ADI SOYADI:
SINIF NO:
12.
COĞRAFYA 12. SINIF 2. VE 3. YAZILIYA HAZIRLIK DERS
NOTLARI
TÜRKİYE COĞRAFİ BÖLGELERİNİN TESPİTİ
1941 yılında toplanan Coğrafya Kongresinde ülkemiz 7 bölgeye ve her bölge kendi
içinde de 21 bölüme ayrıldı. Coğrafî bölgelerimizin ayırımında
a. Fiziki (doğal) Faktörler: denize göre konum, yüzey şekilleri ve iklim gibi tabiî
şartlar dikkate alınmıştır.
b. Beşeri ve Ekonomik Faktörler: ulaşım, yerleşme ve sanayi, turizm gibi ekonomik
özellikler bu ayrımı belirleyen beşeri faktörlerdir.
* Alan bakımından bölgelerimizin en büyüğü Doğu Anadolu, en küçüğü
Güneydoğu Anadolu'dur.
* En kalabalık bölgemiz ise Marmara Bölgesi'dir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu,
nüfusu az olan iki bölgemizdir.
Coğrafi bölgelerimizin belirlenmesinde dikkate alınan başlıca özellikler şunlardır:
1- Karadeniz Bölgesi:
* Kuzey Anadolu Dağlarının kıyıya paralel uzanır. Bu sebeple deniz etkisi iç
kesimde hissedilmez. Kıyı ile iç kesim arasında iklim farkı vardır ulaşım güçtür.
* Nemli Karadeniz iklimi görülür. (Her mevsimi yağışlı, yıllık sıcaklık farkı az, bitki
örtüsü gür orman)Yüksek dağların olduğu yerde yağış daha fazladır. Bu sebeple
ülkenin en fazla yağış alan yeri Rize ‘dir.
* Kıyı boyunca nüfus ve yerleşmenin yoğun, iç kesimlerde seyrektir.
2- Marmara Bölgesi:
* Yüksekliği az olan ova ve platoların geniş yer kaplar,
* Karadeniz iklimi ile Akdeniz iklimi arasında bir geçiş iklimi özelliği gösterir.
Karadeniz kıyılarında Karadeniz İklimi, Güneyinde Akdeniz İklimi, Edirne çevresinde
Karasal iklim görülür. Ancak bölgede Akdeniz İklimi özellikleri daha belirgindir.
*Türkiye'nin ve bölgenin en gelişmiş kenti olan İstanbul'un bu bölgede yer alır.
Sanayi, ticaret, ulaşım ve turizm çok gelişmiştir. Bu sebeple ülkenin en yoğun nüfuslu
yeridir.
3- Ege Bölgesi:
* Dağların kıyıya dik olarak uzanır ve aralarında çöküntü ovalarının yer alır.
Böylece deniz etkisi iç kesimlerde hissedilir. Kıyılar girintili ve çıkıntılıdır.
* Büyük bir liman şehrimiz olan İzmir’in burada yer alır. Türkiye’nin 2. büyük ticaret
kentidir.
* Nüfusun kıyı kesiminde yoğunlaşmıştır. Menteşe yöresi (Muğla) hariç.
* Yaz turizmi gelişmiştir.
4- Akdeniz Bölgesi:
* Toros dağlarının kıyıya paralel uzanması sebebiyle kıyı ile iç kesim arasında
iklim özelliklerinin farklıdır.
* Dağların, kıyının hemen gerisinde yükselmesi nedeniyle kıyı ovalarının
genellikle dar olması,
* Tipik Akdeniz ikliminin etkilidir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı, bitki
örtüsü Maki’dir.
Nüfus, özellikle tarım, sanayi ve ticaretin geliştiği yörelerde toplanmıştır. Özellikle
Adana, Mersin çevresinde.
5- Güneydoğu Anadolu Bölgesi:
* Güneydoğu Torosların güneyinde, ova ve platoların geniş yer kaplar.
* Orta kesiminde Karacadağ volkanik dağı; doğu kesiminde ise Mardin Eşigi'nin
yer alır.
* Buharlaşmanın çok fazladır. Yaz mevsimi çok sıcak ve kurak geçer. Sebep
olarak karasal olması, enlem olarak güneyde yer alması ve çölden gelen hava
akımları etkilidir.,
* Türkiye'nin petrol üretim bölgesi olması,
6- Doğu Anadolu Bölgesi:
* Ortalama yüksekliğinin fazladır. Ülkenin çatısı olarak adlandırılır.
* Birbirine paralel sıradağlar ile volkanik dağlar ve bu dağlar arasında yüksek ova
ve platolar yer alır.
Yükseklik ve denizden uzaklığa bağlı olarak karasal iklim etkilidir. Özellikle kışlar
çok soğuk geçer. Bu sebeple nüfus az ve yerleşme seyrektir.
Hayvancılık en önemli ekonomik faaliyettir.
7- İç Anadolu Bölgesi:
Etrafı yüksek dağlarla çevrili ova ve platolar geniş yer kaplar. Böylece deniz
etkisinden etkilenmez, yıllık yağışı azdır.
Bölgede genellikle karasal iklim etkilidir. Bitki örtüsü Bozkır’dır. Tahıl tarımı
özellikle buğday, üretimi önemlidir.
Başkent Ankara'nın burada yer alır.
TÜRKİYE'DE ULAŞIM
Türkiye’de Ulaşımı Etkileyen Faktörler
Doğal Faktörler
Beşeri Faktörler
•Yüzey şekilleri
•İşgücü
•iklim
•Teknik eleman
•Sermaye
•Ekonomik faaliyetler
***Bir ülkede ulaşımın gelişmesi daha çok o ülkenin gelişmişlik düzeyine
bağlıdır. Gelişmiş ülkeler doğal koşulların olumsuz etkilerini aşarak ülkenin
birçok yerine her türlü ulaşımı götürmüştür. (Japonya, ADB vb.)
Karayolları
* Ülkemizde hem yolcu hem de yük taşımacılığında en çok kullanılan ulaşım
türüdür. Bunun sebebi karayolları ile ülkenin her köşesine ulaşımın mümkün
olmasıdır.
* Ülkemizde ulaştırma faaliyetlerinin daha çok kara yolu ile yapılması bazı
sorunları ortaya çıkarmıştır. Bu sorunların Başlıcaları:
—Yol güvenliğinin azalması
—Trafik kazalarının artması
—Yol bakım ve onarım giderlerinin artması
—Karayollarının fiziki kapasitesinin yetersiz kalması
—Yolların kısa zamanda tahribe uğraması
* Karayollarımızın uzanışı dağların uzanışı paralellik gösterir.
* Karayolu ulaşımının en yoğun olduğu bölge Marmara Bölgesidir.
Demiryolları
* Ülkemizde demiryolu taşımacılığına gereken önemin verilmeyişi, yeni
demiryolu güzergâhlarının yapılmayışı ve hızla gelişen demiryolu teknolojisinin
ülkemizde getirilmeyişinden dolayı demiryolu ulaşımı ülkemizde ikinci plana
düşmüştür. Ancak son dönemde demiryollarını geliştirmek için çalışmalar
yapılmaktadır.
* Demiryolları ülkemizde daha çok düz alanlarda bulunur. Antalya, Trabzon
Rize, Bolu, Kastamonu gibi yerlerde yerşekillerinden dolayı demiryolu ulaşımı
yapılamaz.
Denizyolları
* Deniz yoluyla yük ve yolcu taşıma daha ucuzdur.
* Denizyolu ulaşımında yük taşımacılığının tercih edilmesindeki nedenler;
—Gemilerin yük taşıma kapasitesinin fazla olması
—Limanlarda kullanılan vinçlerle yükleme ve boşaltma
faaliyetlerinin daha kolay olması
* Bir limanın gelişip büyümesinde ya da işlek olup olmamasında limanın art
bölgesi (Hinterlandı) oldukça önemlidir. Hinterland: Bir limanın iç kesimlerle
bağlantısıdır. İstanbul, İzmir gibi limanları hinterlandı geniştir. Her tarafla
bağlantısı iyidir. Ancak Antalya, Rize, Sinop gibi limanların hinterlandı dardır.
Dağlardan dolayı bu limanların iç bölgelerle ulaşımı zordur.
Havayolları
* Hava yoluyla uzak mesafelere kısa zamanda ulaşılması hava yolu
taşımacılığının gelişmesini sağlamıştır.
* Ankara Esenboğa, İstanbul Atatürk, Sabiha Gökçen, İzmir Adnan Menderes
hava limanları ülkenin önemli hava alanlarıdır.
Boru Hatları
* Türkiye’nin zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahip Hazar Bölgesi ve
Ortadoğu Ülkeleri ile bu kaynaklara ihtiyaç duyan Batılı Ülkeler arasındaki kesişme
noktasında olması nedeniyle önemi büyüktür.
* Türkiye’de ilk boru hattı, 1966 yılında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)
tarafından Batman-Dörtyol (İskenderun Körfezi) arasında döşenmiş ve işletmeye
açılmıştır. Bu hatla Diyarbakır ve Batman’da çıkarılan petrol Dörtyol’a taşınmaktadır.
* Türkiye’nin en önemli ham petrol boru hattı olan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru
Hattı, Kerkük ve diğer üretim sahalarından elde edilen petrolü, İskenderun Körfezi’ne
ulaştırmaktadır.
* Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi ile Azerbaycan’da üretilen ham
petrol Gürcistan üzerinden, Ceyhan’a buradan da tankerlerle dünya pazarlarına
ulaştırılır. Boru hattının kapasitesi yılda 50 milyon ton, toplam uzunluğu 1.776 km’dir.
* "Mavi Akım Projesi:" Sibirya’dan gelen doğalgaz Karadeniz’in tabanına
döşenen borular sayesinde Samsun’a oradan da Ankara ve ülkenin diğer taraflarına
dağıtılır. Karadeniz’in 2.150 m. derinliğindeki tabanına döşenen yaklaşık 390 km.
uzunluğunda birbirine paralel iki boru hattı vardır.
* İstanbul bir tarih cennetidir. Dolmabahçe Sarayı, Topkapı Sarayı , Ayasofya
Müzesi , Ayairini Kilisesi, Kapalıçarşı , Kızkulesi, Anadolu ve Rumeli Hisarı gibi
bir çok önemli tarihi eser yer almaktadır. Bursa'da ; Ulucami , Yeşil Türbe , Iznik
Yeşil Cami , Kaplıcalar , Edirne'de ; Selimiye Camii , Çanakkale'de Truva
Harabeleri , Gelibolu Milli Parkı , Kazdağı bölgenin önemli turistlik merkezleridir.
3. EGE BÖLGESİ:
* Birçok koy ve körfeze sahip olan Ege bölgesi eski yerleşim alanlarından
biridir. Tarih boyunca birçok medeniyete beşiklik etmiştir. Hem deniz turizminin
hem de tarihi turizminin gelişmiş olduğu bir merkezdir.
* Izmir'de Meryem Ana Kilisesi , Athena Tapınağı, Efes ve Bergama Antik
Tiyatroları, Agora, Akropolis, ...... Gibi birçok önemli tarihi eser yer almaktadır.
* Bölgede olumlu iklim koşullarından dolayı 7 - 8 ay boyunca turizm sezonu
devam etmektedir. Kuşadası, Didim, İzmir, Marmaris, Bodrum, Fethiye önemli
turizm merkezleridir. Denizli’de Pamukkale travertenleri Afyon'da kaplıcalar
önemlidir.
4. AKDENIZ BÖLGESİ :
TÜRKİYE'NİN TURİZM POLİTİKASI
TÜRKİYE’DE TURİZMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Doğal Faktörler
Beşeri Faktörler
•İklim
•Tarihi eserler
•Doğal plajlar
•Kültürel değerler
•Yer şekilleri
•Ulaşım olanakları
•Su kaynakları
•Kişisel tercihler
* Yaz aylarında sıcaklık şartlarının uygun olması , plajların varlığı , sıcaklığın
uzun sürmesi gibi şartlara bağlı olarak Türkiye'de deniz turizminin en uzun
sürdüğü bölgedir. Bölgede kış aylarında bile denize girilebilmektedir.
* Ayrıca Antalya'da Toros dağlarının yüksek olmasından dolayı aynı anda
hem denize girilebilmekte hem de kayak yapılamaktadır.
* Bölgedeki tüm illerde çok önemli tarihi kalıntılarda bulunmaktadır.
Antalya'da deniz turizmi ve tarihi turizm oldukça gelişmiştir Alanya, Manavgat,
Kaş, Kemer, Termessos, Olimpos, Perge, Aspendos…
* Karstik araziye bağlı olarak oluşan şekiller önemli turist çeker. İnsuyu,
Damlataş Mağarası, Düden Şelalesi, Dim Mağarası, Köprülü Kanyon, Cennet
Cehennem Obrukları vs…
5. İÇ ANADOLU BÖLGESİ:
•Bitki ve hayvan türleri
1. KARADENİZ BÖLGESİ
* Bölgede dağların kıyıya paralel uzanması ve kıyılarda girinti ve çıkıntının az
olmasından dolayı plajlara oldukça az rastlanmaktadır. Ayrıca iklim özelliğinden
dolayı yaz mevsimi diğer bölgelere göre daha az sürmektedir. Bu sebeple deniz
turizmi pek gelişmemiştir. Önemli plajlar Amasra, Sinop, Kefken…
* Yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı Trabzon Rize çevresinde yayla
turizmi gelişmiştir.
*Karadeniz bölgesinde akarsuların hızlı akmasından dolayı son yıllarda rafting
yapılan akarsuların sayısı hızla artmaktadır. En önemli örnek Çoruh Nehridir.
* Bölgedeki belli başlı turistik merkezler: Trabzon'da Sümela Manastırı ve muhtelif
manastırlar, Doğu Karadeniz’de yaylalar, Bolu’da; Abant Gölü, Yedigöller, Ilgaz ve
Köroğlu Dağları ile Safranbolu önemli turistlik merkezlerdir.
* Bölge günümüzde Türkiye'nin politik merkezi durumundadır. Diğer bölgeler
kadar olmasa da canlı bir turizm olayı yaşanmaktadır.
* Ankara'da Anıtkabir, Ankara Kalesi, Friglerin başkenti olan Gordion şehri ,
Nevşehir, Aksaray çevresinde Kapodokya , Ürgüp Göreme ,ve Avanos ilginç
yeryüzü şekilleri ile dikkat çekmektedir. Konya'da Mevlana Türbesi ve Selçuklu
eserleri önemlidir.
6. DOĞU ANADOLU BÖLGESİ:
* Bölgede kış aylarının uzun sürmesi, kar yağışının bol olmasından dolayı
turizm çok canlı değildir. Dağlık alanların geniş yer tutmasından dolayı dağ
turizmi gelişme göstermektedir. Nemrut Dağı, Ishak Paşa Sarayı, Ani
Harabeleri, Ağrı Dağı, Van Gölü, Akdamar Adası, Ahlat Selçuklu Mezarları,
Yakutiye Medresesi. Gibi önemli bulunmaktadır.
7. GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ:
2. MARMARA BÖLGESİ
*Önemli ulaşım yolları üzerinde bulunması, iklim koşulları , Istanbul'un varlığı , eski
bir yerleşim alanı olmasından dolayı Marmara Bölgesinde turizm merkezilerinin sayısı
oldukça fazladır. Bölge Türkiye'de turizm gelirleri en fazla olan bölgedir.
* Anadolu'nun en eski yerleşim merkezlerinin bulunduğu bölgedir.Cilalı Taş
Devri yerleşim merkezlerinden Çayönü(Diyarbakır) , Malabadi Köprüsü , Asur
Mezarları , Adıyaman Cendere Köprüsü, Mardin evleri , Balıklı göl önemli
turistlik mekanlardır.
TİCARET
İç Ticaret
Dış Ticaret
•Türkiye’de iç ticaretle ilgili alım-satım işlemleri
toptancı halleri,pazar,borsa,fuar,panayır ve
büyük mağaza gibi merkezlerde yapılır.
•Ülkelerin ekonomilerinin güçlü olduğunun en
önemli göstergesi,dış ticaret hacminin geniş
olmasıdır.
•Ülkemizde ç ticaret hacmimiz giderek
artmaktadır.
İhracatımız(Dış Satım):
•İç ticaretin yoğun olarak yapıldığı şehirlerin
başında;İstanbul,İzmir,Ankara gelmektedir.
•İmalat,tarım ve maden ürünleri satarız.
İthalatımız(Dış Alım):
•İmalat,tarım ve sanayi ürünleri alırız.
Dış ticaret yaptığımız ülkeler: Almanya,
İngiltere, İtalya, Fransa, İspanya, ABD,
Rusya, İsrail,Çin,Mısır vb.
Download

dosyayı indir - tekinerhoca.com