidae
Çöpçü balıkları
Cobitis taenia
Taş ısıran balık
Doğu Karadeniz’in akarsuların hızlı
akan, zemini çakıllı-taşlı kesimlerinde
yaşar
Türkiye’nin kıyı Bölgelerindeki yavaş
akan nehirlerin çamurlu ve bitkili
kısımlarında yaşar ve küçük
omurgasızla beslenir.
Avrupa’da çok yaygın olan bu tür,
Türkiye’nin
batı
ve
kuzey
bölgelerindeki derelerin kenarlarındaki
göletlerde yaşar
128
L
LC
-
-
-
-
-
L
L
LC
Ek-III
-
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
TÜR (SPECIES)
TÜRKÇE ADI
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
DAĞILIMI VE HABİTAT
IUCN
BERN
END
KAY
Ortrias angore
Çöpçü
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun
küçük bir bölümü hariç bütün
Anadolu’ya yayılmıştır. Akarsuların
orta akıntılı, bok oksijenli, zemini
kumlu ve çamurlu yerlerini tercih eder.
L
LC
-
-
Proje alanında iç sularda yaşayan balık türleri arasında Cobitis taenia (taş ısıran
balık) Bern Sözleşmesi Ek-3 listesinde bulunmaktadır.
Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı Su
Ürünleri Kanununun 22. Maddesi ve 22.03.1971 tarih ve 1380 sayılı Su Ürünleri
Kanununa dayalı olarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliği gereğince; su ürünlerinin
geçmesine mahsus balık geçidi yapılacaktır. Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. Maddesi
gereğince “her türlü kanal ver arkların başlangıç kısımlarına uygun bir ızgara veya kafes
konulması zorunludur.” hükmüne uyulacaktır. Proje kapsamında yer alacak Balık Geçidi
bu özellikleri taşıyacaktır.
26.08.2010 tarih ve 27684 sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereği HES faaliyeti ile ilgili olarak Ek-2 Faaliyeti
İzin Başvurusunda bulunacak ve gerekli izinler alınacaktır.
İnşaat aşamasında ise su sirkülasyonunun doğal akışının etkilenmemesi, planda
belirlenen alanın dışına çıkılmaması, işletme sırasında bu alana gelecek kimyasal,
endüstriyel atıklar vs. ile benzeri zararlı maddelerin iç sulara dökülerek flora ve faunanın
zarar görmesine müsaade edilmeyecektir.
İnşaat aşamasında yapılacak patlatmalar canlıların üreme dönemi (Mart-Haziran)
dışında yapılacak olup bu husus Yatırımcı Firma taahüdünde yer almaktadır.
Ayrıca proje kapsamında malzeme ocakları bulunmamaktadır.
Balık Geçidi
Sucul ekosistemlerde yaşamını devam ettirmekte olan balıklar, üreme
zamanlarında akarsuyun yukarı kesimlerine doğru göç etmektedirler. Üremeleri için
gerekli koşullar (suyun sıcaklığının azlığı, yumurtalara zarar verecek canlıların azlığı vb.
gibi) akarsuyun memba kısımları daha uygundur. Bu nedenle balıkların göç yollarına
yapılacak ve suyun bağlantısını kesecek veya zayıflatacak bent, regülatör, baraj gibi
yapılara mutlak surette balık geçitleri yapılmalıdır. Balık geçitleri, akarsulardaki canlı
hayatın devamlılığını sağlayan regülatör, bent ve baraj gibi tesislere kurulan su ve su
canlıları iletim yoludur.
Bu geçitlerin her yapı için özel olarak planlanması gerekmektedir. Bunun nedeni
regülatörlerin büyüklükleri, yıllık doğal akımları, mansabındaki canlıların su ihtiyaçları,
arazi yapısından kaynaklanan faktörler ve inşasındaki ekonomik hususlardır. Doğal
hayatın devamlılığı yanında çok ciddi yatırımlar yapılarak hayata geçirilen tesislerin
rantabilitesi ile doğrudan ilintilidir. Gereğinden fazla su bırakıldığında tesis firm (güvenilir)
enerjisini kaybedilmekte, gereğinden az bırakıldığında ise hem doğal hayata zarar
verilmekte hem de kanun karşısında sıkıntılı durumlara düşülmektedir. Özellikle
depolamalı tesislerde bu planlama daha fazla önem taşımaktadır.
129
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Balık geçitleri akarsularda yaşayan balıkların türlerine göre, bağlamayı memba
veya mansap yönünde aşabilmelerini sağlayan geçitler olup, akarsulardaki canlı hayatın
devamlılığının sağlanması amacıyla regülatör, bent, baraj gibi tesislere kurularak su ve su
canlıları için iletim yolu oluşturan geçitlerdir (Kaynak:2aproje.com/balik).
Şekil 32: Balık Geçidi, Perdeleri, Bölmeleri ve Bağlantı Havuzu
İşletme sahası içerisinde bulunan balık türlerinin geçişine uygun ortam
oluşturulması amacıyla 1380 nolu Su Ürünleri Kanunu’ nun 22. Maddesi gereği proje
kapsamındaki regülatör tesisinde, sucul ekosistemde yaşamlarını devam ettirmekte olan
balıkların ihtiyaç duydukları dönemde akarsuyun üst kısımlarına geçişine imkan
sağlayacak balık geçidi yapılmalıdır.
Şekil 33: Perdeler Üzerindeki Açılıklar
Balık geçidine ait ana yapı üniteleri aşağıdaki şekilde de görüldüğü üzere; balık
giriş veya su çıkış yapısı, balık geçidi perdeleri ve bölmeleri, balık geçidi havuzlarından
meydana gelmektedir.
130
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 34: Kademeli Balık Geçitleri Örnekleri
Balık geçitleri, balığın geçide kolaylıkla girişini sağlamak üzere, su hızının düşük,
türbülansın az olacağı şekilde planlanarak yapılacaktır. Balıkların geçide girişini sağlamak
için su şırıltısı oluşturmak üzere boru ile çağırma suyu bırakılması sağlanacaktır. Balık
geçidi havuzları beton bölmeler ile birbirinden ayrılacaktır.
IV.2.13.1 Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türleri İçin Gerekli
Optimum Su Yükseklikleri, Miktarları, Çözünmüş Oksijen Miktarı, Su Hızı Gibi
Parametrelerin
İncelenerek,
Projenin
Bu
Türler
Üzerindeki
Etkilerinin
Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirlerin Belirtilmesi
Çalışma alanında bulunan 10 tane tatlı su balık türünden 5 tanesi IUCN
kategorisinde LC (düşük risk) kategorisinde içinde yer almaktadır. Bu balıklar içerisinde
ekonomik değeri olan 1 tür vardır. Bu da Salmo trutta magrostigma (dağ alası)‘sıdır. Dağ
alası üreme zamanları Eylül ayından mart ayına kadar uzanır. Yumurtlaması soğuk (5-7
C°), berrak ve bol oksijenli orman içi akarsularının kaynak kısımlarında sonbaharda olur.
3,5-4,0 mm çapındaki yumurtalardan larvalar 400 gün civarında çıkar. Karnivor olup,
sulardaki sinek larvaları, kabuklular ve diğer balıkların larva ve yavrularıyla beslenirler.
Çalışma alanında bulunan türlerin büyük çoğunluğu temiz bol oksijenli suları sevmektedir.
Bu türler genellikle minimum 15 cm derinliklerinde yaşamaktadırlar. Bunları içerisinde S.
trutta macrostigma ve Barbus capito sürü halinde su da bulunduklarından daha fazla suyu
ihtiyaç duyarlar.
Hesaplarla belirlenmiş olan ve önerilen çevresel ekosistem suyu miktarları Su
yılının ilk yarısı (Ekim-Mart) için 0,140 m3/sn ve su yılının ikinci yarısı (Nisan-Eylül) için ise
131
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
0,141 m3/sn olarak alındığında ortalama derinlik her ikisi için 0,23 m olarak ortaya
çıkmaktadır. Yukarıda belirtilen 0,15 m lik su derinliği proeje bölgesinde bulunan balık
türleri için minimum yaşama koşullarını oluşturmaktadır. Bırakılan Çevresel/Ekosistem
sularına karşılık gelen su derinlikleri belirtilen balık türleri için yaşam koşllarını fazlası ile
karşılamaktadır.
Çevre sorunlarına yol açma bakımından, hidroelektrik santralleri en az zararlı
etkileri meydana getiren enerji üretim tesisleridir. Bu tür tesisler su ve hava kirliliği, katı
atık ve radyoaktif sızıntı tehlikesi meydana getirmemektedirler. Bundan dolayı bu tür
tesislerin kendileri değil suyun toplandığı havzalara olan etkileri çok büyük önem arz
etmektedirler.
Hidroelektrik santralleri genel olarak su rejimindeki değişimlere, yüzey ve yeraltı
suyu kalitesine, vejetasyon yapısının değişmesine bağlı olarak balık populasyonları ve
balık çeşitliliği üzerinde olumlu ve/veya olumsuz etkileri olabilmektedir. Akıntılı bir habitatın
durgun bir habitata dönüşmesi (baraj yapımı sonucunda) bazı balıkların tür
kompozisyonundan ziyade büyümesi üzerinde etkileri olmaktadır.
Regülâtörlerin, balıkların büyümesine ve üremesi üzerindeki olumsuz etkisi
barajlara göre daha az olsa da, özellikle akarsularda yaşamını sürdüren ve üreyen bazı
türlerin üreme davranışını engellediği için populasyon azalmasına neden olabilmektedir.
Regülâtörlerin yapımında en önemli etken bırakılan çevresel/akış suyunun ve/veya
yan kanal suyunun miktarıdır. Regülâtörlerin ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin en
aza indirgenmesi için aşağıda belirtilen önlemler alınacaktır.
Alanda mevcut türlerin olumsuz etkilenmemesi için Regülâtörler ile HES, boru ve
cebri boru bölümlerindeki inşaat sırasında ve işletme aşamasında gerekli önlemler
alınmalıdır. Bu kapsamda inşaat aşamasında balıkların biyolojik ve ekolojik özellikleri
dikkate alınarak su kirletilmemeli ve özellikle alanda tespit edilen balıkların üreme
dönemlerinde (alanda mevcut olan balık türlerinin üreme dönemi olarak bilinen NisanHaziran) suyun akışı kesilmemelidir.
Regülâtörün yapılması sonucunda, bölgedeki dere akımlarında değişikliklere
neden olacağı için bazı habitat değişimleri de söz konusu olabilecektir. Bu durumu sucul
ekosistem açısından değerlendirdiğimizde;
Sucul canlılardan alglerin mevcut habitatlarının azalması ve yeni habitat oluşması
anlamına gelmektedir. Akarsu ortamına, bağlı olarak yaşayan alg türleri yerine, göl ve
gölet oluşumu ile serbest yaşayan fitoplanktonik formlar daha baskın halde görülmeye
başlayacaklardır. Suyun durgunlaştığı/ yarı durdunlaştığı bölgelerde ise yine sediment ve
taş üzerinde yaşayan formlar mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir.
Artan fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar göl alanı
içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaktır. Genel anlamı ile bölgenin
tatlısu alg florasını olumsuz yönde etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır.
Çünkü tatlısu algleri mevcut durumlarını göl sistemi içerisinde de devam ettirebileceklerdir.
Regülatör sahasında oluşacak durgun su kütlesi zooplanktonik organizmalar için
uygun yaşam ortamları oluşturacaktır. Fitoplanktonik organizmaların regülatör sahasındaki
artışları, zooplankton açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de
tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Bölgedeki dere ve nehir sistemlerinde tür çeşitliliği ve
populasyon yoğunluğu oldukça az olarak bulunan zooplanktonik organizmalar, regülatör
gölü oluşmasından sonra oldukça fazla tür ve yoğunlukla temsil edilmeye başlanacaktır.
132
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Sonuç olarak, planlanan faaliyet gerçekleştikten sonra zooplanktonik organizmalar için
optimum koşullar oluşacaktır.
Bentik canlıların bir kısmı regülatör alanından uzaklaşabilir. Bunlar akıntılı
ortamlarda yaşamayı tercih eden türlerdir. Bunun tersi olarak durgunlaşan kesimde ise
başka bentik türler ön plana çıkacaktır. Bu türler, derin ve dip yapısı yoğun silt ve
sedimantasyon içeren ortamlarda yaşamayı tercih ederler.
Regülatör alanında balıkların besinlerini oluşturan planktonik türlerin artışı, balık
populasyonlarını da olumlu etkileyecektir.
Bölgedeki biyolojik çeşitliliğin artmasını sağlayacak bir diğer etken de, regülatör
oluşumundan sonra meydana gelecek durgun su habitatı ve akıntılı ortamlar olacaktır.
Çünkü her iki habitatın da barındırdığı tür kompozisyonları farklıklar arz etmektedir.
Regülatörün inşaat aşamasında gövde çalışmalarının yapılacağı bölümlerde, yıkıcı
bir takım etkiler olabilirse de, bu durum kalıcı olmayıp sisteme yapılacak rehabilitasyon
çalışmaları ile kendisini kısa sürede toparlayacaktır. Bununla birlikte, regülatörlerin su
toplamaya başlayacağı ve işletme dönemlerinde çevresel/akış suyunun mutlak surette
mansaba bırakılması gerekmektedir.
Genel olarak akarsu, nehir ve/veya derelerde yaşayan balıklar gerek üremek,
gerek beslenmek, gerekse kışlamak amacıyla belirli dönemlerde mansabtan menbaaya
doğru göçler gerçekleştirmektedir.
IV.2.14 Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan
İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımlar İçin
Önemi Ve Ekonomik Değeri)
Sanayi Madenleri: Artvin ili endüstriyel hammadde açısından önemli bir
potansiyele sahip değildir. Sadece çimento ve kireç hammaddesi olarak kireçtaşı ile
granit-mermer yatak ve zuhurları önemli rezervler oluştururlar.
MTA‘nın bugüne kadar yaptığı arama çalışmaları sonucunda, 2 adet seramik
sanayiinde, 6 adet inşaat sanayiinde ve 1 adet de kimya sanayiinde kullanılabilecek
toplam 9 adet yatak ve zuhur saptanmıştır.
Tablo 67: Artvin İli Endüstriyel Hammade Ve Zuhurları
Kaynak: MTA Doğu Karadeniz Bölge Müdürlüğü, İl Çevre Durumu Raporu
133
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Metalik Madenler: Doğu Karadeniz Metalojenik provensinin doğusunda yer alan
Artvin ili metalik madenler açısından 1. derecede öneme sahiptir.
MTA ve özel kuruluşların bugüne kadar Artvin il sınırları içinde yapmış oldukları
çeşitli jeoloji ve madencilik çalışmaları sonucunda kayda değer 44 adet bakır-kurşunçinko, 1 adet demir, 17 adet manganez, 5 adet bakırmolibden ve 5 adet altın yatak ve
zuhuru olmak üzere toplam 72 adet metalik maden yatak ve zuhuru belirlenmiştir. Bu
yatakların büyük çoğunluğunda faydalı element bakırdır.
Söz konusu yataklardan Murgul-Anayatak ve Çakmakkaya yatakları, Karadeniz
Bakır İşletmeleri (KBİ) AŞ tarafından işletilmektedir. Artvin-Cerattepe mevkiinde bulunan
bakır-altın yatağı ise Çayeli Bakır İşletmeleri tarafından işletmeye hazırlanmaktadır.
Yusufeli-Taşbaşı kurşun yatağı ise özel bir şirket tarafından zaman zaman işletilmektedir.
Artvin ilinde yer alan metalik maden yatak ve zuhurlarIndan önemli görülen yatak
tipleri, tenör ve rezervleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Enerji Madenleri: Artvin ilinin jeolojik yapısı genellikle volkanik ve intrüzif
kayaçlardan oluşmuştur. Bu nedenle enerji hammaddelerinin oluşumu yönünden uygun
ortam oluşturmaz. Sadece Yusufeli ve Ardanuç yörelerinde ekonomik yönden önem
taşımayan kömür zuhurları vardır. Yapılan çalışmalar sonucu 12 adet kömür zuhuru, 1
adet radyoaktif mineral (uranyum) zuhuru, 2 adet sıcak su ve 9 adet maden suyu kaynağı
tespit edilmiştir. Kömür zuhurları Yusufeli ilçesinin güneyi ile Ardanuç çevresinde,
Uranyum zuhuru ise Şavşat ilçesinin GD’ sunda Pınarlı yayla yöresinde yer alır.
Taş Ocakları Nizammamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler: Artvin İlinde 11
adet mevcut kum-çakıl ocağı bulunmaktadır. Ancak diğer Karadeniz illeri gibi kum ve çakıl
malzemesi açısından oldukça yetersiz alanlara sahiptir. İl genelinde toplam 5 adet
potansiyel taş ocağı tespit edilmiş olup, bunlar Arhavi, Borçka, Ardanuç, Şavşat ve
Yusufeli ilçelerinde 1’er adet olarak tespit edilmiştir. Bu taş ocaklarının görünür rezervi
2.504.000.000 m3 iken mümkün rezervi 2.750.000.000 m3’tür. Söz konusu ocakların
çevreye zarar verilmeden işletilmesi halinde 1.200.000.000 m3 malzeme alınabilecektir.
IV.2.15 Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu
Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri)
Artvin ilinde İktisadi faal nüfus, tarım ve hayvancılık sektöründe yoğunlaşmıştır.
Artvin ilinde hayvancılık işletmelerinin büyük çoğunluğu küçük aile işletmelerinden
oluşmaktadır.
Hayvancılık Türleri ve Beslenme Alanları
1- Büyükbaş Hayvancılık
Artvin ili toplam büyükbaş hayvan sayısı 69.817 baş belirlenmiştir. Proje alanının
yer aldığı Yusufeli İlçesinde ise büyükbaş hayvan varlığı 2012 yılı verilerine göre 10.925
baştır.
Aydın Regülatörü ve HES proje alanı ve çevresinde yer alan yerleşim yerlerinde
genelde aile içi tüketime yönelik hayvancılık yapılmaktadır.
İlçede yüksek köylerde aile tipi hayvancılık hakimdir. Ahır hayvancılığı yoktur.
134
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 68: Artvin İli Büyükbaş Hayvan Sayıları
Kaynak:Artvin İl Gıda Tarım Vehayvancılık Müdürlüğü 2012 Brifingi
Küçükbaş Hayvancılık
2012 yılı verilerine göre Artvin ilinde toplam küçükbaş hayvan sayısı 73.320 baş ve
Yusufeli İlçesinde ise küçükbaş hayvan sayısı 5.500 baştır.
Tablo 69: Artvin İli Küçükbaş Hayvan Sayıları
Kaynak:Artvin İl Gıda Tarım Vehayvancılık Müdürlüğü 2012 Brifingi
Arıcılık
Artvin İli Kafkas Arı Irkının gen merkezidir. İlde koloni sayısı toplam (aktif ve pasif)
89.936’dır. Bu kolonilerden aktif halde olan 74.474 bin koloniden bir yılda yaklaşık 1.489
ton bal üretilmektedir.
İlde koloni başına verim ortalama 20 kg’dır. 2012 yılında ilimizde 24 ana arı üretim
işletmesinde 19200 adet ana arı üretimi yapılmıştır.
135
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 70: Artvin İli Arı Kayıt Sistemindeki İşletmeler Ve Koloni Sayıları
Kaynak:Artvin İl Gıda Tarım Vehayvancılık Müdürlüğü 2012 Brifingi
Su Ürünleri
Artvin İlinde 37 adet alabalık tesisi mevcut olup, 2012 yılında 905 ton üretim
yapılmıştır. İşletmelerden üçü kuluçkahane İşletmesi olup yıllık 5,5 milyon yavru üretimi
yapmaktadırlar.
Tablo 71: Artvin İli 2012 Yılı Su Ürünleri Desteklemeleri
Hayvansal ürünlerin ülke ve bölge ekonomisindeki yeri ve değeri
Artvin İlinde hayvancılık sektörü, hayvansal kaynaklı hammadde temin etme
yönünden kısıtlı bir potansiyel oluşturmakta olup hayvansal üretim iç ve yüksek
kesimlerde yapılmaktadır. Tarım ve hayvancılık sektörünün, hâlihazırdaki tarıma dayalı
sanayi yatırımlarına yeterli hammaddeyi temin edebildiği söylenebilir.
Artvin İlinde sanayi sektöründe faaliyette bulunan işletmeler, ilin doğal kaynak
potansiyelini değerlendirmeye yönelik işletmeler olup, tarım ve hayvancılığa dayalı gıda
sanayinde yoğunlaşmıştır.
Karadeniz sahil kesiminde bulunan Arhavi ve Hopa ilçelerinde balıkçılık önemli bir
geçim kaynağıdır. İlde yıllar itibariyle avcılık ve yetiştiricilik yoluyla elde edilen su ürünleri
üretimine bakıldığında avcılık yoluyla yapılan üretimde sürekli bir dalgalanma mevcut olup
yetiştiricilik yoluyla elde edilen üretimde bir artış gözlenmektedir. Son yıllardaki üretim
artışının bir nedeni de üretime yapılan desteklemeler olmuştur. Üretici aldığı bu desteği
136
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
tesise harcayarak işletme giderleri için daha az para harcamış ve tam kapasiteyle üretim
gerçekleştirmiştir.
İlde su ürünleri üretimine uygun çok sayıda su kaynağı olmasına rağmen,
arazilerin küçük ve eğimli olması nedeniyle mevcut su kaynakları rantabıl
kullanılamamaktadır.
İlde yetiştiricilik yoluyla elde edilen su ürünlerinin büyük bir çoğunluğu il içerisinde
tüketilmekte, büyük çaplı işletmeler ise ürünlerini, kendi imkânlarıyla oluşturdukları çevre
illerdeki pazarlarda tüketmektedir. Üretilen ürününün hemen hepsi işlenmeden pazara
sunulmaktadır. Bunun nedenlerinden bir tanesi de işleme tesisi kurmaya değer üretim
potansiyelinin bulunmamasıdır. İl’de üretilen tatlı su ve deniz ürünlerini büyük pazarlara
ulaştırmak için gerekli soğuk hava depolama sistemine sahip araçlar mevcut değildir.
Ayrıca büyük pazarlara uzaklık taşıma maliyetini artırmakta, buda üreticinin rekabet
gücünü kırmaktadır.
Dolayısıyla İl genelinde genelde aile içi tüketime yönelik hayvancılık yapılmaktadır.
İlin coğrafi yapısı ve ikliminin arıcılığa son derece müsait olması ve çiftçilerimizin arıcılık
bilgisi, ilde arıcılığı önemli bir uğraş alanı haline getirmiştir. Özellikle bal ve bal mumu
üretimi yıllardan beri yapılmakta iken, son yıllarda ana arı ve arı sütü üretimi de çiftçilere
gelir kaynağı olmuştur.
Artvin ilinin Borçka İlçesi Camili Bölgesinde Kafkas Arı ırkı saf olarak
bulunduğundan dolayı Bakanlıkça izole bölge ilan edilmiş olup bu bölgeye arı giriş çıkışı
yasaklanmıştır. Bu izole bölgenin korunması ve İldeki Kafkas ırkı koloni varlığının daha da
arttırılması amacıyla ana arı dağıtımı yapılmaktadır.
IV.2.16 Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları,
Farklı klimatik özellikleri ile Karadeniz bölgesinde yer alan Artvin İli, turizm ve
rekreasyon aktiviteleri için kaynak oluşturan alanlardan biridir.
Doğu Karadeniz Bölgesinde bir yerleşim olan İl, doğal ve kültürel özellikleri
bakımından çeşitlilik göstermektedir. Bölgedeki ormanlık alanlar, su kaynakları ve milli
parklar, Proje Sahası civarının peyzaj değerlerini oluşturmaktadır.
Hatila Vadisi Milli Parkı, relik ve endemik karakterlerdeki bitki örtüsü ilginç jeolojik
ve jeomorfolojik yapısı eşsiz peyzaj güzellikleri, zengin faunasıyla rekreasyonel
potansiyele sahiptir.
Şavşat Karagöl-Sahara Milli Parkı ise ender manzara güzellikleri ile kültürel
rekreasyonel ve turistik potansiyele sahiptir.
İl’in toprakları sarp ve geçit vermeyen dağlarla kaplıdır. 5000 yıllık tarihi geçmişi
boyunca coğrafi konumunun uygunluğu nedeniyle değişik medeniyetlerin yaşadığı en eski
yerleşim merkezlerinden biri olmuştur. Tarihin doğa ile kucaklaştığı İl’de, farklı
medeniyetlerin kalıntıları kültür turizminin zenginleşmesini sağlamıştır. İl’in zengin doğal
kaynakları çeşitli peyzaj değeri yüksek yerleri ve rekreasyon alanlarını oluşturmaktadır.
Deniz seviyesinden 3 932 m. yüksekliğe ulaşan arazi yapısında; dorukları karlarla
kaplı dağları ve krater gölleri, yeşil yaylaları, şelaleleri, anıt ağaçları ile bozulmamış doğal
yaşlı ormanları, kara gölleri, kanyonları gibi çok çeşitli doğal değerleri, yerel yaşam tarzı
ve gelenekleri, geleneksel mimarisi, arkeolojik kalıntıları, dini yapıları, folklorik değerleri
(halk oyunları, el sanatları, yemek kültürü, festival ve şenlikleri) iklimi v.b. değerleri ile
137
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
zengin bir potansiyele sahiptir. Proje alanı ve çevresinde yer alan alanlar Bölüm IV.2.11.
‘de irdelenmiştir. Aydın Regülatörü ve HES proje alanında en yakın yerleşim yerleri
aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu alan içerisinde herhangi bir sit alanı bulunmamaktadır.
Tablo 72: Proje alanına En Yakın Yerleşim Birimleri ve Mesafeleri
ÜNİTE
ENYAKIN YERLEŞİM BİRİMİ
MESAFE (m)
YÖNÜ
İmamoğlu Mahallesi
120
Kuzey
Erbaş Mahallesi
125
Güney
Doğu
Yükleme Havuzu
İmamoğlu Mahallesi
1.586
Cebri Boru
Kirazlı Mahallesi
900
Aydın HES
Regülatör
İletim Hattı
İmamoğlu Mahallesi
250
Santral
Kirazlı Mahallesi
800
Şantiye Sahası
Kirazlı Mahallesi
810
Kirazlı Mahallesi
1.100
Kazı Depo Sahası 1
Kazı Depo Sahası 2
Kazı Depo Sahası 3
İmamoğlu Mahallesi
İmamoğlu Mahallesi
810
500
Güney
Doğu
Kuzey
Doğu
Doğu
Kuzey
Doğu
Kuzey
Doğu
Kuzey
Doğu
Kuzey
Doğu
Güney
Doğu
Güney
Doğu
Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) doğal sit alan sınırına
herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup alınması gerekecek tüm tedbirler yatırımcı
firma tarafından alınacak ve doğal yapı tahrip edilmeden çalışılacaktır.
Proje kapsamındaki faaliyetler esnasında herhangi bir bulguya rastlanılması
durumunda faaliyet durdurulup en yakın Müze Müdürlüğü’ne haber verilecektir.
IV.2.17 Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler
(Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlar İçin Tahsis
Edilmiş Alanlar Vb.
Proje alanında Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan
Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşları’na belirli amaçlar için tahsis
edilmiş alanlar) bulunmamaktadır.
IV.2.18 Proje Yeri Ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü
Hava
Artvin İli; Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinin 28.
Maddesi çerçevesinde yapılan İl ve İlçelerin Kirlilik derecelendirmesine göre “Sınır
Değerlerin Aşılmadığı İl ve İlçeler” yani II. Grup kirli iller sınıfında yer almaktadır. İlde hava
kirliliğini daha iyileştirebilmek için yakıt programları düzenlenmiş ve bunlar uygulamaya
alınmıştır.
İlde sanayi tesislerinin sayısının az olması, bacalı sanayiden kaynaklanan gaz ve
toz emisyonlarının önemli boyuta ulaşmadan kontrolünde kolaylıklar sağlamaktadır. Gaz
ve toz emisyonlar yayan ve hava kalitesinin korunması için önem arz eden tesislerin
“Emisyon İzin Belgesi” alması zorunluluğu olup bu durum sanayi tesislerinden
138
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kaynaklanan emisyonların ilgili standartlara uyulmasını sağlaması açısından kontrolleri
etkili hale getirmiştir.
Trafikten kaynaklanan hava kirliliğinin önlenebilmesi için ise Artvin İli sınırları
içerisinde araçların egzoz emisyonlarının ölçümleri esnasında ölçüm sonuçları
standartların üzerinde çıkan araçlara egzoz pulu verilmemekte, araç sahiplerinden
araçlarının gereken bakımı yaptırmaları istenmektedir.
Hava kirleticilerinin en yaygın olanı kükürtdioksittir. Bu emisyonların en önemli
bölümü elektrik üretmek amacı ile çok büyük miktarda kükürtlü katı ve sıvı yakıtlar yakan
termik santrallerden meydana gelmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) üye ülkelere
insan sağlığı için yıllık ortalama olarak geçmişte 80 mg/m3 sınırını önerdiği halde,
günümüzde 60mg/m3 sınırının aşılmamasını önermektedir. Ancak İlde hava kalitesi
ölçümleri yapılmamaktadır.,
Proje yeri ve etki alanında yalnızca mahalle biçiminde küçük yerleşimler olması ve
bölgede emisyon yayacak herhangi bir sanayi faaliyeti bulunmaması nedeniyle kirlilik yükü
yok denecek kadar azdır.
Su
Su kirliliğinin artmasındaki en büyük etkenler evsel ve endüstriyel atıkların
arıtılmadan alıcı ortama verilmesi, bilinçsizce kullanılan zirai ilaçlar, açık alana bırakılan
çöplerdir. Deterjan gibi biyolojik olarak parçalanmaya dayanıklı bileşikler, yeraltı suyuna
karışarak özellikle içme suyunda büyük sorun yaratmaktadır. İlde önemli ölçüde hava
kirliliği oluşmadığından hava kirleticilerin su kirliliğine etkisinden söz etmek mümkün
değildir.
Yer altı sularında kirlilik; Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğine göre yeraltı suları
numune alma noktalarının sınıflandırılmasında, yalnızca üç sınıf göz önüne alınır.
—Sınıf Yas I: Yüksek kaliteli yeraltı suları
—Sınıf Yas II: Orta kaliteli yeraltı suları
—Sınıf Yas III: Düşük kaliteli yeraltı suları
Sınıf Yas I suları, içme suyunda ve gıda sanayinde kullanılabilen yeraltı sularıdır.
Yas II suları ise bir arıtma işleminden sonra içme suyu olarak kullanılabilecek sulardır. Bu
sınıfa giren sular tarımsal su ve hayvan sulama suyu veya sanayide soğutma suyu olarak
arıtma işlemi görmeden kullanılabilir. Artvin ilinde yeraltı suyundan elde edilen sular
klorlama hariç hiçbir arıtım yapılmadan kullanılmaktadır.
Akarsularda Kirlilik; Artvin ili su kaynakları bakımından oldukça zengindir. İlde
debileri çok yüksek olmamakla birlikte, çok sayıda kaynak ve yaz-kış kurumayan akarsular
vardır. Bunlardan Murgul yöresinde en fazla kirlenme Damar derede olup, bu kirlenme
Çoruh nehrine kadar izlenebilmektedir. Kirlilik konsantre tesislerinin ve Kumlu tepede yer
alan tumbadan kaynaklanan malzemelerin Damar dereye bırakılmasından ileri
gelmektedir. Kirlilik, çözünmüş ağır elementler ve süspansiyon halinde taşınan
malzemeye bağlıdır. Murgul çevresinden toplanan su örneklerinde yapılan kimyasal
analizler sonucunda; bakırın 0.001–0.15 mg/lt, kurşunun 0.02–4.37 mg/lt, çinkonun 0.03–
4.76 mg/lt, kadmiyumun 2–89 mg/lt, demirin 0.01–0.90 mg/lt oranlarında değiştiği
belirlenmiştir. Bu ölçümler temiz su örnekleri ile karşılaştırıldığında, kirlenme sonucu; bakır
300 kat, kurşun 200 kat, çinko 400 kat ve kadmiyum 45 kat artmıştır. Ancak içme amaçlı
kullanılan suların temiz olduğu belirlenmiştir.
139
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Su kaynaklarında kirlilik daha çok hızlı kentleşme ve sanayileşmenin görüldüğü
bölgelerde yoğunluk kazanmakta olup proje alanı ve çevresinde, herhangi bir sanayi
faaliyeti bulunmaması ve önemli ölçüde hava kirliliği oluşmadığından hava kirleticilerin su
kirliliğine etkisinden söz etmek mümkün değildir.
Aydın Regülatörü ve HES rojesi için kati proje aşamasında Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği (SKKY) Tablo-1’e göre (tüm parametreler radyoaktivite değerleri hariç)
analizler yaptırılacaktır.
Toprak
Toprak kirliliğinde en önemli faktör, toprak reaksiyonunun asitleşmesidir.
Asitleşmeye neden olan faktörler; hava kirliliğinden meydana gelen asit yağmurları ve sis,
kar vb. yağış türleridir.
Ayrıca toprak kirliliği, sanayi, tarımsal ilaçlama ve gübre kullanımı sonucunda
ortaya çıkmaktadır. Ancak bazen yağış ile akarsu taşıması ve aşındırma sonucu
kayaçların ayrışması ile de doğal kirlenme söz konusu olmaktadır.
Artvin ilinde Murgul Bakır İşletmesi dışında kirlilik yapabilecek büyük bir kuruluş
yoktur. Murgul yöresindeki toprak kirliliği, yörenin bitki örtüsünün yok oluşu ile belirgindir.
Oluşan asit yağmurları Murgul ilçesinin de yer aldığı vadide bitki örtüsünün tamamen
tahrip olmasına neden olmuştur.
Artvin İlinde toprakların kimyasal olarak kirlenmesine neden olan en önemli
kaynaklar, evsel ve endüstriyel atık suların arıtılmadan alıcı ortama verilmesi ve/veya
tarımsal sulamada kullanılması, pestisitler, aşırı gübre kullanımı mevzuata uygun olmadan
bertaraf edilen atıklar (tehlikeli atık, tıbbi atık, v.s.) ve karayollarında seyreden taşıtların
meydana getirdiği ağır metal kirliliğidir.
Sözkonusu proje alanında ve çevresinde toprak kirliliğini meydana getirebilecek
herhangi bir faktör bulunmamaktadır.
Proje kapsamında yürütülecek faaliyetler esnasında, 08.06.2010 tarih ve 27605
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve
Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine harfiyen uyulacaktır.
Proje kapsamında yapılacak işlerde çıkacak hafriyat proje yapılarının inşaatı
sırasında dolgu ve arazi düzenlenmesi çalışmaları kapsamında değerlendirilerek
kullanılacaktır.
IV.2.19 Projenin Gerçekleştirileceği Dereler Üzerinde Ve Proje Alanında Planlanan
Diğer Projelerle Olan Etkileşimleri, Gerekli Hesaplamaların Yapılması
Proje sahasında mevcut enerji veya sulama amaçlı herhangi bir tesis
bulunmamaktadır. Projenin mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES projesi kret kotu
719.00 m ve maksimum su kotu 712.20 m dir. Proje şematik boykesiti aşağıdaki şekilde
verilmiştir.
140
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 35: Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle İlişkisi
IV.2.20 Diğer Özellikler
Bu başlık altında incelenecek bir husus bulunmamaktadır.
IV.3
Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri
IV.3.1 Ekonomik Özelikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca
Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet
Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler)
Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler
Artvin İlinde ekonomi; tarım ve hizmet sektörleri ile bir dereceye kadar da ticaret
sektörüne dayalıdır. Sanayi sektörünün Artvin ekonomisine katkısı ise oldukça düşük
seviyededir. Sanayi sektörünün yeterince gelişmemesinin sebepleri arasında ilin konumu,
tarım, hizmet ve ticaret sektörlerinden elde edilen sermaye birikiminin sanayi yatırımlarına
yönlendirilmemesi sayılabilir.
Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, başta hayvancılık sektörleri olmak
üzere ilin doğal kaynak potansiyelini değerlendirmeye yönelik olarak faaliyet gösteren
gıda, maden ve orman ürünleri sanayi ağırlıklı bir yapıya sahiptir.
Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin temel özelliği ise küçük ve orta
ölçekli işletmelerden oluşmasıdır. Bu özellikleri sebebiyle söz konusu işletmeler, sadece
yerel pazarlara hitap edebilmekte, oldukça düşük istihdam sağlamaktadırlar.
Artvin’de herhangi bir Organize Sanayi Bölgesi mevcut değildir. Arhavi, Hopa,
Borçka, Şavşat ilçelerinde küçük sanayi siteleri yapım çalışmaları inşaat aşamasında olup
141
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
çalışmaları devam etmektedir. Artvin Merkez ve Ardanuç İlçesindeki küçük sanayi
sitelerinin yapımları tamamlanmış olup küçük sanayiciler faaliyetlerini sürdürmektedirler.
Tarım geleneksel anlamda yapılmaktadır. Makineli tarım hiç yok denecek kadar
azdır. Bitkisel üretim çoğunlukla Çoruh nehri ve kollarının oluşturmuş olduğu vadi
tabanında bulunan tarımsal arazilerde yapılmaktadır. Tarımsal işletmeler küçük aile
işletmelerinden oluşmaktadır, bu nedenle gübre ve zirai ilaç kullanımı yok denecek kadar
azdır. Özellikle Çoruh vadisi boyunca kurulan ve Yusufeli ilçesinde yoğunlaşan örtü altı
sebze yetiştiriciliğinde domates, hıyar, patlıcan, kavun, ıspanak, marul, maydanoz gibi
ürünler üretilmektedir.
Artvin ilinde ekonomiye katkı sağlayabilecek diğer bir sektör ise turizm sektörüdür.
Artvin yöresinin arazi yapısı, floristik ve faunistik zenginliği ve diğer kültürel mirası
birleştirildiğinde, diğer bir sosyal boyut olan eko-turizm kavramı ortaya çıkmaktadır. İlde
yer alan Karagöl-Sahara Milli Parkı, iç turizm açısından Sahara Pancar Şenlikleriyle
ekonomik katkı sağlamaktadır. Bu ve bunun gibi yörede turistik değer taşıyan doğal
güzellikler yer almaktadır.
Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı
Artvin ili şehirleşme oranı, yıllık nüfus artış hızı, kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla,
sanayi iş kolunda çalışanların toplam istihdama oranı bakımından Türkiye ortalamalarının
altındadır. Tarım kolunda çalışanların toplam istihdama oranı ise Türkiye ortalamasının
üstündedir.
İktisadi faal nüfus, tarım ve hayvancılık sektöründe yoğunlaşmıştır ve iktisaden faal
nüfusun büyük bir çoğunluğu tarım ve hayvancılık sektöründe faaliyet göstermektedir.
İktisaden faal nüfusun yoğunlaştığı ikinci iş kolu, kamu işyerlerinin meydana getirdiği
toplum hizmetleri ve sosyal hizmetler sektörüdür.
Artvin ilinde ana ve alt sektörler itibariyle ve yerleşim yeri tiplerine göre istihdam
durumu aşağıdaki tabloda verilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüldüğü üzere İl genelinde
ilk sırada istihdam oluşturan sektör tarım sektörü, ikinci sırada hizmet sektörü yer
almaktadır. Ayrıca ilçe merkezlerinde istihdam noktasında, hizmetle birlikte sanayi
sektörünün ilk iki sektör arasında yer aldığı görülmektedir. Bunun başlıca nedeni, faaliyet
gösteren sanayi tesisinin çoğunluğunun ilçe merkezlerinde faaliyet göstermesidir. Buna
karşılık, sanayi sektörünün Artvin ekonomisine katkısı ise oldukça sınırlıdır. Sanayi
sektörünün yeterince gelişememesinin nedenleri arasında; ilin konumu, tarım, hizmet ve
ticaret sektörlerinden elde edilen sermaye birikiminin sanayi yatırımlarına
yönlendirilememesi sayılabilir.
142
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 73: Artvin Yerleşim Yeri Tiplerinde Çalışanların Sektörlere göre Oransal Dağılımı (%)
Kaynak: Artvin İl Gelişim Planı
Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi
Hammadde açısından Artvin kısmi bir yeterliliğe sahiptir. Tarım ve hayvancılık
sektörü, tarımsal ve hayvansal kaynaklı hammadde temin etme yönünden, madencilik
sektörü ise rezerv yönünden kısmen yeterli olmakla birlikte, ormancılık sektörü, orman
ürünleri temin etme yönünden kısıtlı bir potansiyel oluşturmaktadır. Artvin ormanlarından
elde edilen orman ürünlerini değerlendirmek üzere, orman ürünleri sektöründe ilde sadece
iki kereste fabrikası faaliyet göstermektedir.
Tarım ve hayvancılık sektörünün, hâlihazırdaki tarıma dayalı sanayi yatırımlarına
yeterli hammaddeyi temin edebildiği söylenebilir. Tarla ürünlerinden buğday un
fabrikalarında, çay ise çay fabrikalarında üretilmektedir. Üretim miktarının kısıtlı olması
sebebiyle mısır ve patates değerlendirmeye yönelik herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
Son derece kısıtlı olan hayvan potansiyeli sebebiyle hayvansal ürünler, yeterli hammadde
kaynağı olma özelliğine sahip değildir. Hayvansal ürünler il içerisinde herhangi bir şekilde
değerlendirilmemektedir.
Artvin, orman varlığına sahip olmasına ve orman alanlarının büyüklüğüne rağmen,
ormanların genç ormanlardan oluşması ve artım miktarının düşüklüğü gibi sebeplerle
orman ürünleri sanayi için yeterli hammadde üretilememektedir.
Ayrıca il, belirli bir maden zenginliğine sahip olmakla birlikte, üretim döneminin
sonuna gelindiği için, söz konusu madenlerin tenor ve rezervleri ekonomik olarak
değerlendirilebilir. Sınır değerinin altına düşmesi sebebiyle bu konuda hammadde üreten
bir il olmaktan çıkmak üzeredir.
143
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IV.3.2 Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus
artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler)
Artvin ilinin nüfusu, 2013 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre
169.334 kişidir. Nüfusun 94.316 kişisi şehirlerde yaşarken, 75.018 kişisi belde ve köylerde
yaşamaktadır. Şehirde yaşayanların oranı % 55, köyde yaşayanların oranı % 45’dır. Yine
aynı nüfus sayımı sonucuna göre, ilin nüfus yoğunluğu ise km² başına 24 kişidir.
Proje alanı Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırlarındadır. 2013 yılı
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Artvin İli, Yusufeli İlçesi ve Kılıçkaya Beldesine ait
nüfus sayım değerleri ile birlikte ilçe nüfusunun yaş grubu ve cinsiyete göre dağılımı
aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir.
Tablo 74: Artvin İli , Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi Nüfus Bilgileri
İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 2013
İl/ilçe merkezleri
Belde/köyler
Toplam
İl/İlçe
Toplam
Erkek
Kadın
Toplam
Erkek
Kadın
Toplam
Erkek
Kadın
Kılıçkaya
4.228
2.077
2.151
Yusufeli
7.172
3.662
3.510
14.921
7.286
7.635
22.093
10.948
11.145
Artvin
94.316
47.640
46.676
75.018
37.520
37.498
169.334
85.160
84.174
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı, 2013
Tablo 75: Proje Alanında Yaş Gurubu ve Cinsiyetlere göre Nüfus
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı, 2013
Artvin İli, sosyo-ekonomik bakımdan geri kalmış bir il olması nedeniyle yıllarca göç
vermiştir. Göçlerin nedenlerini; iyi eğitim olanakları, iyi sağlık imkânlarından faydalanma,
daha sosyal bir yaşam sürdürme gibi nedenler oluşturmaktadır.
Ancak İlde, Çoruh nehri üzerinde yapılan barajlar, Gürcistan ve BDT ülkeleri ile
olan ticari ve ekonomik ilişkiler sosyo-ekonomik göstergelerin yükselmesi eğilimi
göstermektedir.
144
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Baraj inşaatlarının istihdamı artıran etkisi, 1999 yılında yaşanan deprem ve son
ekonomik kriz nedeniyle, ilden göçlerin azaldığı hatta kısmen de olsa durduğu
görülmektedir. İlden göç edenler genellikle; İstanbul, Kocaeli, Bursa, Adapazarı, Samsun,
Eskişehir, Antalya illerine gitmektedir.
Artvin İlinin TUİK verilerine göre aldığı göç, verdiği göç ve net göç hızı aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo 76: Artvin İli Göç Oranları
İl
ADNKS
Nüfusu
Aldığı Göç
Verdiği Göç
Net Göç
Net Göç Hızı (%o)
Artvin
169.334 (2013)
10.053
8.644
1.409
8,36
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı, 2013
Söz konusu proje kapsamında arazi hazırlık ve inşaat aşamasında yaklaşık 70,
işletme aşamasında ise yaklaşık 5 kişinin istihdam edilmesi öngörülmektedir. İstihdam
edilecek her bir kişinin 4 kişiyi etkileyeceği düşünüldüğünde arazi hazırlık ve inşaat
aşamasında 2800 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 20 kişinin projeden dolaylı olarak
faydalanacağından söz edilebilir.
IV.3.3 Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına
Düşen Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir)
Artvin ili şehirleşme oranı, yıllık nüfus artış hızı, kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla,
sanayi iş kolunda çalışanların toplam istihdama oranı bakımından Türkiye ortalamalarının
altındadır. Tarım kolunda çalışanların toplam istihdama oranı ise Türkiye ortalamasının
üstündedir.
Dolayısıyla Artvin İline işkolları itibariyle bakıldığında istihdam açısından ilk sırayı
alma özelliğine sahip olan tarım sektörüdür. Sanayi sektöründe ise gerek istihdam
edilenlerin sayısı ve gerekse istihdam edilenlerin oranlarında sürekli bir azalma
görülmektedir. Buna karşılık, inşaat ve hizmet sektörlerinde ise istihdam edilenlerin hem
sayı ve hem de oranlarında sürekli bir artış gerçekleşmektedir.
Tarım geleneksel anlamda yapılmaktadır. Makineli tarım hiç yok denecek kadar
azdır. Bitkisel üretim çoğunlukla Çoruh nehri ve kollarının oluşturmuş olduğu vadi
tabanında bulunan tarımsal arazilerde yapılmaktadır. Tarımsal işletmeler küçük aile
işletmelerinden oluşmaktadır, bu nedenle gübre ve zirai ilaç kullanımı yok denecek kadar
azdır.
Artvin ili ticaret sektörü, küçük esnaf veya işletmelerden meydana gelen, başta çay
olmak üzere meyve sebze ağırlıklı tarımsal ürünler, balık ve süt gibi hayvansal ürünler,
gıda maddeleri, giyim, ev araç ve gereçleri, bakır ve pirit cevheri, inşaat malzemeleri ile
diğer tüketim mallarının alım ve satımlarının yapıldığı nispeten içe dönük bir yapı arz
etmektedir. İlde ihtiyaç duyulan sanayi ürünleri ve kimyasal ürünler genelde il dışından
sağlanmaktadır. Ticarete konu olan mallar dikkate alındığında, tarım ürünleri dışında il
sınırları içerisinde üretilmiş hemen hemen herhangi bir ürün olmadığı söylenebilir. Nitekim,
ilde sanayi sektörünün gelişmemiş olması sebebiyle, madencilik sektörü dışında üretilen
sanayi ürünlerine rastlanmamaktadır.
145
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İlin topoğrafik yapısının elverişsizliğinden dolayı, tarımsal faaliyetlerin büyük bir
bölümü eğimi yüksek arazilerde yürütülmektedir. Bu nedenle, tarım sektöründe il
nüfusunun çok büyük bir bölümü istihdam edilmesine rağmen, söz konusu sektörde
entansif tarım işletmeciliği yerine, işgücü verimliliği düşük, büyük oranda kendi ihtiyaçlarını
karşılamaya dönük, küçük aile işletmeciliği yaygın bir şekilde yürütülmektedir.
Ayrıca Artvin ilinde, İlin coğrafi yapısı ve ikliminin arıcılığa son derece müsait
olması ve çiftçilerin arıcılık bilgisi, ilde arıcılığı önemli bir uğraş alanı haline getirmiştir.
İlde bal eylem planı çerçevesinde 382 işletme kayıt altına alınmış olup bu
işletmelerde toplam 15832 arı kolonisi mevcuttur. Yılda yaklaşık 10 kg ortalama bal verimi
hesap edildiğinde 15.832.000 kg bal elde edilmektedir. Arıcılık faaliyetleri sonucu üretilen
balın il ekonomisine katkısı yaklaşık 9.000.000 TL, ana arı üretiminin katkısı 233.064
TL’dir.
Tablo 77: Artvin İlinde İşdeki Durum Ve Cinsiyete Göre İstihdam Edilen Nüfus
İŞTEKİ DURUMU
ERKEK
KADIN
TOPLAM
Frekans
23927
%
48,9
Frekans
3389
%
10,8
Frekans
23316
%
34
755
1,5
70
0,2
825
1
Kendi Hesabına
18668
38,2
3036
9,7
21704
27
Ücretsiz Aile İşçisi
5527
11,3
24880
79,3
30704
37
23
0
1
0
24
0
48900
100
31376
100
80276
100
Ücretli, maaşlı ve yevmiyeli
İşveren
Bilinmeyen
Toplam
Kaynak: Artvin İl Gelişim Planı
TÜİK verilerine göre Artvin İlinde kişi başı bitkisel üretim değeri 1552 TL olup
Türkiye il ortalamasında 22. sırayı teşkil etmektedir. Yine kişi başı canlı hayvanların değeri
518 TL ve kişi başına hayvansal ürünlerin değeri 744 TL’dir.
IV.3.4
İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfus Oranı)
İşgücünün önemli bir göstergesi olan işgücüne katılma oranı, hane halkı işgücü
araştırma yıllık sonuçlarına göre Artvin İlinde % 64 olup Türkiye’de en yüksek işgücü
katılma oranına sahip iller arasındadır. Yine TUİK tarafından yapılan model çalışmasına
göre istihdam oranının en yüksek olduğu iller arasında yer alan Artvin İli % 60,4 istihdam
oranına sahiptir.Artvin İli işgücü göstergeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 78: Artvin İli İşgücü Göstergeleri
İŞGÜCÜNE KATILMA ORANI
İl adı
Artvin
Oran
(%)
Değişim
katsayıs
ı
(%)
64.0
2.3
% 95 Güven
Aralığı
Alt
sınır
Üst
sınır
61.1
66.9
İŞSİZLİK ORANI
Değişim
Oran
katsayısı
(%)
(%)
5.6
15.0
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu
146
İSTİHDAM ORANI
% 95 Güven
Aralığı
Alt
sınır
Üst
sınır
3.9
7.2
Değişim
Oran
katsayısı
(%)
(%)
60.4
2.6
% 95 Güven
Aralığı
Alt
sınır
Üst
sınır
57.3
63.5
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Söz konusu proje yöreye az da olsa ekonomik yönden bir canlılık getirecektir.
Ayrıca, arazi hazırlık ve inşaat aşamsında çalışacak olan işçiler ve dolayısıyla diğer yöre
halkı farklı iş kollarını öğrenecek ve bu iş kollarından daha sonra da faydalanabilecektir.
IV.3.5 Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu
Hizmetlerden Yararlanılma Durumu)
Sosyal Durum Ve Altyapı Hizmetleri
İş ve çalışma hayatı bakımından sanayi yatırımları yoktur. Bu nedenle kırsal
alanlardaki aileler çalışmak için büyük kentlere göç etmiştir. Yaz aylarında bölgede küçük
çapta tarım faaliyetleri ve meyve-sebze üretimi yapılmaktadır. Halkın esas geçim
kaynağını hayvancılık teşkil etmektedir. Son yıllarda bölgede arıcılık ve büyükbaş hayvan
bakımı ve üreticiliğine önem verildiği göze çarpmaktadır.
Konut yapımı alanında özellikle son yıllarda büyük bir gelişme olmuş, eski köy
evlerinin yerine bugün daha modern ve sağlıklı konutların yapımına aşlanmış, bu konuda
da günden güne kentsel yapılaşmaların oluştuğu göze aktadır.
Tablo 79: Türkiyede 81 İl İçinde Artvi İli sosyal Altyapı Hizmetleri
Net Göç Hızı
2009-2010
İl
Artvin
%o
Sıra
-5,3
59
İlköğretimde
Öğretmen
Başına Öğrenci
Sayısı 2010-2011
Yüzbin Kişi
Başına Hastane
Yatak Sayısı
2007
Sıra
15
72
Bin Kişi Başına
Halk
Kütüphanelerinden
Yararlanma Sayısı
2009
Sıra
410
7
Onbin Kişi
Başına
Sinema
Koltuk Sayısı
2009
Sıra
667
Sıra
11
41
9
Eğitim
Artvin ilinde bulunan il,orta ve okul öncesi eğitim veren okullara ait bilgiler aşağıda
tablo halinde verilmiştir.
Tablo 80: Artvi İli Okul, Öğretmen ve Öğrenci Sayıları
Dönem
Toplam
Okul
Öğretmen
Okul Öncesi
Öğrenci
İlköğretim
Okul
Öğretmen
Öğrenci
Okul
Öğretmen
Öğrenci
89
101
2313
106
1200
18959
Ortaöğretim
2010/11
239
1947
Genel
32377
Mesleki ve Teknik
Okul
Öğretmen
Öğrenci
Okul
Öğretmen
Öğrenci
14
280
5191
30
366
5914
Kaynak: TÜİK, Bölgesel Göstergeler, 2011
147
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Sağlık
Artvin ilinde bulunan sağlık kurumlarına
verilmiştir.
ait bilgiler aşağıda tablo halinde
Tablo 81: Artvi İli Kamu ve Özel Hastane ve Hastane Yatak Sayıları
Toplam
Kamu
Özel
Hastane Sayısı
Yatak Sayısı
Hastane
Sayısı
Yatak Sayısı
Hastane
Sayısı
Yatak Sayısı
8
690
8
690
-
-
Kaynak: TÜİK, Bölgesel Göstergeler, 2010
Tablo 82: Artvi İli Sağlık Personeli Sayıları
Uzman Hekim
Pratisyen
Hekim
Diş Hekimi
Sağlık
Memuru
Hemşire
Ebe
73
97
31
282
308
203
Kaynak: TÜİK, Bölgesel Göstergeler, 2010
Kültür Hizmetleri
Tablo 83: Artvi İli Kültür Hizmet Kayıtları
Kütüphane Sayısı
Müze Sayısı
8
-
Sinema Salonu Sayısı
2
Tiyatro Salonu Sayısı
-
Kaynak: TÜİK, Bölgesel Göstergeler, 2009
IV.3.6 Kentsel Ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut
Ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm
Alanları Vb.)
Kentsel ve kırsal arazi kullanımları, yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve
planlanan kullanım alanları: Artvin, Doğu Karadeniz Bölgesinde yer almakta olup İlde üç
ana bölüm varlığını göstermektedir. Birincisi doğu-batı yönünde uzanan ve yükseklikleri
3500–4000 m.ye varan dağ silsilesinin (Kaçkar Dağları) oluşturduğu dağlık kesimdir. İkinci
bölüm, deniz ve derelerin şekillendirdiği kıyı kesimidir. Üçüncü bölüm ise, bu iki ana ünite
arasında kalan plato alanıdır. Plato alanı, drenaj alanları çok geniş olmayan sık dereler,
derin ve çok eğimli vadilerle yarılmıştır.
Bu nedenle dereler 25–30 km. gibi mesafede 2500–3000 m. Kot farkı oluşturan,
eğimli ve dik bir vadi içinde akmaktadırlar. Bu durum akış hızına ve taşınan malzemelerin
fazlalığına etki etmektedir. Hatta çoğu zaman, özellikle de sağanak yağışlardan sonra
dereler adeta çamur akmaktadır. Taşkın olaylarında tahribatın en etkili olduğu bölge, kıyı
bölgesidir. Buralarda vadiler düzleşmiş ve genişlemiştir. Yerleşimin en yaygın olduğu
yörelerde buralardır.
Artvin ilinde, merkez ilçe de dâhil olmak üzere Metropol kent özelliğinde hiçbir
yerleşim birimi yoktur. İl ve ilçelerin yerleşim alanları ve gelişebileceği yönler aşağıda
belirtilmiştir.
148
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Artvin İl Merkezi: Artvin ili, Çoruh nehrinin batı yamacında yer alan kent skarpı
(kopma yüzeyi) Kafkasör yaylasında (1200 m. ), topuğu Korzul mahallesinde (225 m.)
olan eski bir heyelan alanına konuşlandırılmıştır. Yerleşim alanları yaklaşık 1000 m. lik kot
farkına yayılmıştır. Bu alan içerisinde birçok küçük heyelan basamağı, aktif, potansiyel ve
eski heyelan alanları izlenmektedir. Arızalı topoğrafik yapı nedeniyle şehrin gelişme
alanları kısıtlıdır. Bu kısıtlı alanlar aynı zamanda dardır.
Sahil Kesimi: Artvin ilinin Karadeniz sahilinde iki büyük yerleşim alanı vardır.
Bunlar Hopa ve Arhavi ilçeleridir. Bu iki yerleşim alanı da yörede yer alan iki büyük çayın
Karadeniz‘e ulaştığı alanda, genellikle bu akarsuların delta alanlarına ve boğulmuş
vadisine konuşlandırılmıştır.
İç Kesim: Artvin ilinin diğer ilçeleri Çoruh nehri ile bu nehrin kolları olan derelerin
kenarlarında konuşlandırılmıştır.
Aydın Regülatörü ve HES projesi kapsamında yeni bir yerleşim söz konusu
olmayıp proje kapsamında yeniden yerleşim yapılmayacaktır.
Sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.: İl genelinde ve çevresinde fazla
miktarda sanayi kuruluşu olmadığından ekonomi; tarım ve hizmet sektörleri ile bir
dereceye kadar da ticaret sektörüne dayalıdır. Sanayi sektörünün Artvin ekonomisine
katkısı ise oldukça düşük seviyededir. Sanayi sektörünün yeterince gelişmemesinin
sebepleri arasında ilin konumu, tarım, hizmet ve ticaret sektörlerinden elde edilen
sermaye birikiminin sanayi yatırımlarına yönlendirilmemesi sayılabilir.
Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, başta hayvancılık sektörleri olmak
üzere ilin doğal kaynak potansiyelini değerlendirmeye yönelik olarak faaliyet gösteren
gıda, maden ve orman ürünleri sanayi ağırlıklı bir yapıya sahiptir.
Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin temel özelliği ise küçük ve orta
ölçekli işletmelerden oluşmasıdır. Bu özellikleri sebebiyle söz konusu işletmeler, sadece
yerel pazarlara hitap edebilmekte, oldukça düşük istihdam sağlamaktadırlar. Artvin’de
sanayi kuruluşları daha çok merkezi yerlerde kurulmuştur.
Artvin’de herhangi bir Organize Sanayi Bölgesi mevcut değildir. Arhavi, Hopa,
Borçka, Şavşat, ilçelerinde küçük sanayi siteleri yapım çalışmaları inşaat aşamasında
olup çalışmalar devam etmektedir. Artvin Merkez ve Ardanuç İlçesindeki küçük sanayi
sitelerinin yapımları tamamlanmış olup küçük sanayiciler faaliyetlerini sürdürmektedirler.
Artvin şehir merkezi kırık arazi üzerine kurulmuştur. Bu nedenle şehir, düzenli ve
planlı yapılaşmaya sahip değildir. İl merkezi, mevcut yapısı ile toplu konut alanı üretimi
açısından sınırlı imkanlar sunmaktadır. Baraj inşaatlarından etkilenecek yerleşim
birimlerinin neden olabileceği yeni konut ihtiyacının karşılanabilmesine yönelik olarak şehir
merkezi imar planında yapılan tadilatla toplu konut alanları açılmıştır.
Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Artvin, Karadeniz sahil şeridinin sınır ilidir.
İl’in toprakları sarp ve geçit vermeyen dağlarla kaplıdır. 5000 yıllık tarihi geçmişi boyunca
coğrafi konumunun uygunluğu nedeniyle değişik medeniyetlerin yaşadığı en eski yerleşim
merkezlerinden biri olmuştur. Tarihin doğa ile kucaklaştığı İl’de, farklı medeniyetlerin
kalıntıları kültür turizminin zenginleşmesini sağlamıştır. İl’in zengin doğal kaynakları çeşitli
turizm değerlerini oluşturmaktadır.
Deniz seviyesinden 3 932 m. yüksekliğe ulaşan arazi yapısında; dorukları karlarla
kaplı dağları ve krater gölleri, yeşil yaylaları, şelaleleri, anıt ağaçları ile bozulmamış doğal
149
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
yaşlı ormanları, kara gölleri, kanyonları gibi çok çeşitli doğal değerleri, yerel yaşam tarzı
ve gelenekleri, geleneksel mimarisi, arkeolojik kalıntıları, dini yapıları, folklorik değerleri
(halk oyunları, el sanatları, yemek kültürü, festival ve şenlikleri) iklimi v.b. değerleri ile
zengin bir turizm potansiyeline sahiptir. Artvin İli’nin turizm potansiyeli aşağıdaki başlıklar
altında toplanabilir:
Doğa Turizmi:
Jeep safari turizmi
Foto safari turizmi
Botanik turizmi
Kuş gözlemciliği
Kamp ve karavan turizmi
Deniz turizmi
Sportif Amaçlı Turizm:
Dağ ve doğa yürüyüşü
Atlı doğa yürüyüşü
Rafting, kano ve nehir kayağı
Av turizmi:
Sportif olta balıkçılığı
Kırsal turizm:
Tarım turizmi
Çiftlik turizmi
Yayla turizmi
Festival ve şenlik turizmi
Kültür ve tarih turizmidir.
Aydın Regülatörü ve HES proje alanında sanayi bölgeleri bulunmamaktadır.. Proje
alanı yakın çevresinde I.derece doğal sit alanı bulunmaktadır.
Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) doğal sit alan sınırına
herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup alınması gerekecek tüm tedbirler yatırımcı
firma tarafından alınacaktır.
IV.3.7
Diğer Özellikler
Bu alanda bahsedilecek ayrıca bir husus bulunmamaktadır.
150
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V PROJENİN BÖLÜM IV’DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE
ALINACAK ÖNLEMLER ( Bu bölümde ; projeni fiziksel ve biyolojik çevre üzerine
etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari
ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır.)
V.1 Arazinin Hazırlanması, İnşaat Ve Tesis Aşamalarındaki Projeler, Fiziksel Ve
Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler (Regülatör, HES ve İletim
Yapısı)
V.1.1 Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde Ve Ne Kadar
Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak
Malzemeler, Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma İle İlgili Bilgiler, etkiler ve alınacak
Önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum Vb. Maddelerin Nerelere Taşınacakları,
Nerelerde Depolanacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat
Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri Ve 1/1.000 Ölçekli Plan Ve Kesit
Görünüşleri İle Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve Resterasyon Planı,
Alınacak Görüşler Ve Geçici Depolama Alanının Özellikleri
Aydın Regülatörü ve HES projesi kapsamında; regülatör ,çökeltim havuzu, iletim
hattı, yükeleme havuzu, cebri boru, santral binası ve şantiye alanı yapılması yer
almaktadır. Ulaşım yolları için iletim hattı güzergahı boyunca yol açılacak aynı zamnda
proje alanındaki mevcut yollar kullanılacaktır.
Proje kapsamındaki ünitelerin alanları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 84: Proje Kapsamındaki Ünitelerin Sahada Kapladıkları Alanlar
Ünite Yerleri
Alan - Uzuznluk
Regülatör
4.366 m
İletim Borusu
2.520 m
Yükleme Havuzu
20 m
2
2
Cebri Boru
1.685 m
Santral Binası
4.706 m
Şantiye Yeri
19.200 m
2
Kazı Fazlası Malzeme Alanı
23.000 m
2
Kazı Fazlası Malzeme Alanı
90.000 m
2
Kazı Fazlası Malzeme Alanı
70.400 m
2
2
Hafriyat çalışmaları sadece inşaat aşamasında yürütülecek olup, işletme
aşamasında herhangi bir hafriyat çalışması yapılmayacaktır. Hafriyat ve depolama
işlemlerinde, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” (26.03.2010
tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikle yürürlükten kaldırılan
maddeleri dikkate alınmak üzere) hükümlerine uygun bir şekilde hareket edilecektir. ÇED
Raporu Ek-3’de verilen 1/25.000 ölçekli topoğrafik haritada kazı fazlası malzeme alanı
gösterilmiş olup uygun ve düzgün şekilde bertarafın ve depolamanın yapılması yatırımcı
firma taahhüdü altındadır.
Proje kapsamında belirlenen depo alanlarının koordinat bilgisi aşağıda verilmiştir.
151
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 85: Proje Kapsamındaki Kazı Depo Sahaları Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
KAZI DEPO 1
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
1
706400.000
4511600.000
40,7278949
41,4437740
2
706400.000
4511700.000
40,7287949
41,4438070
3
706630.000
4511700.000
40,7287372
41,4465281
4
706630.000
4511600.000
40,7278372
23.000 m2
41,4464951
ALAN
KAZI DEPO 2
Y
X
Enlem
Boylam
1
708300.000
4510200.000
40,7148161
41,4657873
2
708000.000
4510200.000
40,7148919
41,4622387
3
708000.000
4510500.000
40,7175920
41,4623383
4
708300.000
4510500.000
40,7175162
90.000 m2
41,4658870
ALAN
KAZI DEPO 3
Y
X
Enlem
Boylam
1
708700.000
4510300.000
40,7156149
41,4705519
2
708480.000
4510300.000
40,7156706
41,4679497
3
708480.000
4510620.000
40,7185507
41,4680561
4
708700.000
4510620.000
40,7184950
70.400 m2
41,4706585
ALAN
Projenin inşaat aşamasında çıkacak hafriyat atıklarının depolanması için, oluşacak
hafriyatın depolanacağı alanların projeleri ile birlikte DSİ Bölge Müdürlüğüne başvurusu
yapılarak uygun görüşü alınacaktır.
Kazı fazlası malzeme alanı ile ilgili olarak ilgili kurumlardan izin alınacak ve
çalışmalar esnasında şevlerden aşağı malzeme kesinlikle dökülmeyecektir. Projenin
orman sayılan alanlardan geçtiği yerlede kazı fazlası malzeme alanı olarak toprakça fakir,
taşlık kayalık alanların seçilmesine özen gösterilecek, mümkünmertebe ağaç kesiminden
kaçınılacak , orman sayılan alanlardaizne konu edilecek tesislerin inşaası esnasında
çıkan kazı fazlası malzemelerin depolanması izne konu edilecek tesisler dışından
kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir.
Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ne kadar
hafriyatın çıkacağı aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo 86: Arazi Hazırlık Ve İnaşaat Döneminde Esislerden Alınacak Hafriyat Miktarları
Kazı İşleminin Yapılacağı Üniteler
Regülatör
İletim Borusu
Yükleme Havuzu
Cebri Boru
Santral Binası
Toplam
3
Hafriyat Miktarı (m )
2.500
40.000
5.000
42.000
8.000
97.500
Kazılar sonucunda çıkan malzeme, inşaat çalışmaları sırasında temel ve çukur
kısımların dolgusunda, beton üretiminde ve servis yollarının yapılmasında kullanılacaktır.
Dolguda kullanılması uygun olmayan organik içeriği yüksek malzeme başka bir deyişle
152
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
bitkisel toprak karakterinde olanlar ise saha düzenlemesi ve peyzaj amacıyla kullanılmak
üzere depo alanında hafriyat toprağından ayrı olarak depolanacaktır.
Çıkan tüm hafriyat inşaat çalışmaları sırasında gerek yolların yapılması gerekse
ünitelerin yapılması sırasında ve arazi düzenleme amaçlı kullanılarak tüketilecektir.
Proje kapsamında malzeme ocağı yer almamaktadır. Ancak gerekli görüldüğü
takdirde ruhsatlı malzeme ocaklarından malzeme temin edilebilecektir.
Planlandığı üzere hafriyat malzemesinin tamamının inşaat işlemleri sırasında
tüketilememesi durumunda fazla kazı fazlası malzeme alanlanında stoklanacak ve İlgili
Belediyeye teslim edilecektir.
Hafriyat çalışmaları sırasında çıkabilecek bitkisel toprak üzeri örtülü olarak hafriyat
toprağından ayrı olarak depolanacak ve faaliyet sonunda peyzaj çalışmaları sırasında
yüzey kaplaması olarak kullanılacaktır. Bitkisel toprağın depolanacağı yerin eğiminin %
5’ten fazla olmamasına dikkat edilecek ve inşaat sonuna kadar toprak kalitesinin
korunması için gerekli tedbirler alınacaktır.
Hafriyat atığı depolama alanı ile ilgili olarak ilgili kurumlardan izin alınacak ve
çalışmalar esnasında şevlerden aşağı malzeme kesinlikle dökülmeyecektir.
DSİ Genel Müdürlüğünün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış
koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere
yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması ve doğal
hayatın devamlılığı için gerekli su miktarının bırakılması ve kontrollerinin yapılması
yatırımcı firma taahhüdü altındadır.
Ayrıca projenin inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının
taşkınlardan korunması ile ilgili önlemlerin 09 Eylül 2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe
giren “Dere Yatakları ve Taşkınlar” adı ile yayımlanan 2006/27 nolu Başbakanlık
Genelgesi’ne yatırımcı tarafından uyulacaktır.
Hafriyat alanlarında depolana kazı fazlası malzemenin bir kısmı temel ve çukur
kısımlarının dolgusunda, yan ve servis yolların ıslahında kullanılacaktır. Söz konusu proje
kapsamında yapılacak faaliyetler esnasında açığa çıkan malzeme (I. Grup, 2. Grup.. vb
diğer grup madenler) ticarete konu edilmeyecektir.
Kati proje aşamaısnda kazı fazlası depo sahalarında kuru dere ile yamaç ve
yağmur sularının deşarjı için proje geliştirilecektir. Malzeme dökümü sırasında dere taban
genişliğinin raporda belirtilen genişlikten az olmamasına dikkat edilecektir. Hafriyat
malzememsinin mansaba sürüklenmemesi için gerekli önlemler alınacaktır.
Kati proje aşamaısnda Q100 ve Q500 yıl frekanslı taşkın pik debileri ‘’ DSİ taşkın
Koruma Projeleri Ön inceleme Dispozisyonuna Göre ‘’ Islah ve Taşkın Koruma Yapıları
Uygulama Projeleri Yapım İşi Genel Teknik Şartnamesine ’’ uygun olarak yapılacaktır.
Hafriyat atıklarının taşkından etkilenmemesi için gerekli önlemler alınacak ve olası
olumsuzluklar lisanas sahibi firma tarafından karşılanacatır.
Hafriyat ve depolama işlemleri; 18.08.2004 Tarih ve 25406 Sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren ”Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği” (26.03.2010 Tarih ve 27533 Sayılı Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair
Yönetmelik’ le bu yönetmeliğin 10., 34., 35., 36., 37., 38., 39., 40., 41., 42. maddeleri
yürürlülükten kaldırılmıştır.) hükümlerine uygun şekilde yapılacaktır.
153
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Projenin inşaat aşamasında oluşacak hafriyatın depolanacağı alanlarla ilgili detaylı
çalışmalar (akar dere varsa taşkın kotu hesaplamaları, dolgu şevleri detayları..) katı proje
aşamasında yapılacak jeolojik çalışmalar neticesinde belli olacaktır. Ek-3’de verilen
Topografik Harita’da Kazı Fazlası Malzeme Alanları gösterilmiştir.
Hafriyat malzemesinin depolanacağı alanlarda depolama işlemi, etrafa
dağılmayacak, zemin ve gövde hareketliliğinin önlenmesi amacıyla, uygun şev açılarında
ve duraylılığı sağlanmış olarak gerçekleştirilecektir. Bu amaçla çukur alanlar seçilecek
olup şeve döküm yapılmayacaktır.
Depolama yapılmadan önce depo tabanı bitkisel toprak tabakası sıyrılacak ve
daha sonra alanın üzerine serilecektir. Duraylılığın sağlanması amacıyla depo alanları
şevlerine tünelden çıkacak kaya malzemesi ile tahkimat duvarları yapılacak olup, depo
alanlarını yüzeysel sulardan ve yağıştan etkilenmemesi için yağmursuyu kanalları (palye)
yapılacaktır. Depo alanları üzerleri ve şev diplerine, depolama işleminin
sonuçlanmasından sonra, insan ve canlıların girmesini engellemek amacı ile yaşlaşmayı
önleyici önlemler ve uyarı levhaları konulacaktır.
Kazı Fazlası Malzeme Alanları yeri; proje alanı genelinin ormanlık arazi olması
nedeni ile ormanlık alanlar içinden seçilmiştir. Bu amaçla hafriyat atıklarının döküleceği
kazı fazlası depo alanları, toprakça fakir, taşlık-kayalık alanlardan seçilmesine özen
gösterilecektir. Mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacak olup, orman sayılan
alanlarda izne konu edilecek tesislerin inşası esnasında açığa çıkan kazı fazlası
malzemenin depolanması harici kesinlikle pasa, atık veya herhangibir malzeme bu
alanlara dökülmeyeceği yatırımcı firma tarafından taahhüt edilmektedir.
Arazi hazırlama ve inşaat faaliyetleri aşamasında kullanılması planlanan makine
ve ekipmanlar aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 87: Proje Kapsamında Kullanılacak Olan İş Makinesi Ve Ekipman Listesi
Proje Alanında Kullanılacak Makine ve
Ekipmanlar
Ekskavatör
Kamyon
Arazöz
Jeneratör
Greyder
Dozer
Silindir
L. Yükleyici
Kaynak Makinesi
Miktar
2 Adet
3 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
2 Adet
1 Adet
Kullanılacak ekipmanın sayısı, inşaat aşamasına bağlı olarak değişebilecektir.
154
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.2 Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Malzemenin Nereden ve Nasıl Temin
Edileceği (beton kullanımı vb), Santral,Çalışma Alanı Ruhsat Alanı Ve İçerisindeki
Tesislere Ait Koordinatların Ayrı Ayrı Belirtilmesi Ve Konum Bilgileri İle Nakliye
Güzergahına Ait Bilgiler, İş Akım Şeması Varsa Malzeme Alımı İle İlgili Bilgiler,
İmalat Haritaları, 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Haritada Ocak Ve Tesisin
İşaretlenmesi, Yerleşim Yerlerine Mesafeleri Ve Nakliye Güzergahının Belirtilmesi,
Varsa Malzeme Ocakları İle İlgili Mülkiyet Durumu,
Kazılar sonucunda çıkan malzeme, inşaat çalışmaları sırasında temel ve çukur
kısımların dolgusunda ve gerekli durumda servis yollarının onarılmasında kullanılacaktır.
Dolguda kullanılması uygun olmayan organik içeriği yüksek malzeme başka bir deyişle
bitkisel toprak karakterinde olanlar ise saha düzenlemesi ve peyzaj amacıyla kullanılmak
üzere kazı fazlası malzeme alanlanına hafriyat toprağından ayrı olarak depolanacaktır.
Çıkan tüm hafriyat inşaat çalışmaları sırasında gerek yolların onarılması gerekse
ünitelerin yapılması sırasında ve gerekse de arazi düzenleme amaçlı kullanılarak
tüketilecektir.
Proje kapsamında malzeme ocağı yer almamaktadır. Ancak gerekli görüldüğü
takdirde ruhsatlı malzeme ocaklarından malzeme temin edilebilecektir.
Projenin inşaat aşamasında gerekli olan beton ihtiyacı, yakın çevrede işletilen
mevcut beton santralinden temin edilecektir.
Proje kapsamında beten santrali kurulması ve malzeme ocağı açılması
düşünülmemektedir.
V.1.3 Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak
Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik Ve Kimyasal Olanların Taşınışları,
Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler Ve Makineler
Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılması planlanan makine ve
ekipman listesi Bölüm V.1.1.’de verilmiştir.
İnşaat aşamasında sadece iletim hattının yapısımı sırasında işmakinesi ile kazı
yapılamaması durumunda gevşetme patlatması yapılacaktır. Malzeme alımı için sadece
gerekli miktarda patlayıcı temin edilecek olup patlayıcı depolaması yapılmayacaktır.
Ancak hafriyat çalışmalarının yapılacağı alanlarda kayaların kırılarak
parçalanmasının mümkün olmadığı zeminlerde de, kontrollü patlatma ile hafriyat
çalışmaları yapılabilecektir.
İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir
şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan
"Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak
Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan (değişik: 4/5/1999 -99/12746 K. ve değişik: 14/05/2001 -2001/2443 K. ile
değişik: 28/10/2004 -2004/8057 K.) "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av
Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı,
Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük'te belirtilen
esaslara uygun olarak yapılacaktır.
155
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Sahada yapılacak olan inşaat çalışmalarından kaynaklı olarak herhangi bir
kimyasal madde kullanımı söz konusu değildir.
Hafriyat çalışmalarında patlayıcı madde kullanılması planlanan alanlar için, Su
Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sularla
ilgili kirletme yasakları başlığı 17,18 ve 19. maddelerinde belirtilen koruma alanları dışında
yönetmelikte belirtilen hususlara uygun olarak çalışmalar yapılacaktır.
Edinilen tecrübelere göre patlatma öncesinde sahanın su ile spreylenmesi ile
patlatma ile oluşan tozumanın %50 oranında azaldığı görülmektedir. Sahada çalışma
yapılırken tozuma oluşumuna karşı spreyleme işlemi yapılacaktır. Patlatma sonrasında
meydana gelen tozun %20’sini (Edinilen tecrübelere dayanarak) 10 mikrondan küçük
partiküller oluşturmaktadır. (Kaynak Müezzinoğlu, A.D.E.Ü, 1997)
Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli
ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır.
Ayrıca bunların dışında proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları
yetkili servislerinde yaptırılacak olup yakıt ikmalleri, proje güzergahına yakın bölgelerde
yer alan ruhsatlı akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır.
Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının şantiye tesisi içerisinde yapıldığı
zamanlarda herhangi bir atık yağın ortaya çıkması durumunda, söz konusu yağın toprağa
ve/veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir
kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (değişikliği 31/7/2009 tarih ve 27305
sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”)
kapsamında lisans almış geri kazanım firmasına sözleşme dahilinde verilecektir. Araçların
tesis içerisinde bakım ve onarımlarının yapılması durumunda; şantiye alanı içerisinde
taban sızdırmazlığı sağlanmış ve üzeri sundurma yapı ile kapatılmış alanda yapılacak
olup, yapılacak çalışmalar esnasında “08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş
Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
Ayrıca alanda çalışacak çeşitli iş makinelerinin bakım-onarım ve yağlama işlemleri
sırasında çıkabilecek filtre, yağlı üstübü, kontamine varil ve eldiven, boş yağ ve boya
tenekeleri vb. atıkların olması durumunda ise bu atıklar diğer atıklardan ayrı olarak
toplanarak şantiye alanında biriktirilecektir. Bu atıklar lisanslı firma ve taşıma lisanslı
araçlarla bertaraf tesisine taşınacaktır. Bu kapsamda; 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine
uyulacaktır.
Proje alanında ortaya çıkması muhtemel akü, lastik gibi malzemeler için
25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü
Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği
ilgili hükümlerine uyulacaktır.
156
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.4 Proje Kapsamındaki Ulaşım Alt Yapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Olan
Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların
Zarar Görmemesi İçin Alınacak Tebirler İle Trafik Güvenliği Açısından Alınacak
Önlemler, Ulaştırma Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Olan Yolların
Özellikleri, Kullanılacak Malzemeler, Reloke Edilecek Yollar, Kimyasal Maddeler,
Araçlar, Makineler, Altyapının İnşası Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama
Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler,Araç Yükü, Cinsi Ve Sayısı, Artışın Hesaplanması,
Haritası (bu kapsamda alınacak görüşler izinler)
Aydın Regülatörü ve Hidroelektrik Santralı, Türkiye’nin kuzeydoğusunda, Doğu
Karadeniz Bölgesinde, Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde yer
almaktadır.
Proje kapsamında, Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745
m kotları arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078 m talveg kotunda, 1080 m
kret kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520
m uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu
çıkışında yer alan 850 mm çaplı 1685 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen
kotunda yer alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz
Deresi suları turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına
bırakılmaktadır.
Proje yerine ulaşım; Artvin-Yusufeli devlet karayolu ile sağlanır. Bu yol ile proje
sahasına ulaşılacak ve daha sonra mevcut olan köy ve orman yolları ile proje yapılarına
ulaşılacaktır. Kullanılacak orman ve köy yollarının sürekli olarak trafiğe açık tutulması
sağlanacaktır. Köy yolları ve sanat yapılarının kullanımı süresince ağır tonajlı araçların bu
yolları bozması halinde gerekli onarım, stabilize yol kaplaması, yol bakımı ..vb. işler
yatırımcı firma tarafından yerine getirilmesi sağlanacaktır. Bu amaçla ilgili İl Özel
İdaresinden görüş alınacaktır.
Şekil 36: Proje Sahası Ulaşım Haritası
Kaynak: http://www.kgm.gov.tr
157
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 88: Arvin İli Yol Uzunlıkları Ve Satıh Cinsleri
YOLUN CİNSİ
Artvin
DEVLET YOLU
İL YOLU
BETON
ASFALT
ASFALT
STABİLİZE
TOPRAK
GEÇİT
VERMEZ
TOPLAM
134
451
34
4
0
623
Kaynak: http://www.kgm.gov.tr
Şekil 37: Proje Sahası ve Çevresi Mevcut Trafik Yükü
Kaynak: http://www.kgm.gov.tr
Şekilde verilen Mevcut Trafik Yükü Haritası’ndan da görüleceği gibi batıya doğru
trafik akışında yoğunluk gözlemlenmektedir.
Proje sahasında kullanılacak teçhizat ve teknik ekipman mevcut ve iyileştirilmiş
yollarla proje sahasına getirilecektir. Ağır tonajlı ve büyük araçların sahaya getirilmesi
sırasında trafik yoğunluğunun en az olduğu saatler kullanılacaktır. Yine de Projenin inşaat
süresinde bölgenin trafiğinde faaliyetten kaynaklanan bir artış yaşanacaktır.
Proje alanına ulaşım için kullanılacak tüm asfalt ve yan yollar, inşaat aşaması
süresince sürekli trafiğe açık tutulacak olup, özelikle köy yollarının ağır tonajlı araçlar
nedeniyle bozulması durumunda gerekli onarım ve yenileme çalışmaları, stabilize yolların
bitümlü malzemelerle kaplanması, yol bakımı, şebeke suyu veya hatlarında meydana
gelebilecek her türlü zararın yatırımcı firma tarafından karşılanacağı taahhüt altındadır.
Yolların düzeltilmesi, yapı yerlerine ulaşım için yeni yollar açılması için gerekli olan
keşif bedeli ayrılmıştır. Proje kapsamında mevcut iyileştirilecek yollar, yeniden açılacak
158
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
yollar için 1/25.000 ve 1/1.000 ölçekli vaziyet planları hazırlatılacak olup, Karayolları Bölge
Müdürlüğünden görüş alınarak, bağlantı yapılacak yollarla ilgili gerekli izinler alınacaktır.
Proje kapsamında yapımı ve rehabilitesi düşünülen yollar, yamaçlardan aşağı
toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Orman alanları içinden geçen
yollar B-Tipi orman yolu standardında yapılacaktır. Yol yapımında kullanılacak malzeme
en yakın ocaktan getirilecek olup bu amaçla kırma eleme yada yıkama tesisi
kurulmayacaktır.
B-Tipi orman yolları; platform genişliği 4 m ve hendek genişliği 1 m olup toplam
genişliği 5 m olan dere ve yamaç yollarıdır. Bu yollar üzerinde 1 yılda taşınacak orman
emvali 25.000 m³’ten azdır. Üretim ve taşıma mevsimi; nakledilecek emvalin cinsi, arazi
yapısı gibi faktörler dikkate alınarak bu tip yolların tamamı 3 m genişliğinde üst yapı
malzemesi ile kaplaacakı, minimum kurp yarıçapı 20 m ve maksimum eğim %12 olacaktır.
Arazinin eğimi %75’in üzerinde, saf ve sert kaya olması halinde yol platformu 3 m, hendek
genişliği ise 0,5 m olmalıdır.
Şekil 38: B Tipi Tali orman Yolu standart Profili
Yolların yapımı sırasında toz yayıcı mekanik işlemlerden kaynaklanacak toz
emisyon değerleri V.1.13 başlığı altında incelenmiştir.
Proje kapsamında 2918 sayılı “Karayollu Taşıma Kanunu” ve karayolları ile ilgili
çıkan tüm kanun, yönetmelik ve tebliğlere uyulacak olup, inşaat süresi zarfınca gerekli tüm
tedbirler alınacaktır.
V.1.5 Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler,
Aydın regülatörü yerinde andezitik bazalt, bazalt lav ve piroklastları ile birlikte
aratabakalı olarak bulunan çamurtaşı, marn ve kumtaşlarından oluşmuş, eklemli, çatlaklı
yapıda, çatlaklar genellikle boş, bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan formasyonu
yüzeylemiştir.
Ersiz dere yatağında, regülatör yerinde 1.00-1.50 m kalınlığında genellikle iri
malzemesi fazla olan alüvyon oluşmuştur. Alüvyonun genişliği 10.00 m olup geçirimli
özelliktedir. Regülatör yerinde oluşmuş alüvyon temelde tamamen kaldırılacaktır. Yaklaşık
159
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
25.00 m uzunluğunda olan regülatör, su alma yapısı ve çakıl geçidi inşası sırasında sağ
ve sol sahilde 2.00 m, dere yatağında tabanda ise 4.00 m kazı yapılacaktır.
Regülatör yerinde yüzeyleyen eklemli, çatlaklı yapıda, çatlaklar genellikle boş,
bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan formasyonu orta sert yapıda sert kaya ( c2 )
sınıfında olup regülatör yerinde yeterli taşıma gücüne sahiptir. Birim yapılacak regülatör
için litolojik görünüş itibariyle geçirimsiz özellikte olup, su kaçağı yönünden sorunsuzdur.
Ersiz dere sularını yükleme havuzuna iletecek olan iletim hattı Ersiz dere sol
sahilinde 2520.00 m uzunluğunda 1.20 m çaplı borulu olarak planlanmıştır. İletim
borusunun tamamı eklemli, çatlaklı, kırıklı yapıda, çatlaklar genellikle boş, bazen de
dolgulu, sert-sağlam yapılı, sıkı-sert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer yer
yüzeysel ayrışmalı Çağlayan formasyonu üzerinde inşa edilecektir. Formasyon sert kaya (
c2 ) sınıfındadır.
İletim borusu güzergahında yüzeyleyen Çağlayan formasyonu birimleri kanal açımı
için uygun konumdadır. İletim borusu güzergahında km 0+950-2+150 arası dışında
yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir. İletim borusunun yaklaşık km 0+950-2+150
arasında oluşmuş eski heyelan yer almaktadır. Heyelan malzemesi yaklaşık olarak % 15–
20 blok, %30–40 kum-çakıl, %35–50 silt-kil boyutlu olup kazı klası küskülüktür.
İletim borusu güzergahındaki Çağlayan formasyonu birimlerinin jeoteknik özellikleri
göz önüne alındığında iletim borusu kazılarında şev eğimleri 2/1 (düşey/yatay) olarak
alınması uygun görülmüştür.
İletim borusu kazıları makineli yapılacak, gerekli bölümlerde ise patlatma
gerekecektir.
Yükleme havuzu ve vana odası andezitik bazalt, bazalt lav ve piroklastları ile
birlikte ara tabakalı olarak bulunan çamurtaşı, marn ve kumtaşlarından oluşmuş, eklemli,
çatlaklı yapıda, çatlaklar genellikle boş, bazen de kalsit ve zeolit dolgulu Çağlayan
formasyonu üzerinde inşa edilecektir.
Yükleme havuzu yerinde formasyon sert-sağlam yapılı, eklemli, çatlaklı, çatlak
açıklıkları dolgulu, sıkı-sert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer yer yüzeysel
ayrışmalı, sert kaya ( c2 ) sınıfındadır. Taşıma gücü ve duraylılık açısından sorunsuzdur.
Yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir. Yükleme havuzu yerinde yapılacak
kazılarda kazı şev eğimlerinin 3/1 (düşey/yatay) olarak alınması uygun görülmüştür.
Yükleme havuzu ile santral binası arasında 1620.00 m (plan) uzunluğundaki cebri
boru 0.85 m çapında olacaktır. Cebri boru güzergahında yükleme havuzundan sonra
775.00 m kotuna kadar sert-sağlam yapılı, eklemli, çatlaklı, çatlak açıklıkları dolgulu, sıkısert-sağlam ve dayanıklı zemin özelliğinde, yer yer yüzeysel ayrışmalı andezitik bazalt,
bazalt lav ve piroklastları ile birlikte aratabakalı olarak bulunan çamurtaşı, marn ve
kumtaşlarından oluşmuş Çağlayan formasyonu; 775.00 m kotundan sonra ise prizmatik
kolon yapılı, tabakamsı şekilli ve katmerli akıntı yapılı,eklemli ve çatlaklı, çatlak açıklıkları
limonit ve pirit dolgulu, hidrotermal ayrışmalı riyodasidik-dasidik lavlar ile yer yer düzgün
tabakalanma gösteren çamurtaşlı ara katkılı tüf., aglomera ve breş piroklastlarından
oluşmuş Kızılkaya formasyonu ile yer yer bu birimler üzerinde oluşmuş 0.5-1.00 m
kalınlığında bitkisel toprak-yamaç molozu yer almaktadır.
Cebri boru güzergahında yüzeyleyen birimler üzerindeki yamaç molozubitkisel
toprak sıyrıldıktan sonra gerek taşıma gücü gerekse duraylılık sorunu olmayacaktır. Cebri
boru tespit kitlesi yerlerinde sıyırma kazı derinliği, birimin ayrışmış kısmının kaldırılarak
160
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
ana kayaya kadar
rastlanılmamıştır.
olmalıdır.
Cebri
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
boru
güzergahında
jeolojik
olumsuzluklara
Santral binası temel kazı kotu 743.00 m dir. Çoruh nehri sağ sahilinde santral
binası ana kaya olan prizmatik kolon yapılı, tabakamsı şekilli ve katmerli akıntı yapılı,
eklemli ve çatlaklı, çatlak açıklıkları limonit ve pirit dolgulu, hidrotermal ayrışmalı
riyodasidik-dasidik lavlar ile yer yer düzgün tabakalanma gösteren çamurtaşlı ara katkılı
tüf., aglomera ve breş piroklastlarından oluşmuş Kızılkaya formasyonu üzerinde inşa
edilecektir.
Santral kazılarında kazı şev eğimleri 2/1 (düşey/yatay) olarak alınması uygun
görülmüştür. Kızılkaya formasyonunu oluşturan birimler üzerinde inşa edilecek santral
yerinde yeterli taşıma gücüne sahiptir. Kazılar makineli yapılacak, gerekli bölümlerde ise
patlatma gerekecektir.

Aydın HES projesi regülatör yerinde nehir yatağında alüvyonun kalınlığı, temel
kayanın geçirimliliğini ve taşıma gücünü öğrenmek amacıyla talveg ve yamaçlarda yeterli
derinlikte 3 adet temel sondaj açılacaktır.

Açılacak temel sondajlarda basınçlı su testleri yapılmalı, formasyonun geçirimliliği
belirlenmeli ve yeraltısuyu seviyeleri tespit edilecektir.

İletim hattı güzergahlarında yer alan formasyonların ayrışmış ve bozuşmuş
kısımlarının kalınlığının belirlenmesi amacıyla her 500 m’de bir olmak üzere 1.50-2.00 m
derinliğinde araştırma çukurları açılacaktır.

Aydın HES yükleme havuzu yerinde 2, cebri boru güzergahında 5, santral binası
yerlerinde ise 3 adet temel sondajı açılarak temelin ve temel formasyonların litolojik ve
jeomekanik özellikleri araştırılacaktır.

Açılacak bu temel sondajlarda, yerinde ve laboratuarda projede kullanılacak
parametreler için gerekli deneyler yapılacaktır.

Cebri boru ve santral yerlerinden alınacak örnekler üzerinde yapılacak laboratuar
deneylerinden elde edilecek sonuçlara göre şev stabilite analizleri yapılacaktır.
V.1.6 Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme Ve Drenaj İle İlgili İşlemlerin
Nerelerde Ve Nasıl Yapılacağı
Tesislerin proje taşkın debilerinin hesabı için Sentetik Yöntemler ve İstatistiki
yöntemler kullanılmıştır. Sentetik yöntemler için havza yağış alanının büyüklüğü göz
önünde bulundurularak DSİ Sentetik ve Mockus yöntemleri ile taşkın çalışmaları
gerçekleştirilmiştir.Taşkın hesapları detaıyları Bölüm IV.2.6’da verilmiştir.
Aydın regülatörü yeri 100 senelik taşkın debisi DSİ Sentetik Birim Hidrograf
Metoda göre 22.28 m3/s, Mockus Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre 27.42 m3/s olarak
hesaplanmıştır. Güvenli tarafta kalmak için daha yüksek değer veren Mockus sentetik
birim hidrografla hesaplanan taşkın değeri tasarım aşamasında kullanılacaktır.
Santral yeri 100 senelik taşkın debisi DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre
23.57 m3/s, Mockus Sentetik Birim Hidrograf Metoda göre 27.61 m3/s olarak
hesaplanmıştır. Güvenli tarafta kalmak için daha yüksek değer veren Mockus sentetik
birim hidrografla hesaplanan taşkın değeri tasarım aşamasında kullanılacaktır.
161
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aydın Regülatörü ve HES Projesi’nde çevirme yapıları suyun tabii rejimini
etkilemediğinden taşkın kokusunda olumlu yada olumsuz herhangi bir etki
beklenmemektedir. Bu nedenle taşkın önleme ve drenaj ile ilgili herhangi bir işlem
yapılmayacaktır. Regülatör yerlerinin inşasında derivasyon kanalı olası taşkınlar için geniş
tutulacaktır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi’nde yakınlarında sediment gözlemi yapılan AGİ
bulunmamaktadır. Projenin için su temin edilecek dere yataklarında fazla rusubat getiren
bir durum söz konusu değildir. Proje enerji amaçlı olduğundan suyun akış yönü ve
miktarında değişikliğe uğramayacak olup, mansaba taşınan şilt miktarında da değişiklik
olmayacaktır.
V.1.7
Projenin Mevcut Su Kanallarına, İçme Suyu Tesislerine Ve Yaban Hayatına
Etkileri Ve Alınacak Önlemler
Proje alanında içme-kullanma suyu amaçlı tahsis edilmiş miktar veya geliştirilmiş
herhangi bir içme suyu projesi bulunmamaktadır.
Sulama Kanalları : Kılıçkaya Beldesi ile Ersiz Deresi arasında yer alan yüksek
eğimli araziler çiftçiler tarafından teraslanmıştır. Teraslanmış arazilerin sulanması
amacıyla tesis edilen üç beton kanal mevcuttur . Kılıçkaya Beldesi arazilerine sulama
suyu sağlayan sulama kanalları su alma kotlarının Aydın Regülatörü talveg kotunun
menbaında olması nedeniyle su kullanım hakları kapsamında değerlendirmeye
alınmamıştır.
Yukarıda açıklanan bilgiler kapsamında Aydın Regülatörü ve HES Projesi’nden
etkilenecek mevcut su kanalları ve içme suyu tesisleri bulunmamaktadır. Projenin
olumsuz herhangi bir olumsuz etkisi beklenmektedir.
Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında ortadan kaldırılacak tabii bitki türleri
ve bölgedeki hayvan türleri ÇED Raporun flora ve fauna başlığı altında verilmiştir. Ayrıca
proje kapsamında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve proje alanındaki
sucul ve karasal flora ve fauna etkileşimleri incelenmiştir. (Bkz.Ek-10).
V.1.8
Proje
Alanı
İçindeki
Su
Ortamlarında
Herhangi
Bir
Amaçla
Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması, Vb. İşlemler Nedeni İle Çıkacak Taş, Kum,
Çakıl Ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar
İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri
Aydın Regülatörü ve HES projesi kapsamında 1 adet regülatör inşa edilecek
olup, tirol tipli olarak inşa edilecektir. Regülatör yeri gövde inşaatı çalışmaları su
ortamında yapılacak olup, kazı ve dolgu çalışmaları yapılacaktır. Yapılacak kazı, dip
taraması işlemleri sırasında açığa çıkacak taş, kum, çakıl ve benzeri malzeme kazı depo
sahasında depolanacak olup, dolgu, yol yapımı ve reklamasyon çalışmalarında
değerlendirilecektir.
.
162
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.9
Derivasyon (Regülatör, İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu
Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla Veya Diğer Nedenlerle Akarsu
Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat Ve Benzeri
İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı Ve Kullanılacak
Malzemeler, Araç Ve Makineler,
Proje kapsamında regülatörlerin inşa edileceği alanda çalışma alanını kuru tutmak
amacıyla dere yatağında derivasyon yapılacaktır. Bunun dışında akarsu yatağında
herhangi bir çalışma yapılmayacaktır. Derivasyon yapmak için regülatör yerleri inşası
sırasında dere yatağı geçici olarak değiştirilecektir.
Aydın Regülatörüve HES Proje kapsamında regülatör yerleri inşası sırasında
yapılacak derivasyon işlemi için ilk su alma yapıları, çökeltim havuzları, çakıl geçitleri ve
balık geçitleri için inşaatı kuruda tutmak amaçlı batardo yapılacaktır. Ancak çökeltim
havuzu ile iletim hattı (yada tüneli) bağlantıları yapılmayacaktır.
İkinci aşamada ise, inşaat işleri tamamlandıktan sonra nehir çakıl geçidine
yönlendirilecek ve 25 yıllık feyezan debisinin üzerinde debi gelmesi durumunda çökeltim
havuzları da derivasyon amaçlı kullanılacaktır.
Derivasyonun üçüncü aşamasında su alma yapısı batardo kapakları kapatılarak
çökeltim havuzu ile iletim kanalı bağlantıları tamamlanacaktır.
Derivasyon amacıyla kullanılacak alanın miktarı, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri
işlemler Kati Proje aşamasında yapılacak olan jeolojik ve jeoteknik etütler ile
kesinleşecektir. Proje kapsamında inşa edilecek regülatörler ve yan ünitelerinin inşası
sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise kazı depo alanlarına aktarılacak olup, kazı
sonrası elde edilecek malzemenin inşaat için uygun olan kısmı kullanılacaktır. Kalan
malzeme ise inşaat bitiminde arazinin düzenlenmesinde ve rehabilitasyon çalışmalarında,
dere yatağı tahkimatlarında kullanılmak üzere kazı depo alanlarında uygun şart ve
koşullarda biriktirilecektir.
Derivasyon işlemleri sırasında ekskavatör, kamyon ve kepçe kullanılacak olup,
geçişler dere yatağından değil en yakın köprüden gerçekleştirilecektir.
Regülatör yerlerinde yapılacak derivasyon batardo işlemlerinde dere ortamının
geçici süre ile bulanması söz konusudur. Memba batardo çalışmalarından sonra yapılacak
dolgu ile suyun derivasyon ile derive edilmesinden sonra dere yatağındaki bulanıklık
kaybolacaktır. Derenin akış debisinde değişiklik olmayacaktır. Regülatör yerleri inşaat
çalışmaları kuru ortamda yapılacağından bulanıklık olması söz konusu değildir. Ayrıca
mevcut akıma kimyasal bir etki söz konusu değildir.
V.1.10 Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler
Proje alanaında İletim borusu güzergahında yüzeyleyen Çağlayan formasyonu
birimleri kanal açımı için uygun konumdadır. İletim borusu güzergahında km 0+950-2+150
arası dışında yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir.
İletim borusunun yaklaşık km 0+950-2+150 arasında oluşmuş eski heyelan yer
almaktadır. Heyelan malzemesi yaklaşık olarak % 15–20 blok, %30–40 kum-çakıl, %35–
50 silt-kil boyutlu olup kazı klası küskülüktür.
163
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kesin proje aşamasında projede yer alan iletim borusunun bu kesiminde temel
sondajlar açılarak heyelanın boyutları ile potansiyel kayma yüzeyi ve duruşu
belirlenecektir. İletim borusu kazılar ve inşası sırasında gerekli önlemler alınacaktır.
Proje birimlerin inşası sırasında yapılacak kazı çalışmalarında yada aşırı yağış
durumlarında mevcut şev yüzeylerinin hareketliliğinin söz konusu olduğu durumları
engellemek amacıyla; kazı alanlarına heyelanın görüldüğü alanlarda şev yüksekliği
oldukça az ve şev eğimi ise yatay3/düşey1 olarak alınacak ve şev topukları
desteklenecektir. Regülatör yerlerinde ise yamaç molozu ayrışma zonuna kadar
temizlenerek ana kaya üzerine oturtulacaktır. Tünel kazılarında ana ayrışmasından
kaynaklanan yamaç molozları temizlenerek tünel aynası ana kayadan alınacaktır.
Kati proje aşamasında yapılacak jeolojik ve jeoteknik etütlerin sonuçlarına göre,
yamaçların duraylılığı, eğimi, yönü, süreksizliği tespit edilecek olup, inşaat çalışmaları
belirtilen değerlere göre yapılacaktır.
Mevcut heyelan yüzeylerinde ise doğal yapı bozulmadan şev topuklarına destek,
palye, doğal taş set, tel kafes, mevcut arazi yapısına uygun ağaçlandırma çalışmaları
gerçekleştirilecektir.
Kazı depo alanlarında ise şeve malzeme dökülmeyecek olup, üzeri sıkıştırılarak
çevresine drenaj kanalları açılacaktır. Kazdı depo alanlarında depolama hacminin
üzerinde depolama yapılmayacak olup toprak oturana kadar duraylılığı sağlayacak
önlemler alınacaktır.
V.1.11 İnşaat İşlemleri Süresince Su Ortamda, Dere Yatağında Ve Proje Alanında
Mevcut Canlı Türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) Olabilecek Etkiler Ve Hassas
Türlerin Ne Şekilde Korunacağı, Alınacak Önlemler
Faaliyetin arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında bitki türleri bitkisel toprak örtüsünün
sıyrılmasından dolayı biyomas kaybına uğrayacaktır. Ancak, flora türlerinin tamamen
ortadan kaldırılması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Rehabilitasyon çalışmaları
kapsamında geçici depo alanlarında depo edilecek bitkisel toprak tekrar araziye serilerek
eski haline getirilmesi sağlanacaktır.
Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında fauna türleri ise ortamdaki gürültü ve
hareketlilikten dolayı bulundukları habitatları terk ederek çevredeki daha uygun alternatif
yaşam alanlarına çekileceklerdir. Bu etkiler ilk etapta projenin inşaat aşamasında ortaya
çıkacaktır. Bu çevresel olumsuz etkiler, ilgili yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak
asgariye indirilecektir. Hareketli fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi amacıyla
görevli personele gerekli uyarılar yapılacaktır.
Regülatör yerinde yapılacak derivasyon batardo işlemlerinde dere ortamının geçici
süre ile bulanması söz konusu olacaktır. Memba batardosunun çalışmalarından sonra
yapılacak dolgu ile suyun derivasyon ile derive edilmesinden sonra dere ortamındaki
bulanıklık kaybolacaktır. Regülatör inşaat çalışmaları kuru ortamda yapılacağından dolayı
bulanıklık ile ilgili bir problem olması beklenmemektedir.
İnşaat aşamasında meydana gelecek olumsuz etkilerden sucul flora faunanın
olumsuz yönde etkilenmemesi için suyun en az olduğu dönemde derivasyon işlemi
gerçekleştirilecektir.
Faaliyet sahibi tarafından faaliyetin
dönemlerinde patlatma yapılmayacaktır.
164
inşaat
aşamasında
canlıların
üreme
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 9. Maddesinde “İç suları sulama, enerji istihsali
gibi maksatlarla kullanılması halinde bu sularda mevcut su ürünlerinin yaşama, üreme,
muhafaza ve istihsalini zarardan koruyacak tedbirlerin ilgililer tarafından alınması şarttır.”
hükmü gereğince gerekli önlemler alınacaktır.
Bern Sözleşmesi kapsamında Ek-2 ve Ek-3’e göre kesin koruma altında olan
fauna türleri için Bern Sözleşmesi Madde 6 ve Madde 7’de belirtilen önlemler alınacak ve
sözleşme hükümlerine riayet edilecektir. Bunlar;
Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak (6. madde);

Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri,

Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahripetmek,

Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle
ürem,geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek,

Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa
bu yumurtaları alıkoymak,

Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti
yasaktır.
Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde);

Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara,

Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun
durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya,

Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde
bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde
düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır.
Faaliyetin her aşamasında, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’na ve ilgili
Yönetmeliklere uyulacaktır.
Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında ortadan kaldırılacak tabii bitki türleri
ve bölgedeki hayvan türleri raporun flora ve fauna başlığı altında verilmiştir. Ayrıca proje
kapsamında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve proje alanındaki sucul ve
karasal flora ve fauna etkileşimleri incelenmiştir. (Bkz.Ek-10)
V.1.12 Yeraltı Suyuna Etkiler
Proje sahası Doğu Karadeniz Havzası kollarından Çoruh nehrinin yan kollarından
Ersiz dere olan dere vadisinde yer almaktadır. Proje sahasında yer alan jeolojik
formasyonlar akifer kayaç niteliği taşımamakla birlikte yeraltısuyu seviyesinin kayaçlarda
yüzeye yakın olduğu söylenebilir.
Proje yapılarının mühendislik jeolojisi özelliklerinin bilinmesi ve ayrıca yeraltı suyu
seviyelerinin tespiti amacıyla mühendislik özelliklerini araştırmak için jeofizik etütler ve
temel sondajlar kati proje aşamasında yaptırılacaktır.
Yapılacak kazılar sırasında yer altı su seviyelerine ulaşılması durumunda çalışma
alanının kuru tutulması ve aynı zamanda yer altı suyunun kirletilmemesi amacıyla çalışma
alanları kenarlarında açılacak hendek ve kuyularda suyun toplanması sağlanacaktır. Bu
amaçla 07.04.2012-28257 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yeraltı Sularının
165
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkındaki Yönetmelik” hükümlerine
uyulacaktır.
V.1.13 İnşaat Esnasında Kırma, Öğütme, Yıkama Eleme, Taşıma Ve Depolama Gibi
Toz Yayıcı İşlemler, Kümülatif Değerler,
Proje Alanında Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasındaki Toz Emisyonları
Aydın Regülatörü ve HES projesi yapım aşamasındaki kazı miktarları aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo 89: Arazi Hazırlık Ve İnaşaat Döneminde Esislerden Alınacak Hafriyat Miktarları
3
Kazı İşleminin Yapılacağı Üniteler
Regülatör
İletim Borusu
Yükleme Havuzu
Cebri Boru
Santral Binası
Toplam
Hafriyat Miktarı (m )
2.500
40.000
5.000
42.000
8.000
97.500
Proje kapsamında kazı çalışmaları sırasında açığa çıkacak malzemenin
sökülmesi, yüklenmesi, boşatılması, taşınması ve araçların saha içerisindeki hareketleri
sırasında toz oluşumu meydana gelecektir. Kazı ve dolgu işleri sırasında ortaya çıkacak
tozun azaltılması için arasözle periyodik olarak spreyleme yapılacaktır.
Proje kapsamındaki ünitelerin inşaat dönemlerinde yapılacak kazılar sırasında
çıkacak toz emisyonu hesaplamaları aşağıda verilmiş olup oluşacak toz emisyonlarının
hesaplanmasında aşağıdaki tabloda verilen emisyon faktörleri kullanılmıştır.
Tablo 90: Toz Emisyon Hesaplamalarıda Kullanılan Emisyon Faktörleri
İşlem
Emisyon Faktörü
Sökme
0,025 kg/ton
Yükleme-Boşaltma
0.01 kg/ton
Taşıma
0.7 kg/km.araç
Depolama
5,8 kg toz/ha gün
Kaynak: Emission Factors, EPA Supplement B, Compilation of Air Pollutant Emission Factors, Volume I,
Stationary Point and Area Sources, USA.
Regülatör
İnşaat işlemleri sırasında Regülatör sahasında toplam 2.500 m3 kazı yapılacaktır.
Alanda kazı işleri devam ederken bir yandan da inşaat yapım çalışmalarına başlanacaktır.
Alanda eş zamanlı yürütülecek işlemler 7 ay, ayda 26 gün ve günde 10 saat olmak üzere
yapılacaktır. Buna göre;
Toplam hafriyat = 2.500 m3
Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1,5 ton/m3
Toplam hafriyat miktarı = 2.500 m3 x 1,5 ton/m3 = 3.750 ton
Çalışılacak gün sayısı = 182 gün (7 ay)
Günde çalışılacak saat = 10 saat
Hafriyat miktarı = 2,06 ton/saat
166
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Hafriyat malzemesinin taşınması sırasında nakliye kamyonlarına 30 tondan fazla
malzeme yüklenmemesine dikkat edilecektir. Buna göre bir günde yapılacak sefer sayısı
aşağıdaki gibi hesaplanmıştır;
Bir günde yapılacak sefer sayısı = 20,60 ton/gün / 30 ton/sefer = 0,6 sefer/gün = 1
sefer/gün olacaktır.
Hafriyat malzemesi regülatör alanından yaklaşık 600 m uzaklıktaki Depo alanına
taşınacaktır. Hafriyat atıkları ortalama 3 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa,
günlük depolanacak malzeme (2.500 m3 /182 gün = 13,73 m3/gün) için yüzey alanı
yaklaşık 4,5 m2/gün olacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki toz emisyon faktörleri, emisyon değerleri ve
bunlara göre hesaplanmış emisyon debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 91: Regülatör Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri
Toz
Faktörleri
Emisyon
Değerleri
Emisyon Debileri
Sökme
0,025 kg/ton
2,06 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,051 kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
2,06 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,020 kg/saat
Nakliye
0,7 kg/km-araç
(0,7 kg/km-araç x 1x2 x0,6)/10 saat = 0,08 kg/saat
Boşaltma
0,01 kg/ton
5,8 kg toz/ha
gün
2,06 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,020 kg/saat
Depolama
2
2
(5,8 kg toz/ha.gün x 4,5 m /ton)/(10 saat x 10.000 m ) = 0,0002 kg/saat
Toplam Emisyon Miktarı
0,17 kg/saat
Regülatör sahasında meydana gelebilecek toz debisi 0,17 kg/saat olarak
hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değer, 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde 1 kg/saat’lik sınır değerinin altındadır.. Bu nedenle
toz dağılım modellemesi yapılmamıştır.
İletim Borusu
İnşaat işlemleri sırasında İletim hattı sahasında toplam 40.000 m3 kazı yapılacaktır.
Alanda kazı işleri devam ederken bir yandan da inşaat yapım çalışmalarına başlanacaktır.
Alanda eş zamanlı yürütülecek işlemler 17 ay, ayda 26 gün ve günde 10 saat olmak üzere
yapılacaktır. Buna göre;
Toplam hafriyat = 40.000 m3
Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1,5 ton/m3
Toplam hafriyat miktarı = 40.000 m3 x 1,5 ton/m3 = 60.000 ton
Çalışılacak gün sayısı = 442 gün (17 ay)
Günde çalışılacak saat = 10 saat
Hafriyat miktarı = 13,5 ton/saat
Hafriyat malzemesinin taşınması sırasında nakliye kamyonlarına 30 tondan fazla
malzeme yüklenmemesine dikkat edilecektir. Buna göre bir günde yapılacak sefer sayısı
aşağıdaki gibi hesaplanmıştır;
Bir günde yapılacak sefer sayısı = 135,74 ton/gün / 30 ton/sefer = 4,52 sefer/gün =
5 sefer/gün olacaktır.
167
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Hafriyat malzemesi regülatör alanından yaklaşık 300 m uzaklıktaki Depo alanına
taşınacaktır. Hafriyat atıkları ortalama 3 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa,
günlük depolanacak malzeme (40.000 m3 /442 gün = 90,49 m3/gün) için yüzey alanı
yaklaşık 30,16 m2/gün olacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki toz emisyon faktörleri, emisyon değerleri ve
bunlara göre hesaplanmış emisyon debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 92: İletim Hattı Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri
Toz
Faktörleri
Emisyon
Değerleri
Emisyon Debileri
Sökme
0,025 kg/ton
13,5 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,33 kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
13,5 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,13 kg/saat
Nakliye
0,7 kg/km-araç
(0,7 kg/km-araç x 5x2 x0,3)/10 saat = 0,21 kg/saat
Boşaltma
0,01 kg/ton
5,8 kg toz/ha
gün
13,5 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,13 kg/saat
2
2
(5,8 kg toz/ha.gün x 30,16 m /ton)/(10 saat x 10.000 m ) = 0,0017
kg/saat
Depolama
Toplam Emisyon Miktarı
0,80 kg/saat
İletim hattı sahasında meydana gelebilecek toz debisi 0,80 kg/saat olarak
hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değer, 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde 1 kg/saat’lik sınır değerinin altındadır.. Bu nedenle
toz dağılım modellemesi yapılmamıştır.
Yükleme Havuzu
İnşaat işlemleri sırasında Yükleme Havuzu sahasında toplam 5.000 m3 kazı
yapılacaktır. Alanda kazı işleri devam ederken bir yandan da inşaat yapım çalışmalarına
başlanacaktır. Alanda eş zamanlı yürütülecek işlemler 8 ay, ayda 26 gün ve günde 10
saat olmak üzere yapılacaktır. Buna göre;
Toplam hafriyat = 5.000 m3
Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1,5 ton/m3
Toplam hafriyat miktarı = 5.000 m3 x 1,5 ton/m3 = 7.500 ton
Çalışılacak gün sayısı = 208 gün (8 ay)
Günde çalışılacak saat = 10 saat
Hafriyat miktarı = 3,60 ton/saat
Hafriyat malzemesinin taşınması sırasında nakliye kamyonlarına 30 tondan fazla
malzeme yüklenmemesine dikkat edilecektir. Buna göre bir günde yapılacak sefer sayısı
aşağıdaki gibi hesaplanmıştır;
Bir günde yapılacak sefer sayısı = 36,05 ton/gün / 30 ton/sefer = 1,20 sefer/gün =
2 sefer/gün olacaktır.
Hafriyat malzemesi regülatör alanından yaklaşık 450 m uzaklıktaki Depo alanına
taşınacaktır. Hafriyat atıkları ortalama 3 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa,
günlük depolanacak malzeme (5.000 m3 / 208 gün = 24,03 m3/gün) için yüzey alanı
yaklaşık 8,01 m2/gün olacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki toz emisyon faktörleri, emisyon değerleri ve
bunlara göre hesaplanmış emisyon debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
168
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 93: Yükleme Havuzu Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri
Toz
Faktörleri
Emisyon
Değerleri
Emisyon Debileri
Sökme
0,025 kg/ton
3,60 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,09 kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
3,60 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,03 kg/saat
Nakliye
0,7 kg/km-araç
(0,7 kg/km-araç x 2x2 x0,3)/10 saat = 0,21 kg/saat
Boşaltma
0,01 kg/ton
3,60 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,03 kg/saat
Depolama
5,8 kg toz/ha
gün
(5,8 kg toz/ha.gün x 8,01 m /ton)/(10 saat x 10.000 m ) = 0,0004 kg/saat
2
Toplam Emisyon Miktarı
2
0,36 kg/saat
Yükleme Havuzu sahasında meydana gelebilecek toz debisi 0,36 kg/saat olarak
hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değer, 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde 1 kg/saat’lik sınır değerinin altındadır.. Bu nedenle
toz dağılım modellemesi yapılmamıştır.
Santral Binası
İnşaat işlemleri sırasında Santral Binası sahasında toplam 8.000 m3 kazı
yapılacaktır. Alanda kazı işleri devam ederken bir yandan da inşaat yapım çalışmalarına
başlanacaktır. Alanda eş zamanlı yürütülecek işlemler 8 ay, ayda 26 gün ve günde 10
saat olmak üzere yapılacaktır. Buna göre;
Toplam hafriyat = 8.000 m3
Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1,5 ton/m3
Toplam hafriyat miktarı = 8.000 m3 x 1,5 ton/m3 = 12.000 ton
Çalışılacak gün sayısı = 208 gün (8 ay)
Günde çalışılacak saat = 10 saat
Hafriyat miktarı = 5,7 ton/saat
Hafriyat malzemesinin taşınması sırasında nakliye kamyonlarına 30 tondan fazla
malzeme yüklenmemesine dikkat edilecektir. Buna göre bir günde yapılacak sefer sayısı
aşağıdaki gibi hesaplanmıştır;
Bir günde yapılacak sefer sayısı = 57,69 ton/gün / 30 ton/sefer = 1,9 sefer/gün = 2
sefer/gün olacaktır.
Hafriyat malzemesi regülatör alanından yaklaşık 300 m uzaklıktaki Depo alanına
taşınacaktır. Hafriyat atıkları ortalama 3 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa,
günlük depolanacak malzeme (12.000 m3 / 208 gün = 38,46 m3/gün) için yüzey alanı
yaklaşık 12,82 m2/gün olacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki toz emisyon faktörleri, emisyon değerleri ve
bunlara göre hesaplanmış emisyon debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
169
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 94: Santral Binası Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri
Toz
Faktörleri
Sökme
Emisyon
Değerleri
0,025 kg/ton
5,7 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,14 kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
5,7 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,057 kg/saat
Nakliye
0,7 kg/km-araç
(0,7 kg/km-araç x 2x2 x0,3)/10 saat = 0,084 kg/saat
Boşaltma
0,01 kg/ton
5,8 kg toz/ha
gün
5,7 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,057 kg/saat
2
2
(5,8 kg toz/ha.gün x 12,82 m /ton)/(10 saat x 10.000 m ) = 0,0007
kg/saat
Depolama
Emisyon Debileri
Toplam Emisyon Miktarı
0,33 kg/saat
Santral binası sahasında meydana gelebilecek toz debisi 0,33 kg/saat olarak
hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değer, 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde 1 kg/saat’lik sınır değerinin altındadır.. Bu nedenle
toz dağılım modellemesi yapılmamıştır.
Cebri Boru
İnşaat işlemleri sırasında Cebri Boru sahasında toplam 42.000 m3 kazı
yapılacaktır. Alanda kazı işleri devam ederken bir yandan da inşaat yapım çalışmalarına
başlanacaktır. Alanda eş zamanlı yürütülecek işlemler 5 ay, ayda 26 gün ve günde 10
saat olmak üzere yapılacaktır. Buna göre;
Toplam hafriyat = 42.000 m3
Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1,5 ton/m3
Toplam hafriyat miktarı = 42.000 m3 x 1,5 ton/m3 = 63.000 ton
Çalışılacak gün sayısı = 130 gün (5 ay)
Günde çalışılacak saat = 10 saat
Hafriyat miktarı = 48,4 ton/saat
Hafriyat malzemesinin taşınması sırasında nakliye kamyonlarına 30 tondan fazla
malzeme yüklenmemesine dikkat edilecektir. Buna göre bir günde yapılacak sefer sayısı
aşağıdaki gibi hesaplanmıştır;
Bir günde yapılacak sefer sayısı = 484.61 ton/gün / 30 ton/sefer = 16,15 sefer/gün
= 17 sefer/gün olacaktır.
Hafriyat malzemesi regülatör alanından yaklaşık 300 m uzaklıktaki Depo alanına
taşınacaktır. Hafriyat atıkları ortalama 3 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa,
günlük depolanacak malzeme (42.000 m3 /130 gün = 323,07 m3/gün) için yüzey alanı
yaklaşık 107,69 m2/gün olacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasındaki toz emisyon faktörleri, emisyon değerleri ve
bunlara göre hesaplanmış emisyon debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
170
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 95: Cebri Boru Alanında Oluşacak Toz Emisyon Debileri
Toz
Faktörleri
Emisyon
Değerleri
Emisyon Debileri
Sökme
0,025 kg/ton
48,4 ton/saat x 0,025 kg/ton = 1,21 kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
48,4 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,48 kg/saat
Nakliye
0,7 kg/km-araç
(0,7 kg/km-araç x 17x2 x0,3)/10 saat = 0,71 kg/saat
Boşaltma
0,01 kg/ton
48,4 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,48 kg/saat
Depolama
5,8 kg toz/ha
gün
(5,8 kg toz/ha.gün x 107,69 m /ton)/(10 saat x 10.000 m ) = 0,006
kg/saat
2
Toplam Emisyon Miktarı
2
2,88 kg/saat
Cebri boru sahasında meydana gelebilecek toz debisi 2,88 kg/saat olarak
hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değer, 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde 1 kg/saat’lik sınır değerinin üzerindedir. Bu nedenle
toz dağılım modellemesi yapılmıştır.
Cebri Boru Modelleme Çalışmaları
Proje kapsamında inşaat çalışmaları sırasında oluşacak toz emisyonu dağılımı
modellemesi yapılırken Çevre Mevzuatı Formül II ve çöken toz hesabında ise Çevre
Mevzuatı Formül III kullanılmıştır.
Çevre Mevzuatı Formül II;


z h
z h  

y
Q


10
C x, y ,z   36002    exp 2 exp 2 2 exp 2 2  exp
U    2 y 
z
 z 
2
6
2
2
i
i
h
y
z
x
 h2 
2 Vdi
1
 
exp 2 
 Uh 0 z 
2z  
x,y,z
:Tepe Noktasında Kartezyen Koordinatlar
(x, yayılma yönünde ve bu yayılma yönüne dik durumlarda)
y
:Yatay (verilen örnekte 0)
z
:Dikey ( Havada asılı partiküllerde 2, çöken tozlarda 0 alınacaktır)
C(x,y,z)
:Tepe noktasında herhangi bir yayılma durumu için hava
kirlenmesine katkı değeri (mg/m3)
Q
:Emisyon kaynağından çıkan emisyonların kütlesel debisi
Z
:Tepe noktasının zeminden yüksekliği (m)
(Havada asılı partiküllerde 2, çöken tozlarda 0 alınacaktır)
Ua
:Anemometre ile ölçülen rüzgar hızı (m/sn),
Çevre Mevzuatı Formül III;
4
d(x,y)= 3600  Vdi x Ci(x,y,0)
i=1
Uh değerinin hesaplanması için ise aşağıdaki formül kullanılmıştır.
Çevre Mevzuatı Formül IV;
M
Uh=UR(h/Za)
171
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bu formüllere ek olarak modelleme çalışmalarında kullanılan referans değerler
aşağıda verilmiştir.
Tablo 96: Rüzgar Hızları
Anemometre ile
Yer Seviyesindeki
Ölçülen Rüzgâr Hızı
Rüzgâr Hızı Ur
Ua (m/sn)
(m/sn)
<1,4
1
1,4-1,8
1,5
1,9-2,3
2
2,4-3,8
3
3,9-5,4
4,5
5,5-6,9
6
7,0-8,4
7,5
8,5-10,0
9
10,0<
12
Tablo 97: Yayılma Sınıflarını Tespiti Şeması
Gece Saatleri
Yer Rüzgârı
Hızı(m/s)
Gündüz Saatleri
0/8-6/8
7/8-8/8
0/8-2/8
3/8-5/8
6/8-8/8
Bulutlu
Bulutlu
Bulutlu
Bulutlu
Bulutlu
1 ve daha
küçük
E
D
B
B
B
1,5-2,0
E
D
B
B
C/1
2,5-3,0
D
C/2
B
B
C/1
3,5-4,0
C/2
C/2
B
C/1
C/1
4,5 ve daha
büyük
C/2
C/2
C/1
C/2
C/2
Tablo 98: Uh Formülündeki M değerinin Hesaplanması
Yayılma Sınıfı
A(Çok kararsız)
M
0.09
B(kararsız)
0.20
C/1(Nötral)
0.221
C/2(Nötral)
D(kararlı)
0.28
0.37
E(çok kararlı)
0.42
Tablo 99: Madencilik Faliyetleri ve Etkin Baca yüksekliği 50m’nin Altında Olan İşletmeler İçin Kullanılan Yayılma
Katsayıları
Yay.Sınıfı
F
f
G
g
A
(Çok kararsız)
1,503
0,833
0,151
1,219
B
(Kararsız)
0,876
0,823
0,127
1,108
0,659
0,807
0,165
0,996
C/1 (Nötral)
172
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
C/2 (Nötral)
0,640
0,784
0,215
0,885
D
(Kararlı)
0,801
0,754
0,264
0,774
E
(Çok Kararlı)
1,294
0,718
0,241
0,662
Toz Modelleme hesaplamalarında Artvin Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar verileri
kullanılmıştır.
Santral Binası Modelleme Çalışması
Yukarıdaki değerler ve formüller kullanılarak toz modellemesi yapılmış ve toz
dağılım grafiği elde edilmiştir.
Havada Asılı Partiküller
Çöken Tozlar
Q= 0,576kg/saat
Q= 2,304 kg/saat
Tablo 100: Havada Asılı Partiküllerin Mesafelere Göre Dağılımı
YÖN
10 m
20 m
30 m
40 m
50 m
60 m
70 m
80 m
90 m
100 m
N
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
NNE
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
NE
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
ENE
0.594
0.481
0.274
0.170
0.114
0.081
0.061
0.048
0.038
0.031
E
0.594
0.481
0.274
0.170
0.114
0.081
0.061
0.048
0.038
0.031
ESE
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
SE
1.188
0.963
0.549
0.339
0.228
0.163
0.122
0.095
0.076
0.062
SSE
1.188
0.963
0.549
0.339
0.228
0.163
0.122
0.095
0.076
0.062
S
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
SSW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
SW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
WSW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
W
0.594
0.481
0.274
0.170
0.114
0.081
0.061
0.048
0.038
0.031
WNW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
NW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
NNW
0.792
0.642
0.366
0.226
0.152
0.109
0.081
0.063
0.051
0.041
173
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 39: Havada asılı Partiküllerin Mesafelere Göre Dağılım Grafiği
Tablo 101: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılımı
YÖN
10 m
20 m
30 m
40 m
50 m
60 m
70 m
80 m
90 m
100 m
N
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
NNE
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
NE
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
ENE
1471.1
1191.7
679.4
419.8
281.9
201.7
151.3
117.6
94.1
77.0
E
1471.1
1191.7
679.4
419.8
281.9
201.7
151.3
117.6
94.1
77.0
ESE
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
SE
2942.2
2383.5
1358.7
839.6
563.9
403.4
302.6
235.3
188.2
154.0
SSE
2942.2
2383.5
1358.7
839.6
563.9
403.4
302.6
235.3
188.2
154.0
S
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
SSW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
SW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
WSW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
W
1471.1
1191.7
679.4
419.8
281.9
201.7
151.3
117.6
94.1
77.0
WNW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
NW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
NNW
1961.5
1589.0
905.8
559.7
375.9
268.9
201.7
156.9
125.5
102.7
174
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 40: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılım Grafiği
Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetlerden kaynaklanması beklenen
tozların kütlesel debi değeri SKHKKY Ek 12-d’deki esaslara uygun olarak hesaplanmıştır.
03/07/2009-27277 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (30/03/2010-27537 ve 10/10/2011-28080 tarih
ve sayılı Resmi Gazetelerde yapılan değişikliklerde dikkate alınarak) Ek-2 Tablo 2.2 de
verilen Havada Asılı Partikül Madde (PM 10-10 mikron ve daha küçük partiküller) sınır
değeri 140 g/m3 (0,14 mg/m3) ‘dür.
Çöken Tozların (10 mikrondan büyük partiküller dâhil) dağılım miktarları ise
SKHKKY, Ek-2, Tablo 2.2 ’de belirtilen 442 mg/m2-gün değerine göre değerlendirilmiştir.
Yapılan modelleme sonucunda Havada Asılı Partikül Madde ve Çöken Tozların
mesafelere göre dağılımları Tablo 100 ve Tablo 101’de gösterilmiştir. Buna göre söz
konusu sınır değerler yaklaşık 70 metre mesafede sağlanmaktadır. Cebri boru inşaat
alanına en yakın yerleşim yeri ise 900 metre mesafedeki Kirazlı Mahallesidir. Cebri boru
inşaatı sırasında proje alanına olumsuz etki yaratacak toz emisyonu beklenmemektedir.
Söz konusu etkiler projenin inşa süresince gerçekleşecek olup, projenin
tamamlanması ile yukarıda hesaplanan toz emisyonu etkisi bitecektir.
Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında 03.07.2009 tarih ve 27277
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği” ve 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” ilgili hükümlerine
riayet edilecektir.
V.1.14 Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Arazinin Temini Amacıyla, Elden
Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve
Tarım Ürün Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler,
Mera Alanları, Projenin 5403 Sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342
Sayılı Mera Kanunu, 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesi,
(Faaliyet Alanının 1/5.000 Ölçekli Onaylı
Kadastro Pafta Örneği Üzerinde
175
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Gösterilmesi ( 3 Derecelik Koordinat Değerleri İle), Alan Hesabı Ve Komşu
Parsellerinin
Mülkiyet Durumlarının Onaylı Kadastro Pafta Örneği Üzerinde
İşaretlenmesi.)
Proje alanı genel olarak dağlık, tepelik bir yapıya sahiptir ve ova özelliği gösteren
yerler hemen hemen yoktur. Bölge genellikle orman arazisi konumundadır. Mahallelerin
küçük arazileri mevcuttur. Proje alanı Kılıçkaya Beldesi sınırlarında olup kent merkezine
uzak konumdadır. Ilçenin yarıdan fazlası tarıma elverişsiz arazilerle kaplıdır. Ilçede arazi
mülkiyeti metrekarelerle ifade edilmektedir.
Aydın Regülatörü ve HES projesinden etkilenecek olan araziler, devletin hüküm ve
tasarrufu altında olan orman arazilerinden oluşmaktadır. Beldeye yakın konumundan
ötürü az mikatrda şahıs arazileri de mevcut olup kamulaştırma konusundaki detaylı
çalışmalar, kesin proje çalışmaları sırasında yapılacaktır.
ÇED sürecinden sonra yapılacak Mevzii İmar Plan çalışmaları sonucu projede
olası tarım alanlarının kullanımı durumunda tarım alanlarına yönelik 4342 sayılı Mera
Kanunu kapsamında ve 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu kapsamında Tarım İl
Müdürlüğü’ne başvurularak gerekli izinler alınacaktır.
Proje alanı arazi kullanım kabiliyet sınıfları ve arazi varlığı haritası Bölüm IV.2.8.’de
ve tarım ürün türleri ise Bölüm IV.2.9.’da verilmiştir.
V.1.15 Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini
Amacıyla, Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek
Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Gerekli İzinler, Görüşler,
Projenin Yada Bir Kısmının Orman Alanı Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına
Mesafesi, Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler
Proje alanına ait orman inceleme değerlendirme formu ÇED raporu ekinde
verilmiştir (Bkz. Ek-9). Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığı için bu
alanların kullanımı için (15.09.2011/28055 tarih ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak
yürülüğe giren Orman Kanunu 17. ve 18. Maddeler Uygulama Yönetmeliği,07/07/2012
tarih ve 28346 sayılı değişiklik dikkate alınarak) gereğince izinler alınacaktır.
Söz konusu proje alanı, Artvin Orman Bölge Müdürlüğü, Yusufeli Orman İşletme
Müdürlüğü ve Kılıçkaya Orman İşletme Şefliği sınırlarına girmektedir. Projede 220.770
m2lik ormanlık alan yer almaktadır.
Orman Bölge Müdürlüğü görüş yazısında belirtilen inceleme ve değerlendirme
formuna göre; proje alanı Kılıçkaya Serisi, 116,117,120,206,207,209 nolu bölmelere ait
olup mesçerenin işletme şekli koru ormanıdır. Mevcut ağaç cinsleri ise Sarı Çam,Ardıç ve
Meşe’den oluşmaktadır. Buna göre mesçere tipleri OT-T olarak belirlenmiştir. İzin istenen
orman alanı 220.770 m2’dir.
Arazideki bütün ağaçlar, Orman Genel Müdürlüğü’nün kontrolü altındadır. Bu
nedenle, inşaat aşamasındaki saha hazırlama faaliyetleri süresince ağaç kesimini en aza
indirmek amacıyla, Orman Genel Müdürlüğü’nün karar ve tavsiyelerine göre hareket
edilecektir. Kesilecek ağaçlar için Orman Bölge Müdürlüğü’nden izin-irtifak hakkı
alınacaktır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesinin kesin izin aşamasında tespit edilecek olan
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında inşaata engel olabilecek
176
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
yaklaşık 50 adet ağaç kesilecektir,orman ağaçları Kılıçkaya Orman İşletme Müdürlüğünce
değerlendirilecektir. Kesilecek ağaçların özellikleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur.
Tablo 102: Çöken Tozların Mesafelere Göre Dağılımı
Meşcere Tipi
Ağaç Türü
OT-T
Meşe, Sarıçam ve Ardıç
Proje kapsamında kesilecek ağaç ile aynı sayıda ağaç yöredeki etki alanı içindeki
özellikle erozyonlu bölgelere dikilmek suretiyle yeşillendirme çalışmaları yapılacaktır.
Ormanlık alanlarda alınacak tedbirler ve önlemlere Bölüm IV.2.10.’da değinilmiş
olup buna göre proje sahasında olası orman yangınları için gerekli teçhizat
bulundurulacaktır. İnşaat aşamasında şantiyede muhtemel yangınlara karşı yangın
söndürme tüpleri ve yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı (kazma, kürek, balta, su
kovası) bulundurulacaktır. Yangın çıkması durumunda olabilecek etkiler ve yapılacak
görevler için tesis personeli eğitilecektir. Yangın olasılığı durumunda diğer yakın
kuruluşlara haber verilecektir. Bölgede yangının fark edilmesi ve alarm verilmesini takiben,
belirli lokasyonlarda hazır bulundurulan yangın ile mücadele kaynaklarından yararlanılarak
sorunun derhal ortadan kaldırılmasına çalışılacaktır. İşletme kapsamında ise muhtemel bir
yangının önlenebilmesi için uygun yangın sistemi kurulacaktır.
Proje sahası içerisinde yaşayan fauna türleri yine aynı özelliklere sahip olan
çevredeki orman alanlarına göç edecektir. Proje sahası ve yakın çevresinde yapılacak
ağaçlandırma çalışmaları ile de bu etkilerin en aza indirilmesi mümkün olacaktır.
Fauna türlerinde ise dar yayılışa sahip olan türlerde etkilenme söz konusu
olacaktır. Hareketli türler ise yaşam alanlarını terk edecekler ve daha uygun alanlara
geçeceklerdir. Bu etkiler ilk etapta projenin inşaat aşamasında ortaya çıkacaktır. Proje etki
alanı içinde de aynı etkiler söz konusudur. Bu çevresel olumsuz etkiler, ilgili
yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak asgariye indirilecektir. Hareketli fauna türlerine
herhangi bir zarar verilmemesi amacıyla görevli personele gerekli uyarılar yapılacaktır.
V.1.16 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar
Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıt Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar
Proje kapsamında kullanılacak iş makineleri ve ekipman listesi aşağıdaki tabloda
verilmiştir. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında proje sahalarında çalışacak iş
makinelerinden kaynaklı emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Araçların faaliyeti
sırasında kullanılacak olan yakıt türü motorindir.
Tablo 103: Proje Kapsamında Kullanılacak Olan İş Makinesi Ve Ekipman Listesi
Proje Alanında Kullanılacak Makine ve
Ekipmanlar
Ekskavatör
Kamyon
Arazöz
Jeneratör
Greyder
Dozer
Silindir
L. Yükleyici
Kaynak Makinesi
Miktar
2 Adet
3 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
1 Adet
2 Adet
1 Adet
Tablo 104: Motorinin Özellikleri
177
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Özellikler
Kıvam
Tip
Renk
o
3
Yoğunluk (15 C/gr.cm )
o
Viskosite (38 C)
o
Akma Noktası (0 C)
o
Atomizasyon Sıcaklığı (0 C)
o
Pompalama Sıcaklığı (0 C)
Karbon Artıkları (%)
Kükürt (%)
Oksijen-Azot (%)
Hidrojen (%)
Karbon (%)
Su ve Çökelti (%)
Kül (%)
Isı Değeri (Kcal/lt)
Motorin
Çok Akıcı
Damıtılmış
Amber
0,8654
2,68
-18
Atmosferik
Atmosferik
Eser
0,4-0,7
0,2
12,7
86,4
Eser
Eser
9,387
Kaynak: Hava Kirliliği Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası, Mayıs 1991
Dizel taşıt araçlarından kaynaklanan emisyon faktörleri ve normal işletme
şartlarında ve haftalık işgünlerindeki işletme saatleri için kütlesel debi değerleri aşağıda
verilmiştir.
Tablo 105: Dizel Taşıt Araçlardan Kaynaklanan Emisyon Faktörleri
KİRLETİCİ
DİESEL(kg/ton)
Karbonmonoksitler
9,7
Hidrokarbonlar
29
Azot Oksitler
36
Kükürt Oksitler
6,5
Toz
18
Kaynak: Hava Kirliliğinin Kontrolü Esasları, 1991
Tablo 106: Normal İşletme Şartlarında Ve Haftalık İşgünlerindeki İşletme Saatleri İçin Kütlesel Debiler
Kirletici
Kütlesel Debi (kg/saat)
Emisyonlar
Bacadan
Baca Dışındaki Yerlerden
PM
10
1
CO
500
50
SO2
60
6
NO2
40
4
Kaynak: Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği
Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında ayda 26 gün, günde 10 saat çalışma
söz konusu olacak ve tüm araçlar aynı anda çalıştırılmayacaktır. Ancak kötü durum
senaryosuna göre tüm araçların aynı anda ve aynı yerde çalışma durumu dikkate
alınaraktan iş makinelerinin motor güçlerine göre hesaplanan kütlesel debileri aşağıda
sunulmuştur.
178
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 107: Projede Kullanılacak İş Makinelerinin Motor Güçleri
İş Makineleri
Adet
Motor Gücü (HP)
Ekskavatör
2 Adet
170
Kamyon
3 Adet
150
Arazöz
1 Adet
150
Greyder
1 Adet
170
Dozer
1 Adet
150
Silindir
1 Adet
110
Mikser
2 Adet
150
L. Yükleyici
2 Adet
220
Çalışacak her bir araç için gerekli motorin ihtiyacı için;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0.18 formülünden yaralanılmıştır.
Ekskavatör
Projenin inşaat çalışmalarında kullanılacak araçlardan biri olan ekskavatörün bir
gündeki çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt
= HP x çalışma süresi x 0,18
= (170x2) x 1x 0,18
= 61,2 lt/gün = 6,12 lt/saat’dir.
Alanda kullanılacak toplamda 2 adet ekskavatörün aynı anda kullanılması
durumunda kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu 0,8654
kg/lt).
Karbonmonoksit
Hidrokarbonlar
Azot oksitler
Kükürt oksitler
Toz
= 9,7 kg/ton x 6,12 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,051 kg/saat
= 29 kg/ton x 6,12 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,154 kg/saat
= 36 kg/ton x 6,12 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,191 kg/saat
= 6,5 kg/ton x 6,12 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,034 kg/saat
= 18 kg/ton x 6,12 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,095 kg/saat
Kamyon
Projenin inşaat çalışmalarında kullanılacak 3 adet kamyonun bir gündeki çalışma
saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (150x3) x 1x 0,18
= 81 lt/gün = 8,1 lt/saat
Kamyonun kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu
0,8654 kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 8,1 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,068 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 8,1 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,203 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 8,1 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,252 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 8,1 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,046 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 8,1 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,126 kg/saat
179
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Arazöz
Projenin inşaat çalışmalarında proje alanında 1 adet arazöz kullanılacaktır.
Arazözün bir gündeki çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (150x1) x 1x 0,18
= 27 lt/gün = 2,7 lt/saat
Aracın kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu 0,8654
kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,023 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,068 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,084 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,015 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,042 kg/saat
Greyder
Projenin inşaat çalışmalarında 1 adet greyder kullanılacaktır. Greyderin bir gündeki
çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (170x1) x 1x 0,18
= 30,6 lt/gün = 3,06 lt/saat
Greyder için kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu
0,8654 kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 3,06 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,026 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 3,06 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,077 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 3,06 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,095 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 3,06 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,017 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 3,06 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,048 kg/saat
Dozer
Projenin inşaat çalışmalarında kullanılacak araçlardan biri olan dozerin bir gündeki
çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (150x1) x 1x 0,18
= 27 lt/gün = 2,7 lt/saat
Aracın kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu 0,8654
kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,023 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,068 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,084 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,015 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 2,7 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,042 kg/saat
180
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Silindir
Projenin inşaat çalışmalarında 1 adet silindir keçiayağı kullanılacaktır. Silindirin bir
gündeki çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (110x1) x 1x 0,18
= 19,8 lt/gün = 1,98 lt/saat
Silindir keçiayağı için kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun
yoğunluğu 0,8654 kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 1,98 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,017 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 1,98 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,050 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 1,98 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,062 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 1,98 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,011 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 1,98 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,031 kg/saat
Mikser
Projenin inşaat çalışmalarında 2 adet mikser kullanılacaktır. Mikserin bir gündeki
çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt
= HP x çalışma süresi x 0,18
= (150x2) x 1x 0,18
= 54 lt/gün = 5,4 lt/saat
Karbonmonoksit
Hidrokarbonlar
Azot oksitler
Kükürt oksitler
Toz
= 9,7 kg/ton x 5,4 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,045 kg/saat
= 29 kg/ton x 5,4 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,136 kg/saat
= 36 kg/ton x 5,4 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,168 kg/saat
= 6,5 kg/ton x 5,4 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,030 kg/saat
= 18 kg/ton x 5,4 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,084 kg/saat
Lastik Tekerlekli Yükleyici
Projenin inşaat çalışmalarında lastik tekerlekli yükleyiciden 2 adet kullanılacaktır.
Lastik tekerlekli yükleyicinin bir gündeki çalışma saatine göre harcayacağı yakıt miktarı;
Harcanacak yakıt = HP x çalışma süresi x 0,18
= (220x2) x 1x 0,18
= 79,2 lt/gün = 7,92 lt/saat
Lastik tekerlekli yükleyicinin kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir
(Mazotun yoğunluğu 0,8654 kg/lt).
Karbonmonoksit = 9,7 kg/ton x 7,92 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,067 kg/saat
Hidrokarbonlar = 29 kg/ton x 7,92 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,199 kg/saat
Azot oksitler
= 36 kg/ton x 7,92 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,247 kg/saat
Kükürt oksitler = 6,5 kg/ton x 7,92 lt/saat x 0.8654 kg/lt/1000 = 0,045 kg/saat
Toz
= 18 kg/ton x 7,92 lt/saat x 0.8654 kg/lt /1000 = 0,123 kg/saat
181
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 108: Projede Kullanılacak İş Makinelerinin Toplam kütlesel Debi Değerleri
Karbonmonoksit
0,051 +0,068 +0,023 +0,026 +0,023 +0,017 +0,045 +0,067 = 0,32 kg/saat
Hidrokarbonlar
0,154 +0,203 +0,068 +0,077 t+0,068 +0,050 +0,136 +0,199 = 0,96 kg/saat
Azot oksitler
0,191 +0,252 +0,084 +0,095 +0,084 +0,062 +0,168 +0,247 = 1,18 kg/saat
Kükürt oksitler
0,034 +0,046 +0,015 +0,017 +0,015 +0,011 +0,030 +0,045 = 0,21kg/saat
Toz
0,095 +0,126 +0,042 +0,048 +0,042 +0,031 +0,084 +0,123 = 0,59 kg/saat
03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nde baca dışından atmosfere verilen
emisyonlar için maksimum kütlesel debiler Ek-2 Tablo-2.1’de belirtilmiştir.
Proje kapsamında alanda tüm araçların aynı anda çalışması durumu göz önüne
alınacak olursa kütlesel debi değerleri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği Tablo-2.1’de verilen değerlerin altında kalmaktadır. Dolayısıyla mevcut hava
kalitesine olumsuz etki söz konusu olmayacaktır. Söz konusu iş makineleri gün içinde
farklı zamanlarda kullanılacaktır.
Proje kapsamında kullanılacak araçların mümkün olduğunca yeni ve bakımlı araçlar
olması sağlanacaktır.
Ayrıca inşaat sırasında oluşacak gürültü ile ilgili olarak 04.06.2010 tarih ve 26809
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde
yaptırılacak olup yakıt ikmalleri, proje güzergahına yakın bölgelerde yer alan ruhsatlı
akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır.
Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının şantiye içerisinde yapıldığı
zamanlarda herhangi bir atık yağın ortaya çıkması durumunda, söz konusu yağın toprağa
ve/veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir
kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (değişikliği 31/7/2009 tarih ve 27305
sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”)
kapsamında lisans almış geri kazanım firmasına sözleşme dahilinde verilecektir. Araçların
tesis içerisinde yakıt ikmalinin, bakım ve onarımlarının yapılması durumunda; şantiye
alanı içerisinde taban sızdırmazlığı sağlanmış ve üzeri sundurma yapı ile kapatılmış
alanda yapılacak olup, yapılacak çalışmalar esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal
Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket
edilecektir.
Oluşacak yağların bertaraf edilmesi yüklenici firma tahhüdünde olup gerekli her
türlü önlemin alınması sağlanacaktır.
182
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.17 Su Temini Sistem Planı, Nereden Temin Edileceği, Suyun Arazinin
Hazırlanmasından Başlayarak Projenin Devreye Girmesine Kadar Yerine Getirilecek
İşlemler Sonucu Meydana Getirilecek Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf
Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atıksu Hatları İle Varsa
Arıtma Tesisi Yerinin Gösterilmesi , Atık Suların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik
Planının Rapora Eklenmesi , (Alınacak Gerekli Görüşler Ve İzinler)
1. Personelin Su Kullanımı
Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında 70 kişinin çalışması öngörülmektedir.
Arazi hazırlama ve inşaat çalışmalarında toplam 70 kişi için içme ve kullanma suyu
miktarı, bir kişinin günlük içme ve kullanma suyu ihtiyacı 150 lt/kişi-gün (Kaynak: Su
Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ - 1998, Prof. Dr. Dinçer TOPACIK,
Prof. Dr. Veysel EROĞLU) kabul edilirse;
70 kişi x 150 lt/kişi-gün = 10.500 lt/gün = 10,5 m3/gün su kullanılacaktır.
Tesisin inşaat aşamalarında gerekli olacak kullanma suyu tankerlerle Kılıçkaya
Belediyesi’nden, içme suyu ise ilçeden damacanalarla getirilecektir. Proje kapsamında
yeraltı suyu kullanılmayacaktır.
İnşaat aşamasında çalışacak personelin kullanacağı suların % 100’ünün atık su
olarak geri döneceği kabulüyle, oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı inşaat aşamasında
10.5 m3/gün olarak hesaplanır.
Proje kapsamında inşaat aşamasında çalışacak personeller kurulacak şantiye
alanında kalacaktır.
İnşaat aşamasında oluşacak atıksular; Sağlık Bakanlığı’nın 19.03.1971 tarih ve
13783 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Lağım Mecrası İnşaası
Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik” hükümleri uyarınca
sızdırmasız fosseptikte biriktirildikten sonra ücreti mukabilinde vidanjörle çektirilecektir.
Vidanjör ile çekilecek atıksular İlgili Belediyesi’nin kanalizasyon sistemine deşarj
edilecektir. Bu konu ile ilgili olarak Belediyeden izin yazısı inşaata başlamadan önce
alınacaktır. ‘’Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nin 32. maddesi gereği’’ atıksu yönetimiyle
yapılacak protokol ve vidanjörle atıksu bertarafı sonucunda alınan belgeler denetimler
sırasında görevlilere beyan etmek üzere 5 (beş) yıl süre ile saklanacaktır. Atıksuların
biriktirileceği fosseptik alanı 25 m2 olup şantiye alanı içerisinde konuşlandırılacaktır.
Fosseptik Planı ise Ek-12’de verilmiştir.
Oluşacak atık suların bertarafında ayrıca 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile
değişikliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayı ile değişikliği yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nin 32. maddesi son paragrafında “Evsel atık
sularını sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplayan ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı
tesislerine veren atıksu kaynakları, atıksu yönetimleriyle yaptıkları protokolü ve vidanjörle
atıksu bertarafı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklamak ve denetimler
sırasında görevlilere beyan etmek zorundadırlar.” hükmüne yer verilmektedir. Buna göre
fosseptikte biriktirilecek atıksu % 80 doluluk oranına ulaştığında vidanjörle çektirilecektir.
Vidanjör ile çekilecek atıksular Belediye tarafından alınacaktır. Vidanjör ile çekilecek
atıksular Belediye’nin kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Bu konu ile ilgili olarak
183
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
ilgili Belediyeden izin yazısı inşaata başlamadan önce alınacaktır. ‘’Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği’nin 32. maddesi gereği’’ atıksu yönetimiyle yapılacak protokol ve vidanjörle
atıksu bertarafı sonucunda alınan belgeler denetimler sırasında görevlilere beyan etmek
üzere 5 (beş) yıl süre ile saklanacaktır. Dolayısıyla ilgili belgeler İl Çevre ve Şehircilik
Müdürlüğü’ne ibraz edilmek üzere saklanacak olup bu husus yatırımcı firma
taahhüdündedir.
2. İnşaat Çalışmalarında Su Kullanımı
Projenin inşaat faaliyetlerinde kullanılmak üzere alanda kırma-eleme-yıkama tesisi
ve beton santrali kurulmayacaktır.
Proje alanında ve kullanılacak yollarda tozumayı önlemek için arazöz ile
nemlendirme işlemi yapılacak olup mevsim şartlarına göre yapılacak işlemde yaklaşık
günlük 30 m3 su kullanılacaktır. Bu su toprak bünyesinde kalacağından herhangi bir atıksu
oluşumu olmayacaktır.
İnşaat çalışmaları sırasında gerekli olacak kullanma suyu Ersiz deresi suyundan
karşılanacaktır. Yüzey suyunun kullanılması ile ilgili olarak gerekli izinler ilgili kurum ve
kuruluşlardan alınacaktır.
V.1.18 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana
Gelecek Katı Atıkların Cins Ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere Taşınacakları Veya
Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Bertaraf Şekilleri
1- Evsel Katı Atık
Faaliyetin inşaat aşamasında 70 kişinin çalışması planlanmaktadır. Proje
kapsamında inşaat sırasında çalışacak personel şantiye alanında kalacaktır. Türkiye
İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre Türkiye’de kişi başına üretilen ortalama çöp
miktarı 1,34 kg/gündür. Bir kişinin günde ürettiği katı atık miktarı 1,34 kg/gün alındığında;
oluşacak toplam evsel katı atık miktarı,
1,34 kg/gün-kişi x 70 kişi = 93,8 kg/gün olacaktır.
İnşaat aşamalarında personelden kaynaklanacak evsel katı atıklar özellikle organik
kökenli (yemek artıkları vb.) atıklar olup bu atıklar, şantiye alanında sızdırmaz özellikli,
ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecektir. Katı atıklar, ücreti karşılığında ilgili Belediye
tarafından alınacaktır.
Proje kapsamında oluşacak katı atıkların (yemek artığı, vb.) 14.03.1991 tarihli ve
20814 sayılı “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” Madde 18’de belirtildiği gibi denizlere,
göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda
çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne
ve bu Yönetmelikte; 03.04.1991 tarih ve 20834 sayılı Resmi Gazete’de 22.02.1992 tarih
ve 21150 sayılı Resmi Gazete’de, 02.11.1994 tarih ve 22099 sayılı Resmi Gazete’de,
15.09.1998 tarih ve 23464 sayılı Resmi Gazete’de, 18.08.1999 tarih ve 23790 sayılı
Resmi Gazete’de, 29.04.2000 tarih ve 24034 sayılı Resmi Gazete’de, 25.04.2002 tarih ve
24736 sayılı Resmi Gazete’de, 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete’de yapılan
değişikliklere uygun olarak hareket edilecektir.
Bu nedenle inşaat alanında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar çevreyi olumsuz
yönde etkilemeyecektir. Proje sahibi tarafından inşaat dönemlerinde oluşacak evsel
atıkların alımı için ilgili belediyeye gerekli başvurular yapılacaktır.
184
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
2- Ambalaj Atıkları ve İnşaat Atıkları
Faaliyet kapsamında işçilerin su, gıda vb. tüketimi sonucu oluşacak kağıt, cam,
plastik ve metal kutular gibi ambalaj atıkları miktarı, Türkiye genelinde oluşan katı atıkların
%15 (www.cevko.org.tr) ni teşkil eden ambalaj atıkları oranı baz alınarak hesaplanmıştır.
İnşaat çalışmaları esnasında işçilerin su, meyve suyu, vb. gıda tüketimlerinden
kaynaklanacak kâğıt, cam, plastik ve metal kutular gibi ambalaj atıkları Türkiye genelinde
oluşan katı atıkların %15’ ni teşkil eden ambalaj atıkları oranı baz alındığında, oluşan 93,8
kg/gün evsel katı atık içerisinde ~14,07 kg/gün ambalaj atığı oluşacağı tahmin
edilmektedir. Oluşacak ambalaj atıkları diğer atıklardan ayrı şekilde biriktirilecektir.
Ayrıca arazi hazırlama ve inşaat çalışmalarından ise parça demir, çelik, sac,
ambalaj malzemesi ve benzeri katı atıklar oluşacak olup, bu atıkların miktarı değişiklik
göstereceğinden bir miktar belirlenememektedir. Arazi hazırlık çalışmaları esnasında
meydana gelecek olan demir, çelik, sac vb. metal parçaları şantiye alanı içerisinde
kurulacak, taban sızdırmazlığı sağlanmış ve üzerinde sundurma yapı bulunan bir alanda
muhafaza edilecektir.
Tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan bu atıklar (kağıt, şişe, cam,
plastik ve metal kutular v.b.) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan ve 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı değişikliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537
sayılı değişikliği yayımlanmış olan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği“nin ilgili
hükümlerine göre tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak şantiye alanında
ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımını sağlamak için lisanslı bertaraf tesislerine
gönderilmesi sağlanacaktır.
3- Tıbbi Atıklar ve Tehlikeli Atıklar
Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında çalışacak kişilerin sağlık
sorunlarına müdahale etmek amacıyla yapılacak yataksız, ayakta tedavi amaçlı revir
ünitesi kurulacaktır. Revir ünitesinde oluşacak atıkların miktarı tam olarak
belirlenememekle birlikte çok az miktarda olması tahmin edilmektedir. Revir ünitesinde
oluşması muhtemel tüm tıbbi atıklar; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya
dayanıklı; orijinal orta yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikişli ve
körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma
kapasiteli, üzerinde görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde “Uluslararası Biyotehlike”
amblemi ile “DİKKAT TIBBİ ATIK” ibaresini taşıyan kırmızı renkli plastik torbalara
konulacaktır. Torbalar en fazla ¾ oranında doldurularak ağızları sıkıca bağlanacak ve
gerekli görüldüğü hallerde her bir torba yine aynı özelliklere sahip diğer bir torbaya
konularak kesin sızdırmazlık sağlanacaktır. Kesici ve delici özelliği olan atıklar ise diğer
tıbbi atıklardan ayrı olarak delinmeye, yırtılmaya, kırılmaya ve patlamaya dayanıklı, su
geçirmez ve sızdırmaz, açılması ve karıştırılması mümkün olmayan, üzerinde
“Uluslararası Biyotehlike” amblemi ile “DİKKAT! KESİCİ ve DELİCİ TIBBİ ATIK” ibaresi
taşıyan plastik veya aynı özelliklere sahip lamine kartondan yapılmış kutu veya
konteynerler içinde toplanacaktır. Bu biriktirme kapları, en fazla ¾ oranında doldurulacak
ve ağızları kapatılarak kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Kesici-delici atık kapları
dolduktan sonra kesinlikle sıkıştırılmayacak, açılmayacak, boşaltılmayacak ve geri
kazanılmayacaktır.
Proje kapsamında oluşabilecek tibbi atıklar, “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
kapsamında şantiyede geçici olarak depolanacak ve yönetmelik doğrultusunda bertaraf
tesisine verilerek bertarafı sağlanacaktır.
185
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şantiye içerisinde oluşması muhtemel tıbbi atıkların geçici olarak depolanması,
taşınması ve bertaraf edilmesi aşamalarında 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerinde belirtilen yükümlülüklere uygun olarak
hareket edilecektir.
Ayrıca ciddi tıbbi müdahale gerektiren durumlarda ilçe merkezine ulaşım için bir
araç şantiye alanında sürekli bulundurulacaktır.
Proje Sahası’nda çalışacak çeşitli iş makinelerinin bakım-onarım ve yağlama
işlemleri sırasında çıkabilecek filtre, yağlı üstübü, kontamine varil ve eldiven, boş yağ ve
boya tenekeleri vb. atıkların olması durumunda ise bu atıklar diğer atıklardan ayrı olarak
toplanarak şantiye alanında biriktirilecektir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında
oluşması muhtemel tehlikeli atıklar 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde belirtildiği üzere,
sürekli kapalı olacak şekilde ve kimyasal reaksiyona uğramamasını sağlayarak geçici
olarak depolayacaktır. Geçici olarak depolanan tehlikeli atıklar daha sonra Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı tarafından lisans almış firmalara teslim edilerek bertaraf edilmesi
sağlanacaktır. Bu kapsamda oluşacak tehlikeli atıkların geçici depolanması, taşınması ve
bertarafı süresince lisanslı araçlar kullanılacak olup, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne
uygun olarak hareket edilecektir.
4- Atık Yağlar ve Akümülatörler, Ömrünü Tamamlamış Lastikler
Proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde
yaptırılacak olup yakıt ikmalleri, proje güzergahına yakın bölgelerde yer alan ruhsatlı
akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır.
Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının şantiye içerisinde yapıldığı
zamanlarda herhangi bir atık yağın ortaya çıkması durumunda, söz konusu yağın toprağa
ve/veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir
kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (değişikliği 31/7/2009 tarih ve 27305
sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”)
kapsamında lisans almış geri kazanım firmasına sözleşme dahilinde verilecektir. Araçların
tesis içerisinde bakım ve onarımları yapılması durumunda; şantiye alanı içerisinde taban
sızdırmazlığı sağlanmış ve üzeri sundurma yapı ile kapatılmış alanda yapılacak olup,
yapılacak çalışmalar esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş
Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
İnşaat aşamasında toplamda 13 adet iş makinesi kullanılması planlandığından her
bir iş makine için ortalama 5 litre yağ kapasitesi olduğu ve çalışma yoğunluğu da dikkate
alınarak bu yağın ortalama ayda bir değiştiği kabulleri ile tahmini bir yaklaşımla aşağıdaki
hesaplama yapılmıştır:
Atık yağ miktarı = 13 x 5 x 1 ( aylık değişim sayısı ) = 65 lt aylık atık yağ miktarı
oluşumu söz konusu olabilecektir.
186
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Ayrıca projede kullanılacak olan araçların bakım ve onarımlarının faaliyet alanı
içerisinde yapılması durumunda, ortaya çıkması muhtemel atık aküler, 31.08.2004 tarih ve
25569 Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü
Yönetmeliği ve 03.03.2005 tarih ve 25744 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği’ndeki değişiklik hükümleri
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Revize) doğrultusunda proje alanı içerisinde taban
sızdırmazlığı sağlanmış, kapalı bir ortamda muhafaza edilecek ve lisans almış geri
kazanım firmasına verilmek sureti ile bertarafı sağlanacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasınca kullanılacak olan araçlardan kaynaklı
kullanılmış araç lastikleri meydana gelebilecektir. Proje alanı içinde oluşması muhtemel
ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanım firmasına verilmesi sağlanacak olup, bu
kapsamda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
5- Bitkisel Atık Yağ
İnşaat aşamasında çalışacak personelin yemek ihtiyacı şantiye alanında
bulunacak yemekhaneden sağlanacaktır. Yemeklerin dışardan hazır temin edilmemesi
durumunda yemekhanede yemeklerin hazırlanılması durumu göz önüne alınaraktan yıllık
atık yağ miktarı yaklaşık olarak = 1 kg/gün yağ x 360 gün [( 30 gün/ay*12ay/yıl) yıllık
çalışma süresi )] = 360 kg/yıl olacaktır. Bu durumda yemekhanede oluşacak bitkisel atık
yağların bertarafında 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” ile 30.03.2010 tarih ve 27537
sayılı “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Bitkisel atık yağlar diğer atık
madde ve çöplerden ayrı olarak biriktirilecektir. Oluşacak bitkisel atık yağların biriktirilmesi
için sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteynır veya tank gibi
toplama kapları kullanılarak lisanslı taşıyıcılarla lisanslı geri kazanım veya bertaraf
tesislerine gönderilecektir.
6- Hafriyat Atıkları
Proje kapsamında yer alan tesislerin inşaatı öncesinde arazinin hazırlanması ve
temel kazı çalışmaları yapılacaktır. Yapılacak çalışmalar neticesinde oluşacak hafriyat
miktarı 97.500 m3’dür.
Proje kapsamında kazı çalışmaları sırasında açığa çıkacak malzemenin
sökülmesi, yüklenmesi, boşatılması, taşınması ve araçların saha içerisindeki hareketleri
sırasında toz oluşumu meydana gelecektir. Kazı ve dolgu işleri sırasında ortaya çıkacak
tozun azaltılması için arazözle periyodik olarak spreyleme yapılacaktır.
Proje kapsamında yapılacak işlerde çıkacak hafriyat tekrar dolguda ve arazi
düzenlenmesinde rehabilitasyon çalışmaları kapsamında değerlendirilerek kullanılacaktır.
Tüm hafriyat proje kapsamında değerlendirilecektir ancak olası hafriyat atığının kalması
durumunda ilgili harçların Kılıçkaya Belediyesine yatırılması şartıyla Belediyenin
göstereceği yerlere hafriyat atığının aktarılması sağlanacaktır.
Arazisinin hazırlanması ve inşaat aşamasında oluşacak hafriyat toprağı
koordinatları verilen kazı fazlası malzeme alanlanında geçici olarak depolanacaktır. Bu
kapsamda tüm hafriyat çalışmalarında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği”ndeki hususlara dikkat edilecektir. Kazı fazlası malzeme alanları için kullanım
izini ilgili idaresinden alınacaktır.
187
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kazı fazlası malzeme alanı ile ilgili olarak ilgili kurumlardan izin alınacak ve
çalışmalar esnasında şevlerden aşağı malzeme kesinlikle dökülmeyecektir. Projenin
orman sayılan alanlardan geçtiği yerlede kazı fazlası malzeme alanı olarak toprakça fakir,
taşlık kayalık alanların seçilmesine özen gösterilecek, mümkünmertebe ağaç kesiminden
kaçınılacak , orman sayılan alanlardaizne konu edilecek tesislerin inşaası esnasında
çıkan kazı fazlası malzemelerin depolanması izne konu edilecek tesisler dışından
kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir.
Depo alanı, dere yatağını bozmayacak, derede yön değişikliği yapmayacak şekilde
uygun yere yapılacaktır. Hafriyatın çevreye dağılmadan düzenli depo edilmesi
sağlanacaktır. Hafriyat çalışmaları esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır.
DSİ Genel Müdürlüğünün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış
koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere
yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması ve doğal
hayatın devamlılığı için gerekli su miktarının bırakılması ve kontrollerinin yapılması
yatırımcı firma taahhüdü altındadır.
Yapılması planlanan faaliyet içinde malzeme ocağı bulunmadığından patlatma
işlemi sadece proje kapsamında tünel inşaatı sırasında olacaktır. Bunun dışında hafriyat
çalışmalarının yapılacağı alanlarda iş makinelerinin kayaları kırarak parçalamasının
mümkün olmadığı zeminlerle karşılaşılması durumunda, malzemeyi gevşetmek amacı
kontrollü patlatma çalışmaları yapılabilecektir.
Parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde nakledilmesi ve kullanılması,
faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı
Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül
1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı
Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması,
Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına İlişkin
Tüzük'te belirtilen esaslara uygun olarak yapılacaktır.
Hafriyat çalışmalarında patlayıcı madde kullanılması planlanan alanlar için, Su
Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sularla
ilgili kirletme yasakları başlığı 17,18 ve 19. maddelerinde belirtilen koruma alanları dışında
yönetmelikte belirtilen hususlara uygun olarak çalışmalar yapılacaktır.
Ayrıca; projenin tüm aşamalarında 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ‘’Dere Yatakları ve Taşkınlar İle İlgili (2006/27)’’
Başbakanlık Genelgesi’ne uygun olarak hareket edilecektir.
ÇED Raporu Ek-3’de verilen 1/25.000 ölçekli topoğrafik haritada kazı fazlası depo
alanı gösterilmiş olup uygun ve düzgün şekilde bertarafın ve depolamanın yapılması
yatırımcı firma taahhüdü altındadır.
Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek
her türlü katı atık için Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve ve Başbakanlık Genelgesi ve
ilgili diğer mevzuata uyulması yatırımcı firma tarafından sağlanacaktır.
188
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.1.19 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak
İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları Ve Seviyesi,
Kümülatif Değerler
Atahes Müş.Müh.Enj.San.ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan Aydın
Regülatörü ve HES Projesinin inşaat aşamasında oluşacak gürültü; kullanılacak iş
makineleri ve ekipmanlardan kaynaklanacaktır.
İnşaat aşamasında eşdeğer gürültü seviyesinin belirlenmesi için gerekli olan
araçların dış gürültü seviyeleri ile ilgili olarak; Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca hazırlanan
“Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle
İlgili Yönetmelik” esas alınmıştır. Ses Gücü Düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 109: Ses Gücü Düzeyleri
Net kurulu güç
Müsaade edilen ses gücü
seviyesi
P (kW),
dB/1 pW
Elektrik gücü
1
Pel ( ) (kW),
Teçhizatın Tipi
3 Temmuz
2004’den
itibaren
3 Ocak
2006’dan
itibaren
I. Safha
II. Safha
P≤8
108
105( )
8 < P ≤ 70
109
106( )
P > 70
89 + 11 log P
86 + 11 log P( )
P ≤ 55
106
103( )
P > 55
87 + 11 log P
84 + 11 log P( )
P ≤ 55
104
101( )( )
P > 55
85 + 11 log P
82 + 11 log
2 3
P( )( )
P ≤ 15
96
93
P > 15
83 + 11 log P
80 + 11 log P
Uygulama kütlesi
m (kg),
Kesme genişliği L
(cm)
Sıkıştırma makineleri (titreşimli silindirler, titreştirici
levhalar, titreşimli çekiçler)
Paletli dozerler, paletli yükleyiciler, paletli kazıcı
yükleyiciler
Tekerlekli dozerler, tekerlekli yükleyiciler, tekerlekli
kazıcı-yükleyiciler, damperli kamyonlar, greyderler,
yükleyici tipli toprak doldurmalı sıkıştırıcılar, içten
yanmalı motor tahrikli karşı ağırlıklı hidrolik
kaldırmalı kamyonlar, hareketli vinçler, sıkıştırma
makineleri (titreşimsiz silindirler), kaldırım perdah
makineleri, hidrolik güç oluşturma makineleri
Kazıcılar, eşya taşımak için yük asansörleri, yapı
(konstrüksiyon) vinçleri, motorlu çapalama
makineleri
Elle tutulan beton kırıcıları ve deliciler
2
2
2
2
2
2
50< L ≤ 70
100
70< L ≤ 120
100
98
L > 120
105
103
3
98
(2)
(2)
m < 55
107
105
15< m < 30
94 + 11 log m
92 + 11 log m
m > 30
96 + 11 log m
94 + 11 log m
Kaynak: Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile
ilgili Yönetmelik
Proje alanındaki inşaat çalışmaları kapsamında gürültüye neden olabilecek
makine, ekipmanlar ve özellikleri ile bu araçlardan kaynaklanacak ortalama ses basınç
189
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
seviyeleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. İş makinelerinin ve ekipmanlarının çalışma
koşulları belli olmadığından hepsinin aynı anda çalışma durumuna göre eş değer gürültü
düzeyi hesaplanmıştır.
Tablo 110: Kullanılacak Makialara Ait Eş Değer Gürültü Düzeyleri
Proje Alanında
Kullanılacak İş
Makineleri
Adet
Motor Gücü
(HP)
Motor Gücü
(kW)
Ses Gücü
Düzeyi (dB)
Toplam Ses
Gücü Düzeyi
(dB)
Ekskavatör
2 Adet
170
126,82
105
108
Kamyon
3 Adet
150
111,9
105
109
Arazöz
1 Adet
150
111,9
105
105
Greyder
1 Adet
170
126,82
105
105
Dozer
1 Adet
150
111,9
105
105
Silindir
1 Adet
110
82,06
103
103
Mikser
2 Adet
150
111,9
105
108
L. Yükleyici
2 Adet
220
164,12
106
109
Jeneratör
1 Adet
150
111,9
105
105
Kaynak Makinesi
1 Adet
13
9,698
93
93
* Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile ilgili
yönetmelik 2000/14 AT)
** Prof. Dr. H. Nevzat Özgüven, Gürültü Kontrolü (Endüstriyel ve Çevre Gürültüsü)
İnşaat aşamasında oluşan eş değer gürültü düzeyinin hesaplanmasında aşağıdaki
formül kullanılmıştır. Formüle göre eş değer gürültü düzeyinin veya toplam ses basıncı
düzeyinin hesaplanabilmesi için yukarıdaki tabloda ses gücü düzeyleri verilen
ekipmanların aynı anda çalışma durumuna bağlı olarak aşağıdaki formüle göre toplam ses
gücü düzeyinin hesaplanması sağlanmıştır.
Eş değer gürültü düzeyi= Leq = (Toplam Ses Basıncı Düzeyi= Lpt)
LWT
1 n Lwi /10
10
= 10 Logn( i 1
)
Daha sonra aşağıdaki formül yardımıyla değişik uzaklıklardaki toplam gürültü
seviyesi hesaplanmıştır. Kaynakların tamamından oluşacak toplam ses gücü düzeyi
bulunduktan sonra, oluşan bu ses gücü düzeyinin r uzaklıkta yaratacağı toplam ses
basınç düzeyi (LPT) aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmıştır.
LPT = LWT + 10 Log (Q/A)
A = 4  r2
Q= yönelme katsayısı
(Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresek dağılımı, Q=1)
r = Kaynaktan uzaklık (m)
Lw= Ses gücü düzeyi
Lp= Ses basınç düzeyi
LPT = Tüm iş makinelerinden r mesafede oluşan toplam ses basınç düzeyi
Aatm = 7,4 x 10-8 x f2 x r / Φ
ynaktan uzaklık (m)
Φ = HavAatm = Atmosferik rötuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dBA)
f = İletilen sesin frekansı (50-4000 Hz aralığı)
190
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
r = Kaanın bağıl (nispi) nemi (% 65,4)
Ses (gürültü) düzeyinin hesabı ise, aşağıdaki formülün yardımıyla yapılmıştır.
L = Lpt - Aatm+DF
L = Ses (gürültü) düzeyi (dBA),
DF = Düzeltme faktörü
Dört farklı frekans için hesaplanan değişik mesafelerdeki ses (gürültü) düzeylerinin
logaritmik olarak toplamından, toplam ses (gürültü) düzeyi hesaplanmıştır. Gürültünün
mesafelere göre dağılımı tablo ve şekilde aşağıda verilmiştir.
Tablo 111: Proje Alanında Gürültünün Mesafelere göre Dağılımı
r(m)
LPT
(dB)
Aatm
f=500
DF
f=500
L(dB) Aatm
f=500 f=1000
DF
L(dB)
Aatm
f=1000 f=1000 f=2000
1
106
0,00
-3,2
103
0,00
0
106
0,00
1,2
107
0,02
1
107
112
10
86
0,00
-3,2
83
0,01
0
86
0,05
1,2
87
0,19
1
87
92
25
78
0,01
-3,2
75
0,03
0
78
0,12
1,2
79
0,48
1
79
84
50
72
0,01
-3,2
69
0,06
0
72
0,24
1,2
73
0,95
1
72
78
100
66
0,03
-3,2
63
0,12
0
66
0,48
1,2
67
1,91
1
65
71
200
60
0,06
-3,2
57
0,24
0
60
0,95
1,2
60
3,82
1
57
65
300
56
0,09
-3,2
53
0,36
0
56
1,43
1,2
56
5,73
1
52
61
400
54
0,12
-3,2
51
0,48
0
53
1,91
1,2
53
7,64
1
47
58
500
52
0,15
-3,2
49
0,60
0
51
2,39
1,2
51
9,55
1
43
56
600
50
0,18
-3,2
47
0,72
0
50
2,86
1,2
49
11,46
1
40
54
700
49
0,21
-3,2
46
0,84
0
48
3,34
1,2
47
13,37
1
37
52
800
48
0,24
-3,2
44
0,95
0
47
3,82
1,2
45
15,28
1
34
51
900
47
0,27
-3,2
43
1,07
0
46
4,30
1,2
44
17,19
1
31
49
1000
46
0,30
-3,2
42
1,19
0
45
4,77
1,2
42
19,10
1
28
48
191
DF
L(dB)
Aatm
f=2000 f=2000 f=4000
DF
L(dB)
f=4000 f=4000
LT
(dB)
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 41: İnşaat Aşamaısnda Mesafelere Göre Gürültü Dağılım Grafiği
İnşaat aşamasında kullanılacak iş makineleri 500-4000 Hz arasında çalışmakta
olup, düzeltme faktörü aşağıda tabloda verilmiştir.
Tablo 112: Düzeltme Faktörü
Merkez Frekans (Hz)
Düzeltme Faktörü
500
-3,2
1.000
0,0
2.000
+1,2
4000
+1,0
Tablo 113: Proje Yapılarının Yerleşim Alanlarına Uzaklıkları
ÜNİTE
ENYAKIN YERLEŞİM BİRİMİ
MESAFE (m)
YÖNÜ
İmamoğlu Mahallesi
120
Kuzey
Erbaş Mahallesi
125
Güney Doğu
Yükleme Havuzu
İmamoğlu Mahallesi
1.586
Güney Doğu
Cebri Boru
Kirazlı Mahallesi
900
Aydın HES
Regülatör
Santral
İmamoğlu Mahallesi
Kirazlı Mahallesi
800
Kuzey Doğu
Doğu
Kuzey Doğu
Kuzey Doğu
Şantiye Sahası
Kirazlı Mahallesi
810
Kuzey Doğu
Kazı Depo Sahası 1
Kirazlı Mahallesi
İmamoğlu Mahallesi
1.100
Kuzey Doğu
810
Güney Doğu
500
Güney Doğu
İletim Hattı
Kazı Depo Sahası 2
Kazı Depo Sahası 3
İmamoğlu Mahallesi
192
250
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde yapılan hesaplamalar sonucunda, 110 m
den itibaren 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı (27.04.2011/27917 değişiklik) Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve
Yönetimi Yönetmeliği” Ek-VII Tablo 5’de belirtilen 70 dBA’lık sınır değerin altına
inilmektedir. Proje alanına en yakın yerleşim Regülatör sahasının kuzeyinde bulunan
İmamoğlu mahallesi olup buradaki en yakın evin kuşuçuşu mesafesi yaklaşık 120
metredir. Proje alanına en yakın yerleşime ait evin mesafesi göz önüne alındığında,
oluşacak gürültü olumsuz yönde etki yaratacak düzeyde olmayacaktır.
Projenin inşaat aşamasında proje alanında oluşacak gürültü ve buna bağlı yapılan
hesaplamalarda, tüm araçların aynı anda ve aynı yerde çalışmaları kabul edilerek
yapıldığından, oluşacak olan gürültü daha da düşük olacaktır. Ayrıca yapılan
hesaplamalarda arazinin topoğrafyası dikkate alınmamış olup, bu kapsamda gürültüyü
absorbe edecek bitki örtüsü gibi yapılar da hesaplamalara dahil edilmemiş, kaynak ile alıcı
arasında düz bir zemin olduğu kabulü yapılmıştır.
Gürültü konusunda 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği
Yönetmeliği”nin ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı yönetmeliğin ilgili
maddeleri’nde belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için
kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve belirtilen hükümlere
uyulacaktır.
V.1.20 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine
Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve
Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği
Aydın Regülatörü ve HES Projesi kapsamında arazi hazırlama ve inşaat
çalışmalarında toplam 70 kişi çalışacaktır.
Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel öncelikli olarak bölgeden temin
edilecektir. Yöre halkından faydalanılacak olması istihdamı artıracak ve işsizliğin belli
ölçüde azalması sağlanacaktır.
İnşaat aşamasında çalışacak personelin ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için santral
yeri yakınında bir alanda şantiye tesisi kurulacaktır. Proje kapsamında çalışacak
personelin ihtiyacını karşılayacak şantiye binaları prefabrik yapıtlar olacak olup herhangi
bir hafriyat oluşumu söz konusu olmayacaktır.
1/25.000 ölçekli Topoğrafik Harita’da yeri işli olan şantiye sahalarınının yaklaşık
alanı 19.200 m2 olup şantiye alanına ait koordinatları aşağıda verilmiştir.
Tablo 114: Şantiye Sahası Koordinatları
PROJE ÜNİTE
YERLERİ
ŞANTİYE SAHASI
Datum: ED-50
Türü: UTM
D.O.M.: 39
0
Ölçek Faktörü: 6 lik
Y
X
Datum: WGS-84
Türü: Coğrafik
D.O.M.:
Ölçek Faktörü
Enlem
Boylam
1
706160.000
4512110.000
40,7325452
41,4411024
2
706400.000
4512110.000
40,7324851
41,4439421
3
706160.000
4512030.000
40,7318251
41,4410761
4
706400.000
4512030.000
40,7317650
19.200 m2
41,4439157
ALAN
193
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje kapsamında çalışacak personelin sosyal ihtiyaçları olan barınma, dinlenme,
yemekhane vb. ihtiyaçları kurulacak şantiye alanında yer alan sosyal tesislerden
sağlanacaktır. Ayrıca ihtiyaç duyulması halinde teknik ya da sosyal ihtiyaçlar, proje alanı
yakınında yer alan Kılıçkaya Beldesinden de temin edilebilecektir.
Söz konusu projede inşaat aşamasının bitimine müteakip şantiye binası sökülüp
ilgili prefabrik yapılar yatırımcı firmaya ait başka bir alana taşınacaktır. Daha sonra arazi
rehabilitasyon çalışmaları kapsamında eski haline getirilecektir. Proje kapsamında mevcut
yollar kullanılacağı için şantiye yollarının kapatılması söz konusu olmayacaktır. Ancak
inşaat aşamalarında yollara verilmiş bir tahribat olması halinde bu yollar iyileştirilecek ve
alan terk edilecektir. Bu husulara uymak yatırımcı firma taahhüdünde yer almaktadır.
V.1.21 Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Süren
İşlerden, İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, Sağlık koruma
Bandı Mesafesi, Bu Konularda Uyulması Gerekn Tüzük ve Yönetmelikler,
Projenin inşaat aşamasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek
kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskleri arasında meydana
gelebilecek insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli işler, hemen her inşaat
çalışmasında meydana gelmesi muhtemel yaralanma, şantiye içi trafik kazaları, insan
düşmesi, iş makineleri kazaları vb. olaylardır.
Proje kapsamında hafriyat çalışmalarının yapılacağı alanlarda kayaların kırılarak
parçalanmasının mümkün olmadığı zeminlerde de, kontrollü patlatma ile hafriyat
çalışmaları yapılabilecektir.
Oluşabilecek iş kazalarının en aza indirilmesi için kalifiye eleman çalıştırılmasına
ve çalışanların iş kazaları konusunda eğitilmesi yoluna gidilecektir. Şantiye alanında ve
çalışma alanlarında iş kazalarının önlenmesi için uyarıcı levhalar konulacak ve çalışanlara
koruyucu ekipmanlar verilecektir.
Gevşetme patlatması için sadece gerekli miktarda patlayıcı temin edilecek olup,
patlayıcı depolaması yapılmayacaktır. Patlayıcı maddelerin kullanımı sırasında bu konuda
eğitim almış ve yeterlik belgesine sahip kişiler çalıştırılacaktır.
Patlatma yapılmadan, öncesinde patlatmanın yapılacağı günün ve saatin;
yakındaki yerleşimlere bildirilmesi sağlanacaktır. Bu kapsamda patlatma yapılacak gün ve
saat anons ve duyuru yöntemleriyle, yöre sakinlerine iletilecektir. Bu yükümlülüğü yerine
getirmek yatırımcı firma taahhüdünde bulunmaktadır.
Yapılacak patlatmalar, milisaniye gecikmeli kapsül kullanılarak yapılacak ve yer
sarsıntısının oldukça düşük olması sağlanacaktır.
İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir
şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan
"Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde
Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük" hükümleri ile 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı
Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan (Değişik: 4/5/1999 - 99/12746 K.,
14/5/2001 -2001/2443 K., 28/10/2004-2004/8057 K.) "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı
Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması,
Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına İlişkin
Tüzük” hükümlerine uygun olarak yapılacaktır.
194
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Faaliyetin insan sağlığı açısından tehlikeli olacak patlatma işlemi sırasında sahada
personel bulundurulmayacak, patlatma sonrası gerekli kontroller yapıldıktan sonra kazı
işlemi yapılacaktır. İş makinelerinin kullanımı sırasında da makinelerin yakınına
yaklaşılmasına izin verilmeyecek, sahaya vatandaşların girmesini engelleyici uyarıcı ikaz
levhaları asılacaktır. İnşaat işlemleri sırasında işçilerin baret, kulaklık, gözlük vb. kişisel
koruyucu aletleri kullanmaları faaliyet sahibi tarafından sağlanacak ve bu ekipmanın
kullanılması zorunlu tutulacaktır. Kullanılacak araçlara proje süresince periyodik olarak
teknik kontrol ve bakım yapılacaktır.
İnşaat çalışmalarında iş kazalarına karşı 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı
olarak çıkartılmış olan " İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili Tüzük ve Yönetmeliği " ilgili
maddelerinin hükümlerine uyulacaktır. Bunun dışında yürürlükteki yönetmelik ve
mevzuatlara uygun bir işyeri güvenliği ve kaza önleme planı hazırlanarak uygulamaya
konulacaktır.
İşçilerin sağlığı açısından en büyük potansiyel tehlike ise iş gücünde görülebilecek
bulaşıcı hastalıklardır. Söz konusu durumu asgariye indirmek için işçiler periyodik olarak
muayeneden geçirilecektir. Önemli hastalık ve yaralanmalarda Yusufeli İlçesinde bulunan
hastane imkanlarından faydalanılacaktır.
Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında şantiye alanında sağlık sorunlarına
müdahale etmek amacıyla yapılacak yataksız, ayakta tedavi amaçlı revir ünitesi
kurulacaktır. Revirden kaynaklı tıbbi atıklar ve muhtemel kazalar sırasında oluşabilecek
tıbbi atıklar, diğer atıklarla karıştırılmadan şantiyede geçici olarak depolanacak ve
yönetmelik doğrultusunda bertaraf tesisine verilerek bertarafı sağlanacaktır.
Şantiye içerisinde oluşması muhtemel tıbbi atıkların geçici olarak depolanması,
taşınması ve bertaraf edilmesi aşamalarında 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerinde belirtilen yükümlülüklere uygun olarak
hareket edilecektir.
İnşaatta çalıştırılacak personele yangınla mücadele, ilk yardım gibi konularda
eğitimler düzenlenecektir. Tesiste olası bir yangın durumuna müdahale etmek amacıyla
koşullandırılmış yangınla mücadele ekipmanları bulunacaktır.
Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyonun kaybına bağlı iş
kazalarının oluşması engellenecektir.
Yukarıdaki açıklamalara ilave olarak;
10 Haziran 2003 tarihli ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren İş Kanunu’na,
11 Ocak 1974 tarihli ve 14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne,
9 Aralık 2003 tarihli ve 25311 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne,
23 Aralık 2003 tarihli ve 25325 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği’ne,
195
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
11 Şubat 2004 tarihli ve 25370 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmeliği’ne,
07 Nisan 2004 tarih ve 25426 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çalışanların İş
Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği’ne,
23 Aralık 2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği’ne,
11 Şubat 2004 tarih ve 25370 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne,
uyulacaktır.
Acil Eylem Planı
Proje kapsamında iş güvenliği ve işçi sağlığını korumak amaçlı olarak hazırlanan
Acil Eylem Planı, doğal afet, yangın, sabotaj vb. gibi acil durumlarda işlerlik kazanacaktır.
Bu planda bulunması gereken unsurlar aşağıda sıralanmıştır.
- Acil eylem ekibinin (AEE) belirlenmesi,
- Acil eylem ekibinin görev tanımlarının yapılması,
- Acil eylem ekibinin içerisinde ast kademeler oluşturulması,
- AEE’nin ilgili kurum/kuruluşlar ve kendi içerisindeki koordinasyon konularının
belirlenmesi,
- AEE’nin ihtiyaç duyacağı hizmet (ulaştırma, levazım, ikmal, bakım vb) tahsis ve
protokollerin belirlenmesi,
- Acil eylem ekibinin içerisinde çalışacak ekibin günlük çalışma esaslarının
belirlenmesi. Acil Eylem Planı koordinasyon özellikleri aşağıda verilmiştir.
Şekil 42: Acil Eylem Planı
196
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde, projenin inşaat aşamasından başlayarak
işletme aşaması boyunca da kullanılacak olan Acil Eylem Planı, yüklenici firma tarafından
hazırlatılacak ve planda dikkate alınması ve belirlenmesi gerekli ana hususlar ile alınacak
önlemler belirlenecektir.
İnşaat aşamasında oluşacak atıkların ise ilgili bölümlerinde anlatıldığı üzere
bertarafları sağlanacak ve insan sağlığı ile çevre için riskli ve tehlikeli olmaları
önlenecektir.
V.1.22 Proje Alanında, Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak
Saha Düzenlemelerinin (Ağaçlandırmalar Ve/Veya Yeşil Alan Düzenlemeleri Vb.) Ne
Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı, Bunun İçi Seçilecek Bitki Ve Ağaç Türleri,
Aydın Regülatörü ve HES Projesinin amacı; bölge ekonomisine dolayısıyla ülke
ekonomisine maksimum ölçüde yararlı olmak için proje alanı içindeki su kaynağının en
ekonomik şekilde kullanılmasını sağlayacak bir çözüm üretmektir. Dolayısıyla enerji amacı
gereği düşünülen santral yapımı sırasında en az tahribatla su kaynağının kullanımı
sağlanacaktır.
Proje alanı orman arazisi niteliğindedir. İnşaat aşamasında hafriyat çalışmaları
sırasında yüzeyden sıyrılarak alınacak ve depo alanlanına geçici olarak depo edilecek
bitkisel toprak saha düzenlemesi ve peyzaj amacıyla kullanılacaktır. Ayrıca proje
kapsamında peyzaj amaçlı olarak, HES binasının olduğu yerlere doğal yapıya uygun
bitkiler dikilecek, bazı bölümler çimlendirilecektir.
Tesise dair tahsis talebi sırasında inşaat süresi boyunca kullanılacak alanların geri
iadeleri esnasında ve işletme süresince kullanılacak ancak ihtiyaç fazlası olanların
ağaçlandırılması peyzajının yapılması ve ağaçlandırmaya müsait hale getirilmesine
(Rehabilitasyon Projesi)
Bu kapsamda proje alanında, peyzaj üyeleri yaratmak veya diğer amaçlarla
yapılacak saha düzenlemeleri sırasında ihtiyaç durumuna göre bölge vejetasyonuna
uygun şekilde, ilgili Orman Bölge Müdürlüğü ve İşletme Şeflikleri denetiminde faaliyet
sahibi tarafından ağaçlandırma çalışmaları yapılabilmesi söz konusu olabilecektir.
Ağaçlandırma yapılması durumunda arazide kullanılabilecek türler ve yöreye özgü ağaçlar
olacaktır. Proje sahasına ait Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu Ek-11’de verilmiştir.
Mevzii İmar Plan çalışmaları ÇED sürecinden sonra yapılacak olup 24/06/2011
tarih onaylı Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000
ölçekli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) Ek-4’de sunulmuştur. Konu hakkında açıklamalara ise
Bölüm II.1.’de değinilmiştir.
V.1.23 Yer Altı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel
Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere)
Olabilecek Etkilerin Belirlenmesi
Söz konusu Aydın Regülatörü ve HES Projesinde, proje alanı içinde herhangi bir
amaçla koruma altına alınmış sit alanı bulunmamaktadır.
Proje alanı yakın çevresinde malzeme ocakları, beton santralleri ve kırma-elemeyıkama tesisleri bulunmamaktadır.
197
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Söz konusu proje alanı 4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında
Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangi bir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm
Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalmamaktadır.
Projenin yapım aşamasında herhangi bir kültür ve tabiat varlığına rastlanılması
durumunda çalışmalar derhal durdurularak en yakın Müze Müdürlüğüne veya Mülki İdare
Amirliğine, 5226-3386 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasanın 4.maddesi gereğince
haber verilecektir.
V.1.24 Diğer Özellikler
Bu bölüm altında açıklanacak başka bir husus bulunmamaktadır.
V.2
Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine
Etkileri Ve Alınacak Önlemler
V.2.1
Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri
Atahes Müş.Müh.Enr.San ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Doğu Karadeniz Bölgesinde,
Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde Ersiz Dere üzerinde “Aydın
Regülatörü ve HES Projesi”nin yapımı ve işletilmesi planlanmaktadır.
Proje kapsamında yer alan ana tesisler; regülatör, iletim borusu, yükleme havuzu,
cebri boru ve santral binasıdır.
Yapılması planlanan üniteler ile üretilecek mal ve/veya hizmet; regülatör ile
çevrilen ve iletim yapısı vasıtası ile santral binasına ulaştırılan suların, burada
türbinlenerek enerji üretimini yapacak olmasıdır.
Ayrıca faaliyet kapsamında çıkacak kazı malzemelerinin geçici depolanabilmesi
için kazı fazlası malzeme alanı ve çalışanların ihtiyaçlarını görebileceği şantiye alanı proje
kapsamında belirlenmiş olup yerleşimleri Ek-3’de verilen vaziyet planında gösterilmiştir.
Proje kapsamındaki tüm ünitelerin koordinatları, uydu ve fotoğraf görüntüleri Bölüm
II.’de verilmiştir.
Projenin İşletme Aşamasında Kullanılacak Ünitelerin Özellikleri
Aydın Regülatörü ve HES projesine ait ünitelerin teknik özellikleri ve kapasiteleri
aşağıda verilmiştir. Buna göre;
Aydın Regülatörü Ve Su Alma Yapısı
13.0 m uzunlukta, 2.0 m yüksekliğinde tirol tipi su alma yapısıyla Ersiz Deresinden
alınacak sular doğrudan iletim hattına iletilecektir. İletim hattına bağlanması “Coanda
Izgara” yapısı sayesinde mümkün olmakta ve bu ızgara ile 1.0 mm den büyük olan
parçacıkların tamamı ve 0.50 mm ile 1.0 mm arasındaki parçacıkların %90 ını nehirde
kalmaktadır. 1078.00 m talveg kotunda konuşlanacak regülatörün sağ sahilinde 0.80 m
genişlikte balık geçidi öngörülmüştür.
198
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İletim Borusu
Aydın regülâtörüyle çevrilen sular 2520 m uzunluğunda ve 1200 mm çaplı korige
boru şeklindeki iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilecektir. İletim borusu güzergahı
boyunca 6.50 m genişliğinde servis yolu olarak da kullanılabilecek platform açılacaktır.
Yükleme Havuzu
3.40 x 6.00 x 16.00 m ebadında olup suyu cebri boruya verecektir. Yükleme
havuzunun hacmi yaklaşık 200 m³’tür.
Cebri Boru
Yükleme havuzundan çıkışta eksen kotu: 1071.15 m olan iç çapı Ø850 mm çelik
borudan imal edilecek cebri borunun uzunluğu L=1685 m’dir. Cebri boru et kalınlığı 8-12
mm arası değişmektedir.
Santral Binası
Santral binası içinde iki adet yaty eksenli Pelton türbin olup, toplam kurulu gücü
4.90 MWe’dır. Türbin ve gerekli elektromekanik ekipman ihtiva eden santral binası
boyutları 15.00 x 35.00 m x m yaklaşık yüksekliği 11.00 m dir.
ENH (Enerji Nakil Hattı)
Aydın HES Enerji Nakil Hattı (ENH) Kılıçkaya Dağıtım Hattına bağlanacaktır.
Yaklaşık mesafesi 1.0 km dir.
PROJENİN KARAKTERİSTİKLERİ
Aydın Regülatörü
Drenaj alanı : 55.00 km2
Yıllık Ortalama Debi (Bent yeri) : 1.04 m3/sn
Proje Feyezan Debileri Q(100) : 27.42 m3/sn
Regülatör Tipi : Tirol Talveg Kotu : 1078.00 m
Eşik Kotu : 1080.00 m
Talvegden Yükseklik : 2.00 m
Kret Uzunluğu : 13.00 ızgara m
Su Alma Prizi Yeri : Sol Sahil
İletim Borusu
İletim Borusu Tipi : Korige Boru
İletim Borusu Boyu : 2520.00 m
İletim Borusu Çapı : 1.20 m
İletim Borusu Su Derinliği : 0.90 m
İletim Borusu Taban Eğimi : 0.0015 m
İletim Borusu Giriş Taban Kotu : 1077.40 m
İletim Borusu Çıkış Taban Kotu : 1073.62 m
Yükleme Havuzu
Yükleme Havuzu Boyu : 16.00 m
199
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Yükleme Havuzu Genişliği : 3.40 m
Yükleme Havuzu Su Derinliği : 4.88 m
Yükleme Havuzu Maks. Su Kotu : 1074.78 m
Yükleme Odası Normal Su Seviyesi : 1074.50 m
Yükleme Havuzu Hacmi : 200.00 m3
Cebri Boru
Cebri Boru Çapı : 0.85 m
Cebri Boru Uzunluğu : 1685.00 m
Cebri Boru Et Kalınlığı 8-12 mm
Santral Binası
Eni : 15.00 m
Boyu : 35.00 m
Yüksekliği : 11.00 m
Türbinler
Türbin Tipi : Pelton, yatay eksenli
Ünite Sayısı 2
Ünite Debisi : 0.90 m3/sn
Proje Brüt Düşü : 327.00 m
Kuyruk Suyu Seviyesi : 745.00 m
Net Düşü : 312.50 m
Unite Gücü : 2.45 MW
Verim : 0.91
Jeneratörler
Tipi : Yatay Eksenli, Senkron
Unite Adedi 2
Unite Gücü : 2750 kVA
2470 kW
Güç Faktörü : 0.90
Çıkış Gerilimi : 6.3 kV
Frekansı : 50.00 Hz
Ana Güç Transformatörleri
Tipi : 3 Fazlı, Harici, Yağlı
Ünite Gücü : 2750 kVA
Nominal Gerilimi : 6.3 / 33.0 kV
Bağlantı Şekli : YNd5
Soğutma : ONAN/ONAF
Verim : 0.99
İç İhtiyaç Transformatörü
Tipi : 3 Fazlı, Harici, Yağlı
Gücü : 250 kVA
Adedi : 1
Gerilimi : 33.0 / 0.4 kV
200
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bağlantı Şekli : Dyn5
Soğutma : ONAN
Dizel Jeneratör
Gücü : 150 kVA
Adedi : 1
Gerilimi : 400/220 V
Frekansı : 50 Hz
Enerji Nakil Hattı
Hattın Uzunluğu : 1.00 Km
İletken Karakteristiği : 3/0 AWG
Ayrıca proje kapsamında planlanan alanlar için bu alanlara ait zemin hakkında
detaylı bilgi ve önerileri içeren İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt raporları
hazırlatılarak ilgili makama onaylatılacaktır. ( 28.09.2011-2011/102732 tarih ve sayılı
Bakanlık Genelgesi ile jeoteknik etüd raporlar T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal
planlama Genel Müdürlüğü tarafından yapılacaktır. Onay ise İlgili Valilik ( Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü) tarafından yapılacaktır. )
V.2.2
Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba
Ve Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi
Proje alanında; regülatör ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı yer
arasında kalan alanda, halen kullanılmakta olan ve su kullanım hakkı söz konusu
olabilecek alabalık tesisi ve YAS gibi su ile çalışan herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
Proje alanında içme-kullanma suyu amaçlı tahsis edilmiş miktar veya geliştirilmiş
herhangi bir içme suyu projesi bulunmamaktadır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES
Projesi’ nde baraj kret kotu 719 m. ve maksimum su seviyesi 712,20 m. dir. Yapılan arazi
etütlerinde; Aydın Regülatörü ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı vadide
712.20 m. kotu üzerinde yer alan, Ersiz Deresinin sol ve sağ sahilde kalan toplam 16,5 ha.
alanın tarım arazisi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Ersiz Deresinden alınan sular ile sulanacak 16,5 ha. arazinin bulunduğu tespit
edilmiştir.
Aydın Regülatöründen sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s suyun bırakılması
gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit edilmiştir. Etütler
sırasında dikkatten kaçan herhangi bir sulama veya su hakkına konu olacak bir durum
olursa bu konuda her türlü sorumluluk firmaya ait olup, ihtiyaç duyulan su yatağa
bırakılacaktır.
Proje alanında yer alan regülatör ile santral binaları araısnda kalan, halen
kullanılmakta olan ve su kullanım hakkı söz konusu olabilecek YAS sulaması gibi su ile
çalışan herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
Projenin devamında (mansabında) Yusufeli Barajı bulunmaktadır. Aydın
Regülatörü HES projesi sonrası suların kalitesinde miktarında değişme olmayacağından
mansabındaki projelerin faaliyetten etkilenmeleri söz konusu değildir.
201
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
V.2.3
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Su Kullanım Hakları Raporuna İlişkin Açıklamalar ve Önlemler
Enerji amaçlı proje ile; Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde yer
alan Ersiz Deresi üzerinde regülatör ile alınan sular, iletim hattı yardımı ile santral
binasına iletilerek enerji üretimi gerçekleştirilecektir.
Proje alanında 2012 yılında yapılan etütlerde; Ersiz Deresi üzerinde tesis edilecek olan
regülatör yeri ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı yer arasında kalan,
mansap su hakları yönünden etkilenecek olan arazilerin VII. Sınıf Mer’a Arazileri olduğu,
regülatör ile mansap noktası arasında; değirmen, YAS sulaması, balıkçılık tesisi, içme ve
kullanma suyu vb. herhangi bir tesis bulunmadığı yerinde tespit edilmiştir. Su kullanım
hakları çalışmaları kapsamında, gerek arazide gerekse büroda yapılan çalışmalar sonucu
su kullanım hakkı söz konusu olan araziler 16,5 ha. olarak tespit edilmiştir. Su Kullanım
Hakları Raporu hazırlanırken; doğal hayatın devamı için dere yatağına bırakılması gerekli
su miktarı belirtilmemiştir.
6200 sayılı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü Teşkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun,
3154 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu hükümlerine dayanılarak hazırlanan Elektrik
Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması
İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin Ek-1, 4. madde, 2.
paragrafı gereğince; Aydın Regülatöründen sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s
suyun bırakılması gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit
edilmiştir. Etütler sırasında dikkatten kaçan herhangi bir sulama veya su hakkına konu
olacak bir durum olursa bu konuda her türlü sorumluluk firmaya ait olup, ihtiyaç duyulan
su yatağa bırakılacaktır.
Artvin İl Özel İdaresi tarafından 11.06.2014 tarih ve 5149 sayılı görüşünde belirtilen
mansaba bırakılacak su miktarları; Aydın Regülatörü üst kotlarından alınması nedeniyle
teessüs etmiş su hakkı kapsamında değerlendirmeye alınmamıştır. Onaylı Mansap Su
Hakları Raporu proje ekinde verilmiştir. (Bkz. Ek-8). Aydın Regülatörü ve HES Projesi
fizibilite onayı ve mansap su hakları raporu onayı sonrasından DSİ Genel Müdürlüğü
tarafından bildirilen Gölet Projesinin yapılması durumunda, sulama mevsimlerinde Aydın
Regülatörü ve HES Projesinin söz konusu suyu kullanmama durumu firma tarafından
bilinmektedir.
V.2.4 Mansaba Bırakılacak Su Hesabı, Havzanın Ekosistem Varlığı Belirlenerek
Kadim Su Hakları Ayrı Tutulmak Kaydıyla Bırakılması Öngörülen Cansuyu Miktarı (
Tablo Olarak Gösterimi), HES Projeleri Ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin
Değerlendirme Raporu’nun Hazırlanması (Rapor Ekinde Sunulması Ve Formatının
Orman Ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğün’den
Alınması Gerekmektedir) Havzada Teessüs Etmiş Su Hakları ( İçme Suyu Sulama
Suyu Tahsisleri, Değirmen, Balık Çiftlikleri, HES Vs.)
Apor İçerisinde Yer
Almalıdır.(Havzanın Hidrolojik Karakteri, Ekolojik Potansiyeli İle Havzada Önerilen
Diğer Tesislerde Alınan Çevre Koruma Tedbirleri İçin Bırakılan Su Miktarının Enerji
Üretimine Etkisinin Dikkate Alınması)
Çevresel /Akış Suyu Miktarının Belirlenmesi
Projenin regülatör ile santral alanları arasındaki su boru ile taşınarak santrale
getirilecek ve enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Bu çalışma sistemine göre regülatör ile
santral alanı arasındaki kısımda nehir yatağının susuz kalması gibi bir risk oluşabilecektir.
Bunun giderilmesi için regülatör gövdesinden nehir yatağına, sucul yaşamın devamlılığını
sağlayabilecek yeterlilikte suyun bırakılması kaçınılmazdır. Bu sorun bırakılacak
Çevresel/akış suyu miktarı ile çözümlenebilecektir. Aydın Regülatörü ve HES Projesi
kapsamında sucul canlıların ve biyolojik çeşitliliğin devam ettirebilmesi için optimum
çevresel/akış suyu miktarının belirlenmesi gerekmektedir.
202
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Çevresel /Akış Suyu Miktarının Belirlenmesinde Kullanılan Metotlar
Islak Çevre Metodu
Islak Çevre Hidrolik Model hesaplarına temel oluşturan en uygun akarsu en
kesitinin belirlenmesi için çalışmaya konu akarsu boy kesitleri çalışma grubunca
incelemiş, Regülatörün işletme koşullarında mansaptaki sucul habitatın en olumsuz
etkileneceği tipik bir kesit seçilmiştir. Bu kesitte sucul ve ilgili habitat çevresel akış
ihtiyaçlarının karşılanması durumunda, akarsu boy kesitlerinin diğer bölümlerinde daha
uygun sucul habitat koşullarının meydana geleceği düşünülmüştür.
Islak Çevre yöntemi aşağıda belirtilen Manning (1891) eşitliğine dayanmaktadır.
2
1
1
Q   A  R 3 S 2
n
(1)
Burada,
Q ilgili akarsu yatağındaki debiyi (m3/s), n Manning pürüzlülük katsayısını
(boyutsuz), A akıma dik akarsu kesit alanını (m2), R hidrolik yarıçapı (m) ve S su yüzeyi
eğimini (boyutsuz) göstermektedir.
Hidrolik yarıçap (R)
A
R
P
(2)
şeklinde tanımlanmakta olup, P akıma dik akarsu yatak taban uzunluğunu (ıslak
çevre, m) göstermektedir.
Bir akarsuda, debinin değişmesine bağlı olarak A, n, R ve S değişmektedir. Bu
değişkenlerden A ve R akarsu yatağı en kesitine, n yatak malzemesi tane boyutu dağılımı
bitki vb. kaynaklı engellere, S ise akarsu yatağı boy kesitine bağlı olarak değişmektedir.
Bu çalışma kapsamında S değeri, ilgili regülatör ile HES arasındaki akarsu uzunluğu ve
talveg kotu değişimi dikkate alınarak topoğrafik veriler kullanılarak belirlenmiştir.
Bu nedenle, değişen debiye ve derinliğe bağlı olarak akım koşullarındaki değişimin
söz konusu değişkenler üzerindeki etkisinin temsil edici akarsu kesitleri için dikkatle
belirlenmesi gerekmektedir. Aksi durumda, hesaplama sonuçlarına dayalı debi, su
derinliği ve akım hızı gibi değişkenler sucul habitat tarafından gereksinilen değerlerini
olması gereken düzeyde karşılamayacaktır.
Manning eşitliği ile hesaplanan akım hızı ve debi değerleri üzerinde en etkili
değişken pürüzlülük katsayısıdır (n). Artan debiye (derinliğe) bağlı olarak akarsu yatağının
genişlemesi ise yatak taban malzemesinin karakteri (örğ. kil, kum, çakıl yüzde dağılımı)
değişmekte bazı durumlarda yatak içi malzeme yığılımı farklı derinlikler için yatak
uzanımını (örğ. kıvrılma, menderes oluşumu) değiştirmekte, bazı durumlarda ise yatak
bitki örtüsünü de içerebilmektedir. Tüm bu değişkenler, farklı debilere karşılık gelen yatak
kesitleri için n katsayısı değerinin değişmesine neden olmaktadır.
Farklı karakterlerdeki akarsularda veya akarsuyun değişen derinliklerinde geçerli n
katsayısı değerlerinin belirlenmesinde kullanılan başlıca iki yaklaşım i) albüm kullanımı ya
da n değerine etkiyen değişkenlere bağlı düzeltme katsayılarının kullanılmasıdır. Albüm
Kullanımı yaklaşımında, farklı karakterdeki akarsular için hazırlanmış fotoğraf albümünden
203
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
ilgili akarsuya benzeyen bir örnek seçilmekte ve bu örneğe ait hesaplanmış n değerinin
ilgilenilen akarsu için de geçerli olduğu varsayılmaktadır.
Bu yaklaşımın hatalı sonuçlar üretme olasılığı oldukça yüksek olup, bilimsel açıdan
savunulabilir nitelikte değildir. Bu nedenle, bu çalışmada, düzeltilmiş n değerlerinin
belirlenmesinde Arcement and Schneider (2011) tarafından önerilen yaklaşım (yatak
özelliklerine bağlı düzeltme faktörlerinin kullanımı) izlenmiştir . Anılan yaklaşım, yatağı
oluşturan malzemenin tane boyutu dağılımı, akarsu boy kesiti boyunca en kesitteki
değişimleri, akımın önündeki engelleri ve akarsuyun mendereslenme derecesini dikkate
almaktadır. Bunla birlikte, yalnızca akarsu en ve boy kesitine dayalı saha gözlemleri
çerçevesinde seçilen “tipik en iyi akarsu kesiti” uygun görülen bir n değerinin atfedilmesi
bilimsel açıdan zayıflıklar içermektedir. Bu nedenle, “tipik en iyi akarsu kesitine” ait n
değerinin belirlenmesi için hidrolik modelin atfedilen n değerinde küçük değişimler
yapılarak n değerinin saha çalışmasında belirlenen ortalama akarsu akım hızı arasında
uyum sağlanacak biçimde kalibre edilmesi yoluna gidilmiştir.
Kuramsal açıdan Islak Çevre hidrolik model hesaplama sonuçlarının denetiminde
en etkin yaklaşım uygulamanın bir akım gözlem istasyonunda (AGİ) gerçekleştirilmesi ve
model sonuçlarının AGİ’ye ait anahtar eğri (seviye-debi ilişkisi) karşılaştırılmasındır.
Bununla birlikte, AGİ ve hidrolik tesis (Bent) yeri seçiminde farklı ölçütlerin dikkate
alınması nedeniyle ülkemizde hidrolik tesis yerlerinin tamamına yakın bölümünde AGİ
bulunmamaktadır. AGİ’lerin ulaşımı kolay, yerleşime yakın, köprü ve menfez gibi taşkına
karşı AGİ’yi koruyan dar ve yapay olarak değiştirilmiş kesitlerde yer alırken, bent yerleri
inşaat maliyetleri vb dikkate alınarak en dar, duyarlı, temel taşıma kapasitesi yüksek ve en
yüksek düşüyü sağlayan kesitlerde bulunmaktadır. Bu nedenle bent yeri akımları,
çoğunlukla tesisin memba ve mansabında ve bazen de komşu havzada bulunan AGİ
verilerinden hareketle, AGİ’ler arası korelasyon yapılarak en uzun akım serisinin
oluşturulması ve bu akım serisinin alan oranı (bent yeri havza alanı ile verisi uzatılmış AGİ
havza alanı oranı) yaklaşımı ile bent yerine taşınması sonucu üretilmektedir. Bazı
durumlarda fizibiliteye esas AGİ konumları ile tesis konumu arasında onlarca km’yi aşan
uzaklıklar bulunmaktadır. Diğer yandan, anılan yolla tesis yeri akım verilerinin üretilmesi
bilimsel açıdan uygun bir yaklaşım olmakla birlikte, veri üretiminde kullanılan AGİ anahtar
eğri verilerinin tesis yerine taşınmasına yönelik bilimsel bir yaklaşım da bulunmamaktadır.
Bu çalışmada da benzer bir durum söz konusu olup, seçilen akarsu kesitinde
“StreamProADCP” aleti ile debi, derinlik, hız ve kesit alanı ölçümleri yapılmıştır. Belli
aralıklarla yapılan ölçümlere dayalı olarak elde edilen veriler kullanılarak değişen debiye
bağlı olarak oluşan derinlik ve hızlar hesaplanmıştır.
Daha sonra, farklı akım derinliklerine karşılık gelen Islak Çevre (IÇ) ve Debi (Q)
değerleri belirlenen en büyük Islak Çevre ve Debi değerlerine bölünerek boyutsuz Islak
Çevre (IÇb=IÇ/IÇmax) ve boyutsuz debi (Qb=Q/Qmax) değerlerine dönüştürülmüştür.
Islak Çevre Yöntemi ile çevresel akış miktarının belirlenmesinde Islak Çevre (İÇ, y ekseni)
ile Debi (Q x ekseni) arasındaki ilişkiden yararlanılmaktadır. Bu yaklaşıma göre İÇb-Qb
grafiğindeki eğrinin kırılma noktasına karşılık gelen Qb değeri minimum çevresel akış
değeri olarak kabul edilmektedir. Eğrinin kırılma noktası altındaki küçük debi değişimleri
Islak Çevre üzerinde çok etkili iken, kırılma noktası üzerinde Islak Çevrenin değişimi
büyük debi değişimleri gerektirmektedir.
IÇb-Qb eğrisi kırılma noktasının belirlenmesinde esas olarak iki yaklaşım
uygulanmaktadır. İlk yaklaşımda, hassas türlerin tolere edebilecekleri IÇb değeri biyolojik
gözlemler temelinde subjektif olarak belirlenmektedir. İkinci yaklaşımda ise IÇb-Qb
eğrisine uygun fonksiyonun birinci türevine karşılık gelen IÇb değeri kullanılmaktadır. IÇ-Q
eğrileri kabaca üçgen biçimli yataklarda üstel, kanaca dikdörtgen biçimli yataklarda
logaritmik tipteki fonksiyonlara uyum göstermektedir. Ülkemizde incelenen bir çok akarsu
204
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kesitinde IÇb-Qb ilişkisi üstel fonksiyona uyum göstermektedir. Bu fonksiyonlar a ve b ilgili
katsayıları göstermek üzere aşağıdaki gibidir.
IÇ=Qb
IÇ=a. Ln(Q)+1
Yukarıdaki fonksiyonların eğrilerini veren birinci derece türevleri ise sırayla
dy/dx = b.Q b-1
ve
dy/dx= a/Q
Şeklindedir.
Bu çalışma kapsamında seçilen kesitteki su derinliğinin IÇb-Qb fonksiyonu
üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla farklı akım su derinlikleri için hazırlanan IÇb-Qb
eğrilerine uyan fonksiyonlar karşılaştırılmış, arlarında önemli bir farklılık oluşmadığı
saptanmıştır. Fonksiyonların birinci türevinin 1 değerini aldığı nokta dikkate alınarak
yapılan değerlendirmede farklı akım derinliklerine karşılık gelen Qb değerlerinin küçük
farklılıklar dışında aynı oldukları belirlenmiştir. Diğer bir anlatımla, elde edilen IÇb-Qb
ilişkisi farklı dönemlerdeki, faklı akım koşulları için de temsil edicidir.
Çalışma kapsamında, hazırlanan IÇb-Qb eğrisine uygun fonksiyonun 1 türevine
karşılık gelen IÇb ve Qb değerleri sucul habitat devamlılığını sağlayacak minimum
değerler olarak belirlenmiştir.
Bu değerin ilgili mevzuat gereğince aylık çevresel akış debilerinin projeye esas son
10 yıllık ortalama akım değerlerinin % 10’undan (YOA%10 SOY) küçük olmaması
gerekmektedir. Islak Çevre hesapları ile belirlenen aylık bazdaki çevresel akış debileri
YOA%10 SOY değerine eşit veya daha büyük olması gerekmektedir.
Islak Çevre Metodu’nda; nehir yatağının genişleyerek su hızının ve su derinliğinin
azaldığı kritik kesitlerde ıslak çevre (akarsu yatağının suyla temas halindeki çevresi) ile
debi arasındaki ilişkiden yararlanılır. Bu amaçla boyutsuz debi ve boyutsuz ıslak çevre
büyüklükleri söz konusu kesite ait eşel enkesit parametrelerinden yararlanılarak
hesaplanır ve bu iki parametre Şekil 43’de gösterildiği gibi grafiğe aktarılır. Grafiğin kırılma
noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değerinden yararlanılarak hesaplanan debi,
minimum Çevresel/Akış su ihtiyacı olarak tanımlanır. Kırılma noktasından önce debide
meydana gelen küçük değişimler ıslak çevrede dolayısı ile sucul canlıların yaşam
alanlarında büyük değişimlere neden olmaktadır.
Kırılma noktasından sonra ise debide meydana gelen büyük değişimler ıslak
çevrede çok az değişime (ihmal edilebilir) neden olmaktadır. Bu yaklaşımda kritik kesitte
ekosistem için yeterli yaşam alanı sağlanabiliyor ise nehrin diğer bölümlerinde de
ekosistem için uygun koşulların sağlanabildiği varsayılır. Bu nedenle ekosistemin
sürekliliği için, en az kırılma noktasına karşılık gelen debi sistemde bulunmalıdır.
205
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 43: Islak Çevre – Debi İlişkisi
Kırılma noktası, boyutsuz ıslak çevre-debi eğrisinin eğiminin bire eşit olduğu nokta
olarak tanımlanmaktadır. Islak çevre ile debi arasında matematiksel bir ilişki kurulduktan
sonra kırılma noktası çok kolay bir biçimde belirlenmektedir (Karakaya N. , Gönenç İ.E.
2006) (Okumuş, E., 2010).
Islak çevre metodu ile minimum Çevresel/Akış su ihtiyacının belirlenmesi için
projenin yürütüldüğü havzanın içerisinde yer alan DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem
istasyonundaki (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır.
Tablo 115: DSİ 23-26 Nolu ( AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar
Ocak
Ortalama debi
m3/sn
0,44
Maksimum Debi
m3/sn
1,74
Minimum Debi
m3/sn
0,12
Şubat
0,46
2,05
0,10
Mart
0,48
1,90
0,14
Nisan
1,26
2,93
0,37
Mayıs
3,53
5,54
1,71
Haziran
2,71
4,54
1,45
Temmuz
1,11
2,11
0,45
Ağustos
0,62
1,13
0,28
Eylül
0,48
1,09
0,23
Ekim
0,48
1,23
0,15
Kasım
0,45
1,04
0,18
Aralık
0,43
1,00
0,15
Aylar
206
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 116: DSİ 23-26 Nolu ( AGİ) İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri
Q (m3/s)
Eşel seviye (m)
Alan (m2)
Islak çevre (m)
Ortalama derinlik (m)
0,10
0,18
0,33
4,05
0,21
0,43
0,34
0,95
4,10
0,35
0,48
0,40
1,04
4,21
0,37
0,62
0,48
1,26
4,32
0,41
1,11
0,56
1,98
4,37
0,52
1,26
0,60
2,21
4,59
0,54
2,71
0,80
3,98
5,02
0,72
3,53
0,88
4,98
5,40
0,80
Tablo 117’de listelenen verilerden yararlanılarak ıslak çevre ve debi değerleri
boyutsuz hale getirilmiş ve sonuçlar Tablo 118 ’de verilmiştir. Tablo 118 ’de verilen
boyutsuz ıslak çevre ve boyutsuz debi arasındaki ilişki Şekil 44 ’de verilmiştir.
Tablo 117: Boyutsuz Islak Çevre Ve Boyutsuz Debi Değerleri
Boyutsuz debi
(Q/Qmax)
Q (m3/s)
Alan (m2)
Islak çevre (m)
Boyutsuz ıslak
çevre (IÇ/IÇmax)
0,01
0,10
0,33
4,05
0,75
0,12
0,43
0,95
4,10
0,76
0,14
0,48
1,04
4,21
0,78
0,18
0,62
1,26
4,32
0,80
0,31
1,11
1,98
4,37
0,81
0,38
1,26
2,21
4,59
0,85
0,77
2,71
3,98
5,02
0,93
1,00
3,53
4,98
5,40
1,00
Boyutsuz debi ile boyutsuz ıslak çevre arasındaki matematiksel ilişki;
207
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Olarak hesaplanmıştır.
Denklemin boyutsuz debi değerine göre birinci türevinin 1’e eşitlenmesi ile kırılma
noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değeri (Q/Qort) 0.040 olarak bulunmuştur. Debinin
en yüksek olduğu ay ortalaması Qort= 3,53 m3/s olduğu için Qe=0,141 m3/s (141 l/s)
olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,23 m (23 cm) ve ortalama hız 0,35 m/s olarak
tespit edilmiştir.
Şekil 44: Aydın Regülatörü ve HES Islak Çevre – Debi İlişkisi
Tablo 118: Aydın Regülatörü ve HES Debi – Derinlik Verileri
Q(m3/s)
Ort. Derinlik (m)
0,10
0,21
0,43
0,35
0,48
0,37
0,62
0,41
1,11
0,52
208
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 45: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Derinlik – Debi İlişkisi
Tablo 119: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Debi – Ortalama Hız Verileri
Q(m3/s)
Ort.Hız (m/s)
0,10
0,33
0,43
0,45
0,48
0,46
0,62
0,49
1,11
0,56
Şekil 46: Aydın Regülatörü ve HES Ortalama Hız – Ortalama Debi İlişkisi
209
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 120: Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel / Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları
Aylar
Ortalama
debi (m3/sn)
Çevresel /ekosistem su
ihtiyacı (m3/sn)
Çevresel /ekosistem
su ihtiyacı (%)
Kullanılacak su
miktarı ( m3/sn)
Ocak
0,44
0,141
% 32
0,229
Şubat
0,46
0,141
% 30
0,319
Mart
0,48
0,141
% 29
0,339
Nisan
1,26
0,141
% 11
1,119
Mayıs
3,53
0,141
%4
3,389
Haziran
2,71
0,141
%5
2,569
Temmuz
1,11
0,141
% 13
0,969
Ağustos
0,62
0,141
% 23
0,479
Eylül
0,48
0,141
% 29
0,339
Ekim
0,48
0,141
% 29
0,339
Kasım
0,45
0,141
% 31
0,309
Aralık
0,43
0,141
% 33
0,289
3
*: Kullanılabilecek miktarı aylık ortalama debiden minimum Çevresel/Akış su ihtiyacının (0.141 m /s) çıkarılması ile
bulunmuştur.
Debi ile ıslak çevre arasındaki ilişki aşağıdaki gibidir:
y=0,9118x0,0579
Burada;
y: boyutsuz ıslak çevre değerini,
x: boyutsuz ıslak çevre değerini
göstermektedir. Bu denklemin x’e göre birinci türevi alınıp 1’e eşitlendiğinde kırılma
noktasına karşılık gelen Q/Qort değeri bulunur.
O halde;
dy/dx=1= 0,052x-0,942
O halde x yerine Q/Qort koyarsak;
(Q/Qort)0.942=0,052 ve Q/Qort=0,040 olarak bulunur.
Denklemin boyutsuz debi değerine göre birinci türevinin 1’e eşitlenmesi ile kırılma
noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değeri (Q/Qort) 0.040 olarak bulunmuştur.
210
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Debinin en yüksek değere ulaştığı ay Mayıs ayı olup Qort=3,53 m3/s olduğu için
Qe=0,141 m3/s (141 l/s) olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,23 m (23 cm) ve
ortalama hız 0,35 m/s olarak tespit edilmiştir.
Şekil 47: Aydın Regülatörü Ve HES Projesi İçin Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında Kullanılan Akarsu
Kesit
Şekil 48: Aydın Regülatörü Ve HES Projesi Dolayı Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında İncelenen Akarsu
Kesit Geometrisi ( 2012-2013)
Proje alanı arazi çalışmaları 2012-2013 yılı vejetasyon dönemi ve sonbahar
dönemleri içerisinde gerçekleştirilmiştir. Bu dönemlerde gerçekleştirilen arazi
çalışmasında elde edilen veriler hidrobiyolojik açıdan değerlendirildiğinde, sucul habitat ve
buna bağlı ekosistem devamlılığı açısından bırakılması gerekli olan çevresel/akış suyu
Nisan-Haziran ayları için Debinin en yüksek olduğu ay Qort= 3,53 m3/s olduğu için
Qe=0,141 m3/s (141 l/s) olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,23 m (23 cm) ve
ortalama hız 0,35 m/s olarak tespit edilmiştir. Bu miktarda suyun mansaba bırakılması
durumunda Aydın Regülatörü ile HES arasındaki akarsu yatağında sucul yaşamın
devamı için hidrobiyolojik parametreler açısından herhangi bir sorun meydana
gelmeyecektir.
211
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.2.5
DKMP Genel Müdürlüğünden Alınacak formata Göre Hazırlanacak Ekolojik
Peyzaj Onarım Planının ÇED Raporu Ekinde Sunulması Gerekmektedir.
Proje kapsamında Doğa Koruma Milli Paarklar Genel Müdürlüğünden alınan
formata göre hazırlananan Ekolojik Peyzaj Onarım Planının ÇED Raporu ekinde
sunulmuştur. (Bkz Ek-11)
V.2.6
Suyun Temin Edileceği Kaynağın Kullanılması Sonucu Su Kalitesine Ve Su
Ortamındaki Canlılara (can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve
ekolojik envanteri ) Olabilecek Etkiler, Alınacak İzinler, Proje İçin Tespit Edilen Balık
Türlerine Ait Geçiş İstemleri İle Asansörleri İle İlgili Bilgi Ve Buna Ait Çizim, Mansap
Can Suyu Çıkş Yerinin Gösterildiği Çizim,
Suyun fiziksel özelliklerinden sıcaklık, sucul ekosistemlerde canlı yaşamını
etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Sıcaklık artışına bağlı olarak balıkların
metabolizması hızlanır, eşeysel olgunluğa erişme yaşı düşer. Bunun yanı sıra, sıcaklık
balık türlerinin dağılımına, beslenmesine, yumurtlamasına ve davranışına da etki eder.
Cyprinidae (Sazangiller) familyasına ait olan türlerin çoğu su sıcaklığı 8-10ºC’nin altına
düştüğünde beslenme faaliyetini durdurur, 15 ºC’nin üzerindeki su sıcaklığında da
üremeye başlar (Nikolskii,1963). Bu nedenle suyun sıcaklığı izleme-kontrol aşamasında
düzenli olarak ölçülecek, göllenme ile oluşabilecek sıcaklık artışı, çaydan suyun geçişi
sağlanarak arttırılacaktır.
Periyodik olarak izlenmesi önerilen su kalitesi parametrelerinden biri olan pH,
suyun asidik ve bazik özelliğinin bir göstergesidir ve balık yaşamı ile verimi açısından çok
önemlidir. Tatlısu balıkları genellikle 6.5-8.5 arasındaki pH’yı tercih eder. Bu yüzden suyun
pH’sı izleme kontrol aşamasında düzenli olarak ölçülecek, gerektiğinde müdahale için
uzman bir hidrobiyolog tarafından takip edilmesi Yatırımcı Firma tarafından sağlanacaktır.
Sucul canlılar için en önemli faktörlerden biri olan ve gerek inşaat aşamasında,
gerekse işletme aşamasında periyodik olarak izlenmesi önerilen çözünmüş oksijen
(çözünmüş oksijen) miktarı yaşamları aerobik metabolizmaya bağlı olan canlılar için büyük
önem taşımaktadır ve sucul canlıların yaşamları ve gelişmeleri bakımından oldukça
önemlidir. Çözünmüş oksijen miktarı sıcaklığın ve organik madde miktarının artmasıyla
azalır, hava basıncının artmasıyla da artar (Yaramaz, 1992). Bununla birlikte, tuzluluk ve
akıntı hızı gibi faktörler de çözünmüş oksijen miktarını etkiler (Wetzel, 1983). Bremond et
Vuichard (1973), proje alanındaki balıkların yaşamlarını devam ettirebilmesi için
çözünmüş oksijen miktarının en az 5 mg/l olması gerektiğini belirtmiştir. Diğer
parametrelerle (sıcaklık, pH) birlikte, çözünmüş oksijen miktarı da izleme-kontrol
dönemlerinde sürekli olarak ölçülecek, gerektiğinde müdahale için uzman bir biyolog
tarafından takip edilmesi Yatırımcı Firma tarafından sağlanacaktır.
Suda bulunan iyonların elektrik akımını iletme gücü olan elektriksel iletkenlik (EC)
değeri, suda çözünmüş olarak bulunan tüm tuzların yoğunluğuna bağlı olarak değişir.
Özellikle HES inşaat aşamasında sudaki düzeyinin periyodik olarak takip edilmesi
gereken parametrelerden biri olan elektriksel iletkenlik oranındaki artış, sudaki tuzluluk
oranının artmasına bağlıdır (Wetzel, 1980). Bununla birlikte, Bremond et Vuichard (1973),
elektriksel iletkenliğin çözünmüş madde miktarının bir göstergesi olduğunu ve balıklar için
uygun iç sularda 150- 750 μS/cm arasında değiştiğini, 3000 μS/cm’ye ulaşması
durumunda sudaki ekolojik dengenin bozulmasına neden olduğunu belirtmiştir. Bu yüzden
suyun EC değerleri de sürekli izlenmesine dikkat edilecektir.
212
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
HES’ler, bölgedeki akıntı yapısında değişikliklere neden olacağı için bazı habitat
değişimleri de olacaktır. Sucul canlılar açısından biyoekolojik olarak değerlendirildiğinde;
Sucul canlılardan algler ve planktonik canlılar için, mevcut habitatlarının azalması
ve yeni habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan
alg türleri yerine, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan fitoplanktonik formlar daha
baskın halde görülmeye başlayacaklardır. Durgunlaşan bölgelerde ise yine sedimen, taş
ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan formlar mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Artan
fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar gölalanı içerisinde
zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaktır. Genel anlamı ile bölgenin tatlısu alg
florasını olumsuz yönde etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Çünkü tatlısu
algleri mevcut durumlarını göl sistemi içerisinde de devam ettirebileceklerdir.
Bentik, epibentik ve nektonik omurgasız canlıların bir kısmı akıntılı suyun durgun
su kısmına döndüğü, suyun göllenme alanından uzaklaşabilir. Bunun tersi olarak
durgunlaşan kesimde ise başka omurgasız türler ön plana çıkacaktır. Bu türler, derin ve
dip yapısı yoğun silt ve sedimantasyon içeren ortamlarda yaşamayı tercih ederler.
Böylece HES’in mansap kısmında akıntılı ortamda yaşayan bentik türlerle birlikte, durgun
su sistemine adapte olan türlerin de bulunması biyolojik çeşitlilik açısından olumsuz bir
etki yaratmayacaktır.
Alanda mevcut olan balık türlerinin üremesinin engellenmemesi için balık geçitleri
yapılması öngörülmektedir. Bu amaçla Aydın HES projesinde regülatör yapısının
bulunduğu bölüme balık geçidi projelendirilmiş olup, canlı hayatının devamlılığı balık
geçitleri ile sağlanacaktır. Balık geçitlerini yerleri EK:5’de verilen regülatör plan ve
kesitlerinde detaylı olarak verilmiştir.
Aydın Regülatörü Balık Geçidi
Önerilen Balık Geçitleri
Proje sahasında saptanan balık türü ekolojik toleransı yüksek ve durgun su
sistemine adaptasyonları iyi olmuş olsa da, üreme döneminde akarsuların üst bölgelerine
ve/veya yan kollara üreme göçü davranışında bulunur.
Bir hidroelektrik santrale balık geçidi inşa edilmesi durumunda, su girişinin
(membya çıkış) geçitten dışarı çıkan balıkların akıntı ile türbine doğru sürüklenmesini
engelleyecek şekilde, bentten veya türbinden uzakta konumlanması gerekir. Genel olarak
balık geçidi ile türbin su alma yapısı veya ızgara arasındaki asgari uzaklığın 5 m olması
gerekir.
Aşağıda proje sahasındaki regülatör ve santral arasında suyun borularla taşınması
ve balık türleri göz önüne alınarak önerilen balık geçitleri, DSİ tarafından 2009 yılında
basılan “Balık Geçitleri: Tasarım, Boyutlandırma ve İzleme” adlı kaynaktan derlenerek
hazırlanmıştır. Buna göre söz konusu proje alanında “Yan Geçit Kanalları” yapılması
önerilmektedir.
Doğal akarsu özelliklerine sahip olan bu balık geçitleri regülatörü yan geçit kanalı
ile aşar. Nehrin ortasında regülatör nedeni ile rezervuar haline dönüşmüş bölümünün
tamamı yan geçit kanalı ile aşılmış olur balık türleri de bu geçitten geçerek göçlerine
devam edebilirler (DSİ, 2009) (Şekil-15). Kural olarak yan geçit kanalından debinin sadece
bir bölümü bırakılır. Bununla birlikte, kullanımı sona eren bentler, koruma eşikleri veya
küçük nehirler üzerindeki santrallerin önceden belirlenmiş değere kadar olan debinin
tamamı yan geçit kanalından verilebilir. İnşaa edilen yan geçit kanalları gerek göçmen
213
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
balıklara geçiş sağlaması, gerekse akıntıyı seven (reofilik) canlı türlerinin devamlılığının
sağlanması açısından da tercih edilen bir geçit türüdür.
Yan geçit kanalı tasarımında “doğala benzer” nehir restorasyonu ilkeleri
uygulanmalıdır. Ancak eğimler daha dik ve akış hızlarını azaltmak için tedbirler
alınmalıdır.
DSİ tarafından 2009 yılında basılan “Balık Geçitleri: Tasarım, Boyutlandırma ve
İzleme” adlı kaynağa göre yan geçit kanalları için önerilen asgari tasarım ölçütlerinde eğim
1:100 ile 1:20; taban genişliği > 80 m; ortalama su derinliği > 20 cm; akış hızı 0,4-0,6 m/s
olmalıdır. Ancak bu değerler nehrin yapısına bağlı olarak modifiye edilebilmektedir. Yan
geçit kanalının tabanı genel olarak inşa alanında bulunan doğal malzemeden yapılmalı ve
akış hızı ile suyun sürekliliğinin sağlanması için kayalık eşikler oluşturulmalıdır (Şekil 15 ).
Şekil 49: Yan Geçit Kanallarının Tabanın Ve Kıyıların Sağlamlaştırılması ( DSİ 2009)
Yan geçit kanalının biçimi, topografik şartlara göre kıvrımlı veya düz, hatta
menderes yapılı olabilir. Böylece suyun durgun ve hızlı aktığı bölümler oluşturulabilir (DSİ,
2009) (Şekil 50 )
Şekil 50: Balık Türlerinin Geçişini Sağlamak Üzere Önerilen Yan Geçit Kanalı Tasarımı ( DSİ 2009)
214
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 51: Varrel Bake Deresi Ve Stöbber Nehri Yan Geçit Kanalları ( DSİ 2009)
Balık geçidi olarak önerilen yan geçit kanalının tasarımı yapıldıktan sonra bir
hidrobiyolog ile tartışılması, uygun balık geçidinin yapılması konusunda yararlı olacaktır.
Her ne kadar eldeki verilere göre uygun balık geçidi olarak yan geçit kanalı
önerilse de gerekli birimler tarafından gerek yapım aşamasında gerekse işlevselliği
açısından ortak bir karar alınması, sucul organizmaların devamlılığı açısından önemlidir.
Proje alanındaki mevcut sucul faunanın korunması açısından yukarıda verilen
bilgiler ışığında gerekli önlemler alınacaktır, sözkonusu Regülatör ve HES’in etkisi en aza
indirilecek ve sucul ekosistemde mevcut olan türlerin devamlılığı sağlanabilecektir.
V.2.7
Suyu Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatın Devamlılığının Sağlanabilmesi
İçin Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu
Yerlerinin (AGİ) İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi
Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem
İstasyonunun (AGİ) 1980 -2011 yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. Ersiz Deresi
üzerinde yapımı planlanan Aydın Regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 55 km2
‘dir.Yıllık ortalama debi 1,04 m3/s, ortalama yıllık toplam akım 32,79 hm3 olarak
belirlenmiştir.
Ersiz Deresi üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate
alındığında, projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde
düştüğü anlaşılmaktadır. Karların ilkbahar mevsiminde erimesine bağlı olarak Mart, Nisan,
Mayıs ve Haziran aylarında dere akımlarının arttığı gözlenmektedir.
Debi değerleri incelendiğinde en yüksek debi ilkbaharda 1,75 m3/s ile elde
edilmiştir. Bunu sırasıyla yaz (1,48 m3/s), sonbahar (0,47 m3/s) ve kış (0,44 m3/s )
mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır.
Havzanın su verimi; DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) verilerine
dayandırılmaktadır. Bu AGİ’lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama
derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre
hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Nisan Mayıs, Haziran ve Temmuz
aylarıdır. Su akışının en az olduğu aylar ise Kasım, Aralık ve Ocak aylarıdır. Su veriminin
(Akış hacmi/Havza alanı) İlkbahar aylarında karların erimesiyle birlikte III, IV, V ve VI
215
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
aylarda yüksek olduğu görülmektedir. Bu AGİ’ler, projenin üzerinde yer aldığı Ersiz Deresi
havzasında işletilmektedir.
Aydın Regülatörü ve HES projesinin su kaynağı Çoruh Havzasında yer alan Ersiz
Deresidir. Fizibilite Raporunda sunulan bilgilere göre su temin hesaplarında DSİ 23-26
nolu AGİ’lerden yararlanılmıştır DSİ onaylı Fizibilite Raporundan alınan regülatör yeri
doğal durum uzun yıllar (31 yıl, 1980-2011) aylık ortalama akımları Tablo 14’te verilmiştir.
Fizibilite çalışmasında çevresel akış debisi uzun süreli yıllık ortalama akımın (1,04 m3/s) %
10’ u, olarak belirlenmiştir.
Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı
Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Ulusal ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik (18.08.2009 gün ve 27323 sayılı resmi Gazete) Madde 8’de
şu hüküm yer almaktadır: “Ancak, doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su
miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az % 10’u olacaktır. ÇED
sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının
belirlenmesi durumunda miktar artırılabilecektir. Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer
teessis etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam
bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın % 10’undan
az akım olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır.”
Bu durumda, Aydın Regülatöründen mansaba salınacak aylık bazdaki çevresel akış 0,119
m3/s ‘den az olmaması gerekecektir.
Şekil 52: Aydın Regülatör Yeri Aylık Ortalama akımların Yusufeli DMİ Aylık Toplam Yağışlar İle Karşılaştırılması
Projenin gerçekleştirileceği havzanın su verimi DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem
İstasyonunun (AGİ) 1980 -2011yılları arasındaki akımlarına dayandırılmıştır. Ersiz
üzerinde yapımı planlanan Aydın regülatörü ve HES projesinin drenaj alanı 55 km2 ‘dir.
Yıllık ortalama debi 1,04 m3/s, ortalama yıllık toplam akım 32,79 hm3 olarak belirlenmiştir.
Ersiz üzerindeki projeye ait DSİ tarafından onaylanmış veriler dikkate alındığında,
projenin yapılacağı alanda kış mevsiminde yağışların daha çok kar şeklinde düştüğü
anlaşılmaktadır.
Debi değerleri incelendiğinde ortalama değer olarak en yüksek debi değerlerinin
ilkbaharda 1,75 m3/s ile elde edilmiştir. Bunu sırasıyla yaz (1,48 m3/s), sonbahar (0,47
m3/s) ve kış (0,44 m3/s ) mevsimlerinin takip ettiği anlaşılmaktadır.
Havzanın su verimi; DSİ 23-26 nolu Akım Gözlem İstasyonunun (AGİ) verilerine
dayandırılmaktadır. Bu AGİ’ lerden alınan genişlik, şakül, debi, eşel seviye, ortalama
216
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
derinlik ve ortalama hız değerleri elde edilmiştir. Bu verilerden yararlanılarak Islak çevre
hesaplanmıştır. Su akışının en fazla olduğu aylar Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz
aylarıdır. Su akışının en az olduğu aylar ise Kasım, Aralık ve Ocak aylarıdır. Su veriminin
(Akış hacmi/Havza alanı) kışın daha düşük olduğu görülmektedir. Bu AGİ’ler, projenin
üzerinde yer aldığı Ersiz havzasında işletilmektedir (Şekil 53).
Şekil 53: Çoruh Havzası ve Civarında Bulunan Akım Gözlem İstasyonlarını Gösteren Hidrometeoroloji Haritası
Cansuyu miktarının modem bağlantılı on-line debi ölçerler sitemleri kurularak
bırakılan cansuyu, otomatik debi ölçer cihazı ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık
olarak Artvin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü’ne (ÇED, DKMP Şubelerine) veri aktarımı
sağlanacaktır.
Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm
istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ Bölge Müdürlüğü ile temasa geçilecek
ve ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespitinin yapılması sağlanacaktır. AGİ
istasyonlarının online olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile bağlantısının sağlanması
gerçekleştirilecektir.
DSİ Genel Müdürlüğünün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış
koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere
yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması ve doğal
hayatın devamlılığı için gerekli su miktarının bırakılması ve kontrollerinin yapılması
sağlanacaktır.
217
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 121: Aydın Regülatörü ve HES Projesi İçin DSİ Onaylı Akım Verileri
V.2.8
Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine
Etkiler
Proje sahası etki alanı ve yakın çevresinde ulusal ve uluslar arası mevzuatla
koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır.
V.2.9
Yer Altı Ve Yüzeysel Su Kaynakarına Olabilecek Etkiler, ( su kullanımı (
tarım alanlarının sulanması vb.), Su Kaynağı Yatağının Genişliği
Proje sahası Doğu Karadeniz Havzası kollarından Çoruh nehrinin yan kollarından
Ersiz dere olan dere vadisinde yer almaktadır. Proje sahasında yer alan jeolojik
formasyonlar akifer kayaç niteliği taşımamakla birlikte yeraltısuyu seviyesinin kayaçlarda
yüzeye yakın olduğu söylenebilir.
218
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Aydın HES Projesi, Çoruh nehrinin yan kolu olan Ersiz dere üzerinde
bulunmaktadır. Proje alanında hidrojeolojik açıdan değer kaydedebilecek akan dere,
üzerinde HES yapımı planlanan Ersiz deredir. Ersiz derenin yapımı planlanan Aydın
regülatör yerindeki ortalama yüzeysel akış debisi 1.04 m3/s dir.
İnceleme alanında belirgin olarak akifer niteliğindeki formasyon alüvyondur.
Kesin proje hazırlanırken, proje ünite alanlarında karotlu sığ sondaj açtırılarak
alınacak numuneler üzerinde yerinde ve laboratuvarda gerekli deneyler yaptırılarak yeraltı
su seviyesi belirlenecektir.
Su kullanım hakları çalışmaları kapsamında, gerek arazide gerekse büroda yapılan
çalışmalar sonucu su kullanım hakkı söz konusu olan araziler 16,5 ha. olarak tespit
edilmiştir.
Su Kullanım Hakları Raporu hazırlanırken; doğal hayatın devamı için dere
yatağına bırakılması gerekli su miktarı belirtilmemiştir.
Aydın Regülatörü’nden sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s suyun bırakılması
gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit edilmiştir.
V.2.10 Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler
Proje alanaında İletim borusu güzergahında yüzeyleyen Çağlayan formasyonu
birimleri kanal açımı için uygun konumdadır. İletim borusu güzergahında km 0+950-2+150
arası dışında yamaçlarda duraylılık sorunu gözlenmemiştir.
İletim borusunun yaklaşık km 0+950-2+150 arasında oluşmuş eski heyelan yer
almaktadır. Heyelan malzemesi yaklaşık olarak % 15–20 blok, %30–40 kum-çakıl, %35–
50 silt-kil boyutlu olup kazı klası küskülüktür.
Kesin proje aşamasında projede yer alan iletim borusunun bu kesiminde temel
sondajlar açılarak heyelanın boyutları ile potansiyel kayma yüzeyi ve duruşu
belirlenecektir. İletim borusu kazılar ve inşası sırasında gerekli önlemler alınacaktır.
Proje birimlerin inşası sırasında yapılacak kazı çalışmalarında yada aşırı yağış
durumlarında mevcut şev yüzeylerinin hareketliliğinin söz konusu olduğu durumları
engellemek amacıyla; kazı alanlarına heyelanın görüldüğü alanlarda şev yüksekliği
oldukça az ve şev eğimi ise yatay3/düşey1 olarak alınacak ve şev topukları
desteklenecektir. Regülatör yerlerinde ise yamaç molozu ayrışma zonuna kadar
temizlenerek ana kaya üzerine oturtulacaktır. Tünel kazılarında ana ayrışmasından
kaynaklanan yamaç molozları temizlenerek tünel aynası ana kayadan alınacaktır.
Kati proje aşamasında yapılacak jeolojik ve jeoteknik etütlerin sonuçlarına göre,
yamaçların duraylılığı, eğimi, yönü, süreksizliği tespit edilecek olup, inşaat çalışmaları
belirtilen değerlere göre yapılacaktır.
Mevcut heyelan yüzeylerinde ise doğal yapı bozulmadan şev topuklarına destek,
palye, doğal taş set, tel kafes, mevcut arazi yapısına uygun ağaçlandırma çalışmaları
gerçekleştirilecektir.
Kazı depo alanlarında ise şeve malzeme dökülmeyecek olup, üzeri sıkıştırılarak
çevresine drenaj kanalları açılacaktır. Kazdı depo alanlarında depolama hacminin
219
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
üzerinde depolama yapılmayacak olup toprak oturana kadar duraylılığı sağlayacak
önlemler alınacaktır.
V.2.11 Orman Alanlarına Olabilecek Etki Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin
Tanımlanması
Proje alanı orman arazisi niteliğindedir. Buna göre Aydın Regülatörü ve HES
projesinin yer aldığı alan Kahverengi Orman Toprağı Büyük Toprak Grubunda olup, 20-25
cm. derinliğinde geçirimsiz sert tabaka ile sınırlı, genellikle orta bünyeli, % 20-30 arasında
topoğrafik eğime sahip, VII. sınıf Mera Arazisi olarak sınıflandırılmıştır.
Söz konusu proje için ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu Artvin Orman Bölge
Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır.
ÇED İnceleme Değerlendirme Formu’nda alanda orman yangını tehlikesinin az da
olsa olduğu belirtilmiştir. İşletme kapsamında muhtemel bir yangının önlenebilmesi için
uygun yangın sistemi kurulacaktır.
Orman Ekosistemi
Proje kapsamında izin verilmesi halinde yaklaşık 50 adet ağaç kesilebilecektir.
Ancak Kesin izin aşamasında tespit edilecek olan orman ağaçları Kılıçkaya Orman
İşletme Müdürlüğünce değerlendirilecektir.
Gerekli görüldüğü taktirde, ormanlık alanların korunması inşaat aşamasına paralel
olarak yürütülecek ve işletme aşamasında da devam ettirilecek bir ağaçlandırma faaliyeti
yapılabilecektir.
Peyzaj ve Ağaçlandırma Çalışmaları
Projenin inşaatı ile birlikte regülatör yerlerinde gerek erozyonun önlenmesi,
gerekse peyzaj öğeleri yaratmak amacıyla ağaçlandırma çalışması yapılacaktır.
Ağaçlandırmada kullanılacak türler yöreye özgü olacaktır. Ağaçların yanı sıra erozyon
kontrolü amacıyla şev tutucu çalılar da kullanılacaktır. Proje sahasına ait Ekolojik Peyzaj
Değerlendirme Raporu Ek-11’de verilmiştir
Projenin işletme aşamasında hiç bir maddenin kontrolsüz bir şekilde yakılmasına
izin verilmeyecektir. Projenin işletme aşamasında olası bir yangın durumunda, gerekli alet
ve ekipmanlar santral binasında hazır bulunacaktır. Bölüm V.1.21. verilen Acil Müdahale
Planı kapsamında yangın söndürmeye ve herhangi bir yaralanma ya da can kaybını
engelleyecek tedbirlerin alınması maksadıyla, projenin inşaat aşamasından başlayarak
işletme aşaması boyunca da kullanılacak olan Acil Eylem Planı, yüklenici firma tarafından
hazırlatılacak ve planda dikkate alınması ve belirlenmesi gerekli ana hususlar ile alınacak
önlemler belirlenecektir.
Yangın söndürme amaçlı seyyar ekipmanlar, “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği
Tüzüğü”nün ilgili maddeleri gereğince temin edilecek ve gerekli rutin kontrolleri
yapılacaktır. Ayrıca personele bu konuda gerekli eğitimler verilecektir. Alınan önlemlere
karşın bir yangın meydana gelmesi durumunda, yangına hemen müdahale edilecek ve en
yakındaki itfaiye birimine haber verilecektir.
Projenin inşaat aşamasında olası ağaç kesiminin gerçekleşmesi durumunda,
orman ekosistemi üzerinde olumsuz bir etki ortaya çıkacaktır. Ancak proje sahası ve yakın
çevresinde yapılacak ağaçlandırma çalışmaları ile bu etkinin en aza indirilmesi
220
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
sağlanacaktır. Ayrıca inşaat çalışmalarında zarar görebilecek orman sayılan alanların
rehabilitasyonu Artvin Orman Bölge Müdürlüğü ile koordinasyonlu bir şekilde
yürütülecektir.
V.2.12 Tarım Alanlarının Sulanması Amacıyla Kullanılacak Su Miktarı
Su kullanım hakları çalışmaları kapsamında, gerek arazide gerekse büroda yapılan
çalışmalar sonucu su kullanım hakkı söz konusu olan tarım arazileri 16,5 ha. olarak tespit
edilmiştir.
Aydın Regülatöründen tarım arazileri için sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s
suyun bırakılması gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit
edilmiştir.
Söz konusu projenin işletme aşamasında çevreye olumsuz bir etkisi olmamakta,
inşaat aşamasında ise verilen zararlar geçici olup, gerekli önlemler alınacak, projenin
tamamlanması ile bu etkiler sonlanacaktır.
V.2.13 Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakaları Ve
Kontrolü İçin Alınacak Önlemler
Tesisin işletilmesi sırasında tek gürültü kaynağı santral binası içinde yer alan
jeneratör ve türbinlerdir. Santral binalarından kaynaklanancak gürültünün giderilmesi
amacıyla Santral Binaları izole edilecektir.
Bina içerinse ise çalışan personel için 4857 sayılı İş Kanunu gereği kulaklık, kulak
tıkaçları..vb. kişisel koruyucular yeterli ve gerekli miktarda bulundurulacak olup personel
bu konuda eğitilecek ve bu araçların kullanımı için gerekli uyarı levhaları Santral Binası
girişinde asılı olacaktır. Çalışan personelin gürültüden etkilenmemesi için İdari ve Sosyal
Tesis alanları santral binasından uzakta tesis edilecektir.
V.2.14 Projenin İşletmesi Sırasında Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı
Nüfusun Konut Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarını Nerelerde, Nasıl Temin
Edileceği
Projenin işletme aşamasında toplam 5 kişinin istihdam edeceği düşünülmektedir.
Proje dahilinde çalışacak personeller, mümkün olduğunca bölgeden temin edilecek,
böylece az da olsa bölge ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır.
Bu personeller proje çevresindeki yerleşim yerlerinde ikamet ettirilecek olup, tüm
idari teknik ve sosyal altyapı ihtiyaçları bölgeden temin edilecektir. Bunun yanında
personelin her türlü ihtiyacını karşılayabilmesi için yemekhane, mutfak, soyunma yeri, duş,
tuvalet, lavabo, ardiye ve idari büroların yer alacağı tesis santral binası alanında
oluşturulacak olup teknik ihtiyaçlar ise proje alanı yakın çevresindeki Kılıçkaya
beldesinden emin edilebilecektir.
221
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
V.2.15 İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı
Sonrasında Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi
Karakteristiği Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı
Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği
Projenin işletme aşamasında 5 kişilik personel çalışacaktır. İşletme aşamasında
toplam 5 kişi için içme ve kullanma suyu miktarı, bir kişinin günlük içme ve kullanma suyu
ihtiyacı 150 lt/kişi-gün (Kaynak: Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ 1998, Prof. Dr. Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU) kabul edilirse;
5 kişi x 150 lt/kişi-gün = 750 lt/gün = 0,75 m3/gün olacaktır.
Tesisin işletme aşamalarında gerekli olacak içme ve kullanma suyu ihtiyacı
Kılıçkaya Beldesinden temin edilecektir. Proje kapsamında yeraltı suyu kullanılmayacaktır.
Ayrıca gerek duyulması halinde personelin içme suyu damacanalarla piyasadan temin
edilecektir.
İşletme aşamasında çalışacak personelin kullanacağı suların % 100’ünün atık su
olarak geri döneceği kabulüyle, oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı 0,75 m3/gün olarak
hesaplanır.
İşletme aşamasında çalışacak personel bölgeden temin edilecektir. Proje
kapsamında atıksu arıtma tesisi bulunmamaktadır. İşletme aşamasında oluşacak evsel
nitelikli atıksular; Sağlık Bakanlığı’nın 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde
Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik” hükümleri gereğine uyularak sızdırmasız fosseptikte
biriktirildikten sonra vidanjörlerle çekilerek ilgili belediye tarafından alınacaktır. Vidanjör ile
çekilecek atıksular belediyenin kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Bu konu ile ilgili
olarak ilgili belediyeden izin yazısı inşaata başlamadan önce alınacaktır. ‘’Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği’nin 32. maddesi gereği’’ atıksu yönetimiyle yapılacak protokol ve
vidanjörle atıksu bertarafı sonucunda alınan belgeler denetimler sırasında görevlilere
beyan etmek üzere 5 (beş) yıl süre ile saklanacaktır.
Oluşacak atık suların bertarafında ayrıca 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile
değişikliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayı ile değişikliği yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.2.16 İdari Ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar Ve Özellikleri, Bu
Atıkların Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Ve Ne Şekilde
Değerlendirileceği
Faaliyetin işletme aşamasında 5 kişilik personelin çalışması planlanmaktadır. Bir
kişinin günde ürettiği katı atık miktarı 1,34 kg/gün alındığında oluşacak toplam evsel katı
atık miktarı,
İşletme aşamasında; 1,34 kg/gün-kişi x 5 kişi = 6,7 kg/gün olacaktır.
İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak katı atıklar özellikle organik
kökenli (yemek artıkları gibi) atıklar, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında
biriktirilecektir. Bu katı atıklar, ücreti karşılığında ilgili belediye tarafından alınacaktır.
Proje kapsamında oluşacak katı atıkların 14.03.1991 tarihli ve 20814 sayılı “Katı
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” Madde 18’de belirtildiği gibi denizlere, göllere ve benzeri
222
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacak ve
gerek bu yasağa gerekse “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne ve bu Yönetmelikte;
03.04.1991 tarih ve 20834 sayılı Resmi Gazete’de 22.02.1992 tarih ve 21150 sayılı Resmi
Gazete’de, 02.11.1994 tarih ve 22099 sayılı Resmi Gazete’de, 15.09.1998 tarih ve 23464
sayılı Resmi Gazete’de, 18.08.1999 tarih ve 23790 sayılı Resmi Gazete’de, 29.04.2000
tarih ve 24034 sayılı Resmi Gazete’de, 25.04.2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete’de,
05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete’de yapılan değişikliklere uygun olarak
hareket edilecektir.
Tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan atıklar (kağıt, şişe, cam, plastik
ve metal kutular v.b.) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve
06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı değişikliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı değişikliği
yayımlanmış olan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği“nin ilgili hükümlerine göre
tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve
kazanımını sağlamak için lisanslı bertaraf tesislerine gönderilmesi sağlanacaktır.
İşletme aşamasında çalışacak personel en yakın
yararlanacağı için tıbbi atık oluşumu söz konusu olmayacaktır.
sağlık kuruluşlarından
Ayrıca, trafoda izolasyon yağları kullanılmaktadır. Tesiste büyük çaplı arıza
durumlarında, yapılacak yağ transferi işlemi sırasında, meydana gelebilecek kazalar
sonucunda, ortama dökülen veya taşan izolasyon yağı üzerine kum, çakıl veya talaş gibi
absorban dökülerek ortama sızması önlenecek daha sonra bu karışım varillere alınarak
depolanacaktır. Kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü 25-30 yıl arasındadır.
Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf
tesislerinde, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe
giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (değişikliği 31/7/2009 tarih ve 27305 sayılı
Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Atık
Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”) 2. Bölüm
Madde 9’da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması
lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar “Atık
Yağların Kontrolü Yönetmeliği” 4. ve 5. bölümlerde atık yağların taşınması ve
depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki “Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği”nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda
depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan lisans almış
firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca söz konusu izolasyon yağlarının
depolanması, taşınması ve bertarafı esnasında 27.12.2007 tarih ve 26739 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Poliklorlu Bifenil (PCB) ve Poliklorlu Terfenil
(PCT)’lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik”e ve “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”ne
uyulacaktır.
V.2.17 Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre
Açısından Riskli Ve Tehlikeli Olanlar
Projenin İşletilmesi esnasında insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturabilecek
elektrik çarpması, yangın tehlikesi, yüksekten düşme, kimyasal atıklardan
kaynaklanabilecek risklerdir. Bu risk gruplarından kaçınmak için işletme aşamasında
çalışacak personel; İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, Kişisel Koruyucu Donanımlarının
İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği
Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Güvenlik ve Sağlık İşaretleri
Yönetmeliği, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile
ilgili bilgilendirilecek ve eğitime tabi tutulacaktır.
223
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Çalışan personel en yakın sağlık biriminde düzenli olarak sağlık kontrollerinden
geçirilecektir.
V.2.18 Proje Alnında Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak
Saha Düzenlemeleri,
Projenin inşaat çalışmaları sonucunda ortaya çıkan hafriyat malzemelerinin dolgu
ve yol yapımında kullanılmayan kısmı ve organik içeriği yüksek olan bitkisel toprak saha
düzenleme ve rehabilitasyon çalışmalarında kullanılacaktır.
Geçici süreyle kazı fazlası malzeme alanında uygun şart ve koşullarda bekletilecek
olan bitkisel toprak işletme aşamasına geçildiğinde yukarda belirtilen amaçlar için
kullanılmak üzere proje alanına getirilecektir.
Proje kapsamında orman alanlarında yapılan tahribat ve kesilen ağaçların yerine
konulması amacıyla gerekli izinler alınarak; tahrip edilen alanlar mevsime uygun bitki
türleri ve bölge florasına uygun ağaç türleri ile boş alanlar ağaçlandırılacaktır.
Rehabilitasyon çalışmaları Artvin Orman Bölge Müdürlüğü ve Kılıçkaya Orman
İşletme Şefliği’nin izin ve talepleri doğrultusunda yapılacaktır. Ekolojik Peyzaj Planı EK:
11’de verilmiştir.
V.2.19 Diğer Özellikler
Bu bölümde değerlendirilecek bir husus bulunmamaktadır.
V.3
Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri
V.3.1
Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam
İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik
Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb.
(Projenin Yapımı Dolayısıyla Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak
Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması)
Artvin İli, yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi Ersiz Deresi üzerinde yapılması
planlanan Aydın Regülatörü ve HES Projesi’nin arazi hazırlama ve inşaat çalışmalarının
başlaması ile birlikte, yöre halkı için yeni iş imkanları doğacaktır. Elektrik ihtiyacının
karşılanmasına katkıda bulunacak projenin yapım süresi yaklaşık 2 yıldır. Bu süre içinde
projede 70 kişinin istihdam edilmesi planlanmakta olup, çalışacak personel mümkün
mertebe yöreden temin edilecektir.
Çalışacak personeller ile birlikte yörede istihdam yaratma; içme ve kullanma suyu
sağlama, beton malzeme üretiminde gerekecek yan ürünlerin temini ve inşaat
malzemelerinin tedariği, yine makine ve ekipmanlar, akaryakıt ve madeni yağ
gereksinimleri ile istihdam edilecek personelin teknik-sosyal-gündelik ihtiyaçları ilçe
içinden karşılanarak yöre ekonomisine katkı sağlanmış olunacaktır.
İşletme aşamasında ise 5 kişi çalışacak olup tüm gereksinimleri yerel imkanlarla
yine bu yöreden karşılanacaktır.
Proje kapsamında su altında kalacak herhangi bir yerleşim alanı
bulunmayacağından yeniden iskan gerektirecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Bu
nedenle, yeni geçim kaynakları bulma ve yeni bir yaşama uyum sağlama gibi sorunlar ile
karşı karşıya kalınmayacaktır.
224
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Kısacası, ülkemizin ileriki yıllarda artacağına kesin gözüyle bakılan enerji talebine
katkı sağlaması amacıyla düşünülen bu tesisin, elektrik üretiminin yanı sıra ilave istihdam
imkanı sağlaması ve tesisin inşasında yan kollarda görev alacak sektörlere de faydası
olacaktır.
ersiz dere havzasının gelişmesi genel olarak Türkiye ekonomisine katkıda
bulunacağı gibi, özelde de havza içerisinde ekonomik hayatın canlanmasına ve
gelişmesine, nüfus hareketlenmesinde dış göçlerin azalmasına yardımcı olacaktır.
Böylece projeye bağlı olarak ulusal ve bölgesel olarak olumlu gelişmeler görülecektir.
V.3.2
Çevresel Fayda-Maliyet Analizi
Yapılması planlanan faaliyet enerji amaçlı olup bölgedeki enerji ihtiyacını
karşılamaya katkı sağlayacak bir projedir. Günümüz şartlarında söz konusu projenin
işletme aşamasında çevreye olumsuz bir etkisi bulunmamakta olup inşaat aşamasında
oluşacak olumsuzluklar ise geçici olacaktır. Gerekli önlemlerin alınması doğrultusunda
projenin tamamlanması ile bu etkiler de sona erecektir.
Yatırımcı firma çevre kirliliğini önlemek için ihtiyaç duyulan yatırımları yapacak ve
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği,
Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği’nde verilen sınır değerlere ve kurallara uymakla yükümlü olacaktır. Gerekli
kurum ve kuruluşlarla yazışmalar yapılarak gereken izinler alınacaktır.
Enerji projelerinde çevresel fayda – maliyet değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki
hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.
- Elektrik üretiminde çokça kullanılan konvansiyonel kaynakların çevrede,
atmosferde ve dünyada sebep olduğu etkileri azaltabilmeyi ve yaşam dengesini
koruyabilmeyi,
- Ülkemizdeki hidroelektrik potansiyelini doğru kullanmayı ve yerli kaynakları
geliştirebilmeyi,
- Dışa bağımlılığı azaltıp, kaynak çeşitlendirmesine giderek arz güvenliğini
artırabilmeyi,
- Uluslar arası anlaşmalar ve protokollere uyum sağlayabilmeyi,
- Üretim tesisinin kurulum ve işletmesine bağlı olarak doğrudan ve dolaylı olarak
istihdamı arttırmayı, diğer sektörlerin uygulanamadığı coğrafi bölgelerde bu potansiyeli
kullanarak sosyo ekonomik uyumu sağlamayı, yeni iş alanları yaratabilmeyi,
- Ulaşım imkanları zor bölgelerin ve kırsal alanların elektrifikasyonunu sağlayarak,
iletim ve dağıtım şebeke yatırımlarına ve hat genişlemelerine olan ihtiyacı azaltıp sermaye
tasarrufu yapabilmeyi göz önüne almak gerekmektedir.
Sonuç olarak yapılması planlanan faaliyetin fiziksel, biyolojik ve sosyal çevreye
olumsuz yönde bir etkisi olmayacak ve proje yörenin ekonomik ve sosyal yapısına büyük
ölçüde canlılık getirecektir. Projeye ait çevresel fayda-maliyet analizi aşağıdaki tabloda
verilmiştir.
225
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 122: Çevresel Fayda Maliyet Analizi
Değerlendirme
Unsurları
Enerji
Açıklamalar
Aydın Regülatörü ve HES yalnızca enerji amaçlı olup, sulama faydası ya da
taşkın koruma amacı bulunmamaktadır.
Önerilen proje ile su kaynağından en uygun kullanım sağlanacak olup Ülke
ekonomisi ve enerji pazarının yanısıra Türkiye’nin ürettiği “Enerji” miktarına
yapılacak olan katkı ile de olumlu faydalar oluşacaktır.
Ekonomi
Öncelikli olarak yöreden temin edilecek personele istihdam yaratılması ve
personelin ihtiyaçlarının yöreden karşılanması dolayısıyla yerel ekonomiye de
katkı sağlanacaktır.
İnşaat sırasında inşaat malzemeleri alımı, araç ve iş makinesi kiralanması
yöreden sağlanacak ve yerel ekonomiye katkı sağlanmış olacaktır.
İşletme Gideri
Önerilen projenin işletme döneminde periyodik bakımlar ve yenileme giderleri
dışında herhangi bir işletme gideri söz konusu değildir.
Çevresel Faktörler
Önerilen projenin inşaat aşamasında kabul edilebilir sınırlarda hava ve gürültü
kirliliği oluşacaktır. İnşaat aşamasında bir miktar biyomas kaybı olacaktır.
Yatırımcı tarafından alınacak çevresel tedbirler ve uygulamalar daha sonra
yapılacak yatırımlar için örnek teşkil edecektir.
Maliyet
Proje kapsamında çıkacak kazı malzemesinin değerlendirilebilmesi çalışmaları
tamamlandığında maliyetler yeniden irdelenecektir.
V.3.3
Projenin
Gerçekleştirilmesine
Bağlı
Olarak
Sosyal
Etkilerin
Değerlendirilmesi. ( Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık,Balıkçılık,
Arıcılık Vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası Ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak
İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyo
Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri)
Ülkemiz hızlı bir sosyal ve ekonomik gelişim göstermektedir. Bu gelişmeye paralel
olarak artan enerji açığının kapatılabilmesi için termik santrallerin yanında hidroelektrik
santrallerin de öncelikli olarak ele alınması, kendini yenileyebilir hidroelektrik potansiyelin
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Türkiye’nin gelecekte fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmak ve enerji politikalarını
sürdürülebilir kılmak için alternatif kaynaklara yönelmesi çok önemlidir. Yenilenebilir enerji
kaynaklarına yapılacak yatırımlar toplum-çevresel unsurlar açısından ciddi faydalar
sağlayacaktır.
Dolayısıyla Atahes Ltd. Şti. tarafından Artvin İli, Yusufeli ilçesi,Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisindeki Ersiz dere üzerinde yapılması ve işletilmesi planlanan “Aydın
Regülatörü ve HES Projesi”; yılda toplam 16,11 GWh elektrik enerjisi üretimi
gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda proje; enerji alanında ithalatı minimalize
ederek, yerli ve yenilebilir enerji kaynaklarından azami ölçüde faydalanmayı hedefleyen
ülkemizin giderek artmakta olan yeterli, güvenilir, kaliteli, ekonomik ve çevreye uyumlu
elektrik ihtiyacının bir kısmını karşılayarak ulusal gelişime katkı sağlama noktasında;
sosyal ve ekonomik anlamda ortaya çıkabilecek risklere yönelik gerekli tedbirleri aldığı
takdirde, önemli bir adım olarak görülebilmektedir.
226
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Söz konusu projede Ersiz deresinden çevrilecek sular bir çevirme yapısı ile
alınacağından baraj gölü şeklinde bir göl oluşumu söz konusu olmayacaktır; nehir tipi
santral aracılığıyla elektrik üretilmesi tasarlanmaktadır.
Planlanan
projenin
hayata
geçirilebilmesi
aşamasında
projeden
etkilenecek/etkilenmesi muhtemel yerleşim yerleri bölgesel olarak Kılıçkaya Beldesi,
Yusufeli İlçesi ve Artvin İli olacaktır. Projeden etkilenmesi muhtemel yerleşim yeri nüfus
özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 123: Artvin İli , Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi Nüfus Bilgileri
İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 2013
İl/ilçe merkezleri
Belde/köyler
Toplam
İl/İlçe
Toplam
Erkek
Kadın
Toplam
Erkek
Kadın
Toplam
Erkek
Kadın
Kılıçkaya
4.228
2.077
2.151
Yusufeli
7.172
3.662
3.510
14.921
7.286
7.635
22.093
10.948
11.145
Artvin
94.316
47.640
46.676
75.018
37.520
37.498
169.334
85.160
84.174
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veri Tabanı, 2013
Aydın Regülatörü ve HES projesinin inşaat aşamasında 70 kişinin, işletme
aşamasında ise 5 kişinin çalışacağı öngörülmektedir. Çalışacak personel istihdamı,
öncelikle ve mümkün olduğunca yöredeki insanlar içinden seçilecektir. Buna göre arazi ve
inşaat işlemlerinin tamamlanma süresinin 2 yıl, işletme süresinin ise toplam 50 yıl olarak
tasarlandığı dikkate alındığında; yöre ekonomisi için bir katkı olarak görülmesi uygun
olacaktır. Çünkü coğrafi konum itibariyle Kılıçkaya beldesinde tarıma elverişsiz arazi
%56,34 oranındadır. Bu da göstermektedir ki ilçenin yarıdan fazlası tarıma elverişsiz
arazilerle kapladır. Arazi kullanma şekiline göre İlçenin yüzölçümünün % 11,19’u tarım
arazilerinden oluşmaktadır. Ilçede arazi mülkiyeti metrekarelerle ifade edilmektedir.
Hayvancılık da daha ziyade küçükbaş hayvancılık olarak yapılmaktadır. Tarım ve
hayvancılık ticari amaçtan çok aile ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak
gerçekleşmektedir. Ayrıca il genelinde konumu itibariyle sanayi sektörü oldukça düşük
seviyededir. Dolayısıyla öngörülen projede çalışacak personeller İlçenin işsizlik durumunu
çözmeyecektir ancak bir nebze olsa fayda getirecektir. Çünkü bölge halkı tarımcılık ve
hayvancılık dışında yeni bir sektörle tanışmış olacak ve ilerde farklı iş alanlarına yönelerek
alternatif gelir sağlama imkanını bulacaktır.
Ayrıca istihdam edilecek her bir kişinin 4 kişiyi etkileyeceği düşünüldüğünde arazi
hazırlık ve inşaat aşamasında 280 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 20 kişinin
projeden dolaylı olarak faydalanacağından söz edilebilir. Diğer taraftan; projenin işletmeye
geçerek enerji üretmeye başlamasıyla birlikte, Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
ve civarında yeni yatırımların gerçekleşme durumu ortaya çıkacaktır ki; bu da; yöre insanı
için yeni istihdam olanakları anlamına gelmesi nedeniyle, uzun vadeli ikincil bir katkı
olarak değerlendirilebilmektedir. Buna göre söz konusu proje gerek bölgenin gelişmesinde
gerekse bölgede gözlemlenen göçün önlenebilmesinde küçük ancak önemli bir adım
olarak görülebilmektedir.
Çalışacak personeller ile birlikte yörede istihdam yaratma; içme ve kullanma suyu
sağlama, inşaat malzemelerinin tedariği, yine makine ve ekipmanlar, akaryakıt ve madeni
yağ gereksinimleri ile istihdam edilecek personelin teknik-sosyal-gündelik ihtiyaçları ilçe
227
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
içinden karşılanacağı da dikkate alınacak olursa yöre ekonomisine ilave katkı sağlanmış
olacaktır.
Proje alanı konumu itibariyle hassas bir coğrafyadadır. Ve orman arazisi
niteliğindedir. Proje kapsamında yürütülecek faaliyetler sırasında 08.06.2010 tarih ve
27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü
ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
Proje özelliği itibariyle yerleşim yerlerinin su altında kalmasına neden olmayacaktır.
Bu da dolayısıyla yeni bir yerleşim kurulmasına ve/veya halkın göç etmesine neden
olmayacaktır. Yapılması planlanan üniteler ile üretilecek mal ve/veya hizmet; regülatör ile
çevrilen ve iletim yapısı vasıtası ile santral binasına ulaştırılan suların, burada
türbinlenerek enerji üretimini yapacak olmasıdır.
Tüm bu hususlar çerçevesinde önem kazanan kavram;“sürdürülebilir enerji”nin
verimli, temiz, kaliteli, kesintisiz, çevreye en az zarar veren enerji kaynağında hayata
geçirirken sosyal ve ekonomik bazda ortaya çıkabilecek risklere yönelik gerekli tedbirlerin
alınması halinde, önemli bir adım olarak görülebilmesidir.
Söz konusu projenin işletme aşamasındaki varlığı bölge halkı için tarımcılık ve
hayvancılık dışında yeni bir sektörle tanışma ve bu sektörde iş imkanı bulabilme fırsatı
vermektedir. Ayrıca bölgenin dolayısıyla Türkiyenin bir kısım enerji açığı mevcut proje ile
kapatılmış olacaktır.
Ancak projenin işletmeye kapandıktan sonra sosyal alanda çok büyük olumluolumsuz etkilerinin olması beklenmemektedir. Olabilecek süren etkiler kapsamında
çalışan personelin farklı iş alanlarına yönelerek alternatif gelir sağlama imkanını
bulabilmesi başka projelerde devam edecektir ve yıllar bazında artacak nüfus ve ihtiyaçlar
geneli göz önüne alındığında enerji ihtiyacının artacak olması bölge kalkınmasında ve
enerji temininde küçük ölçekte de olsa olumsuz etki yaratabilecektir.
228
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
VI
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER BU
ETKİLERE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER
Bu bölümde, Aydın Regülatörü ve HES Projesi kapsamındaki tesislerde faaliyetin
sona ermesinden sonra oluşabilecek çevresel etkiler değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere
hidroelektrik santralleri, genellikle, kurulduğu dere yatağı üzeride enerji üretimi için
gerekli olan akımlar var olduğu sürece kesintisiz çalışan daimi işletmeler olarak
tasarlanmaktadır. Hidroelektrik santralların ekonomik ömrü, beton yapılarının ve mekanik
teçhizatın ömrüne bağlıdır. Beton yapıların bakımı veya yenilenmesiyle (gövde yapısının
ve su alma yapılarının rehabilitasyonu, kondüvilerin yenilenmesi ve gerektiğinde onarımı
vb.) tesisin işletmesi, hidrolojik koşullara bağlı olarak çok uzun yıllar devam
etmektedir.
Söz konusu Aydın Regülatörü ve HES Proje’nin ekonomik ömrü 50 yıl olarak
öngörülmüştür. Elektromekanik teçhizatın (türbinlerin değiştirilmesi, türbin kanatlarının
bakımı, sızdırmazlık kontrolü, jeneratör sargılarının yenilenmesi, kontrol sistemlerinin
revizyonu vb.) bakım ve onarımının düzenli olarak yapılması ve yenilenmesi ile, önerilen
tesisin daha uzun yıllar hizmet vermesi mümkündür.
VI.1
Arazi Islahı Ve Reklamasyon Çalışmaları
Artvin İli, Yusufeli ilçesi,Kılıçkaya Beldesi sınırlarında atahes Ltd. Şti. tarafından
yapılması planlanan “Aydın Regülatörü ve HES” projesinin inşaat döneminin 2 yıl,
ekonomik ömrünün 50 yıl olduğu göz önüne alınırsa, projenin ekonomik ömrü boyunca
kullanılabilirliğini sağlamak amacıyla ekipmanların düzenli olarak bakımlarının yapılması
ve su toplama alanında sediman oluşumunun engellenmesi gibi tedbirler alınacaktır.
Proje kapsamında malzeme ocakları açılmayacaktır. Ünitelerin yapımı sırasında
ihtiyaç duyulacak malzemeler arazi hazırlık aşamasında yapılacak kazı çalışmalarından
çıkacak malzemelerden sağlanacaktır.
Çıkan hafriyatlar proje alanında tespit edilmiş kazı fazlası malzeme alanlarında
geçici olarak depo edileceklerdir. Kazı fazlası depolama alanları için gerekli izinler
alınacaktır. Bu bağlamda, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır.
Bitkisel toprak hafriyat malzemesinden ayrı olarak depo alanlarında depolanacak
inşaat sona erdikten sonra alanın eski haline getirilmesi çalışmalarında peyzaj amaçlı
kullanılacaktır. Proje sahasına ait Ekolojik peyzaj değerlendirme raporu Ek-11’de verilmiş
olup ilgili raporda geçen düzenlemelere uyulacaktır.
Regülatör yapıları barajlar gibi depolamalı tesisler değildir. Bu nedenle ölü hacim
oluşması ve ömrünün dolması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Tesis su akışı
olduğu sürece çalışacaktır. 50 yıllık ekonomik süre, makinaların bakımlarının düzenli
yapılması ve gerektiğinde modernizasyona gidilmesi gibi önlemlerle çok daha fazla
uzatılabilecektir.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılacak şantiye alanınlarındaki prefabrik
yapılar ve üniteler sökülecek ve alanların üzeri düzenlenerek depolanan üst örtü
toprağından serilerek eski görünümüne kavuşması sağlanacaktır. Sökülecek prefabrik
yapılar ve üniteler yatırımcı firmaya ait başka bir alana taşınacaktır.
229
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Projenin inşaat süresince kullanılacak depo alanlarıda projenin tamamlanması ile
birlikte rehabilitasyon projesi kapsamında düzenlenecek ve doğaya yeniden
kazandırılacaktır.
Proje kapsamında yapılacak işlerde çıkacak hafriyat tekrar dolguda ve arazi
düzenlenmesinde rehabilitasyon çalışmaları kapsamında değerlendirilerek kullanılacaktır.
Tüm hafriyat proje kapsamında değerlendirilecektir ancak olası hafriyat atığının kalması
durumunda harçların ilgili belediyeye yatırılması şartıyla Belediyenin göstereceği yerlere
hafriyat atığının aktarılması sağlanacaktır.
VI.2
Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler
İşletme peryodu gereği enerji üretecek yeterli akımların sağlanamamsı durumunda
işletmenin faaliyete kapatılması günmdeme geldiğinde, membadan gelen su çakıl geçidi
ve diğer ilgili yapılar yardımıyla mansaba aktırılarak nehir doğal akısına uygun hale
getirilecek, gövde mansabındaki su seviyesi nehir yatağının eski konumuna
yükselerek nehrin doğal akışı tekrar sağlanmış olacaktır.
Söz konusu projenin su kaynağı olan Ersiz dere doğal mecrasında akışa devam
edeceğinden mevcut su kaynaklarına herhangi bir etkisi olmayacaktır.
VI.3
Olabilecek Hava Emisyonları
Proje işletilmeye kapandıktan sonra herhangi bir hava emisyon oluşumu söz
konusu olmayacaktır.
230
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
VII
PROJENİN ALTERNATİFLERİ
(Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması
ve tercih sıralaması belirtilecektir.)
Kalkınmakta olan ülkemizdeki enerji ihtiyacının her geçen gün daha fazla arttığı bir
gerçektir. Ülkemizdeki su kaynaklarımız, topoğrafik ve iklim yönünden hidroelektrik enerji
üretiminde uygun bir ortam ve potansiyel sağlamaktadır. Bu nedenle mevcut enerji
kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılması ve bunların zamanında devreye sokulması
önem arz etmektedir.
Türkiye’nin; diğer enerji alternatifleri karşısında milli kaynak olan suyu kullanan
hidroelektrik santrallere öncelik vermesi ve teşvik etmesi için ekonomik, çevresel ve
stratejik birçok sebep vardır. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de enerji hayati bir
konu olduğundan, kendine yeterli, sürekli, güvenilir ve ekonomik bir elektrik enerjisine
sahip olunması yönünde başta dışa bağımlı olmayan ve yerli bir enerji kaynağı olan
hidroelektrik enerjisi olmak üzere bütün alternatifler göz önüne alınmalıdır.
Yer Seçimi
Proje sahası belirlenirken bölgenin topoğrafik yapısı, projenin tesis edileceği
havzanın düşü potansiyeli, akış potansiyeli, meteorolojik ve hidrolojik durumu ile teknik,
lojistik ve çevresel faktörleri bir arada ele alınmıştır.
Nehir tipi HES olarak tasarlanan Aydın Regülatörü ve HES Projesi kapsamındaki
Aydın Regülatörü tirol tip olarak öngörülmüştür. Regülatör, depolama fonksiyonu
görmeyecektir.
Buna göre hidrolik ve hidrolojik şartlar göz önüne alınarak regülatör yerinin Ersiz
Dere üzerinde (regülatör A) 1078 m talveg kotunda planlanmasının en uygun olacağı
kanaatine varılmıştır.
Enerji Tesisleri
Aydın Regülatörü ve HES Projesinde; iletim sistemi Ersiz Dere üzerinde (regülatör
) 1078 m talveg kotundaki enerji potansiyelini değerlendirmek üzere regülatör sol sahilde
iletim hattı koriga boru şeklinde öngörülmüştür. Yapılan detaylı çalışmalar sonunda bu
kotlardan boru geçirilmesinin çevresel ve topoğrafik şartlardan dolayı uygun olmadığı
görülmüş ve regülatör ‘den çevrilecek suların 2.520 m uzunluğunda iletim borusu,
vasıtasıyla santral binasına ulaştırılmasına karar verilmiştir.
Proje Gelirlerinin Tespiti
Gelirlerin hesaplanmasında DSİ faydaları dikkate alınarak optimizasyon
çalışmaları yapılmıştır. Bu faydaların firm enerjisi için 6 cent/kWh, sekonder enerjisi için
3,3 cent/kWh alınmıştır.
Aydın HES projesinde biriktirme yapılmadığı için, pik güç faydası alınmamıştır.
Söz konusu önerilen projede meteorolojik, jeolojik, hidrolojik ve topoğrafik koşullar
incelendiğinde yapılan çalışmalarda dere suyunun daha optimum kullanılabileceği önemli
başka bir alternatif proje üretmenin uygun olmadığı, en uygun çözümün üretildiği
sonucuna varılmıştır.
231
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
VIII
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İZLEME PROGRAMI
VIII.1
Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletilmesi Ve
İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı Ve Acil Müdahale Planı
Söz konusu Aydın HES Projesi’nin inşaat ve işletme aşamalarındaki olumlu ve
olumsuz, biyo-fiziksel ve sosyo-ekonomik etkileri ÇED çalışmaları kapsamında
incelenmiştir.
İzleme programı; projeyle ilgili etki azaltıcı önlemleri, izin, koşul ve gerekleri dikkate
alarak hazırlanan ÇED Raporu’ndaki uyulması gereken konular ve taahhütler ile tam
olarak uyum sağlamasını garanti etmek amacıyla yapılmaktadır.
Böylece, projeyle ilgili etki azaltıcı önlemler, onaylanmış planlar, izin, koşul ve
gerekleri dikkate alarak hazırlanan ÇED Raporu’nda belirtilen dikkat edilmesi ve uyulması
gerekli konular ve taahhütler ile uyum tam olarak sağlanmış olacaktır.
2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamındaki 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin
18. maddesi gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan “ÇED Olumlu Kararı” alınan
projelerin inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde, çevresel izleme ve denetleme
işleri, konusunda uzman mühendisler ve proje yatırımına uygun uzmanlar tarafından
yürütüleceği belirtilmekte olup, yönetmelik hükmü gereği Yatırımcı Firma tarafından yerine
getirilecektir.
Öncelikle söz konusu projesinin planlama, inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme
sonrası dönemlerinde yürütülecek çalışmalardan kaynaklı çevresel etkiler ve bu etkilerin
önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak azaltıcı
önlemler ve sorumlu kurum/kuruluş aşağıdaki tabloda detaylı olarak anlatılmıştır. Ayrıca
proje için uygulanacak ‘’İzleme Planı’’ (izlenecek parametreler, parametrenin izleneceği
yer, nasıl ve ne zaman izleneceği ve sorumlu kurum/kuruluşu) verilmiştir.
232
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 124: Aydın Regülatörüt HES Projesi Kapsamında Alınacak Önlemler Planı
Ararzi Hazırlık ve İnşaat Öncesi Dönem
DÖNEM
KONU
ÖNLEM
Kamulaştırma
Hazineye ait arazilerde irtifak hakkının edinilmesi veya kiralama yapılabilmesi için 4628 Sayılı
“Elektrik Piyasası Yasası” ve yasaya amir oluşturulan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından
yayımlanan yönetmelik uyarınca EPDK tarafından alınacak “Kamu Yararı Kararı” ve bedeli Yatırımcı
Firma tarafından ödenmek üzere 1942 sayılı “Kamulaştırma Kanunu”un ilgili maddeleri uyarınca
mülkiyet sorunu çözülüp kamulaştırma yapılacaktır.
Orman İzni
Orman Alanlarında 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince 15.092011-2855 tarih ve sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Orman Kanunu 17. ve 18. Maddeleri Uygulama Yönetmeliği” hükümlerine
göre Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı’na müracaat edilerek izin alınacaktır.
Tarım Alanlarının Tarım Dışı
Kullanımı İçin İzin
Yapı Ruhsatları
Proje kapsamında 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve 28.02.1998 tarih 23272 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu’na uygun hareket edilecektir.
Tarım arazileri ve mera alanlarının kullanımı için gerekli tüm izinler inşaat çalışması başlamadan
alınacaktır.
Kamu kurum ve kuruluşları için yapılan yada yaptırılacak olan HES’ler için, İmar Kanunu 26. ve 44.
Maddeleri Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği 37. Maddesi ve Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği 59.
Madde hükümleri gereği, doğrudan enerji üretimine yönelik yapı tesisleri için Yapı Ruhsatı
alınmasına gerek bulunmamaktadır. Bu amaçla halihazır haritalar ve imara esas Jeoteknik ve
Jeolojik Etüt Raporları hazırlatılarak 19.08.2008 tarih ve 10337 ayılı Mülga Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı (Afet İşleri Genel Müdürlüğü) Genelgesi ile 28.09.2011 tarih ve 102732 sayılı Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı (Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü) Genelgesi doğrultusunda
onaylatılacaktır. İmar Planı yapıldıktan sonra inşaata başlanacağı, ilgili kamu kuruluşunca mülkiyete
dair bilgi ile İl Özel İdaresi’ne bildirilecektir.
SORUMLULUK
-Yatırımcı Firma
-EPDK
-Yatırımcı Firma
-Artvin Orman Bölge Müdürlüğü
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-İl Özel İdaresi
Hafriyat Depolama ve Taşıma İzni
18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe giren “Hafriyat Toprağı,
İnşaat ve Yıkıntı atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” (26.03.2010-27533 S.R.G.’de yayımlanan
değişiklik dikkate alınarak) hükümlerine uygun olarak yapılacaktır.
-Yatırımcı Firma
Regülatör Yerlerinde Su
Kalitesinin Belirlenmesi
Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları başlamadan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-1’e göre
(radyoaktivite hariç) su analizleri yaptırılacaktır.
-Yatırımcı Firma
DSİ . 26.Bölge Müdürlüğü’ne
2006/27 Sayılı Başbakanlık
Genelgesi Kapsamında Başvuru
Yapılması
Aydın HES Projesi kapsamında yapılacak sanat yapıları ve kazı fazlası malzeme alanı ilgili olarak
DSİ .26. Bölge (Artvin) Müdürlüğü’ne söz konusu üniteler ile ilgili projelerle başvurularak 2006/27
sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamındaki görüş alınacaktır.
-Yatırımcı Firma
Tarihi, Kültürel ve Arkeolojik
Varlıklar
Projenin uygulama aşamasında herhangi bir kültürel ve tabiat varlğına rastlanılması durumunda
çalışmalar dururulup en yakın Müze Müdürlüğü’ne veya Mülki İdare Amirliği’ne, 2863 Sayılı Kültür
Varlıklarını Koruma Kanunu (5226 ve 3386 sayılı kanunlarla değişik) 4. Maddesi gereğince haber
-Yatırımcı Firma
-Taşeron Firma
-Müze Müdürlüğü
233
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
verilecektir.
DÖNEM
KONU
ÖNLEM
SORUMLULUK
Proje kapsamında, genel toplamda yaklaşık 97.500 m3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Hafriyat
malzemesinin bir kısmı dolgu, yol yapımı, tahkimat ve palye yapımında kullanılacaktır. Kulanılmayan
hafriyat malzemesi koordinatları verilen Kazı Fazlası Malzeme Alanında depolanaktır.
Hafriyat Çalışmaları
Depolama işlemi dağıtılmadan, gerekli tahkimatlar ile depolama alanı çevresi desteklendikten sonra,
ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde yapılacaktırr. Bu depolama öncesinde depo sahasının ilk
halinde mevcut olan nebati toprak sıyrılıp depolandıktan sonra, yani dolgu sonrasında alanın üzerine
serilecek, böylece alanın eski görüntüsüne yakın bir görüntü oluşturması sağlanacaktır.
-Yatırımcı Firma
- Taşeron Firma
Ararzi Hazırlık ve İnşaat Dönemi
Söz konusu depolama alanının yüzey sularından veya yağmur sularından etkilenmemesi için kafa
hendekleri, kuşaklama kanalları vb. yapılacaktır.
Depo alanının, dere yatağını bozmayacak, derede yön değişikliği yapmayacak şekilde ve hafriyat
çevreye dağılmadan düzenli depo edilecektir. Hafriyat çalışmaları esnasında şeve kesinlikle
malzeme atılmayacaktır. Fazla hafriyat malzeme şeve ve dere yataklarına bırakılmayacaktır.
İnşaat aşamasında yapılacak hafriyat çalışmalarından kaynaklanan toz 03.07.2009 tarih ve 27277
sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 verilen değerlere göre değerlendirilmiştir.
Hava Emisyonları
Araç Emisyonları
Atıksu
Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları,
Atık Yağlar, Tıbbi Atık, Tehlikeli
Atık ve Diğer Atıklar
Oluşacak toz emisyonlarının en aza indirgenmesi içi yol güzergahları ve çalışma yapılacak lanlar
arazöz ile sulanacak, salvurlma yapılmadan doldurma boşaltma işlemlerinin yapılması sağlanacaktır.
Hafriyat malzemenin Kazı Fazlası Depo alanına taşınması sırasında özellikle rüzgarlı havalarda
kamyonların üzerleri branda ile örtülecek, afriyat malzemesinin üzeri %10 nemli tutulacaktır.
İnşaat sırasında çalışan araçlardan oluşacak emisyonların en aza indirgenmesi için 0404.200927190 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak Yürürlüğe giren “Egzoz Gazı Emisyon Kontrolü
Yönetmeliği” gereğinde sahada kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak
bakım gerektirenler bakım alınacaktır.
Projede kaynaklanan evsel nitelikli atıksular paket artıma tesisinde arıtılacak olup, proses sonrası
arıtılan su; 31.12.2004/25687 tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ‘ne göre analizleri
yapılarak alıcı ortama deşarj edilecektir. Proje alanında araç yıkama yapılmayacaktır.
Proje sahasında çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli katı atıklar şantiye alanı içinde belirli
noktalar konulan ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek olup, bölgeye hizmet veren belediyenin
hizmet araçları tarafından toplanacaktır.
İnşaat aşamasında diğer atıklar ise güneş ve yağmurdan korumalı betonarme zemin üzerinde
birbirlerine karıştırılmadan geçirimsiz ve üzerleri atığın cinsine göre etiketli kaplarda biriktirilecek olup
lisanslı bertaraf firmalarına ücreti karşılığı verilecektir.
234
-Yatırımcı Firma
-Taşeron Firma
-Yatırımcı Firma
-Taşeron Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Taşeron Firma
-İlgili Belediye
-Lisanslı Geri Dönüşüm Firması
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Gürültü Tireşim
Personel Konut ve Diğer
Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları
İş Sağlığı ve Güvenliği
Atıksu
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İnşat aşamasında kullanılacak araç ve ekipmanlardan kaynaklanan gürültü ve patlatmadan
kaynaklana titreşim için 04.06.2010-27601 tarih ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” gereğinde gerekli önlemler
alınacaktır.
Proje kapsamında çalışacak personelin sosyal ihtiyaçları (barınma, dinlenme, yemekhane vb.) proje
kapsamında kurulacak şantiye alanlarında yer alan sosyal tesislerden temin edilecektir. Ayrıca
ihtiyaç duyulması halinde teknik ya da sosyal ihtiyaçlar, proje alanı yakın çevresindeki yerleşim
birimlerinden (Kılıçkaya Belediyesi), buralardan karşılanamama durumunda ise Yusufeli İlçesinden
veya Artvin İl Merkezinden temin edilebilecektir.
Yapı işyerlerinde alınacak asgari sağlık ve güvenlik şartlarını içeren, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı tarafından çıkartılarak, 23.12.2003 tarih ve 25325 Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren ‘’Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği’’ ve 11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İş ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uygun olarak
inşaat çalışmalarının yürütülmesi sağlanacaktır
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklanan evsel nitelikli atıksular paket artıma
tesisinde arıtılacak olup, proses sonrası arıtılan su; 31.12.2004/25687 tarih ve sayılı Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği ‘ne göre analizleri yapılarak alıcı ortama deşarj edilecektir.
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
İşletme Dönemi
İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklanan evsel nitelikli katı atıklar şantiye alanı içinde
belirli noktalar konulan ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek olup, bölgeye hizmet veren
belediyenin hizmet araçları tarafından toplanacaktır.
Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları,
Atık Yağlar, Tıbbi Atık, Tehlikeli
Atık ve Diğer Atıklar
İşletme aşamasında işletmeden kaynaklanacak bir katı atık oluşumu söz konusu değildir. Santral
binasında jeneratör ve türbinler için kullanılacak olan izolasyon yağları için 27.12.2007/26739 tarih ve
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Polikarbonlu Bifenil(PCB) ve Polikarbonlu
Terfenil (PCT)’lerin Kontrolü Hakkındaki Yönetmelik” ve 30.07.2008/26952 tarih ve sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren (30.10.2010/27537 tarih ve sayılı değişiklik de dikkate
alınarak) “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği’ne uyulacaktır.
Yatırımcı Firma
İnşaat aşamasında diğer atıklar ise güneş ve yağmurdan korumalı betonarme zemin üzerinde
birbirlerine karıştırılmadan geçirimsiz ve üzerleri atığın cinsine göre etiketli kaplarda biriktirilecek olup
lisanslı bertaraf firmalarına ücreti karşılığı verilecektir.
Gürültü
Projenin işletme aşamasındaki tek gürültü kaynakları, santral binalarının içerisindeki jeneratör ve
türbünler olacaktır. Santral binaları gürültüyü izole edecek şekilde inşaa edileceğinden bina dışına
herhangi bir gürültü ulaşması söz konusu olmayacaktır. Santral binasında çalışacak personeller için
ise; gürültünün çok olduğu alanlarda 4857 sayılı “İş Kanunu”nda belirtilen, kulaklık, kulak tıkaçları,
vb. gibi koruyucu giysiler ve gereçler temin edilerek tesis içerisindeki gürültüden etkilenmemeleri
sağlanacaktır.
235
-Yatırımcı Firma
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Doğal Hayatın Sürekliliği İçin
Bırakılacak Can Suyu
Doğal Hayatın Korunması
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Doğal hayatın devamlılığını sağlamak regülatörlerden dere yatağına can suyu bırakılacaktır. Bunun
yanısıra akım değerleri, proje debisinin üzerinde olduğu durumlarda proje debisinin üstündeki debi
değerlerinin tamamı yatağa bırakılacaktır. Bırakılan cansuyu, uzaktan algılamalı AGİ ile günlük akım
değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ 26. Bölge Müdürlüğü’ne (Artvin) ve Artvin İl Çevre ve
Şehircilik Müdürlüğü’ne veri aktarımı sağlanacaktır. Bu amaçla Yatırımcı Firma tarafından fizibilite
çalışmaları için kurulan mevcut AGİ kullanılacak olup, Akım Gözlem İstasyonu GPRS modemli
cihazla donatılacaktır.
Balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması, sucul ortamdaki doğal dengenin bozulmaması ve
balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi planlanmamıştır.
Regülatör yerinde yapılması planlanan balık geçidi akarsu yatağından mevcut balık türlerinin
geçişlerine imkan verecek şekilde tasarlanmıştır.
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü
İşletme
Sonrası
Dönem
Regülatörde tutulan su herhangi bir işlemden geçirilmeden direkt elektrik üretiminde kullanıldıktan
sonra tekrar yatağına geri verilecektir. Dolayısıyla suyun, projeden kaynaklı bir kirlenmeye maruz
kalması beklenmemektedir.
Arazi Islahı ve Reklamasyon
Çalışmaları
Proje kapsamında regülatör yerleri, santral binaları, şantiye alanı, kazı fazlası depo alanının
inşaatları öncesi toplanan üst toprak inşaat sonrasında tesislerin çevre düzenlemelerinde
kullanılacaktır. Tesis çevrelerinde bitkilendirme çalışmalarının yanı sıra kalıcı erozyon önlemlerinin
alınması gerekecektir. Islah çalışmalarında ise tesis çevrelerine ağaç dikilip bitkilendirme
yapılacaktır.
236
-Yatırımcı Firma
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Tablo 125: İzleme Programı
DÖNEM
İZLENECEK
PARAMETRE
Arazi Hazırlık ve İnşaat Öncesi Dönem
Jeolojik
Etütler
ve
Jeoteknik
PAREMETRENİN YERİ
Proje
kapsamında
inşaa
edilecek regülatör yeri, iletim
hattı, yükleme havuzu, cebri
boru güzergahı ve santral yeri
İZLEME METODU
Zemin Etüdü ve Jeoteknik Etüd
İZLEME SIKLIĞI
İnşaat öncesi
KURUMSAL
SORUMLULUK
İZLEME NEDENİ
Yapı güvenliğini sağlamak
amacı ile
Orman
Genel
Müdürlüğü’nün hükmü ve
tasarrufu
altında
olan
arazilerin kullanımı
İnşaat sonrası yapılacak
peyzaj öğeleri yaratmak
veya
diğer
amaçlarla
yapılacak
saha
düzenlemeleri için
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve
Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği
hükümleri
gereği
Yatırımcı Firma
Orman İzni
Proje kapsamında kullanılacak
orman sayılan alanlar
Yazılı izin ile
İnşaat öncesi
Peyzaj
İnşaat
faaliyetlerinin
gerçekleştirildiği alanlar
Görsel metodlar (video çekimi,
Fotoğraf çekimi ile tespit)
İnşaat Öncesi
Hafriyat Depolama ve
Taşıma İzni
Kazı Fazlası Malzeme Alanı
Yazılı Başvuru ile
İnşaat Öncesi
Dere yataklarında yapılacak
her türlü yapı ve sanat yapıları
Yazılı Başvuru ile
İnşaat Öncesi
2006/27 sayılı Başbakanlık
Genelgesi
-Yatırımcı Firma
Regülatör yerinde
Analiz ile
İnşaat Öncesi
Regülatör
yerinde
kalitesinin belirlenmesi
-Yatırımcı Firma
Sürekli yada şikayet
olduğu durumlarda
Çevresel faktörler ve insan
sağlığı açısından hava
kalitesinin sağlaması
2006/27
sayılı
Başbakanlık Genelgesi
kapsamında DSİ 26.
Bölge Müdürlüğü’nden
izin alınması
Su
kalitesinin
belirlenmesi
Hava Kalitesi
İnşaat alanları, ulaşım yolları,
kazı fazlası malzeme alanları,
yakın yerleşim birimleri
İnşaat
faaliyetlerinde
kullanılacak araçla emisyonları
Kazı fazlazı malzemenin
ve
bitkisel
toprağın
uygun depolanması ve
kullanılması
Kazı Fazlası Malzeme Alanı
Gerektiğinde Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’ndan Yeterlilik Belgesi
almış kuruluşlar tarafından toz
ölçümünün yapılması
Toz
emisyonunu
önleyici
önlemlerin alınıp alınmadığının
izlenmesi
Düzenli olrak araç bakımı
yapılması
ve
egzoz
emisyonlarını ölçülmesi
Peryodik
bakım
dönemlerinde
İnşaat döneminde
depolama yapıldığı
sürece
Görsel metod
237
su
Egzoz Gazı Emisyonu
Kontrolü
Yönetmeliği
hükümleri gereği
Hafriyat
malzemesinin
etrafa
dökülmemesi,
düzenli
depolanması,
heyelanlara
sebebiyet
vermemesi
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
Arazi Hazırlık ve İnşaat Öncesi Dönem
DÖNEM
İZLENECEK
PARAMETRE
PAREMETRENİN YERİ
İZLEME METODU
İZLEME SIKLIĞI
İZLEME NEDENİ
İnşaat
faaliyetleri
süresince 6 Ayda
bir
SKKY, Su Ürünleri Kanunu
ve Yönetmeliği verilen
değer
standarlarının
sağlanması
KURUMSAL
SORUMLULUK
Atıksu
Paket Atıksu Arıtma Tesisi
Personelden
kaynaklanan
atıksuların paket atıksu arıtma
tesisinde arıtılıp arıtılmadığı,
deşarj standartlarının sağlanıp
sağlanmadığı
Yüzey Suları
Projefaaliyet lanı içinde kalan
su yüzeyleri
Görsel
Sürekli
Katı Atıklar ve Ambalaj
Atıkları
Şnatiye alanı
alanlarında
Görsel
Sürekli
Tıbbi Atıklar ve Tehlikeli
Atıklar
Şantiye Alanında
Görsel
Sürekli
Diğer Atıklar
AKÜ, Bitkisel
inşat atıkları)
Şantiye Alanında
Kayıt altına alınarak Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı tarafından
Yeterlilik Belgesi almış firmalara
verilmesi
Sürekli
İlgili Yönetmelikler gereği
-Yatırımcı Firma
Gerektiğinde Yeterlilik Belgesi
almış firmalar tarafından gürültü
ölçümünün yapılması
Şikayet
olması
durumunda
veya
hasas
alanlarda
çalışma
yapıldığı
süre boyunca
Çevreel
Gürütünün
Değerlendirilmesi
ve
Yönetimi
Yönetmeliği’
gereğince
-Yatırımcı Firma
Günlük
İş Kanunu, İŞ Sağlığı ve
Güvenliği Kanunu, Yapı
İşlerinde İşçi Sağlığı ve
Güvenliği
Tüzüğü
hükümlerine
uyumluluk
gereği
-Yatırımcı Firma
(Lastik,
Yağlar,
İş
Sağlığı
Güvenliği
ve
İnşaat
alanları,
güzegahları,
yapılacak
güzegahlarında
yerleşim yerleri
Gürültü
DÖNEM
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
ve
İZLENECEK
PARAMETRE
İş
faaliyet
ulaşım
patlatma
tünel
bulunan
Proje alanının tamamında
PAREMETRENİN YERİ
Gözlem ve denetleme
İZLEME METODU
238
İZLEME SIKLIĞI
Hafriyat ve diğer atıkların
yüzey
sularına
atılmamalarını sağlamak
KAKY, Toprak Kirliliğin
Komtrolü
ve
Noktasal
Kaynaklı
Kirlenmiş
Sahalara Dair Yönetmelik,
ambalaj
Atıklarının
Kontrolü
Yönetmeliği
hükümlerine
uyumluluk
gereği
Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmelği ve Tehlikeli
Atıkların
Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine
uyumluluğun sağlanması
İZLEME NEDENİ
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
KURUMSAL
SORUMLULUK
İşletme dönemi
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
İş Salığı ve Güvenliği
Proje alanının tammamında
Gözlem ve denetleme
Uzaktan Algılamalı AGİ
yerinin Belirlenmesi
Projede
koordinatlarda
Mevcut
AGİ
yeri
onaylatılarak
üzeri
modemi ile donatılacak
Cansuyu
Regülatör yerinde
belirtilen
Sürekli
DSİ’ye
GPRS
Sürekli
Uzaktan Algılamalı AGİ ile ölçüm
ve kayıt tutma
Sürekli
Balık Geçidi
Regülatör yerinde
Gözlemsel
Balıkların
dönemlerinde
Peyzaj
Tüm proje sahasında
Gözlemsel
Sürekli
Atık Yağ
Santral Binalarında
Gözlemsel
Bakım
Dönemlerinde
Atıksu
Sosyal tesislerde
Gözlemsel
6 ayda bir
Diğer Atıklar
Proje Üniteleri
tesisiler
Gözlemsel
Sürekli
ve
Sosyal
239
İş Kanunu, İş Sağlığı ve
Güvenliği Kanunu, Yapı
İşlerinde İşçi Sağlığı ve
Güvenliği
Tüzüğü
hükümlerine
uyumluluk
gereği
göç
Doğal
yaşamın
devamlılığın
sağlanması
amacıyla
kayıtların
tutulması
Doğal yaşamın sürekliliği
için
Balık geçitlerinin çalışıp
çalışmadığının kontrolü
İnşaat faaliyetleri sonrası
tahrip
edilen
alanların
rehabilitasyonu ve doğal
görünümüne
kazandırılması ile kazı
fazlası
malzeme
alanlarının düzenlenmesi
Trafoların
bakım
dönemlerinde
oluşacak
atıkyağlar
nedeniyle
Poliklorlu
Bifenil
ve
Poliklorlu
Terfenillerin
Kontrolü Yönetmeliği ve
Atık
yağların
Kontorlü
Yönetmeliği
hükümleri
gereği
Su
Kirliği
Kontolü
Yönetmelği gereği
Katı Atıkalrın Kontrolü
Yönetmelği,
Ambalaj
Atıkalrının
Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine
uyumluluk gereği
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-DSİ 26. Bölge Müdürlüğü
-Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğü
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
-Yatırımcı Firma
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
VIII.2
ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlilik Tebliği’ nde
“Yeterlilik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri” Başlığının İkinci
Paragrafında Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program
Aydın Regülatörü HES Projesi için hazırlanan ÇED Raporuna “ÇED Olumlu”
belgesi verilmesinden sonra, Yatırımcı Firma ÇED yeterliliğine sahip kurum/kuruluşlardan
herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait taahhütlerin yerine getirilip
getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme
kontrolünü yaptıracaktır.
Bu çerçevede, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın belirlediği izleme periyotlarına
uygun olarak, 18.12.2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete’de yayımlarak yürürlüğe
giren “Yeterlik Tebliği” Ek-4’te yer alan “Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu”
komisyon tarafından belirlenen periyotlarda doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na
iletilecektir.
240
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
IX
HALKIN KATILIMI (Projeden Etkilenmesi Muhtemel Yöre Halkının Nasıl Ve
Hangi Yöntemlerle Bilgilendirildiği, Proje İle İlgili Halkın Görüşlerinin Ve Konu İle
İlgili Açıklamalar.)
Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde Atahes
Müş.Müh.Enj.San. ve Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan Aydın Regülatörü ve HES
Projesine ilişkin olarak 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği’nin 9. maddesi gereğince, ÇED sürecine halkın
katılımını sağlamak, faaliyet hakkında bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla
gerçekleştirilmesi gereken; ÇED Sürecine Halkın Katılımı Toplantısı 16.01.2014 tarihinde
saat 14:30’da Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi, Kılıçkaya Çok Programlı
Lisesi’nde Gerçekleştirilmiştir.
Yapılan Halkın Katılımı Toplantısının halka duyurulması için ilan metinleri ve proje
özetleri hazırlanarak;

Ulusal düzeyde yayımlanan gazetede ilan verilmiştir.

Yerel gazetede ilan verilmiştir.

Valilik ilan panosunda ilan yapılmıştır.

Projeden etkilenebilecek yerleşimlere duyurular yapılmıştır.

Belediyede ilan edilmiştir.

Toplantıya katılacaklara dağıtılmak üzere Proje ile ilgili el ilanları hazırlanmıştır.
Toplantı yerine gidildiğinde belirlenen saatte Artvin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü
başkanlığında Halkın Katılımı Toplantısı açılmıştır. Ancak toplantıya halktan iştirak
sağlanmamış olup toplantı kapanış konuşmasıyla sonlandırılmıştır.
ÇED Yönetmeliği’nin 9. maddesi gereğince toplantı tarihini, saatini, yerini ve
konusunu belirten ilanlar, biri yerel biri ulusal düzeyde yayınlanmakta olan toplam iki
gazetede yayınlatılmıştır.

Hürses Gazetesi (27/12/2013 Tarihinde Ulusal Düzeyde Yayımlanan Gazete,
Sayı:12739 , Sayfa 6)

Alkan Gazetesi (26.120.20130 Tarihinde Yerel Düzeyde Yayımlanan Gazete Sayı:
3080 Sayfa 2)
241
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Şekil 54: Halkın Katılımı Toplantısı için Verilen Gazete İlanı
242
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
X
SONUÇLAR
(Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve
projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde
başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında
alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri )
ATAHES Müş. Müh. Enj. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Karadeniz Bölgesi, Artvin
İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi sınırları içerisinde; Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz
Deresi üzerinde işletilmesi planlanan, toplam kurulu gücü 5,05 MWm/4,90 MWe, toplam
enerji üretimi ise 16.11 GWh olan Aydın Regülatörü ve HES’ projesinin yapımı ve
işletilmesi planlanmaktadır
Aydın Regülatörü ve HES Projesi; yapımı için kredi kullanılacağından; 17/07/2008
tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği” (30/06/2011-27980 tarih ve sayılı R.G.’de yayımlanan son
yönetmelik değişikliği dikkate alınarak) 24. Madde(b) bendi” Çevresel Etki
Değerlendirilmesi Yönetmeliğine tabi olmayan veya Seçme Eleme Kriterlerine tabi
projelere kredi almak ve benzeri finansal nedenlerle proje sahibinin talebi üzerine
bakanlığın uygun gördüğü projeler” gereğince ilgili Yönetmeliğin Ek-I “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler” Listesi kapsamında değerlendirilmiş olup işbu
ÇED Raporu hazırlanmıştır.
Aydın Regülatörü ve HES projesi; Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisinde ve Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerindedir. Kılıçkaya
Beldesi’nin Artvin iline uzaklığı yaklaşık 60 km.dir. Proje sahası, 1/25 000 ölçekli; G46-c2
paftasında yer almaktadır.
Proje Çoruh Nehrinin yan kolu olan Ersiz Deresi üzerinde 1080 - 745 m kotları
arasında yer almaktadır. Ersiz deresi üzerinde 1078.00 m talveg kotunda, 1080.00 m kret
kotunda teşkil edilecek tirol tipinde regülatör ile çevrilen sular, 1200 mm çapında 2520.00
m uzunluğunda iletim borusu ile yükleme havuzuna iletilmektedir. Yükleme havuzu
çıkışında yer alan 850 mm çaplı 1685.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 746.25 m eksen
kotunda yer alan iki adet yatay pelton tipi turbinin yer aldığı santral binasına iletilen Ersiz
Deresi suları turbinlenerek 745.00 m kuyruksuyu seviyesinden tekrar dere yatağına
bırakılmaktadır.
Dolayısıyla proje kapsamında yer alan ana tesisler; regülatör, iletim borusu,
yükleme havuzu, cebri boru ve santral binalarıdır. Bu ünite alanlarının inşaat aşamasında
gerekli olacak beton en yakın yerden hazır olarak temin edilecektir. Proje kapsamına
kırma-eleme-yıkama tesisi ve beton santrali tesisi yer almamaktadır.
5,05 MWm – 4,90 MWe kurulu gücünde olması planlanan santral binası, 2 adet
yatay eksenli pelton tipi türbin ile donatılacaktır. Aydın HES santralinde debi optimizasyon
hesaplamaları sonucu 1,04 m3/s olarak belirlenmiştir. Brüt düşü 327 m olup, enerji üretimi
ise yıllık 16,11 GWh olarak gerçekleşecektir.
Üretilen enerji 1 km uzaklıkta yer alan kılıçkaya dağıtım hattına bağlanacaktır..
Yapımı önerilen tesislerin arazi hazırlık ve inşaat süresi 2 yıl, ekonomik olarak
işletme ömrü ise 50 yıl olarak planlanmıştır.
Buna göre arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında 70 kişi, işletme
aşamasında 5 kişinin çalışacağı öngörülmekte olup kullanılacak iş makineleri ve
243
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
ekipmanlar ise ekskavatör, kamyon, arazöz, jeneratör, greyder, dozer, silindir, mikser,
yükleyici, kaynak makinesi olacaktır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi inşatında kullanılmak üzere bir adet şantiye alanı
kurulacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin ihtiyacını karşılayacak şantiye binası
prefabrik yapıtlar olacak olup herhangi bir hafriyat oluşumu söz konusu olmayacaktır.
İnşaat aşamasında çalışacak personelin ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için kurulacak
şantiye tesisinde personelin sosyal ihtiyaçları olan barınma, dinlenme, yemekhane vb.
ihtiyaçları sağlanacaktır.
İşletme aşamasına geçilmesi ile birlikte şantiye alanı rehabilitasyon çalışmaları
sırasında kaldırılacak ve arazi eski haline getirilecektir.
İşletme aşamasında ise personeller proje çevresindeki yerleşim yerlerinde ikamet
ettirilecek olup, tüm idari teknik ve sosyal altyapı ihtiyaçları bölgeden temin edilecektir.
Bunun yanında personelin her türlü ihtiyacını karşılayabilmesi için yemekhane, mutfak,
soyunma yeri, duş, tuvalet, lavabo, ardiye ve idari büroların yer alacağı tesis santral binası
alanında oluşturulacaktır.
ATAHES Müş. Müh. Enj. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan
Aydın Regülatörü ve HES Projesinde toplam tesis bedeli 8.550.509 TL 'dir. Yapılması
planlanan projenin DSİ kriterlerine göre; iç karlılık oranı % 8,113 ve rantabilitesi ise 0,882
dır.
Proje alanın yer aldığı Kılıçkaya Beldesi, İlçe Merkezi’ne yaklaşık olarak 13 km.
uzaklıktadır. Proje sahasına ulaşım Artvin-Yusufeli devlet karayolu ile sağlanır. Bu yol ile
proje sahasına ulaşılacak ve daha sonra mevcut olan köy ve orman yolları ile proje
yapılarına ulaşılacaktır. Ayrıca inşaat çalışmaları sırasında kullanılması planlanan yollarda
gerektiğinde iyileştirme çalışmaları yapılacaktır.
Ulaşım için kullanılacak olan yolların ulaşımının trafiğe sürekli açık tutulması
sağlanacaktır. Köy yollarının ve sanat yapılarının kullanılması ve ağır tonajlı vasıtalarla
bozulması halinde gerekli onarımın, stabilize beton kaplaması, yol bakımı vb. işlerin
yatırımcı firma tarafından yerine getirilmesi sağlanacaktır. Köy yolunda onarım ve sanat
yapıları yapımına ihtiyaç olduğu taktirde köy yolunda uygulanacak olan onarım ve sanat
yapısı yapım projesi için İl Özel İdaresinin görüşü alınacaktır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi alanı içerisinde kalan araziler; devletin hüküm ve
tasarrufu altında olan orman alanları ve az miktarda şahıslara ait arazilerdir. Proje
kapsamında kamulaştırılacak olan alanlar için çalışmalar halen devam etmektedir.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi, Artvin İli, Yusufeli İlçesi, Kılıçkaya Beldesi
sınırları içerisindedir. Bu nedenle özel mülkiyet nedeniyle de bir miktar kamulaştırma
yapılması gerekebilecektir. Kamulaştırma çalışmaları kapsamında özel mülkiyet sahipleri
ile öncelikli olarak karşılıklı anlaşma yoluna gidilecek, anlaşmazlık durumlarında ise
05.05.2001 tarih ve 24393 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650
sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 5496 sayılı
kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği çerçevesinde kamulaştırma işlemleri
gerçekleştirilecektir.
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c
fıkrası gereğince; kamulaştırma işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK)
tarafından yürütülecek, verilecek olan kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine
geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz mallar tapu kütüğünde hazine adına tescil edilecektir.
244
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Proje kapsamında, orman sayılan alanların kullanımı için (15.09.2011/28055 tarih
ve sayılı Resmi gazetede yayımlanarak yürülüğe giren Orman Kanunu 17. ve 18.
Maddeler Uygulama Yönetmeliği,) gereğince izinler alınacaktır.
Proje alanı; Kahverengi Orman Toprağı Büyük Toprak Grubunda olup, 20-25 cm.
derinliğinde geçirimsiz sert tabaka ile sınırlı, genellikle orta bünyeli, % 20-30 arasında
topoğrafik eğime sahip, VII. sınıf Mera Arazisi olarak sınıflandırılmıştır.
Ülkemizin ileriki yıllarda artacağına kesin gözüyle bakılan enerji talebine katkı
sağlaması amacıyla düşünülen bu tesisin, elektrik üretiminin yanı sıra ilave istihdam
imkanı sağlaması ve tesisin inşasında yan kollarda görev alacak sektörlere de faydası
olacaktır.
Ersiz Dere havzasının gelişmesi genel olarak Türkiye ekonomisine katkıda
bulunacağı gibi, özelde de havza içerisinde ekonomik hayatın canlanmasına ve
gelişmesine yardımcı olacaktır.
Projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi;
Kazılardan Çıkacak Hafriyat; Aydın Regülatörü ve HES Projesi kapsamında
yapılması planlanan çalışma alanları regülatörler, iletim borusu, yükleme havuzu, cebri
boru, santral binası’dır. Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak toplam hafriyat
miktarı 97.500 m3 dür
Kati proje aşamaısnda kazı fazlası depo sahalarında kuru dere ile yamaç ve
yağmur sularının deşarjı için proje geliştirilecektir. Malzeme dökümü sırasında dere taban
genişliğinin raporda belirtilen genişlikten az olmamasına dikkat edilecektir. Hafriyat
malzememsinin mansaba sürüklenmemesi için gerekli önlemler alınacaktır.
Kati proje aşamaısnda Q100 ve Q500 yıl frekanslı taşkın pik debileri ‘’ DSİ taşkın
Koruma Projeleri Ön inceleme Dispozisyonuna Göre ‘’ Islah ve Taşkın Koruma Yapıları
Uygulama Projeleri Yapım İşi Genel Teknik Şartnamesine ’’ uygun olarak yapılacaktır.
Hafriyat atıklarının taşkından etkilenmemesi için gerekli önlemler alınacak ve olası
olumsuzluklar lisanas sahibi firma tarafından karşılanacatır.
Kazılar sonucunda çıkan malzeme, inşaat çalışmaları sırasında temel ve çukur
kısımların dolgusunda ve gerekli durumda servis yollarının onarılmasında kullanılacaktır.
Dolguda kullanılması uygun olmayan organik içeriği yüksek malzeme başka bir deyişle
bitkisel toprak karakterinde olanlar ise saha düzenlemesi ve peyzaj amacıyla kullanılmak
üzere kazı fazlası malzeme alanlanına hafriyat toprağından ayrı olarak depolanacaktır.
Çıkan tüm hafriyat inşaat çalışmaları sırasında gerek yolların onarılması gerekse
ünitelerin yapılması sırasında ve gerekse de arazi düzenleme amaçlı kullanılarak
tüketilecektir.
Proje kapsamında malzeme ocağı yer almamaktadır. Ancak gerekli görüldüğü
takdirde ruhsatlı malzeme ocaklarından malzeme temin edilebilecektir.
Planlandığı üzere hafriyat malzemesinin tamamının inşaat işlemleri sırasında
tüketilememesi durumunda fazla hafriyat kazı fazlası malzeme alanlarında stoklanacak ve
ilgili Belediyeye teslim edilecektir.
245
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Hafriyat çalışmaları sadece inşaat aşamasında yürütülecek olup, işletme
aşamasında herhangi bir hafriyat çalışması yapılmayacaktır. Hafriyat ve depolama
işlemlerinde, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” (26.03.2010
tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikle yürürlükten kaldırılan
maddeleri dikkate alınmak üzere) hükümlerine uygun bir şekilde hareket edilecektir.
Kazı fazlası malzeme alanı ile ilgili olarak ilgili kurumlardan izin alınacak ve
çalışmalar esnasında şevlerden aşağı malzeme kesinlikle dökülmeyecektir. Projenin
orman sayılan alanlardan geçtiği yerlede kazı fazlası malzeme alanı olarak toprakça fakir,
taşlık kayalık alanların seçilmesine özen gösterilecek, mümkünmertebe ağaç kesiminden
kaçınılacak , orman sayılan alanlardaizne konu edilecek tesislerin inşaası esnasında
çıkan kazı fazlası malzemelerin depolanması izne konu edilecek tesisler dışından
kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir.
Hafriyat çalışmaları sırasında çıkabilecek bitkisel toprak üzeri örtülü olarak hafriyat
toprağından ayrı olarak depolanacak ve faaliyet sonunda peyzaj çalışmaları sırasında
yüzey kaplaması olarak kullanılacaktır. Bitkisel toprağın depolanacağı yerin eğiminin %
5’ten fazla olmamasına dikkat edilecek ve inşaat sonuna kadar toprak kalitesinin
korunması için gerekli tedbirler alınacaktır.
Depo alanı, dere yatağını bozmayacak, derede yön değişikliği yapmayacak şekilde
uygun yerlere yapılacaktır. Hafriyatın çevreye dağılmadan düzenli depo edilmesi
sağlanacaktır. Hafriyat çalışmaları esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır.
DSİ Genel Müdürlüğünün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış
koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere
yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması ve doğal
hayatın devamlılığı için gerekli su miktarının bırakılması ve kontrollerinin yapılması
yatırımcı firma taahhüdü altındadır.
Ayrıca projenin inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının
taşkınlardan korunması ile ilgili önlemlerin 09 Eylül 2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe
giren “Dere Yatakları ve Taşkınlar” adı ile yayımlanan 2006/27 nolu Başbakanlık
Genelgesi’ne yatırımcı tarafından uyulacaktır.
Patlatma; Proje kapsamında patlatma faaliyeti gerçekleştirilmeyecek olup
kazılarda makine ile ile sökümü yapılamayan alanlarda gevşeyme patlatması yapılacaktır.
İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir
şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve
24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan
"Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak
Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan (değişik: 4/5/1999 -99/12746 K. ve değişik: 14/05/2001 -2001/2443 K. ile
değişik: 28/10/2004 -2004/8057 K.) "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av
Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı,
Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük'te belirtilen
esaslara uygun olarak yapılacaktır.
Sahada yapılacak olan inşaat çalışmalarından kaynaklı olarak herhangi bir
kimyasal madde kullanımı söz konusu değildir.
246
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Hafriyat çalışmalarında patlayıcı madde kullanılması planlanan alanlar için, Su
Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sularla
ilgili kirletme yasakları başlığı 17,18 ve 19. maddelerinde belirtilen koruma alanları dışında
yönetmelikte belirtilen hususlara uygun olarak çalışmalar yapılacaktır.
Proje kapsamında patlatma yapılması durumunda delici ekipmanlarla açılan
deliklere şarj edilen patlayıcılarla yapılacaktır. Kullanılacak patlayıcılar günlük olarak
Jandarmadan temin edilecek ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır. İlgili
Resmi kuruluşlardan gerekli izinleri almadan patlatma işlemi yapılamayacaktır.
Ayrıca projenin inşaat aşamasında patlatma yapılması durumunda, canlıların
üreme dönemi (Mart-Haziran) dışında yapılacaktır.
Patlayıcı maddelerin kullanımı bu konuda eğitim almış ve yeterlik belgesine sahip
kişiler tarafından yapılacaktır. Tünelde yapılacak olan patlatmalar gecikmeli olarak
gerçekleştirilecektir.
Patlatma yapılacağı zaman anons veya duyuru yöntemleriyle, yöre sakinlerinin
bilgilendirilmesi sağlanacaktır.
İnşaat Faaliyetlerine Bağlı Tozlanma; Proje kapsamında kazı çalışmaları
sırasında açığa çıkacak malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, boşatılması, taşınması ve
araçların saha içerisindeki hareketleri sırasında toz oluşumu meydana gelecektir.
Tüm ünite alanlarında yapılacak işlemlere bağlı olarak toz emisyon hesaplamaları
her bir ünite alanı için yapılmıştır. Çalışma sürelerine göre açık alanda yapılacak bu
faaliyetlerin toz hesaplamalarında emisyon faktörleri dikkate alınarak yapılmış ve
meydana gelebilecek toz debilerinin 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2,
Tablo 2.1’e göre değerlendirildiğinde büyük kısmının 1 kg/saat’lik sınır değerinin altında
kaldığı görülmüştür. Sınır değerlerin aşıldığı cebri boru alanı için modelleme yapılmıştır.
Modelleme sonucu elde edilen değerler, aynı yönetmeliğin Ek-2 Tablo 2.2 de verilen;
Havada Asılı Partikül Maddeler (PM 10-10 mikron ve daha küçük partiküller), sınır
değeri 140 g/m3 (0,14 mg/m3) ‘dür. Çöken Tozların (10 mikrondan büyük partiküller dâhil)
dağılım miktarları ise SKHKKY, Ek-2, Tablo 2.2 ’de belirtilen 442 mg/m2-gün değerine
göre değerlendirilmiştir.
Yapılan modelleme sonucunda Havada Asılı Partikül Madde ve Çöken Tozların
mesafelere göre dağılımları gösterilmiştir. Buna göre söz konusu sınır değerler yaklaşık
70 metre mesafede sağlanmaktadır. Cebri boru inşaat alanına en yakın yerleşim yeri ise
900 metre mesafedeki Kirazlı Mahallesidir. Cebri boru inşaatı sırasında proje alanına
olumsuz etki yaratacak toz emisyonu beklenmemektedir.
Çalışma alanlarında malzemelerin taşınımı, boşaltımı ve yüklenmesi sırasında
SKHKKY Ek-1 ve Ek-2’de belirtilen hususlara uyulacaktır. Çalışma koşullarına özen
gösterilerek toz oluşumu azaltılacaktır. Ayrıca, faaliyet alanında gerçekleştirilecek işlemler
sırasında tozumanın asgari seviyede tutulması amacıyla proje alanı arazözle sulanacaktır.
Malzeme savrulma yapılmadan boşaltma ve düzeltme işlemleri yapılacaktır. İnşaat
aşamasında 03 Temmuz 2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sanayi
Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” nin ilgili hususlarına uyulacaktır.
247
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Özetle toz emisyonunu en aza indirgemek için Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği’nde belirtilen önlemler alınacaktır. Buna göre;
- Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak,
- Çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda arazöz ile sulanarak nemlendirilecek,
- Kamyonların üzeri inşaat alanı dışındaki nakliye sırasında branda ile kapatılacak,
- Açıkta depolanan malzemenin tozumasını engellemek için gerekli önlemler
alınacaktır (yığının üzerinin örtülmesi veya nemlendirilmesi vb.)
Gürültü; İnşaat ve işletme aşamalarında oluşacak gürültü ile ilgili olarak
04.06.2010 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje alanında tüm araçlar çalışır halde hesaplanan gürültü düzeyi, 04.06.2010
tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” Tablo 5’te sınır değer olan 70 dBA (bina ve
diğer kaynakların) 100 m itibariyle sağlanmaktadır. Aydın HES Projesi inşası sırasında
çalışacak iş makinelerinin oluşturacağı gürültüden yakın yerleşim birimlerinin etkilenmesi
söz konusu değildir.
Proje yapıları yerlerinde yapılacak inşaat faaliyetleri sırasında tüm araçlar çalışır
halde hesaplanan gürültü düzeyi, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği” Tablo 5’te sınır değer olan 70 dBA (bina ve diğer kaynakların) 110 m
itibariyle sağlanmaktadır.
Proje alanına en yakın yerleşim Regülatör sahasının kuzeyinde bulunan İmamoğlu
Mahallesi olup buradaki en yakın evin kuşuçuşu mesafesi yaklaşık 120 metredir. Proje
alanına en yakın yerleşime ait evin mesafesi göz önüne alındığında, oluşacak gürültü
olumsuz yönde etki yaratacak düzeyde olmayacaktır.
Gürültü konusunda 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği
Yönetmeliği”nin ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı yönetmeliğin ilgili
maddeleri’nde belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için
kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve belirtilen hükümlere
uyulacaktır.
İnşaat sahasında patlatma sırasında oluşacak gürültü anlık olduğu için hesaplama
yapılmamıştır. İnşaat başladıktan sonra herhangi bir şikayet olması durumunda gürültü
ölçümleri yapılacaktır. Ölçülen gürültü değerinin sınır değerleri aştığı tespit edildiğinde ise
gürültü kontrol tedbirlerinden en uygun olanı seçilerek uygulanacaktır.
Patlatmaya bağlı gürültüyü azaltmak için patlatmanın yapılacağı günlerde o an
diğer faaliyetlerin tamamının durdurulması sağlanacaktır. İletim tünelinde yapılacak
patlatma kapalı alanda yapılacağı için taşların savrulması söz konusu olmayacaktır.
Ayrıca tünel patlatmalarında hava şoku tehlikesi olmamaktadır.
Tesisin işletme aşamasında ise en önemli gürültü kaynağı, santral binasının
içerisindeki jeneratör ve türbünler olacaktır. Santral binası gürültüyü izole edeceğinden
bina dışına herhangi bir gürültü ulaşması söz konusu olmayacaktır. Santral binasında
çalışacak personel için ise; gürültünün çok yoğun olduğu alanlarda 4857 sayılı “İş
Kanunu”nda belirtilen, kulaklık, kulak tıkaçları, vb. gibi koruyucu giysiler ve gereçler temin
edilerek tesis içerisindeki gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır.
248
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Flora-Fauna; Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380
sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. Maddesi ve 22.03.1971 tarih ve 1380 sayılı Su Ürünleri
Kanununa dayalı olarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliği gereğince; su ürünlerinin
geçmesine mahsus balık geçidi yapılacaktır. Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. Maddesi
gereğince “her türlü kanal ver arkların başlangıç kısımlarına uygun bir ızgara veya kafes
konulması zorunludur.” hükmüne uyulacaktır. Proje kapsamında yer alacak Balık Geçidi
bu özellikleri taşıyacaktır.
26.08.2010 tarih ve 27684 sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereği HES faaliyeti ile ilgili olarak Ek-2 Faaliyeti
İzin Başvurusunda bulunacak ve gerekli izinler alınacaktır.
İnşaat aşamasında ise su sirkülasyonunun doğal akışının etkilenmemesi, planda
belirlenen alanın dışına çıkılmaması, işletme sırasında bu alana gelecek kimyasal,
endüstriyel atıklar vs. ile benzeri zararlı maddelerin iç sulara dökülerek flora ve faunanın
zarar görmesine müsaade edilmeyecektir.
Fauna elemanlarından hareket etme yeteneğine sahip olanlar her an proje
alanında görülebileceği için, hareketli fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi
amacıyla projede görev alacak personele gerekli uyarılar yapılacaktır.
Projenin hayata geçirileceği bölgede 3 adet endemik bitki türü bulunmaktadır.
IUCN Tehlike kategorileri bakımından ise 5 türün önemli olduğu tespit edilmiştir.
Bunlardan 4 adedi LC ve 1 adedi de VU kategorisinde olduğu anlaşılmıştır.
Proje bölgesinde yayılış gösteren Acer divergens yöreye has olarak tek nokta
endemiği özelliği göstermemektedir. Zira A8 ve A9 kareleri içerisinde bulunmakatadır.
Endemik bir tür olup, çalılıklar arasında, yamaç arazilerde ve fakir topraklar üzerinde
yayılış gösterir. Özellikle 400-1100 m yükseltiler arasında bulnur. Dere yatağı ve yakın
çevresinde pek bulunmaz. Kurulacak olan HES proejesinin iletim hattı üzerinde ve çok
yakın bölümlerinde yer almadığından yapılacak olan çalışmalardandan (İletim hattı, cebri
boru güzergâhı ve santral) doğrudan etkilenmesi söz konsu değildir.
Centaurea worowonii Asteraceae familyasının bir elemanıdır. İran-Turan elenti
olup, KD Anadolu bölgesinde A8 ve A9 karelerinde bulunmaktadır. Özellikle 700-1500 m
yükseltiler arasında, kayalık ve taşlık alanları tercih etmekte kuraklığa dayanabilmektedir.
Yapılacak olan Aydın Regülâtörü ve HES proje sahası içerisinde ve çevresinde
bulunmaktadır. Proje çalışmaları sırasında güzergâh üzerine rastlayan türlerin toprağı ile
birlikte alınarak güzergâh dışında etkilenmeyecek kesimlere taşınmasında fayda vardır.
Ayrıca tohumları toplanarak proje güzergâhının dışında kalan yetişme ortamlarına
ekilmesi türün devamlılığı açısından büyük önem arz etmektedir.
Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren bitki türlerinden Acer
divergens, Acer hycanum, Marsilea quadrifolia, Galanthus krasnowii, Sempervium
glarifolium ve Centaurea worowonii hariç hiç biri ulusal ve uluslar arası koruma kriterleri
(ENDEMİK, ENDER, IUCN, BERN ve CITES) içerisinde yer almamaktadır.
HES’ler doğru planlandığı ve gerektiği şekilde işletildiğinde çevresel kirleticilik
bakımından en az etkiye sahip tesislerdir. Çünkü çevre, su kirliliği, katı atık ve radyoaktif
sızıntı gibi tehlikeler yaratmazlar. Bu kriterlerin ışığında Aydın HES projesinin
gerçekleştirilmesi halinde biyolojik çeşitlilik üzerine olası etkileri aşağıda belirtilmiştir;
HES projelerinde, tutulan sular herhangi bir işlemden geçmeden direkt olarak
elektrik üretiminde kullanıldıklarından dolayı hava ve su, kimyasal ve radyoaktif
249
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kirlenmeye maruz kalmamaktadır. Projenin gerçekleştirilmesi, su kaynakları için bir kirlilik
tehdidi oluşturmayacaktır.
Kuş türleri yapılacak HES alanlarını yaşam alanı olarak tercih etmektedirler. Bu
sebepten proje kapsamında inşaat faaliyetlerinin çevreye duyarlı bir şekilde yapılması
gerekmektedir. Projenin inşaatı ve malzeme ocaklarında yapılacak çalışmalar sırasında
oluşacak toz, hava kalitesini geçici bir süre etkileyecektir. Toz oluşumunu önlemek için
inşaat alanı düzenli olarak sulanmalı ve açıkta depolanan malzemeler korunurken ‘Hava
Kalitesinin Korunması Yönetmeliği’ndeki ilgili maddelere uyulmalıdır.
Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 5 amfibi türü saptanmış
olup bunlardan hiç birisi IUCN listesindeki NT (Tehdit Altına Girebilir ) kategorisinde
değildir. Yalnızca 1 tür (Mertensiella caucasica) VU (zarar görebilecek düzeyde)
kategorisindedir. Diğerlerinin hepsi LC (En Az Endişe Verici) yer almaktadır. Ayrıca bu
türler arasında endemik tür bulunmamaktadır. Tespit edilen çift yaşamlı türlerinden 4
tanesi Bern Ek-III, 1 tanesi Bern Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Bu türlerden Pelophylax
ridibundus son dönemlerde Türkiye’den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa
türlerdendir.
Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 13 sürüngen türü
saptanmış olup bu türlerden IUCN listesine göre 1 tanesi ,Türkiye’de sadece Doğu
Karadeniz Bölgesinde yaşayan ve EN (tehlike sınırında olan) kategorisinde olan
Daresvkia clarkorum’dur. Bu tür dere yamaçlarındaki yol kenarlarında yaşadığından
bazen kurak havalarda su içmek için dere kenarlarına gelirler. Ayrıca 1 türde (Darevskia
derjugini ) NT (tehlike sınırına yakın) kategorisinde bulunmaktadır. Bu tür daha çok
ormanlık alanlarda yaşar.
Çalışma alnında yaşayan
3
tür düşük risk (LC)
grubundandırlar. Diğerleri ile ilgili herhangi bir kategori tanımı yapılmamıştır. 6 tür Bern
Ek-II, 7 tanesi de Bern Ek-III listesinde bulunmaktadır.
Çalışma alanında bulunan 10 tane tatlı su balık türünden 5 tanesi IUCN
kategorisinde LC (düşük risk) kategorisinde içinde yer almaktadır. Bu balıklar içerisinde
ekonomik değeri olan 1 tür vardır. Bu da Salmo trutta magrostigma (dağ alası)‘sıdır. Dağ
alası üreme zamanları Eylül ayından mart ayına kadar uzanır. Yumurtlaması soğuk (5-7
C°), berrak ve bol oksijenli orman içi akarsularının kaynak kısımlarında sonbaharda olur.
3,5-4,0 mm çapındaki yumurtalardan larvalar 400 gün civarında çıkar. Karnivor olup,
sulardaki sinek larvaları, kabuklular ve diğer balıkların larva ve yavrularıyla beslenirler.
Sucul omurgasız canlılar içinde taşların altında,bitkilerin arasında yaşayan türler
daha az hareketli, nektonik formlar ise daha hareketlidir.Ersiz üzerine kurulması planlanan
HES, suyu kesmeyeceği için sucul omurgasız canlılar açısından bir tehdit
oluşturmayacaktır. Genel olarak arazi çalışmasından ve literatür bilgilerden elde
edilen sonuçlara göre sucul omurgasız taksonları içinde nesli tehlike altında olan ve
korunması gereken bir tür bulunmamaktadır.
1- Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak;
- Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri,
- Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip
etmek,
- Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme,
geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek,
- Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa
bu yumurtaları alıkoymak,
250
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
- Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti
yasaktır.
2- Korunan fauna türleri ile ilgili olarak;
- Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara,
- Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun
durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya,
- Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde
bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde
düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır.
Proje alanında zarar görecek türler olmayıp inşaat ve işletme aşamasında
ortamdaki gürültü ve hareketlilikten dolayı bulundukları habitatları terk ederek çevredeki
daha uygun alternatif yaşam alanlarına çekileceklerdir. Faaliyetin inşaat ve işletme
aşamasında çevreden faaliyet alanına gelebilecek olan fauna türlerine herhangi bir zarar
verilmemesi konusunda çalışacak personele yatırımcı firma tarafından gerekli uyarılar
yapılacaktır.
Faaliyetin arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında bitki türleri bitkisel toprak örtüsünün
sıyrılmasından dolayı biyomas kaybına uğrayacaktır. Ancak, flora türlerinin tamamen
ortadan kaldırılması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Rehabilitasyon çalışmaları
kapsamında geçici depo alanlarında depo edilecek bitkisel toprak tekrar araziye serilerek
eski haline getirilmesi sağlanacaktır.
Faaliyetin her aşamasında, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’na ve ilgili
Yönetmeliklere uyulacaktır.
Projenin inşaat aşamasında olası ağaç kesiminin gerçekleşmesi durumunda,
orman ekosistemi üzerinde olumsuz bir etki ortaya çıkacaktır. Ancak proje sahası ve yakın
çevresinde yapılacak ağaçlandırma çalışmaları ile bu etkinin en aza indirilmesi
sağlanacaktır. Ayrıca inşaat çalışmalarında zarar görebilecek orman sayılan alanların
rehabilitasyonu Giresun Orman Bölge Müdürlüğü ile koordinasyonlu bir şekilde
yürütülecektir.
Çevresel /Ekosistem Su İhtiyacı Değerleri ve Su Kaynağına Etkisi; Planlanan
projede çevrilecek sular bir çevirme yapısı ile alınacağından baraj gölü şeklinde bir göl
oluşumu söz konusu olmayacaktır; nehir tipi santral aracılığıyla elektrik üretilmesi
tasarlanmaktadır.
Ayrıca Ersiz Dere ve yan kollarına ulaşacak evsel ve endüstriyel nitelikli atık
oluşumu olmayacağı gibi faaliyet kapandıktan sonra da herhangi bir atıksu oluşumu veya
deşarjı söz konusu olmayacaktır.
Söz konusu projenin ekosistem üzerine olumsuz etki yaratmaması için regülatör
yerinden her zaman doğal hayatın devamı için belirlenen can suyu dere yatağına
bırakılacaktır. Buna göre dere yatağında canlı hayatı korumak için ve su hakları açısından
gerekli su miktarı dere yatağına bırakılacaktır.
Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
tarafından incelenen Aydın HES projesi için hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu
neticesinde, tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları
hariç olmak üzere Önerilen Can suyu (m3/s) değerleri; çevresel akış miktarının Nisan-
251
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Mayıs-Haziran ayları süresince 0,15 m3 /s, diğer aylar ise 0,14 m3 /s, olması uygun
bulunmuştur.
Diğer taraftan, Sulak alanların Korunması Yönetmeliğine ve HES Projeleri vediğer
Hidrolik Faaliyetler değerlendirme raporunda belirtilen tüm önlemler alınacaktır. Regülatör
yerinde bırakılan çevresel akış miktarı ile ilgili olarak debimetre takılarak yapılan ölçümler
6 aylık periyotlarda orman ve Su İşleri bakanlığı Bölge müdürlüğüne gönderilecektir.
Su Kullanımı ve Atıksu;Tesisin inşaat aşamalarında personel için gerekli olacak
kullanma suyu tankerlerle Kılıçkaya Belediyesi’nden, içme suyu ise piyasada mevcut
içme suyu firmalarından temin edilecektir. Proje kapsamında yeraltı suyu
kullanılmayacaktır. İnşaat çalışmaları sırasında gerekli olacak kullanma suyu ise Ersizdere
suyundan karşılanacaktır. Yüzey suyunun kullanılması ile ilgili olarak gerekli izinler ilgili
kurum ve kuruluşlardan alınacaktır.
İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak atıksular; Sağlık Bakanlığı’nın 19.03.1971
tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Lağım Mecrası
İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik” hükümleri
uyarınca sızdırmasız fosseptikte biriktirildikten sonra ücreti mukabilinde vidanjörle
çektirilecektir. Vidanjör ile çekilecek atıksular belediye tarafından alınacaktır. Atıksuların
biriktirileceği fosseptik alanı 25 m2 olup şantiye alanı içerisinde konuşlandırılacaktır.
Vidanjör ile çekilecek atıksular belediyenin kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Bu
konu ile ilgili olarak ilgili belediyeden izin yazısı inşaata başlamadan önce alınacaktır.
Oluşacak atık suların bertarafında ayrıca 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile
değişikliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayı ile değişikliği yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nin 32. maddesi son paragrafında “Evsel atık
sularını sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplayan ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı
tesislerine veren atıksu kaynakları, atıksu yönetimleriyle yaptıkları protokolü ve vidanjörle
atıksu bertarafı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklamak ve denetimler
sırasında görevlilere beyan etmek zorundadırlar.” hükmüne yer verilmektedir. ‘’Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği’nin 32. maddesi gereği’’ atıksu yönetimiyle yapılacak protokol ve
vidanjörle atıksu bertarafı sonucunda alınan belgeler denetimler sırasında görevlilere
beyan etmek üzere 5 (beş) yıl süre ile saklanacaktır.Dolayısıyla ilgili belgeler İl Çevre ve
Şehircilik Müdürlüğü’ne ibraz edilmek üzere saklanacak olup bu husus yatırımcı firma
taahhüdündedir.
Ayrıca proje alanı 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiş olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile değişikliği ve 30.03.2010 tarih
ve 27537 sayı ile değişikliği yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nin içme ve
kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sulardaki kirletme yasaklarıyla ilgili 16-20’nci
maddelerinde belirtilen alanlarda kalıp kalmadığı incelenecek olursa; Yönetmelik; Madde
17-Mutlak Koruma Alanını, Madde 18 – Kısa Mesafeli Koruma Alanını, Madde 19 – Orta
Mesafeli Koruma Alanını ve Madde – 20 Uzun Mesafeli Koruma Alanını tanımlar. Proje
Sahasında ilgili maddelerde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. Proje Ersiz Dere
üzerinde planlanmaktadır.
Proje kapsamında hazırlanan “Su Hakları Planlama Raporu” DSİ Genel Müdürlüğü
tarafından onaylanmış olup; Su Hakları Planlama aporuna göre yapılan arazi etütlerinde
bu derenin dışında YAS, kaynak suyu gibi herhangi bir sulama suyu kaynağı bulunmadığı
252
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
tespit edilmiştir. Buna göre iletim tüneli boyunca sudan yararlanan yerleşim birimi
bulunmamaktadır.
Her Türlü Katı Atık; Proje kapsamında personelden kaynaklanacak evsel katı
atıklar özellikle organik kökenli (yemek artıkları vb.) atıklar olup bu atıklar, şantiye
alanında sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecektir. Katı atıklar,
ücreti karşılığında ilgili belediye tarafından alınacaktır.
Proje kapsamında oluşacak katı atıkların (yemek artığı, vb.) 14.03.1991 tarihli ve
20814 sayılı “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” Madde 18’de belirtildiği gibi denizlere,
göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda
çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne
ve bu Yönetmelikte; 03.04.1991 tarih ve 20834 sayılı Resmi Gazete’de 22.02.1992 tarih
ve 21150 sayılı Resmi Gazete’de, 02.11.1994 tarih ve 22099 sayılı Resmi Gazete’de,
15.09.1998 tarih ve 23464 sayılı Resmi Gazete’de, 18.08.1999 tarih ve 23790 sayılı
Resmi Gazete’de, 29.04.2000 tarih ve 24034 sayılı Resmi Gazete’de, 25.04.2002 tarih ve
24736 sayılı Resmi Gazete’de, 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete’de yapılan
değişikliklere uygun olarak hareket edilecektir.
Tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan bu atıklar (kağıt, şişe, cam,
plastik ve metal kutular v.b.) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan ve 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı değişikliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537
sayılı değişikliği yayımlanmış olan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği“nin ilgili
hükümlerine göre tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak şantiye alanında
ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımını sağlamak için lisanslı bertaraf tesislerine
gönderilmesi sağlanacaktır.
Oluşması muhtemel tıbbi atıkların geçici olarak depolanması, taşınması ve bertaraf
edilmesi aşamalarında 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
“Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
hükümlerinde belirtilen yükümlülüklere uygun olarak hareket edilecektir.
Proje Sahası’nda çalışacak çeşitli iş makinelerinin bakım-onarım ve yağlama
işlemleri sırasında çıkabilecek filtre, yağlı üstübü, kontamine varil ve eldiven, boş yağ ve
boya tenekeleri vb. atıkların olması durumunda ise bu atıklar diğer atıklardan ayrı olarak
toplanarak şantiye alanında biriktirilecektir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında
oluşması muhtemel tehlikeli atıklar 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde belirtildiği üzere,
sürekli kapalı olacak şekilde ve kimyasal reaksiyona uğramamasını sağlayarak geçici
olarak depolayacaktır. Geçici olarak depolanan tehlikeli atıklar daha sonra Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı tarafından lisans almış firmalara teslim edilerek bertaraf edilmesi
sağlanacaktır. Bu kapsamda oluşacak tehlikeli atıkların geçici depolanması, taşınması ve
bertarafı süresince lisanslı araçlar kullanılacak olup, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne
uygun olarak hareket edilecektir.
Proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde
yaptırılacak olup yakıt ikmalleri, proje güzergahına yakın bölgelerde yer alan ruhsatlı
akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır.
Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının şantiye içerisinde yapıldığı
zamanlarda herhangi bir atık yağın ortaya çıkması durumunda, söz konusu yağın toprağa
ve/veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir
253
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (değişikliği 31/7/2009 tarih ve 27305
sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”)
kapsamında lisans almış geri kazanım firmasına sözleşme dahilinde verilecektir. Araçların
tesis içerisinde bakım ve onarımları yapılması durumunda; şantiye alanı içerisinde taban
sızdırmazlığı sağlanmış ve üzeri sundurma yapı ile kapatılmış alanda yapılacak olup,
yapılacak çalışmalar esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş
Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
Ayrıca projede kullanılacak olan araçların bakım ve onarımlarının faaliyet alanı
içerisinde yapılması durumunda, ortaya çıkması muhtemel atık aküler, 31.08.2004 tarih ve
25569 Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü
Yönetmeliği ve 03.03.2005 tarih ve 25744 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği’ndeki değişiklik hükümleri
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Revize) doğrultusunda proje alanı içerisinde taban
sızdırmazlığı sağlanmış, kapalı bir ortamda muhafaza edilecek ve lisans almış geri
kazanım firmasına verilmek sureti ile bertarafı sağlanacaktır.
Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasınca kullanılacak olan araçlardan kaynaklı
kullanılmış araç lastikleri meydana gelebilecektir. Proje alanı içinde oluşması muhtemel
ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanım firmasına verilmesi sağlanacak olup, bu
kapsamda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir.
Oluşacak bitkisel atık yağların bertarafında 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” ile
30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Bitkisel atık
yağlar diğer atık madde ve çöplerden ayrı olarak biriktirilecektir. Oluşacak bitkisel atık
yağların biriktirilmesi için sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon,
konteynır veya tank gibi toplama kapları kullanılarak lisanslı taşıyıcılarla lisanslı geri
kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilecektir.
Proje alanı orman arazisi niteliğindedir. İnşaat aşamasında hafriyat çalışmaları
sırasında yüzeyden sıyrılarak alınacak ve depo alanlarında geçici olarak depo edilecek
bitkisel toprak saha düzenlemesi ve peyzaj amacıyla kullanılacaktır. Ayrıca proje
kapsamında peyzaj amaçlı olarak, HES binalarının olduğu yerlere doğal yapıya uygun
bitkiler dikilecek, bazı bölümler çimlendirilecektir.
Arazi Islahı Ve Reklamasyon Çalışmaları; Proje kapsamında malzeme ocakları
açılmayacaktır. Ünitelerin yapımı sırasında ihtiyaç duyulacak malzemeler arazi hazırlık
aşamasında yapılacak kazı çalışmalarından çıkacak malzemelerden sağlanacaktır.
Çıkacak hafriyat malzemesi inşaat aşamasında dolgu amaçlı ve arazi ıslahında
kullanılacaktır.
Çıkan hafriyatlar proje alanında tespit edilmiş kazı fazlası malzeme alanlarında
geçici olarak depo edileceklerdir. Kazı fazlası malzeme alanları için gerekli izinler
alınacaktır. Bu bağlamda, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır.
254
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Bitkisel toprak hafriyat malzemesinden ayrı olarak depo alanlarında depolanacak
inşaat sona erdikten sonra alanın eski haline getirilmesi çalışmalarında peyzaj amaçlı
kullanılacaktır.
Regülatör yapıları barajlar gibi depolamalı tesisler değildir. Bu nedenle ölü hacim
oluşması ve ömrünün dolması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Tesis su akışı
olduğu sürece çalışacaktır. 50 yıllık ekonomik süre, makinaların bakımlarının düzenli
yapılması ve gerektiğinde modernizasyona gidilmesi gibi önlemlerle çok daha fazla
uzatılabilecektir.
Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılacak şantiye alanı tesisinin eski haline
döndürülmesi işleminde, alanda bulunan prefabrik yapılar ve üniteler sökülecek ve
alanların üzeri düzenlenerek depolanan üst örtü toprağından serilerek eski görünümüne
kavuşması sağlanacaktır. Sökülecek prefabrik yapılar ve üniteler yatırımcı firmaya ait
başka bir alana taşınacaktır.
Projenin inşaat süresince kullanılacak depo alanlarıda projenin tamamlanması ile
birlikte rehabilitasyon projesi kapsamında düzenlenecek ve doğaya yeniden
kazandırılacaktır.
Proje kapsamında yapılacak işlerde çıkacak hafriyat tekrar dolguda ve arazi
düzenlenmesinde rehabilitasyon çalışmaları kapsamında değerlendirilerek kullanılacaktır.
Tüm hafriyat proje kapsamında değerlendirilecektir ancak olası hafriyat atığının kalması
durumunda ilgili harçların yatırılması şartıyla Belediyenin göstereceği yerlere hafriyat
atığının aktarılması sağlanacaktır.
Tesise dair tahsis talebi sırasında inşaat süresi boyunca kullanılacak alanların geri
iadeleri esnasında ve işletme süresince kullanılacak ancak ihtiyaç fazlası olanların
ağaçlandırılması peyzajının yapılması ve ağaçlandırmaya müsait hale getirilmesine
(Rehabilitasyon Projesi) ait proje hazırlanarak bölge müdürlüğüne sunulacaktır.
Bu kapsamda proje alanında, peyzaj üyeleri yaratmak veya diğer amaçlarla
yapılacak saha düzenlemeleri sırasında ihtiyaç durumuna göre bölge vejetasyonuna
uygun şekilde, ilgili Orman Bölge Müdürlüğü ve İşletme Şeflikleri denetiminde faaliyet
sahibi tarafından ağaçlandırma çalışmaları yapılabilmesi söz konusu olabilecektir.
Ağaçlandırma yapılması durumunda arazide kullanılabilecek türler ve yöreye özgü ağaçlar
olacaktır.
Proje alan çevresinde erozyon ihtimalini önlemek adına bitkilendirme ve
ağaçlandırma çalışmaları yapılabilecektir. Buna bağlı olarak proje alanında, peyzaj üyeleri
yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri sırasında ihtiyaç durumuna
göre bölge vejetasyonuna uygun şekilde, Artvin Orman Bölge Müdürlüğü ve Kılıçkaya
Orman İşletme Şeflikliği denetiminde faaliyet sahibi tarafından ağaçlandırma çalışmaları
yapılabilmesi söz konusu olabilecektir. Ağaçlandırma yapılması durumunda araziye
uyumlu türler ve yöreye özgü ağaçlar olacaktır.
Kültür Ve Tabiat Varlığı; Kılıçkaya Beldesi Mevkii’nde 1. Derece Sit alanı
bulunmamaktadır. Bu alan proje alanı dışında kalmaktadır. Söz konusu proje alanı
4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan
edilen herhangi bir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi
sınırları içerisinde kalmamaktadır.
Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) doğal sit alan sınırına
herhangi bir müdahalede bulunulmayacak olup alınması gerekecek tüm tedbirler yatırımcı
255
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
firma tarafından alınacaktır. Ayrıca yapım aşamasında herhangi bir kültür ve tabiat
varlığına rastlanılması durumunda çalışmalar derhal durdurularak en yakın Müze
Müdürlüğüne veya Mülki İdare Amirliğine, 5226-3386 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı
yasanın 4.maddesi gereğince haber verilecektir.
Heyelan, Erozyon vb. ; Heyelan parametresini ortaya koymak amacıyla jeoteknik
sondajlar yapılacaktır. Yapılacak şev stabilite analizleri ile jeolojik birimlerin ayrıntılı kaya
ve zemin sınıflandırmaları yapılarak kazı klası ve güvenli şev oranları belirlenerek bölgede
olmuş ve olması muhtemel eski, potansiyel ve olası heyelan (toprak, kaya düşmesi)
durumu değerlendirilerek gerekli tüm tedbirler alınacaktır.
Ayrıca proje kapsamında planlanan alanlar için bu alanlara ait zemin hakkında
detaylı bilgi ve önerileri içeren İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt raporları
hazırlatılarak ilgili makama onaylatılacaktır. ( 28.09.2011-2011/102732 tarih ve sayılı
Bakanlık Genelgesi ile jeoteknik etüd raporlar T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal
planlama Genel Müdürlüğü tarafından yapılacaktır. Onay ise İlgili Valilik ( Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğü) tarafından yapılacaktır. ).
Söz konusu alanda yapılacak olan her türlü yapılarda “Afet Bölgelerinde Yapılacak
Yapılar Hakkında Yönetmelik” esaslarına titizlikle uyulacaktır.
Proje alanında heyelan, kaya düşmesi, çığ vb. olası risklerin azaltılması için
yatırımcı firma tarafından gerekecek tüm önlemler alınacaktır. İnşa edilecek yapılar
koruma altına alınacaktır. Ünitelerin yapımında depreme dayanıklı malzemeler
kullanılacaktır. Yapılacak patlatmalar, milisaniye gecikmeli kapsül kullanılarak yapılacak
ve yer sarsıntısının oldukça düşük olması sağlanacaktır. Proje alanındaki herbir yapı için
ayrı ayrı jeolojik şartların incelenmesi için yapılacak sondaj çalışmalarından çıkacak
verilerle emniyetli eğim belirlenecek ve kazı yapılacak yapı alanlarında bulunan eğim
değerleri uygulanacaktır. Dik yamaçların topuk kesiminde desteği kaldırıcı kazı
işlemlerinden ve dik yamaçların kenarında veya tabanında yapı inşasından kaçınılacak,
ayrıca eğimi fazla yamaçların üzerine dolgu malzemesi dökülmeyecektir. Yapım
çalışmalarında gerekli görüldüğü taktirde setler yapılarak, yamaçlar ağaçlandırılabilecektir.
Ayrıca; (Taahhütler)
Projenin inşaat aşamasında çıkacak hafriyat atıklarının depolanması için, oluşacak
hafriyatın depolanacağı alanların projeleri ile birlikte DSİ 26.Bölge Müdürlüğüne
başvurusu yapılarak uygun görüşü alınacaktır.
Cansuyu miktarının modem bağlantılı on-line debi ölçerler sitemleri kurularak
bırakılan cansuyu, otomatik debi ölçer cihazı ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık
olarak Artvin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü’ne (ÇED, DKMP Şubelerine) veri aktarımı
sağlanacaktır.
Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm
istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 26. Bölge Müdürlüğü ile temasa
geçilecek ve ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespitinin yapılması sağlanacaktır.AGİ
istasyonlarının online olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile bağlantısının sağlanması
gerçekleştirilecektir.
DSİ Genel Müdürlüğünün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış
koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere
yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması ve doğal
256
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
hayatın devamlılığı için gerekli su miktarının bırakılması ve kontrollerinin yapılması
sağlanacaktır.
Projenin inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının taşkınlardan
korunması ile ilgili önlemlerin 09 Eylül 2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren “Dere
Yatakları ve Taşkınlar” adı ile yayımlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi’ne
uyulacaktır.
Aydın Regülatörü ve HES Projesi mansabında yer alan Yusufeli Barajı ve HES
Projesi’ nde baraj kret kotu 719 m. ve maksimum su seviyesi 712,20 m. dir. Yapılan arazi
etütlerinde; Aydın Regülatörü ile Ersiz Deresinin Çoruh Nehrine mansaplandığı vadide
712.20 m. kotu üzerinde yer alan, Ersiz Deresinin sol ve sağ sahilde kalan toplam 16,5 ha.
alanın tarım arazisi olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Ersiz Deresinden alınan sular ile sulanacak 16,5 ha. arazinin bulunduğu tespit
edilmiştir.
Aydın Regülatöründen sulama suyu olarak yıllık toplam 153 L/s suyun bırakılması
gerektiği, bunun dışında başka bir su kullanım hakkının olmadığı tespit edilmiştir. Etütler
sırasında dikkatten kaçan herhangi bir sulama veya su hakkına konu olacak bir durum
olursa bu konuda her türlü sorumluluk firmaya ait olup, ihtiyaç duyulan su yatağa
bırakılacaktır.
Proje alanında yer alan regülatör ile santral binaları araısnda kalan, halen
kullanılmakta olan ve su kullanım hakkı söz konusu olabilecek YAS sulaması gibi su ile
çalışan herhangi bir tesis bulunmamaktadır.
26.08.2010 tarihinde değişiklik yapılan SAKY (Sulak Alanların Korunması
Yönetmeliği) hükümleri kapsamında HES faaliyeti ile ilgili olarak Ek-2 Faaliyeti İzin
Başvurusunda bulunacak ve gerekli izinler alınacaktır.
Proje sahasının büyük kısmı orman arazisidir. Proje kapsamında yerleşim yeri ile
ilişki bulunmamaktadır.
Söz konusu proje ilçedeki tarım ve hayvancılık açısından olumsuz bir etki
yaratmayacaktır.
Ulaşım için kullanılacak olan yolların ulaşımının trafiğe sürekli açık tutulması
sağlanacak olup, köy yollarının ve sanat yapılarının kullanımı süresince ağır tonajlı
vasıtalarla bozulması halinde gerekli onarımın, stabilize beton kaplaması, yol bakımı vb.
işlerin yatırımcı firma tarafından yerine getirilmesi sağlanacaktır. Köy ve orman yolunda
onarım ve sanat yapıları yapımına ihtiyaç olduğu taktirde köy yolunda uygulanacak olan
onarım ve sanat yapısı yapım projesi için Artvin İl Özel İdaresinin görüşü, orman yolunda
uygulanacak olan onarım ve sanat yapısı yapım projesi için Orman İşletme Müdürlüğü’nün
görüşü alınacaktır.
Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde eskavatörle ve
orman alanı içinde olan yollar ise B Tipi orman standartlarında yapılacak olup, kullanılan
orman yollarında bozulma olması durumunda tekrar onarımı yapılacaktır.
artvin İl Özel İdaresi tarafından yapılan incelemelerde bölgede gerek kurum
tarafından gerekse çiftçiler tarafından inşa edilmiş sulama tesislerinin olmadığı tespit
edilmiştir. Ancak ileride yapılacak sulama tesisi olması halinde ihtiyaç duyulacak sulama
suyunun mansaba bırakılacak suya eklenmesi sağlanacaktır.
257
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
3194 sayılı İmar Kanununa göre İmar Planları onaylattırılacak ve Yapı Kullanma
İzin Belgesi alınacaktır. Ayrıca, 10 Ağustos 2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin Yönetmeliğin
6.Maddesi gereğince Aydın Regülatörü Hidroelektrik Santral binası için İşyeri Açma ve
Çalışma Ruhsatı (GSM) alınacaktır.
Projeya ait ana üniteleri ve yardımcı yapıların inşası sırasında çıkacak pasa
malzemesinin arazide önceden belirtilen alan haricinde geçici süre ile de olsa
depolanmaması sağlanacaktır.
Yöredeki yol ve ilişkili
etkilenmemesi sağlanacaktır.
sanat
yapılarının
depolanan
pasa
malzemeden
İnşaat çalışmaları sırasında ana yapıların inşa edildiği saha haricinde, daha kısıtlı
alanlarda saha düzenlemelerinde varsa su, kanalizasyon, haberleşme ve elektrik şebekesi
ile diğer altyapı tesislerine zarar verilmesi halinde tüm masrafları yatırımcı firma tarafından
karşılanmak üzere en seri şekilde telafisi sağlanacaktır.
DSİ ile yapılan su anlaşmasında belirtilen cansuyu miktarının altına inilmeyecek,
regülatör ve santral kısımlarında elektronik olarak mütemadiyen ölçümler yapılacaktır. Bu
ölçümlerin silinmesi, değiştirilmesi mümkün olmayacak hale getirilecektir. Bu
mekanizasyonun şifre, anahtar ya da buna benzer güvenlik önlemi sorumlu Kamu Kurum
görevlisinde olması sağlanacaktır.
İnşaat aşamasında oluşacak pasalar yamaçtan aşağı atılmayacaktır.
Kazı fazlası malzeme alanları için kullanım izini idareden alınacaktır. Bu alanların
kullanımı 2 yılı geçmeyecek şekilde iş programında belirlenecek ve 2 yılın sonunda
mutlaka rehabilitasyon projesi uygulanarak rehabilite edilecektir.
Kati proje aşamaısnda kazı fazlası depo sahalarında kuru dere ile yamaç ve
yağmur sularının deşarjı için proje geliştirilecektir. Malzeme dökümü sırasında dere taban
genişliğinin raporda belirtilen genişlikten az olmamasına dikkat edilecektir. Hafriyat
malzememsinin mansaba sürüklenmemesi için gerekli önlemler alınacaktır.
Kati proje aşamaısnda Q100 ve Q500 yıl frekanslı taşkın pik debileri ‘’ DSİ taşkın
Koruma Projeleri Ön inceleme Dispozisyonuna Göre ‘’ Islah ve Taşkın Koruma Yapıları
Uygulama Projeleri Yapım İşi Genel Teknik Şartnamesine ’’ uygun olarak yapılacaktır.
Hafriyat atıklarının taşkından etkilenmemesi için gerekli önlemler alınacak ve olası
olumsuzluklar lisanas sahibi firma tarafından karşılanacatır.
İnşaat esnasında derelere pasa dökülmeyecek balık geçişleri engellenmeyecektir.
Tesise dair tahsis talebi sırasında inşaat süresi boyunca kullanılacak alanların geri
iadeleri esnasında ve işletme süresince kullanılacak ancak ihtiyaç fazlası olanların
ağaçlandırılması peyzajının yapılması ve ağaçlandırmaya müsait hale getirilmesine
(Rehabilitasyon Projesi) ait proje hazırlanarak bölge müdürlüğüne sunulacaktır.
Tüm rapor boyunca projeye yönelik ele alınan hususlar ışığında projenin hayata
geçirilmesi aşamasında faaliyet sahibi tarafından yürürlükteki mevzuatlara uyulacaktır.
Başlıcaları şu şekildedir:
258
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
• 2872 sayılı Çevre Kanunu,(11.08.1983 tarih ve 18132 sayılı Resmi Gazete’de
yayınlanarak yürürlüğe girmiş ve 13.05.2006 tarihli ve 26167 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren, 26.4.2006 tarihli ve 5491 sayılı "Çevre Kanununda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" la değiştirilmiştir.)
•17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
(30/06/2011 tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan son değişikliği) Çevresel
Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği,
• 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
(30.03.2010-27537 ve 10.10.2011-28080 tarih ve sayılı Resmi gazetelerde yapılan
değişiklikler dikkate alınarak), Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği,
• 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş
olan ve değişiklikleri ile birlikte 05.04.2005 tarih, 25777 sayılı Resmi Gazete’de yer alan
son değişikliği ile yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği,
• 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş
olan ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayı ile değişikliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayı ile
değişikliği ile yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği,
• 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik,
• 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
ve 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete’de değişikliği ile yayımlanan
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik”) Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği,
• 04.06.2010 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
(27.04.2011/27917 değişiklik) Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği,
• 10 Haziran 2003 tarihli ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren İş Kanunu kapsamında,
• 11 Ocak 1974 tarihli ve 14765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne,
• 23 Aralık 2003 tarihli ve 25325 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği’ne,
• 11 Şubat 2004 tarihli ve 25370 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmeliği’ne,
• 07 Nisan 2004 tarih ve 25426 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çalışanların İş
Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği’ne,
• 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği,
259
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
• 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “TAKY’de Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile
yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği,
• 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik,
• 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.) Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği,
• 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği,( 26/03/2010-27533
tarih ve sayılı Resmi Gazetee yayımlanan değişiklik dikkate alınarak),
• 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren
Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği,
• 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş
olan ve 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı değişikliği ile (30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı
AAKY’de değişiklik yapılmasına dair yönetmelik) yayımlanmış olan Ambalaj Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği,(24/08/2011-28035 tarih ve sayılı değişiklik dikkate alınarak),
• 22.01.2003 tarihli ve 25001 sayılı R.G.’ de yayımlanan Açık alanda kullanılan
teçhizat tarafından oluşturulan çevredeki gürültü emisyonu ile ilgili Yönetmelik
(2000/14/AT)
• 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tekel Dışı
Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması,
Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve
Esaslarına İlişkin Tüzük,
• 24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş
olan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde
Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük,
• 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ve 06.03.2007 tarih ve 26454
sayılı Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve 03.05.2007 tarih
ve 26511 sayılı değişikliği ile yayımlanmış olan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar
Hakkındaki Yönetmelik .
 07.04.2012 tarih ve 28257 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Yer altı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik,
30.11.2012 tarih ve 28483 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği,

 17.10.2012 tarih ve 28444 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Yönetmeliği,
27.06.2012 tari ve 28338 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
İçme Suyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair
Yönetmelik
260
ATAHES MÜŞ.MÜH.ENJ.SAN VE TİC.LTD.ŞTİ.
AYDIN REGÜLATÖRÜ VE HES NİHAİ
ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME (ÇED) RAPORU
Dolayısıyla inşaat aşamalarında mevzuat çerçevesinde hareket edilecek, gerekli
izleme ve eğitimler bu mevzuata uygun gerçekleştirilecektir.
261
Download

ATAHES MÜŞ. MÜH. ENJ. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ X