Dijagnoza i procena pacijenta –
Geštalt pristup
OSNAŢIVANJE ULOGE IZABRANOG LEKARA
U SVAKODNEVNOM RADU U ORDINACIJI –
PRIMENA GEŠTALT PSIHOTERAPIJE
Marija Stefanović, dipl. Psiholog, geštalt psihoterapet
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• Termin geštalt je nemačka reč. Značenje reči je
forma, konfiguracija, oblik. Reč geštalt u
kontekstu psihoterapije označava jedinstvenu
celinu, potpunu strukturu, totalitet (Jordaan &
Jordaan, 1998)
• Geštalt psihologija je psihološka škola koja je
nastala u Nemačkoj početkom 20. veka. Osnivači
ovoga pravca, ove škole psihoterapije su nemački
psiholozi Max Werheimer, Kurt Koffka i
Wolfgang Kohler
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• U vreme nastanka geštalt terapije, u Americi se
razvija humanistički pokret, kao “treća sila” u
psihologiji. Ovo podrazumeva da je potreba za
unutrašnjom eksploracijom, osvešćivanjem i
slobodnim izražavanjem sve veća
• Naglasak se stavlja na psihičko zdravlje, a ne
patologiju
• Geštalt terapija je integrativna perspektiva
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• Prema osnovnom principu Geštalt psihologije
celina je veća i različita od skupa svojih delova, a
to znači da je ono što zapažamo veće i različito od
naših individualnih senzacija
• Primer: Ljudi spontano diferenciraju figuru (koja
je relevantna informacija) i pozadinu (što je
irelevantna informacija). Ono što je figura u
jednom momentu, može postati pozadina u
sledećem i obrnuto. Pozadina je integralni deo
figure i kako se pozadina menja, menja se i
značenje figure
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• Psihoterapeuti ovoga pravca posmatraju
čoveka kao holističko biće i zato proučavaju
čovekovu totalnu konfiguraciju
• Po rečima Fritza Perlsa (tvorca teorije geštalt
terapije) – geštalt je nešto što radimo sa
drugima, a ne nešto što radimo drugima
• Fokus je na odnosu, na sada i ovde i na
procesu (realnost mi kreiramo)
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• U geštalt psihoterapiji ključan je pojam
svesnosti
• Svesnost omogućava lični/individualni rast i
razvoj svih potencijala koji je usmeren ka
celovitosti i usklađenosti sa životnim poljem
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• Osnovni cilj geštalt psihoterapije je:
Povećati polje svesnosti u određenom području
doživljavanja, kao i povećati sposobnost
pojedinca da osvesti svoje automatske reakcije
(navike/šeme) u pojedinoj situaciji i time sebi
omogući izbor delovanja u toj situaciji
Deo I
- upoznavanje sa pojmom geštalt psihoterapije
• Perls tvrdi da je važnije biti nego imati i da ne
postoji ništa važnije nego svesnost trenutka
sada i ovde
• Svesnost podrazumeva neposredno,
subjektivno iskustvo našeg postojanja
• Po rečima Sartra egzistencija prethodi esenciji
(Meyer et al. 1997)
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
• Dijagnoza i procena pacijenta proces je
prepoznavanja i priznavanja onoga sto
jeste,opis onoga sto doživljavamo kako to
komuniciramo i kako intervenišemo
• Dijagnoza je proces saznavanja i
kategorizacije podataka, pocena se odnosi na
određivanje specifične proporcije posmatranog
za svaki pojedinačni slučaj
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
• Geštalt terapija ima mnostvo teorijskih
koncepata koji služe kao okvir za procenu
pacijenta/klijenta
• Važno je da
• terapeuti razvijaju svoj stil procesa procene
koji će biti njihova kreativna solucija u datom
kontekstu za/sa datim pacijentom/klijentom
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
• Preporučujemo nekoliko oblasti mogućeg
fokusa terapeuta na kojima će ko- kreirati
terapijske procene:
- proces i rezultati kreativne adaptacije klijenta
- klijent i terapeut u terapijskom
odnosu:varijacije na Ja – Ti odnos
- osobenosti i interakcije klijentovih
hijerarhijskih polja
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
A) Pod procesom i rezultatima klijentove
kreativne adaptacije podrazumevamo:
1. Teoriju selfa
2. Polarnosti
3. Iskustvo kontakta organizam/sredina
4. Modifikacije kontakta organizam/sredina
5. Sisteme podrške
6. Kontakt funkcija
7. Nezavršen posao/fiksirani geštalt
Deo II – geštalt dijagnoza i procena pacijenta
1. Teorija selfa
• Predstavlja sistem kontakta u bilo kom
momentu
• Kao takav self je fleksibilan zato što se menja
sa dominantnim organskim promenama i
provocirajućim dražima iz sredine.
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
1. Teorija selfa
• Id Funkcije (Potrebno mi je, ja želim...)
• Ego Funkcije (Ja biram...)
• Funkcije Ličnosti (Ja sam...)
• “Middle Mode”
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
2. Polarnosti
svojstvo pozitivnog i negativnog postojanja,
posedovanje dva pola ili dva potpuno suprotna
mesta sa suprotnim (privlačnim ili odbojnim)
svojstvima, uopšte: cepanje jedne sile na dve
suprotne delatnosti koje teže ponovnom
sjedinjavanju, suprotnost dvaju svojstava ili
dveju sila koje stoje u međusobnom odnosu
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
3. Iskustvo Kontakta Organizam/Sredina ima
sledeće faze:
a. Faza u iskustvu kontakta organizam/sredina
b. Proces Formiranja Figure/Pozadine
c. Granice kontakta
Deo II – geštalt dijagnoza i procena pacijenta
• Faze u iskustvu kontakta organizam/sredina
Ne postoji nijedna funkcija bilo kog živog bića
koja se može ostvariti u potpunosti bez objekta
i bez sredine, a čovekovo polje
organizam/sredina nije samo fizičko, nego i
društveno
Deo II – geštalt dijagnoza i procena pacijenta
• Granice kontakta
Iskustvo se odvija na granici između
organizma i njegove sredine
Kod osoba koje ostvaruju dobar kontakt uvek
se može uočiti povezanost čula i pokreta (kao i
osećanja)
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
3-a. Faze u iskustvu kontakta organizam/sredina
• Senzacija
• Svesnost
• Mobilizacija
• Akcija
• Kontakt
• Zadovoljenje
• Povlačenje
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
4. Modifikacije kontakta organizam/sredina
• Konfluencija (povlačenje)
• Introjekcija (neprihvatanje)
• Projekcija (prihvatanje)
• Egotizam (spontanost)
• Deflekcija (primanje-davanje)
• Desenzitacija (senzitivnost)
• Retroflexija (impulsivnost)
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
5. Sistemi podrške
a. samopodrška
b. podrška iz sredine
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
a. Samopodrška
• zdravlje klijenta
• postura i disanje
• kreativna adaptacija
• odnos sa prirodom
• kondicija
• doživljaj identiteta
• realnost uverenja o sebi i drugima
• spiritualnost
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
b. Podrška iz sredine
• Zdrava fizička sredina, hrana
• Intimni odnosi
• Porodica i prijatelji
• Validacija od drugih
• Socijalna mreža
• Zaposlenje
• Uživanje u slobodnim aktivnostima
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
•
•
•
•
•
•
•
•
•
6. Kontakt Funkcija
Pokret
Glas
Gledanje
Slušanje
Izgled
Položaj
Govor
Miris
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
• Nezavršen Posao/Fiksirani Gestalt
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
B. Klijent i terapeut u terapijskom odnosu:
varijacije na Ja – Ti odnos
• terapijski radni ugovor
• edukativni i reparativni odnos
• transfer/kontratransfer
• Ja-Ti / Ja – To odnos
• transpersonalni odnos
Deo II – geštalt dijagnoza i procena
pacijenta
C. Osobenosti i interakcije klijentovih
hijerarhijskih polja
• značajni tekući događaji
• značajni istorijski događaji u porodici
(roditelji/preci)
• odnosi u prošlosti
• uticaj kulture
• socijalni status
Deo III – svakodnevna praksa
Uloga geštalta u ordinaciji izabranog lekara
1. Razmatranje pacijentove emocionalne i socijalne
situacije (slobodno vreme, zajedničke aktivnosti,
razgovori, kulturni život)
2. Razmatranje okruženja, bezbedne budućnosti,
sigurnog zaposlenja
3. Intergeneracijski odnosi
Kada sve to sagledamo, često otkrijemo oblasti
nerazumevanja, nedostatka poverenja i
sigurnosti
Deo III – svakodnevna praksa
Ono što je bitno u kontaktu izabrani lekar – pacijent je:
1. Inicijalni/prvi susret – uzimanje “anamneze” od
značaja za dalji rad (usmeravanje) izabranog lekara
kao terapeuta (bitno je pratiti pacijenta)
2. U narednim posetama izabrani lekar treba da kroz
regularnu anamnezi i razgovor “detektuje”
problem/neravnoteţu kroz osnovnih 7 tačaka
3. U daljim postama lekar se usmerava na zajednički
timski rad sa psihoterapeutom konsultijući se o
osnovnim principima i koracima rada (u timskom radu
ili ako pacijent ne pristaje samostalno u saradnji i
“superviziji” sa geštalt psihoterapeutom)
Deo III – svakodnevna praksa
• 7 tačaka koje su predmet interesovanja:
1. Da li je granica kontakta formirana ili da li se polje organizuje?
2. Granica kontakta se formira, polje se organizuje, ali ipak lako nestaje sa
relativno slabom dinamikom ili/i se organizuje u fiksiranu stereotipnu
formaciju figura/pozadina
3. Kakva se figura formira?
4. Kako se odvija nastajanje i nestajanje formacije figura/pozadina?
5. Koje polje odgovara određenoj figuri? (“U kojoj predstavi ti i ja
učestvujemo”)
6. Kakvi su kapaciteti svesnosti polja koje je nastalo između dijagnostičara i
klijenta?
7. Kako funkcioniše samo-organizujući princip?
Deo III – svakodnevna praksa
• Sve prethodno rečeno podržava izabranog lekara
na makro planu – postizanje uspešnosti lečenja i
adekvatnosti terapije za pacijenta, a samim tim i
poboljšanje kvaliteta pruženih usluga i
zadovoljstvo pacijenta
• Na mikro planu u svakom susretu ponaosob
pacijent se aktivno podržava da u tom trenutku
prevaziđe postojeće probleme, dileme i situacije
koje bi ga navodile da posustane u svom procesi
lečenja i/ili izlečenja
Deo III – svakodnevna praksa
• U radu sa pacijentom primenjuje se etički kod
koji definiše osnovne vrednosti i opšte principe
geštalt psihoterapije za psihoterapeute koji je
zasnovan na sledećim principima:
- Poštovanje i unapređenje prava i dostojanstva
svake osobe
- Odgovornost
- Kompeticija
- Integritet
Deo III – svakodnevna praksa
• Odnos lekara i pacijenta u svakodnevnom radu
u ordinaciji treba da bude fundamentalan kao
što je i odnos edukovanog psihoterapeuta i
klijenta
• Lekari moraju biti svesni da su meta brojnih
projekcija i da sami mogu nesvesno da
projektuju na klijenta, zato je bitna svestnost
lekara i prepoznavanje modela/šema ponašanja
u odgovarajućim situacijama
Literatura:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Erving & Miriam Polster, Gestalt Therapy Integrated (1973)
Evans K. and Gilbort M.C.(2005): An Interaction to Integrative Psychotherapy, Palgrave, MacMillan,
pp. 133-143
Evans, K ( 2007) oral lecture on workshop Diploma in supervision, Belgrade
Gediman, H. and Wolkenfeld, F (1980). The Parallelism Phenomenon in Psychoanalysis and
Supervision: Its Reconsideration as a Triadic System, Psychoanalytic Quarterly, 49:234-255
Gilbort M.C and Evans K.(2000): Psychotherapy supervision – An integrative relational approach to
psychotherapy supervision, Open University Press, Buckingham
Miller, L. and Twomey, J.E. (1999) A Parallel Without a Process: A Relational View of a Supervisory
Experience, Contemporary Psychoanalysis, 35: pp. 557-580
Vuco, A., Stajner-Popovic, T. (2005) IAN Counselors in Group Supervision, in Spiric,Z., Knezevic,G.,
Jovic,V., Opacic,G. (ed.) Torture in war: Consequences and rehabilitation of victims – Yugoslav
experience, pp:329-339
Sumerel, M. B. (1994): Parallel Process in Supervision, ERIC Clearinghouse on Counseling and
Student Services Greensboro NC
Taylor, J.H., Poole, S., Rodway, R. & Tyson,R. (2006) Parallel Process in Supervision: A qualitative
investigation, European Journal for Qualitative Research in Psychotherapy, Issue: 2006 Issue 1
Walker, J. A., Ladany, N., & Gray, L.(2002) Countertransferential parallel process in supervision: A
qualitative investigation, Mid-Atlantic Society for Psychotherapy Research, State College, PA
Gilbert C.G. & Evans, R.K. (2005) An Introduction to Integrative Psychotherapy. New York. Palgrave
Download

Deo II – geštalt dijagnoza i procena pacijenta