Dokument
Svjetske banke
SAMO ZA SLUŽBENU UPOTREBU
Izvještaj br: 43032-ME
DOKUMENT OCJENE PROJEKTA
VEZANOG ZA
PREDLOŽENI ZAJAM
U IZNOSU OD 11 MILIONA EURA
VLADI CRNE GORE
ZA
PROJEKAT ZEMLJIŠNE ADMINISTRACIJE I UPRAVLJANJA
6. maj 2008.
Ovo je dokument ograničene distribucije i može se koristiti samo u obavljanju zvaničnih
dužnosti. Sadržaj ovog dokumenta se ne može otkrivati bez odobrenja Svjetske banke.
VALUTNI EKVIVALENTI
(Efektivni devizni kurs od {Datum})
Valutna jedinica = EURO
= US$1
US$ =
FISKALNA GODINA
1. januar – 31. decembar
BEEPS
CPS
Dept UP
DUP
EA
EMP
EU
FIAS
GIS
VCG
GTZ
GUP
ICT
MER
MF
PP
PAC
PCU
PSC
READ
REC
RPF
TSU
UNDP
SKRAĆENICE I AKRONIMI
Istraživanje poslovnog okruženja i ekonomskih performansi
Strategija partnerstva sa zemljom
Sektor za urbanističko planiranje
Detaljni urbanistički plan
Ocjena uticaja na životnu sredinu
Plan upravljanja životnom sredinom
Evropska unija
Savjetodavna služba za strana ulaganja
Geografski informacioni sistem
Vlada Crne Gore
Njemačko društvo za tehničku saradnju
Generalni urbanistički plan
Informaciono-komunikacione tehnologije
Ministarstvo za ekonomski razvoj
Ministarstvo finansija
Prostorni plan
Kampanja podizanja svijesti javnosti
Jedinica za koordinaciju projekta
Upravljački odbor projekta
Uprava za nekretnine
Katastar nekretnina
Okvirna politika raseljavanja
Jedinica za tehničke usluge
Program za razvoj Ujedinjenin nacija
Potpredsjednik:
Direktor za zemlje zapadnog Balkana
(ukljucujuci i Crnu Goru):
Menadžer sektora:
Vođa tima:
Shigeo Katsu
Jane Armitage
John Kellenberg
Gavin P. Adlngton
CRNA GORA
Projekat zemljišne administracije i upravljanja
SADRŽAJ
Strana
I.
STRATEŠKI KONTEKST i obrazloženje ......................................................................... 1
A.
Pitanja vezana za zemlju i dati sektor ................................................................................. 1
B.
Obrazloženje za uključivanje Banke................................................................................... 2
C.
Viši ciljevi kojima doprinosi ovaj projekat......................................................................... 2
II.
OPIS PROJEKTA ............................................................................................................ 2
A.
Instrument pozajmljivanja .................................................................................................. 2
B.
Cilj i faze programa ............................................................................................................ 2
C.
Razvojni cilj projekta i osnovni indikatori.......................................................................... 2
D.
Komponente projekta.......................................................................................................... 3
E.
Naučene lekcije i kako se odražavaju u predlogu projekta................................................. 4
F.
Razmatrane alternative i razlog za njihovo odbacivanje .................................................... 4
III.
REALIZACIJA ................................................................................................................. 4
A.
Sporazumi o partnerstvu ..................................................................................................... 4
B.
Institucionalni i aranžmani za realizaciju projekta ............................................................. 5
C.
Monitoring i evaluacija ishoda/rezultata............................................................................. 6
D.
Održivost............................................................................................................................. 6
E.
Najveći rizici i moguće kontroverze ................................................................................... 7
F.
Uslovi zajma/kredita ........................................................................................................... 8
IV.
REZIME PROCJENE.................................................................................................... 10
A.
Ekonomska i finansijska analiza....................................................................................... 10
B.
Tehnički detalji ................................................................................................................. 11
C.
Fiducija ............................................................................................................................. 12
D.
Socijalna pitanja................................................................................................................ 14
E.
Životna sredina.................................................................................................................. 15
F.
Zaštitne mjere.................................................................................................................... 16
G.
Izuzeci politike i spremnost .............................................................................................. 16
Prilog 1: Osnovne informacije o zemlji i sektoru ili programu .............................................. 17
Prilog 3: Tabela rezultata i praćenje rezultata/monitoring .................................................... 23
Prilog 4: Detaljni opis projekta ................................................................................................. 27
Prilog 5: Troškovi projekta........................................................................................................ 33
Prilog 6: Aranžmani za implementaciju ................................................................................... 34
Prilog 7: Upravljanje finansijama i načini plaćanja................................................................ 38
Prilog 8: Sistem nabavke ............................................................................................................ 45
Prilog 9: Ekonomske i finansijske analize ................................................................................ 57
Aneks 11: Priprema projekta i nadzor ..................................................................................... 68
Aneks 12: Dokumenti u Projektnom registru .......................................................................... 69
Aneks 13: Prikaz zajmova i kredita .......................................................................................... 70
Aneks 14: Kratak prikaz situacije u zemlji .............................................................................. 71
Aneks 15: Mape........................................................................................................................... 72
I.
STRATEŠKI KONTEKST I OBRAZLOŽENJE
A. Pitanja vezana za zemlju i dati sektor
Osnovne informacije o zemlji.
1.
Crna Gora je zvanično proglasila nezavisnost 3. juna 2006. godine i postala članica
Svjetske banke 18. januara 2007. godine. Crna Gora se nalazi na jugoistočnom dijelu jadranske
obale. Ima ukupnu površinu od oko 13.938 km2, a trenutno procijenjeni broj stanovnika je
675.000. Mediteranska klima i prirodne ljepote Crne Gore su pomogle da zemlja razvije
prosperitetnu turističku privredu, i na primorju i u planinskoj regiji u unutrašnjosti. Tokom
socijalisitčkog perioda privreda je industrijalizovana, ali je to drastično smanjeno tokom postsocijalističkog perioda, a sproveden je i opsežan program privatizacije. Proizvodnja, pogotovo
industrija aluminijuma, i dalje čini 25% ukupne ekonomije i preko 50% ukupnog izvoza.
Međutim, trenutno visok nivo interesovanja za ulaganja u Crnoj Gori odnosi se prvenstveno na
turistički sektor na koji otpada 15% BDP-a i koji upošljava gotovo 17% radne snage.
2.
I nedavni izvještaj Savjetodavne službe za strana ulaganja (FIAS) iz oktobra 2007.
godine i Strategija partnerstva sa zemljom (CPS) su identifikovali probleme sa obezbjeđivanjem
opštinskih saglasnosti i dozvola za preduzeća i odlaganja pri uknjižbi nekretnina kao osnovna
ograničenja za investicije. Iako je ukupni rejting Crne Gore vezan za vođenje biznisa prilično
jak, pao je na treće mjesto na Zapadnom Balkanu i 81. mjesto u svijetu, uz niz indikatora koji
ukazuju na nedostatak transparentnosti i konzistentnosti u pretjeranim administrativnim i
regulatornim procedurama. Ove procedure imaju negativan uticaj na poslovne aktivnosti – prema
Istraživanju produktivnosti i investicione klime (PICS, 2003.), viši menadžeri preduzeća su
provodili u prosjeku 13,6 % svog vremena u bavljenju zahtjevima nametnutim propisima vlade.
Situacija se dalje komplikuje djelimičnim naporima na prenošenju odgovornosti na opštine i
nedovoljno jasnom podjelom nadležnosti i ovlašćenja na različitim nivoima vlasti.
3.
Najnovije istraživanje o mogućnostima za vođenje biznisa iz 2007. godine utvrdilo je da
zahtjevi za izdavanje saglasnosti i dozvola (180 dana za izgradnju skladišta) i uknjižbu
nekretnina (8 koraka i 86 dana) spadaju među najvažnija ograničenja za vođenje biznisa u Crnoj
Gori. Posebno se opštine suočavaju sa teškoćama u izdavanju građevinskih dozvola i nadzoru
gradnje u ovom trenutku pravog buma u izgradnji i kada se postižu rekordni nivoi potencijalnih
stranih i lokalnih investicija. Djelimičan razlog za to je nepostojanje ažuriranih urbanističkih i
prostornih planova u gotovo svakoj od ukupno 21 opštine. A da bi se izradili prostorni i
urbanistički planovi potrebno je napraviti osnovne karte i ažurirane katastarske planove.
4.
Ograničeni tehnički i administrativni kapaciteti i na centralnom i na opštinskom nivou za
implementaciju važećeg regulatornog okvira takođe doprinose teškoćama investitora. Postoji
veliki prostor za reformu i regulatorno pojednostavljenje u ovoj oblasti kao i poboljšanje
pružanja usluga na opštinskom nivou.
5.
Vlada Crne Gore (VCG) je prepoznala ove prepreke za strane i domaće investicije.
Potpisivanjem Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SAA) sa EU u martu 2007. godine,
Crna Gora se obavezala na sprovođenje sveobuhvatnih reformi na usaglašavanju svojih politika i
zakonodavstva sa EU, pa se zemlja sada suočava sa značajnim izazovom osnaživanja svojih
1
ograničenih adminstrativnih kapaciteta za implementaciju zakonskog i regulatornog okvira
usaglašenog sa EU. Ozbiljna ograničenja resursa su očita u javnoj službi i na nacionalnom i na
opštinskom nivou.
6.
Nedavne promjene zakonskog okvira su dovele do toga da sada postoji zakonska osnova
koaj podržava veću efikasnost u sektorima urbanističkog planiranja, katastra i izdavanja dozvola
za rad. VCG je čvrsto opredijeljena za rješavanje ovih pitanja što se ilustruje novim zakonima o
planiranju i izdavanju dozvola, novim prostornim planom i petogodišnjim planom rada za
katastar nekretnina.
B. Obrazloženje za uključivanje Banke
7.
Banka trenutno implementira mnoge slične projekte u nekoliko zemalja bivše Jugoslavije
i širom regiona koji se odnose na upravljanje zemljištem i, u principu, ti projekti se dobro
odvijaju. Novi projekat u Albaniji kombinuje poboljšanja zemljišne uprave i urbanističkog
planiranja. VCG je prepoznala da joj Banka u ovom pogledu može pružiti stručnu pomoć i
obratila se lokalnoj kancelariji sa konkrentim zahtjevom za pomoć u oblasti upravljanja
zemljištem i poboljšanja planiranja i izdavanja dozvola.
C. Viši ciljevi kojima doprinosi ovaj projekat
8.
Odbor je u maju 2007. godine odobrio prvu CPS za Crnu Goru za period od fiskalne
godine 2007. do fiskalne godine 2010. Za dati period, zemlja je identifikovala tri ključna
prioriteta: (i) unapređenje održivog ekonomskog rasta putem povećanja ekonomskih sloboda i
osnaživanja uloge privatnog sektora; (ii) izgradnja institucija i vladavine prava; i (iii) poboljšanje
životnog standarda građana putem efikasnih sistema obrazovanja, zdravstvene i socijalne zaštite.
Sve predložene intervencije treba projektovati u okviru sveobuhvatnog cilja Vlade koji se ogleda
u evroatlantskim integracijama, posebno integraciji u EU. Predloženi projekat je blisko povezan
sa prioritetima (i) i (ii) i zadovoljavanjem standarda EU u tom sektoru.
II.
OPIS PROJEKTA
A. Instrument pozajmljivanja
9.
Koristiće se princip konkretnog investicionog zajma (SIL) jer se na sličnim projektima u
regionu pokazalo da je on prilagođeniji potrebi izgradje djelotvornih sistema upravljanja
zemljištem. Projekat će se usredsrediti na poboljšanje sistem uknjižbe i katastra, izradu novih
urbanističkih planova i poboljšanje regulatornog i administrativnog okvira za ukupno poslovno
okruženje. Takvom zadatku je primjerenija jedinstvena intervencija.
B. Cilj i faze programa
Nema podataka
C. Razvojni cilj projekta i osnovni indikatori
2
10.
Razvojni cilj projekta bi bio: poboljšati efikasnost sistema izdavanja dozvola i uknjižbe
nekretnina. Korisnici investicije će biti: (a) građani koji žive na teritoriji opština kako se više
reda bude uvodilo u izgrađeno okruženje; i (b) poslovna zajjednica kako se budu uspostavljali
transparentniji i efikasniji procesi. Nivo neformalnog razvoja trebalo bi da se znatno smanji, tako
da se suzbije neodrživa i neugledna gradnja, a da poslovna zajednica i građani mogu da koriste
sopstvenu imovinu sa više lakoće i uz veći osjećaj sigurnosti. Do kraja projekta trebalo bi da
bude omogućeno da građani imaju lak pristup informacijama o procesima neophodnim da se
razvije biznis ili koristi nekretnina i da se ima pristup imovinsko-pravnom stanju nekretnina,
planovima namjene zemljišta i obrascima i procedurama koje treba primijeniti da bi se izgradila
nekretnina ili pribavile neophodne građevinske dozvole. To bi trebalo da dovede do manjeg
obima nelegalne gradnje i neformalnog poslovanja i većeg obima investicija putem formalnih
procedura. Rezultati će se mjeriti procentualnim smanjenjem vremena koje se provodi ako se
žele ispoštovati regulatorni zahtjevi, smanjenjem broja koraka i dana potrebnih za pribavljanje
dozvola i drugih dokumenata i boljim pristupom informacijama.
D. Komponente projekta
11. Sam projekat će imati tri komponente i to:
(A) Uprava za nekretnine. [Približno 71% ukupne vrijednosti projekta]. Ova
komponenta se fokusira na poboljšanje usluga uknjižbe nekretnina za građane
poboljšanjem kapaciteta područnih jedinica, pogotovo u Podgorici u kojoj se odvija
najveći broj transakcija. U čitavoj zemlji će se poboljšati standardi usluga putem
poboljšane tehnologije i katastarske obrade najmanje 100.000 hektara u odabranim
područjima. Projekat će pomoći Upravi da učini podatke o svim vrstama zemljišta i
nekretnina dostupnim opštinama i ostalim korisnicima ‘on-line’ i osiguraće da će
Uprava moći blagovremeno da opštinama obezbijedi osnovne karte za potrebe izrade
planskih dokumenata i upravljanja. Aktivnosti u okviru projekta se uklapaju u
petogodišnji plan rada Uprave za period od 2008. do 2013. godine i uključuju četiri
podkomponente: (i) poboljšanje usluga uknjižbe; (ii) razvoj informacionog sistema;
(iii) obezbjeđivanje osnovnih karti; i (iv) i izradu katastra nekretnina.
(B) Poboljšanje procesa izrade planova i izdavanja dozvola. [Približno 24% ukupne
vrijednosti projekta]. Ova komponenta će podržati Ministarstvo za ekonomski razvoj
(MER) u unapređenju procesa planiranja i izdavanja dozvola i osnažiti kapacitete
MER kako bi podržao sektor planiranja u Crnoj Gori. Ova komponenta će podržati i
one opštine koje imaju ograničena sredstva za izradu prostornih i generalnih
urbansitičkih planova u skladu sa nedavno usvojenim Prostornim planom Republike.
Opština Podgorica i primorske opštine mogu same da iznesu projekat izrade
sopstvenih urbanističkih planova, ali će svim opštinama koristiti standardi i priručnici
za izradu planskih dokumenata i informacioni sistemi koji će usmjeravati i poboljšati
proces izrade planova i izdavanja dozovla, a koji će se odraditi u okviru ovog
projekta. Ovdje postoje četiri podkomponente: (i) poboljšanje procesa planiranja i
podrška Ministarstvu za ekonomski razvoj; (ii) poboljšanje procesa izrade planova na
opštinskom nivou i završetak radova na planovima; (iii) poboljšanje procesa
izdavanja građevinskih dozvola i vršenja inspekcijskog nadzora i (iv) podrška
poslovnom okruženju.
3
(C) Upravljanje projektom. [Približno 5% ukupne vrijednosti projekta]. Ovom
komponentom će se podržati Jedinica za koordinaciju projekta (PCU) da pomogne
MER u implementaciji komponente B projekta i postojeća Jedinica za tehničke
usluge (TSU) u okviru MF koja će biti odgovorna za fiducijarnu kontrolu i
upravljanje. PCU će biti odgovorna i za monitoring i evaluaciju projektnih aktivnosti
i rezultata.
E. Naučene lekcije i kako se odražavaju u predlogu projekta
12.
Na području bivše Jugoslavije i Balkana odrađeni su i drugi projekti koji se odnose na
katastar nekretnina, pa se pokazalo da je jako teško promijeniti pristup koji se koristi u tehničkim
disciplinama, čak i kada su oni zastareli, prevaziđeni, zahtijevaju previše vremena i kada su
skupi. Najuspješniji je bio onaj pristup koji je podrazumijevao pružanje pomoći organima koji su
nosioci aktivnosti da postepeno uvode promjene kako se upoznaju sa modelima najboljih praksi
u ostatku Evrope i kako mogu da uklope poboljšanja u sopstveni zakonski okvir i prakse.
Katastar nekretnina, urbanističko planiranje i postupak izdavanja dozvola u Crnoj Gori su u tom
smislu slični ostalim zemljama u regionu, pa ćemo takav pristup praktikovati i ovdje. U čitavom
regionu se pokazalo da je jako teško i da je potrebno jako mnogo vremena za uvođenje
informacione i komunikacione tehnologije (ICT), a opet to je jedan od osnovnih zahtjeva za
transparentnost, poboljšanje usluga i očekivanja u pogledu pristupanja EU. ICT procedure
upravljanja projektom su integrisane u predlog projekta da bi se osigurala uspješna
implementacija ove tako suštinske aktivnosti.
F. Razmatrane alternative i razlog za njihovo odbacivanje
13.
VCG je veoma usredsređena na potrebu poboljšanja sistema uknjižbe i urbanističkog
planiranja pa stoga nije razmatrano mnogo alternativa. Jedna od razmotrenih ideja je bila da se
završi izrada urbanističkih planova u cijeloj zemlji, a ne svega u par siromašnijih opština, jer su
(bogatiji) primorski gradovi i Podgorica one lokacije na kojima se odvija najveći dio aktivnosti
vezanih za tržište nekretnina, investicije i nelegalnu gradnju. Međutim, ove lokacije su već
daleko odmakle na putu rješavanja svojih problema, a imaju i sredstva za to. Projekat će im
pružiti tehničku pomoć, obuku i monitoring, pa se smatralo nepotrebnim opredijeliti sredstva
njima, kada postoje isti takvi zahtjevi i u siromašnijim opštinama. Postoji veliki potencijal za
razvoj (pogotovo turisitčki) siromašnijih opština, tako da se ova ograničena sredstva mogu bolje
utrošiti upravo tamo.
III.
REALIZACIJA
A. Sporazumi o partnerstvu
14.
Poslednjih nekoliko godina GTZ je angažovan u Crnoj Gori na pružanju pomoći
opštinama u uspostavljanju poboljšanih sistema planiranja. Uglavnom su pružali tehničku
pomoć, ali je GTZ takođe obezbijedio i određene softvere i opremu opštinama. Podržali su
izradu projektnog zadatka za pripremu raznih vrsta urbanističkih planova i primjenu GIS
podataka za opoorezivanje nekretnina. Pružili su određenu pomoć i u razvijanju standarda za
izradu planskih dokumernata. UNDP od 2004. godine pruža pomoć stambenom i urbanističkom
4
sektoru. Oni su pružili pomoć u izradi Zakona o planiranju i uređenju prostora (donesenom u
maju 2005. godine) i u izradi nacrta Prostornog plana, koji se trenutno nalazi u parlamentarnoj
proceduri. Oni će nastaviti da pružaju tehničku i finansijsku pomoć opštinama na pripremi
lokalnih prostornih i generalnih urbanističkih planova (GUP). Tokom pripreme projekta vršena
je stalna koordinacija i sa GTZ-om i sa UNDP-em, pa su napravljene liste opština i planova koji
se rade u okviru svakog projekta. Projekat će se baviti izradom urbanističkih planova samo za
ona područja koje ne budu pokrili GTZ i UNDP. Tehnička pomoć koju pružaju GTZ i UNDP
nastaviće se paralelno sa projektom, a time će se nastaviti koordinacija aktivnosti.
15.
Japanska vlada je pružila pomoć Upravi za nekretnine u vidu opreme i obuke za izradu
mapa. Taj rad se više odnosio na topografske, nego na katastarske potrebe, tako da je razmjera
ovih karata obično premala za potrebe projekta. Međutim, i oprema i obuka su primjenljivi, pa će
se projektom dopuniti i oprema i obuka. Japanska vlada planira da nastavi sa pružanjem
ograničene tehničke pomoći za izradu osnovnih karti.
B. Institucionalni i aranžmani za realizaciju projekta
16.
Za implementaciju projekta prvenstveno su zadužena dva organa: Uprava za nekretnine i
MER. Osim toga, projekat će sarađivati sa svim opštinama, njih 21, budući da se izrada planova,
izdavanje dozvola i inspekcisjki nadzor prvenstveno sprovode na lokalnom nivou. MER je
podijeljeno na sektore, sa pomoćnicima ministra odgovornim za svaki sektor. Sektor za
urbanističko planiranje odgvoran je za aktivnosti u okviru Komponente B, koja direktno
podržava MER. MER ima veoma ograničene kapacitete, tako de će osnovati Jedinica za
koordinaciju projekta (PCU) u okviru ovog projekta da podrži MER u implementaciji aktivnosti
u okviru ovog Projekta i da koordinira aktivnosti usmjerene na opštine Kako bi mogle
učestvovati u projektu i ostvariti korist od sredstava zajma, dogovoreno je da opštine treba da
obezbijede određeno sufinansiranje i da odrede kontakt osobu u opštini koja će koordinirati
Projekat. Ovakav dogovor bi odobrila svaka skupština opštine.
17.
Uprava za nekretnine odgovara MF, ali predstavlja poseban organ sa odjeljenjima
odgovornim za geodeziju, fotogrametriju, kartografiju, premjer zemljišta, izradu planova,
finansije, ljudske resurse i vođenje katastra nekretnina sa stalnom uknjižbom. Postoje kancelarije
Uprave u svim opštinama i dvije gradske kancelarije kao ogranci lokalnih kancelarija katastra.
Uprava posjeduje opsežan petogodišnji plan za period od 2008.-2013. godine i ima kapacitete da
upravlja Komponentom A projekta uz korištenje postojećih resursa.
18.
Uspostaviće se i Upravljački odbpr projekta (PSC) koji će donositi odluke o osnovnim
pitanjima koja utiču na realizaciju cjelokupnog projekta; primaće i odobravati godišnje planove
rada i odobravati kvartalne izvještaje. PSC će u svom sastavu imati predstavnike MF, MER,
Uprave za nekretnine i Zajednice opština. Uprava i MER su imenovali koordinatore komponenti
iz svojih redova za Komponentu A i B da bi vršili nadzor nad upravljanjem ovim
komponentama. PCU će u svom sastavu imati stručna lica koja će pomagati MER u realizaciji
Komponente B i za konkretnu koordinaciju aktivnosti koje su usmjerene na opštine. PCU će biti
odgovorna i za vršenje monitoringa i evaluacije, sve nabavke vezane za ICT i davanje savjeta
cjelokupnom projektu. Jedan od ciljeva Projekta je izgradnja dovoljnih kapaciteta u okviru MER
i opština za planiranje i izdavanje dozvola, kako bi mogle da nastave sa radom bez dodatne
podrške po završetku ovog projekta. Stoga će PCU postojati samo za period trajanja Projekta,
5
kako bi podržala dodatnu koordinaciju i monitoring kao obaveze koje nastaju po osnovu Projekta
i kako bi pomogla u izgradnji kapaciteta.
19.
Postojeća Jedinica za tehničke usluge (TSU) u okviru MF je već odgovorna za fiducijarne
aspekte projekata Svjetske banke, pa će se oni baviti upravljanjem finansijama i nabavkama i za
ovaj projekat. Više detalja o aranžmanima za upravljanje projektom može se naći u Dodatku 6.
C. Monitoring i evaluacija ishoda/rezultata
20.
Uprava već evidentira informacije koje se odnose na uspostavljanje katastra nekretnina,
tekućih transakcija i korišćenje njihovih usluga od strane građana i privatnih organizacija ili
pojedinaca. Veći dio informacija o njihovim uslugama dostupan je na njihovom sajtu. Mnogo je
teže prikupiti informacje o urbanističkom planiranju, izdavanju dozvola ili razvoju biznisa jer se
te informacije moraju prikupiti od opština i nema centralnog mjesta na kome bi sve bile
objedinjene. Tokom pripreme projekta bilo je neophodno posjetiti svaku opštinu da bi se
prikupili podaci o početnom stanju.
21.
Treba sprovesti anketiranje klijenata i socijalnu procjenu prije otpočinjanja projekta, a to
će se ponavljati u redovnim intervalima i tokom trajanja projekta. Anketiranje klijenata
predstavlja osnovu za utvrđivanje stvarne razlike u percepciji javnosti do koje dolazi sa
uvođenjem poboljšanja koja će se napraviti u pogledu pružanja usluga u okviru Projekta. Sada su
nosioci projektnih aktivnosti itekako svjesni nezadovoljstva građana sa trenutnim stanjem stvari,
a svrha inicijalnog anketiranja klijenata jeste da se prikupe početni podaci što će omogućiti
praćenje promjena.
22.
Jedna osoba u okviru PCU će biti odgovorna za praćenje ishoda projekta. Ključni
indikatori uspjeha su nabrojani u Dodatku 3, a izvještaji na osnovu ovih indikatora će se
pripremati kvartalno i podnositi PSC i timu Banke na pregled. To će omogućiti blagovremeno
preduzimanje korektivnih mjera, ako je neophodno.
D. Održivost
23.
Uprava za nekretnine je budžetska organizacija, ali njeni prihodi su direktno povezani sa
uslugama koje pruža, pri čemu prihodi idu direktno Vladi CG. Uprava se shvata kao značajna
organizacija putem koje se prikuplja veliki dio prihoda. Značajne naknade se prikupljaju od
uknjižbe, a informacije koje postoje u katastru nekretnina čine osnovu za poreze na nekretnine.
Porez od tri odsto na promet nekretnina naplaćuju poreski organi. Direktni i indirektni prihodi
koji se prikupljaju po osnovu usluga Uprave za nekretnine umnogome premašuju troškove samih
usluga. Kako se bude odvijao projekat i kako se bude razvijao informacioni sistem, razmotriće se
potreba za obezbjeđivanjem područnih jedinica u svakoj opštini, međutim osnovne funkcije
Uprave i podaci koje vodi nastaviće da služe osnovnim funkcijama vlade.
24.
Same opštine i centralna vlast će imati najveće koristi od ovog projekta. Trenutna
haotična situacija koja je odvukla investitore na druge lokacije ili omogućila izgradnju objekata
bez dozvole ima ogroman negativan uticaj jer su porezi na prihod i nekretnine, komunalije i
naknade za usluge mnogo niže nego što bi potencijalno mogle da budu. Podgorica i primorske
opštine se već dobro finansiraju iz prihoda koje ostvaruju, a osim toga, svaka opština će moći da
poveća svoje prihode i pruži bolje usluge građanima nakon pomoći koja će biti pružena kroz
6
projekat. Siromašnije opštine koje se trenutno suočavaju sa teškoćama u pružanju usluga
građanima biće mnogo opremljenije da to rade nakon uspješne realizacije ovog projekta.
E. Najveći rizici i moguće kontroverze
25.
Ukupna ocjena rizika za ovaj projekat kaže da je on umjeren1. Osnovni rizici uključuju
socijalne rizike vezane za komponentu izrade panova, korupciju i institucionalne kapacitete. Oni
se smatraju značajnima prije nego što se sprovede njihovo ublažavanje. Međutim, ocijenjeni su
kao umjereni s obzirom na mjere za njihovo ublažavanje. U narednom pasusu se opisuju ti i
drugi potencijalni rizici i mjere za ublažavanje.
26.
Socijalni Postoji značajan broj objekata podignutih bez dozvole za gradnju ili upotrebne
dozvole. Mnoge su podignute jer nisu postojali urbanistički planovi, pa investitori nisu ni mogli
pribaviti građevinske dozvole. U principu, VCG namjerava da legalizuje podignute objekte
gdjegod je to moguće kada budu doneseni urbanistički planovi. Međutim, neminovno će biti i
slučajeva objekata koji se ne mogu legalizovati zbog same svoje lokacije (npr., sliv, nacionalni
parkovi) ili nebezbjedne gradnje. Iako ovaj projekat ne utiče na njihov status, može biti pritisaka
za rušenje objekata koji se ne mogu uklopiti u nove urbanističke planove ili su konstruktivno
nebezbjedni. U onim opštinama za koje će se napraviti GUP-ovi u okviru ovog projekta, podrška
će biti uslovljena zahtjevom da nema rušenja objekata koji se smatraju nezakonitim do
formulisanja relevantnog prostornog/ urbanističkog plana kroz konsultativni proces i do
njegovog formalnog usvajanja. Komponenta B će uključiti tehničku pomoć da pomogne u
osnaživanju i poboljšanju nacionalnih i lokalnih politika, zakona, propisa i praksi koje se odnose
na postupanje sa bespravno podignutim objektima i onima koji ih posjeduju ili koji u njima
borave i pomoć kako bi se ove regulatorne mjere razvijale kroz konsultativni proces, bile dobro
promovisane u javnosti i kako bi se uspostavili pravični kriterijumi i procedure koji regulišu
uklanjanje nezakonitih objekata, uključujući i prikladne odredbe za pomoć ugroženim licima čiji
su primarno prebivalište ili sredstva za život na ovaj način ugroženi. Na taj način, putem ovog
instrumenta, značajni rizik se ublažava i svodi na umjereni rizik.
27.
Korupcija Zemlja i nekretnine predstavljaju imovinu velike vrijednsoti. Vjerovatno
postoje slučajevi u kojima su investitori dali novac da bi dobili dozvole, ubijedili inspektore da
ignorišu kršenja propisa ili došli do brzog uknjiženja imovinskih prava ili pribavljanja
građevinskih dozvola putem potkupljivanja. Prihodi do kojih na takav način dolaze inače
nedovoljno plaćeni državni službenici mogu biti značajni, pa to može dovesti do nespremnosti za
promjenom sadašnjeg stanja i od strane onih koji profitiraju od sadašnjeg stanja stvari i od strane
onih koji su ranije vršili takva plaćanja. Vlada ulaže istinske napore da eliminiše korupciju, a za
to ima i veliku podršku od strane građana. Novi priručnici, procedure, tokovi rada i
automatizacija učiniće vjerovatnijom transparentnost rada. Renoviranje zgrada (pogotovo javnih
prostorija), kampanje podizanja nivoa svijesti i pristup evidencijama putem interneta će pomoći
u postizanju mnogo većeg nivoa transparentnosti. To je značajan rizik koji se ublažava na nivo
umjerenog rizika dobro osmišljenim projektima i dobrim monitoringom.
28.
Kapacitet MER MER nema dovoljno kadrova ispod nivoa pomoćnika ministara i
suočava se sa ozbiljnim ograničenjima u pogledu vremena koje mogu da posvete preuzimanju
dodatnih odgovornosti. Jasno je naznačeno tokom faze pripreme projekta da zaposlenima u MER
1
Kako je ocijenjeno prilikom Procjene rizika, novembar 2007. godine.
7
treba pomoć na realizaciji ovog projekta i novi sistemi koji bi im omogućili da savladavaju sve
svoje radne obaveze. Osnovaće se PCU koja će pomagati MER pri implementaciji ovog projekta
i uspostavljanju neophodnih održivih kapaciteta za urbanističko planiranje, izdavanje dozvola i
vršenje inspekcijskog nadzora i u MER i u opštinama. To je značajan rizik koji se ublažava do
umjerenog rizika osnivanjem PCU i pažljivim monitoringom i nadzorom projekta.
29.
Kapacitet privatnog sektora U privatnom sektoru u Crnoj Gori ne postoji dovoljan broj
kompanija koje su u stanju da izrađuju urbanističke planove ili obavljaju aktivnosti potrebne za
izradu katastra nekretnina. Tokom pripreme projekta je dogovoreno da će svi tenderi biti
međunarodni, a biće osmišljeni na takav način da pomognu izgradnji kapaciteta lokalnog
privatnog sektora. To je umjereni rizik koji se svodi na mali rizik uspostavljanjem i korišćenjem
dobrih tenderskih procedura.
30.
Tehnička složenost Postoji tradicija u zemljama bivše Jugoslavije da se veoma sporim
tempom odrađuje tehnički dio posla (izrada urbanističkih planova i katastarsko snimanje u
okviru ovog projekta) zbog pretjerano složenih i ponekad nepotrebnih propisa. Time ukupan
posao postaje i skup i dugotrajan. Kada smo pokušavali rješavati slične probleme u ostalim
zemljama regiona Balkana uspjeli smo da postignemo samo ograničen i veoma postepen uspjeh.
I ovaj projekat će usvojiti takav postepen pristup time što će stručnjake upoznavati sa
međunarodnim dobrim praksama putem studijskih posjeta i međunanrodnih tendera sa ciljem
poboljšavanja metodologije. To je umjereni rizik koji se svodi na mali rizik usvajanjem takvog
pristupa samog projekta.
31.
Kapaciteti opština i koordinacija Predloženi projekat podrazumijeva blisku saradnju
među i sa svim od ukupno 21 opštine koje će biti korisnici Komponente B. To stvara rizik za
balgovremenu implementaciju projekta, jer među opštinama postoji različit nivo izgradnje
kapaciteta, među kojima su neke u stanju da jasno artikulišu svoje potrebe, čak i da pripreme
dokumente potrebne za objavljivanje tendera za izradu prostornih planova, dok u drugima
gotovo da nema nikakvih kapaciteta za obavljanje takvih zadataka. PCU će u svom sastavu
uključivati najmanje dva tehnička lica koja će pružati podršku opštinama u njihovom dijelu posla
i biti zaduženi za koordiniranje aktivnosti, robe i obuku. Projekat je osmišljen tako da se
postepeno gradi kapacitet opština putem obuke, tehničke pomoći, poboljšanih procedura i
detaljnih priručnika i drugih aktivnosti – tako unaprijeđen kapacitet predstavlja ključni ishod
samog projekta. To je umjereni rizik koji se svodi na mali rizik usvajanjem takvog pristupa
samog projekta, kao i osnivanjem PCU.
F. Uslovi zajma/kredita
32.
Uslovi Odbora: Nema.
33.
Uslovi stupanja na snagu: Nema.
34. Uslovi zajma:
a. Vlada neće mijenjati, suspendovati, abrogirati, stavljait van snage niti ukidati
zakonske propise koji utiču na administraciju nekretnina, izradu planova ili izdavanje
dozvola za biznis aktivnosti na takav način da, po mišljenju Banke, to materijalno
utiče na mogućnost Zajmoprimca da postigne ciljeve ovog Projekta.
8
b. Vlada će uspostaviti i održavati Upravljački odbor projekta u roku od šest mjeseci od
datuma stupanja na snagu i obezbijediće da se ovaj Upravljački odbor sastaje
najmanje kvartalno, uz obavezu odlučivanja o pitanjima vezano za implementaciju
Projekta i usvajanje Godišnjih planova rada i Izvještaja o realizaciji projekta.
c. Vlada će osnovati i voditi Jedinicu za koordinaciju projekta (PCU) sa dovoljno
sredstava i osoblja koje će imati kvalifikacije i Projektne zadatke koji su
zadovoljavajući za Banku. PCU će biti osnovana u roku od dva mjeseca od dana kada
Projekat stupa na snagu.
d. Vlada će pripremati godišnji plan rada, plan nabavki i plan obuke koji je prihvatljiv
Banci do kraja novembra svake kalendarske godine za realizaciju tokom naredne
kalendarske godine.
e. Zajmoprimac će pripremiti sporazum sa svakom pojedinom opštinom koja će imati
koristi od izrade prostornih i urbanističkih planova koji se finansiraju u okviru
Projekta. Takav sporazum mora uključivati najmanje sledeće: (a) aranžmane za
sufinansiranje na strani opštine, (b) određivanje odgovornog lica koje će vršiti
koordinaciju aktivnosti sa PCU, (c) da neće doći do rušenja objekata koji se smatraju
nelegalnim dok se ne formulišu relevantni prostorni/urbanistički planovi kroz
konsultativni proces i dok ne budu formalno usvojeni; i izrade regulatornih mjera,
podzakonskih akata i smjernica kroz konsultativni proces, zatim, njihovog usvajanja i
publikovanja, uspostavljanja transparentnih i pravičnih kriterijuma i procedura koje
regulišu uklanjanje bespravnih objekata, uključujući i prikladne odredbe za pomoć
ugroženim licima čiji su primarno prebivalište ili sredstva za život ugroženi; i (d) sve
aktivnosti opštine vezano za obavezno pribavljanje zemljišta koje se realizuje u vezi
sa implementacijom prostornog ili urbanističkog plana biće realizovane u skladu sa
procedurama koje su zadovoljavajuće za Zajmoprimca i Banku.
f. Zajmoprimac će osigurati da svaka opština poštuje svoje obaveze po osnovu ugovora
i odmah će informisati Banku o bilo kakvom očiglednom kršenju tog ugovora.
g. Zajmoprimac se slaže da nijedna druga vladina agencija neće preduzimati rušenje
objekata lociranih u relevantnim opštinama, izuzev u skladu sa navedenim uslovima.
h. Zajmoprimac će realizovati Projekat u skladu sa Procjenom uticaja na životnu sredinu
i neće dopunjavati, suspendovati, abrogirati, opozvati ili ukinuti nijednu odredbu tog
Ugovora bez prethodnog pismenog odobrenja Banke.
i. Lokacija odabrana za izgradnju nove zgrade za Upravu za nekretnine neće
podrazumijevati eksproprijaciju zemljišta niti raseljavanje.
j. Za lokaciju koja je izabrana za renoviranje objekata ili radove, a prije otpočinjanja
radova na svakoj predloženoj lokaciji, Zajmoprimac će dostaviti Banci na odobrenje:
(a) predloženu lokaciju za date radove i relevantni plan upravljanja životnom
sredinom za datu lokaciju, kao i spisak za provjeru koji je po formi i sadržini
zadovoljavajući za Banku; i (b) predloženi ugovor za date radove, kako bi se
osiguralo da su odredbe plana za konkretnu lokaciju i spisak za provjeru na adekvatan
način uključeni u ugovor.
k. TSU će voditi sistem upravljanja finansijama, uključujući i vođenje računa i
evidencije na nivou dovoljnom da omogućava praćenje izvora i korišćenja sredstava
za implementaciju projekta.
l. Privremeni finansijski izvještaji (IFR) koji nisu prošli reviziju podnosiće se Banci
najdalje 45 dana po isteku svakog kvartala.
9
m. Finansijski izvještaji ovog projekta će prolaziti godišnju reviziju od strane nezavisnih
revizora pod uslovima koji su prihvatljivi za Banku najkasnije šest mjeseci po isteku
godine koja podliježe reviziji. Revizije će biti sprovođene u skladu sa Međunarodnim
revizorskim standardima (ISA) koje je izdala Međunarodna federacija računovođa
(IFAC).
n. Zajmoprimac će pratiti i ocjenjivati napredak Projekta i pripremati Izvještaje o
projektu na osnovu indikatora koji su dogovoreni sa Bankom. Svaki Izvještaj o
projektu obuhvatiće period od jednog kalendarskog semestra i biće dostavljen Banci
najkasnije mjesec dana po završetku perioda koji je tim izvještajem obuhvaćen.
o. Izvještaj o izvršenju projekta i relevantni plan biće dostavljeni Banci najkasnije šest
mjeseci po Datumu zatvaranja.
p. U roku od šest mjeseci od Datuma efektivnosti, Zajmoprimac će usvojiti Operativni
priručnik koji je zadovoljavajući za Banku. Zajmoprimac će realizovati Projekat u
skladu sa Operativnim priručnikom i neće dopunjavati, suspendovati, abrogirati,
opozvati ili ukinuti nijednu odredbu bez prethodnog pismenog odobrenja Banke.
q. Zajmoprimac će osigurati da radovi na Projektu ne podrazumijevaju sticanje imovine
ili raseljavanje stanovništva.
IV.
REZIME PROCJENE
A. Ekonomska i finansijska analiza
35. Cilj projekta je poboljšanje efikasnost u procesu izdavanja dozvola i uknjižbu nekretnina.
Korisnici projekta su tri lica: (a) javnost – uključujući i poslovnu zajednicu; (b) lokalne vlasti na
opštinskom nivou; i (c) centralna vlast – uključujući sektore koji su nadležni za planiranje i
uknjižbu. Očekivane koristi sastoje se od: (a) povećanja aktivnosti na tržištu nekretnina,
uključujući uticaj na vrijednost nekretnina i uticaj povećanog broja transakcija svih vrsta; (b)
pojednostavljenje i povećanje efikasnosti urbanističkog planiranja i poboljšanje procesa
izdavanja građevinskih dozvola i praćenja građevinskih radova, i (c) povećanje prihoda vlade i
opština po osnovu gore navedenih poboljšanja.
36. Očekuje se da će Komponenta A (Administracija u oblasti nekretnina), koja bi po planu
trebalo da se bavi pitanjima proširenja pokrivenosti katastra nekretnina i poboljšanjem usluga,
biti ključna pokretačka snaga ka generisanju koristi od projekta, dok će komponenta B (izrada
planova i izdavanje dozvola) pomoći u stvaranju dodatnih sinergijskih efekata ovom procesu i
doprinijeti konsolidaciji koristi od projekta. Do kraja projekta očekuje se da će, preko pomoći
koja je obezbijeđena po osnovu Komponente A, biti omogućeno sledeće: (a) javnost i svaki
investitor moći će da preko interneta pristupe informacijama o imovini i pravima nad tom
imovinom; (b) usluge će biti pružane brzo, a on-line podnošenje zahtjeva za transakcije će biti
omogućeno; (c) ažurirane osnovne karte i katastarske mape i evidencija će biti dostpuni
opštinama preko interneta; i (d) zahtjevi za izdavanje novih osnovnih karti i katastarskih mapa će
biti na ekspeditivan način rješavani. To će, zauzvrat, obezbijediti osnovne informacije koje su
potrebne opštinama i MER u izvršavanju njihovih ovlašćenja vezano za obezbjeđivanje
urbanističkih i drugih planova, izdavanje građevinskih dozvola i efikasno vršenje inspekcije.
Regulatorna pojednostavljenja koja nudi Komponenta B doprinijeće mnogo boljem poslovnom
okruženju, unaprijediti kvalitet pružanja usluga, smanjiti troškove vezane za poštovanje
10
regulatornih zahtjeva, a time pozitivno uticati na konkurentnost crnogorskih preduzeća,
mogućnosit za zapošljavanje i državne prihode.
37. Izvršena je ekonomska analiza na osnovu prodaje imovine i hipoteka. Ona pokazuje da bi
zajednička uvećana vrijednost hipoteka i prodaje iznosila oko 407 miliona eura u poslednjoj
godini projekta, i da bi ova sredstva dostigla iznos od 1.5 milijardi na kraju desete godine. Ako
pretpostavimo da bi samo 1% povećane vrijednosti kod transakcija od prodaje i hipoteka
predstavljalo realni i upotrebljivi prihod, projekat bi odbacio ERR od 24% i C/B razmjeru od
1,55 za i predviđene investicije u porastu od 22,15 miliona eura.
B. Tehnički detalji
38. Zakonski okvir Postojeći zakonski okvir predstavlja dovoljnu osnovu za projekat i u
saglasnosti je sa većinom zahtjeva međunarodnih dobrih praksi. Usvojen je model jedinstvene
agencije, a uknjiženje se vrši na principu sistema parcela koji povezuje objekat u katastru
nekretnina sa pravima nad tom nekretninom. Novi Zakon o državnom premjeru i katastru
nekretnina (2007.) dodatno modernizuje ovaj sistem razjašnjenjem uloga javnog i privatnog
sektora i usaglašavanjem ovog propisa sa drugim novim zakonima. Novi Zakon o planiranju i
uređenju prostora iz maja 2005. godine (LPPD) jasno određuje odgovornosti i proces
odobravanja planova na oba nivoa izrade planova. Pregledom ovog Zakona smo utvrdili da se
radi o sasvim modernom pristupu izradi planova i da ne bi trebalo da predstavlja prepreku
ekonomskom razvoju, već obezbjeđuje uređen razvoj koji je u nacionalnom interesu. Analiza
zakonskog i institucionalnog okvira koja je urađena tokom pripremnih aktivnosti pokazala je da
se osnovna slabost u zakonskom okviru ogleda u tome kako se on odnosi prema pitanju
nelegalne gradnje. Postoji preklapanje institucionalnih nadležnosti i nedostatak jasnog poimanja
toga koji propis je relevantan. Trenutno nije moguće legalizovati gradnju ako urbanistički
planovi ne obuhvataju lokaciju ili ne sadrže zone za te objekte. Ove slabosti će se rješavati
direktno kroz projekat izradom prostornih i urbanističkih planova koji su potrebni za
razjašanjavanje namjene zemljišta i planiranja i da se omogući zakonito izdavanje dozvola za
gradnju; poboljšanjem kapaciteta za izdavanje dozvola i vršenje nadzora; i zaokruživanjem
zakonskog okvira (podzakonska akta, propisi). Očekuju se amandmani na ovaj Zakon (LPPD) za
vrijeme trajanja projekta u pravcu daljeg pojednostavljenja procedura i jasnog razdvajanja uloga
centralne vlasti i opština. Projekat će takođe pomoći u osnaživanju zakona, propisa i praksi koje
se odnose na rješavanje pitanja bespravno podignutih objekata i onih koji ih posjeduju ili u njima
borave, a posebno kako bi se osiguralo bolje konsultovanje javnosti i podizanje svijesti i
uspostavili transparentni i pravični kriterijumi i procedure.
39. Katastarski premjer i izrada mapa. Uprava nekretnina je završila sa izradom katastra
nekretnina za ekonomski najaktivnija područja unutar zemlje. Evidencije se vode u elektronskoj
formi, a obuhvataju i legalno i bespravno podignute objekte. Međutim, katastar nekretnina je
uspostavljen kroz duži vremenski period i mnogi planovi su 20 do 30 godina stari. Nelegalna
gradnja uključena je u Katastar nekretnina ako je podnijet zahtjev, ali se procjenjuje da oko
polovina vlasnika nije nikada podnijela takav zahtjev. Još uvijek predstoji izrada katastra
nekretnina za veliki dio zemlje, uglavnom na sjeveru i u planinskom regionu. Već postoji
evidencija što se tiče zemljišta, ali svega mali broj katastarskih mapa. Aktivnosti u okviru
Projekta će biti kompletirane uz angažovanje privatnih firmi za premjer u Crnoj Gori. Uprava za
11
nekretnine ima kontinuirano operativnu referentnu mrežu koja se može koristiti kao osnova za
modernu opremu za premjer koja koristi satelitski određene pozicije. Međutim, ta mreža se malo
koristi zbog malog obima privatnog sektora, nedostatka znanja i nedostatka opreme koja može da
koristi signale iz tog sistema. Ostale državne agencije uglavnom ne koriste taj sistem. Planira se
da projekat kombinuje razvoj privatnog sektora uz veliko korištenje modernih metoda za vršenje
premjera (putem obuke, javnosti rada i sredstava dostupnih kroz dodjelu ugovora), što će dovesti
do veće brzine i manjih troškova uključenih u izradu katastra nekretnina. Takođe je neophodno
da se osigura stalno ažuriranje karata, tako da opštine i drugi korisnici uvijek imaju pristup
ažuriranim osnovnim kartama.
40. Uprava za nekretnine ima kapacitete za obezbjeđivanje digitalnih katastarskih mapa, ortofoto
mapa i informacija o reljefu, a može da obezbijedi kompletne konvencionalne topografske mape
u bilo kom razmjeru ako joj se ostavi dovoljno vremena. Postoje i novi snimci iz vazduha
urađeni tokom 2007. godine uz podršku japanske vlade koji se mogu koristiti za izradu mapa
različitih razmjera i za mnoge lokacije postoji dovoljan broj snimaka iz vazduha da se urade
osnovne karte, kako bude bilo potrebno opštinama za izradu prostornih planova i GUP-ova.
Uprava za nekretnine pruža svoje usluge besplatno, ali često postoje troškovi koji su povezani sa
ugovaranjem vršenja premjera ili izradu koje mora da pokrije opština koja traži osnovne karte.
41. Izrada planova i izdavanje dozvola Prostorno planiranje za nivo čitave zemlje je zadatak
Sektora za planiranje prostora u MER. Urbanističko planiranje vrše sekretarijati za urbanizam
opština (21) širom Crne Gore i centralna jedinica u okviru MER. Zakon (LPPD) jasno razdvaja
nadležnosti i proces izdavanja saglasnosti za oba nivoa planiranja. Osnovna teškoća sa
prostornim i urbanističkim planovima, a otuda je to i prepreka za brzo izdavanje saglasnosti na
građevinske dozvole, leži u tome da su GUP-ovi u većini opština zastarjeli. Da bi se izradili
GUP-ovi, potrebno je da Uprava za nekretnine obezbijedi osnvne karte, a treba napraviti i nove
standarde i priručnike za planiranje u skladu sa novim Zakonom (LPPD).
42. Vlanici preduzeća i građani se žale na netransparentnost i konfuziju u procesima planiranja i
izdavanja dozvola. Ne postoje jasna pravila i smjernice. Priručnik za planiranje kojim bi se
standardizovali procesi izrade planova i izdavanja dozvola u cijeloj Crnoj Gori uklonili bi prostor
„slobodne procjene“ pojedinih opština ili sektora za urbanističko planiranje da prihvataju ili
odbacuju zahtjeve bez ikakvog obrazloženja. Izrada vodiča za planiranje za građane i biznis
učinila bi mnogo jasnijima pravila, procedure, naknade i standarde usluga za izdavanje dozvola u
svakoj opštini. Nepostojanje zaokruženih GUP-ova takođe doprinosi problemu bespravne
gradnje. To posebno predstavlja problem u Podgorici i na primorju gdje je došlo do dramatičnog
porasta broja stanovnika od 1990-tih godina naovamo, a gdje su najočitije perspektive za
investiticije. Opštine i nacionalna vlada prepoznaju navedeno kao problem i već su počeli da
rade na njegovom rješavanju – pokušavajući da poboljšaju izdavanje građevinskih dozvola i
vršenje inspekcijskog nadzora i zaustave dalju bespravnu gradnju. Sa preciznim osnovnim
kartama i usvojenim Porstornim planom Republike, opštine mogu da krenu u angažovanje
ugovarača za izradu lokalnih prostornih panova i GUP-ova. To bi trebalo da bude dovoljno za
izdavanje građevinskih dozvola i za prepoznavanje područja trenutno bespravno podignutih
objekata za buduću legalizaciju.
C. Fiducija
12
43. Aranžmani vezano za finansijski menadžment projekta ocijenjeni su kao prihvatljivi. Već je
nabavljen i instaliran prihvatljiv softver za računovodstvo i izvještavanje po osnovu projekta.
Ukupni rizik projekta u oblasti finansijskog menadžmenta je značajan prije primjene mjera za
ublažavanje tog stanja, pa je nakon postizanja dogovora o adekvatnim mjerama za ublažavanje
rizika, preostali rizik u oblasti finansijskog menadžmenta ocijenjen kao umjeren.
44. Uprava za nekretnine (koja je odgovorna MF) i MER imaju ukupnu odgovornost za
realizaciju projekta, dok će Jedinica za tehničke usluge (TSU) locirana u Ministarstvu finansija
biti zadužena za fiducijarne aspekte implementacije projekta, naime upravljanje finansijama i
nabavke. TSU je već dobro ustanovljena i funkcioniše na zadovoljavajući način. Zadužena je za
fiducijarne aspekte za tri projekta koja su trenutno u toku u Crnj Gori. Jedinica je kadrovski
popunjena kvalifikovanim i iskusnim kadrovima za sve funkcije, uključujući i upravljanje
finansijama. Predviđeno je da će u bliskoj budućnosti Jedinica za tehničku podršku biti zadužena
za implementaciju 6 ili 7 projekata, tako da će biti neophodno blisko pratiti njihov rad, kako bi se
osiguralo da će im ostati dovoljno resursa za ove dodatne aktivnosti.
45. Godišnji finansijski izvještaji projekta koji su prošli reviziju dostaviće se Banci u roku od
šest mjeseci po isteku svake fiskalne godine, kao i po završetku projekta. Reviziju će obavljati
neka privatna revizorska kuća koju Svjetska banka smatra prihvatljivom. TSU će podnositi sve
privremene finansijske izvještaje (IFR) koji nisu prošli reviziju za svaki kalendarski kvartal
tokom čitavog trajanja projekta. IFR će uključivati kompletne konsolidovane finansijske
informacije o ukupnim sredstvima projekta i između ostalih stvari izvještaji će sadržavati
detaljne informacije o izvorima i namjeni sredstava projekta i kretanju sredstava na računu
projekta.
46. U okviru TSU je uspostavljen odgovarajući sistem interne kontrole za projekte koje finansira
Banka koji su u toku. Definisane kontrole i procedure koje se primjenjuju u praksi su
verifikovane nadzorom finansijskog menadžmenta od strane Banke i godišnjim revizijama od
strane privatnih revizorskih kuća Procedure i kontrole su ocijenjene adekvatnim za ovaj projekat.
Revizori su davali čista revizorska mišljenja, bez primjedbi, o finansijskim izvještajima tekućih
projekata.
47. Značajni napori uloženi su u smanjenje korupcije među javnim zvaničnicima, zloupotrebu
javnih sredstava i slučajeve finansijskog kriminala u Crnoj Gori. Ti napori uključuju i osnivanje
Uprave za antikorupcijsku incijativu, izradu ključnih zakona i propisa koji treba da osnaže
finansijsku arhitekturu i zakonski okvir, što bi sve trebalo da doprinese boljem upravljanju i
smanjenju polja za korupciju. Ipak, PEIR je 2006. godine konstatovao da su podaci o upravljanju
za Crni Goru vrlo oskudni, a Fiducijarni pregled za 2007. godinu je identifikovao značajan broj
nezavršenih pitanja i preostale izazove. Neki od njih su opisani u GRECO izvještaju za Crnu
Goru iz 2006. godine i uključeni su kao takvi u Vladin Akcioni plan za borbu protiv korupcije
koji je pripremljen u avgustu 2006. godine. Te proporuke uključuju studije potrebne da bi se
stekao jasniji uvid u obim korupcije u zemlji, uz izmjene Zakona o javnim nabavkama i
osnaživanje kapaciteta Uprave za antikorupcijsku inicijativu. Što se tiče nivoa samog projekta,
mjere koje treba preduzeti da bi se ublažio rizik od korupcije uključuje korišćenje odvojenog
sistema upravljanja finansijama za sam projekat. To uključuje sistem interne kontrole i odvojeni
računovodstveni softver. Primjena kontrola i procedura u praksi biće verifikovana tokom nadzora
upravljanja finansijama koji sprovodi Banka. Dalje mjere uključuju angažovanje privatne
revizorske kuće za vršenje revizije projekta i nadzor od strane stručnjaka Banke za pitanja
finansijskog menadžemtna.
13
48. Otvoriće se poseban račun za potrebe projekta kod neke komercijalne banke koja je
prihvatljiva za Banku.
D. Socijalna pitanja
49. Od ranih 90-tih godina prošlog vijeka u Crnoj Gori se mnogo gradi. Razlozi kojima se
objašnjava ovaj fenomen u Podgorici i na primorju nalaze se u migracijama stanovništva iz
drugih djelova zemlje i, poslednjih godina, u otvorenosti za strane investicije i turizam. Veći dio
gradnje obavljen je bez odgovarajućih planova ili građevinskih dozvola zbog nedostatak planskih
dokumenata (kako je prethodno pomenuto) i zamornog postupka pribavljanja dozvola. Osim
toga, mnogi objekti su izgrađeni na državnom zemljištu (u vlasništvu i države i opština). Mnoge
zainteresovane strane očekuju da implementacija detaljnih urbanističkih planova dovede do
legalizaicje većine postojećih bespravno podignutih objekata. Takvi objekti su podignuti bez
potrebne dokumentacije, tako da će legalizacija podrazumijevati pribavljanje dozvola, moguće
izvođenje nekih sanacionih radova i plaćanje naknada. Međutim, vlada prepoznaje da u nekim
slučajevima neće biti moguće izvršiti legalizaciju objekata, recimo onih koji su podignuti na
određenim vrstama zemljišta u državnom vlasništvu, uključujući i zonu morskog dobra i slivove.
50. Priprema projekta uključuje i socijalno istraživanje u opštinama u kojima će projekat podržati
izradu GUP-ova. Očekuje se da će istraživanje pružiti više podataka o socio-ekonomskom
profilu stanovnika na koje može da utiče priprema GUP-ova i u kojoj mjeri besparvno podignuti
objekti predstavljaju primarne domove, vikendice ili predstavljaju izvor prihoda kao kuće koje se
iznajmljuju. U okviru projekta opštine će dobiti tehničku pomoć i podršku u organizaciji
kampanja za bolje informisanje javnosti tokom procesa planiranja, kako bi se povećalo učešće
javnosti. Prije angažovanja kompanije koja će izraditi neki plan za potrebe opštine, biće potpisan
sporazum sa opštinom koji će opisati resurse i finansijska sredstva koja će opština opredijeliti za
izradu planova. Sporazum će sadržati i izjavu da neće doći do rušenja postojećih nezakonitih
objekata koji su postojali prije otpočinjanja tenderskog postupka.
51. Dvije studije su obezbijedile dodatne podatke o socijalnom kontekstu koji su od interesa za
ovaj projekat. Uz podršku UNDP-a, jedna lokalna NVO je sprovela istraživanje u fokusnim
grupama u svim opštinama po pitanjima koja se odnose na prostorno planiranje, bespravno
podignute objekte i predlog zakona o legalizaciji. Nalazi dobijeni iz fokusnih grupa odražavaju
zabrinutosti građana koje se odnose na to da se ne posvećuje dovoljna pažnja zaustavljanju
bespravne gradnje u ranim fazama, a da tržišni faktori stimulišu taj trend. Učesnici fokus grupa
su pokrenuli i neka pitanja koja će rješavati sam projekat uključujući i: komplikovane procedure
(uključujući i one za pribavljanje dozvola), neinformisanost građana i potreba za ažuriranim
katastarskim sistemom u kome su jasna imovinska prava nad zemljištem.
52. Ispitivanje zadovoljstva korisnika uslugama koje pruža Uprava za kadrove sprovedno je u
vezi sa projektom GTZ-a koji je u toku. Većina ispitanika smatra da proces pribavljanja
informacija iz katastra traje duže nego što su očekivali i podrazumijeva veći broj dolazaka.
Postoje značajne razlike među opštinama u vezi dodatnih informacija koje su bile potrebne
ispitanicima; ali dokumentacija i vremenski rok su pitanja koja su ispitanici najčešće pokretali
kao ona o kojima bi željeli da imaju više informacija.
14
E. Životna sredina
53. Ovaj projekat je klasifikovan u Kategoriju B. Očekuje se da će aktivnosti imati ograničeni
uticaj na životnu sredinu, a većina njih su neutralne sa aspekta uticaja na životnu sredinu (razvoj
informacionih sistema; izrada osnovnih katastarskih mapa) ili će imati pozitivan uticaj (završetak
prostornih planova i GUP-ova, definisanje planskih standarda, kodeksa, propisa); očekuje se
manji i ograničen negativni uticaj gradnje, vezano za ograničene projekte renoviranja i izgradnje
objekata. Sprovedena je Procjena uticaja na životnu sredinu, kako bi se osiguralo da su radovi na
rekonstrukciji i modernizaciji objekata prihvatljivi sa aspekta uticaja na životnu sredinu i da ne
prouzrokuju nikakvu, ili samo minimalnu štetu po životnu sredinu.
54. Uprava za kadrove je pripremila Procjenu uticaja na životnu sredinu i objavila je u javnosti
28. februara 2007. godine. Procjena opisuje potencijalne aktivnosti u okviru projekta i opisuje u
kratkim crtama procese procjene i izdavanja dozvola za takve investicije, u skladu sa politikama
i procedurama Vlade i Svjetske banke. Procjena revidira i nacionalno zakonodavstvo i
regulatorni okvir, kao i kapacitete za implementaciju, kako bi ocijenila njihovu usklađenost i
prikladnost sa aspekta zahtjeva Svjetske banke. Procjena se bavi i ocjenom potencijalnog uticaja
projekta na životnu sredinu i rizika koje on nosi, i opisuje proces izrade ekološkog monitoringa i
planova za ublažavanje uticaja na životnu sredinu (EMP) kod konkretnih investicija, uključujući
i primjer takvog plana i listu za provjeru stanja vezano za životnu sredinu.
55. Izuzev izgradnje i renoviranja kancelarisjkog prostora, ovaj projekat neće podržavati
građevinske radove, prenamjenu zemljišta, ekspolataciju resursa ili bilo koju drugu aktivnost
koja bi potencijalno mogla da šteti životnoj sredini. Što se tiče radova na opštinskim
kancelarijama i centrali Uprave za nekretnine, ugovori za izvođenje građevinskih radova u
okviru ovog projekta podliježu ocjeni uticaja na životnu sredinu od strane organa nadležnog za
pitanja životne sredine. Ako je to neophodno u skladu sa novim nacionalnim zakonodavstvom,
cjelokupan proces izdavanja ekoloških dozvola biće sproveden, kao i samostalna procjena u
skladu sa nacionalnim zakonodavstvom. Pored toga, prije početka aktivnosti na dizajniranju, biće
urađen Plan upravljanja životnom sredinom i spisak pitanja za provjeru stanja (EMP) za svaku
lokaciju (centrala Uprave za nekretnine), kako bi se osiguralo poštovanje ključnih elemenata i
ispunili zahtjevi Svjetske banke vezano za procjenu uticaja na životnu sredinu po osnovu OP
4.01. EMP i spisak pitanja podliježu odobrenju Banke prije otpočinjanja bilo kakvih
građevinskih radova. Sva tenderska dokumentacija i ugovori uključivaće mjere za svođenje na
minimum ili ublažavanje štete po životnu sredinu. Standardne radne procedure će uključivati
mjere koje su primjenljive na izgradnju objekata, kao što su mjere za kontrolu prašine, buke i
saobraćaja na gradilištu, i smjernice za kontrolu erozije i čišćenje terena nakon završetka
gradnje. Mjere za tretiranje ovih pitanja biće definisane i prdložene u okviru EMP: Aktivnosti
vezano za građevinske radove podrazumijevaju tijesno praćenje i nadzor stručnjaka Svjetske
banke za životnu sredinu, imajući na umu složenost potencijalnih negativnih uticaja na životnu
sredinu. Projekat neće podržati eksproprijaciju zemljišta i sa tim povezano nedobrovoljno
raseljavanje.
56. Ukupno posmatrano, očekuje se da će ovaj projekat imati pozitivan uticaj sa stanovišta
životne sredine. Uknjižba i katastarsko mapiranje podstakli bi niz promjena u ponašanju kod
15
vlasnika nekretnina, a mnoge među njima bi imale pozitivan uticaj na životnu sredinu. Ipak,
svaki negativan uticaj, kao što je intenzivno korišćenje poljoprivrednih repromaterijala i
povećanje urbanog razvoja, bio bi više nego odgovarajuće kompenziran koristima po životnu
sredinu koje generiše ukupan projekat.
F. Zaštitne mjere
Zaštitne mjere potaknute ovim projektom
Procjena uticaja an životnu sredinu (OP/BP 4.01)
Prirodna staništa (OP/BP 4.04)
Kontrola štetočina (OP 4.09)
Resursi fizičke kulture (OP/BP 4.11)
Nedoborovoljno raseljavanje (OP/BP 4.12)
Autohtoni narodi (OP/BP 4.10)
Šume (OP/BP 4.36)
Sigurnost brana (OP/BP 4.37)
Projekti u područjima pod sporom (OP/BP 7.60)*
Projekti na međunarodnim plovnim putevima (OP/BP 7.50)
Yes
[X]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
No
[]
[X]
[X]
[X]
[X]
[X]
[X]
[X]
[X]
[X]
57. Projekat neće podržati eksproprijaciju zemljišta i sa tim povezano nedobrovoljno
raseljavanje. Projekat će obezbjeđivati samo tehničku pomoć i izgradnju kapaciteta za planiranje.
Ta tehnička pomoć/izgradnja kapaciteta nije direktno povezana sa pripremom bilo kojih budućih
investicija. Zbog toga je utvrđeno da, u skladu sa uobičajenom praksom za projekte putem kojih
sa obezbjeđuje tehnička pomoć, OP4.12 nije aktuelan za ovaj projekat i nije potrebna Okvirna
politika raseljavanja.
58. Zakonski sporazum će uključivati odredbu da lokacija za svaku novu zgradu koja će biti
izgrađena ili renovirana u okviru ovog projekta neće zahtijevati eksproprijaciju ili raseljavanje.
G. Izuzeci politike i spremnost
Nema
*
Podržavajući ovaj predloženi projekta, Banka ne namjerava da prejudicira konačnu odluku o zahtjevima stranaka
na područjima koja su pod sporom
16
Prilog 1: Osnovne informacije o zemlji i sektoru ili programu
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
Osnovne informacije o zemlji
1. Crna Gora je zvanično proglasila nezavisnost 3. juna 2006. godine i postala članica Svjetske
banke 18. januara 2007. godine. Crna Gora je potpisala Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju
(SAA) sa Evropskom komisijom u martu 2007. godine, a VCG je evropske integracije odredila
za ključni prioritet za budućnost Crne Gore. Zemlja nastavlja da nadgrađuje na čvrstio
postavljenim osnovama ekonomske tranzicije i reformi i uspješno je postavila temelje tržišne
ekonomije. Takvi napori su osnažili brz rast, i trenutno ima najveću stopu rasta na Zapadnom
Balkanu. Ukupan BDP pibližno iznosi 2,4 milijarde $, uz ukupnu trgovinu koja čini približno
130% BDP-a.
2. Republika se nalazi na jugoistočnom dijelu jadranske obale. Ima ukupnu površinu od oko
13.938 km2 i trenutno procijenjen broj stanovnika od 675.000. Mediteranska klima i prirodne
ljepote Crne Gore su pomogle da zemlja razvije prosperitetnu turističku privredu, i na primorju i
u planinskoj regiji u unutrašnjosti. Tokom socijalisitčkog perioda privreda je industrijalizovana,
ali je to drastično smanjeno tokom post-socijalističkog perioda, a sproveden je i opsežan program
privatizacije. Proizvodnja, pogotovo industrija aluminijuma, i dalje čini 25% ukupne ekonomije i
preko 50% ukupnog izvoza. Međutim, sektor usluga raste i čini 60% ekonomske aktivnosti, sa
turizmom koji čini četvrtinu sektora usluga i upošljava gotovo 17% radne snage. Turizam
predstavlja ključnu komponentu ekonomije i veliki izvor rasata, pogotovo duž Jadranske obale,
ali potencijalno i u planinskom dijelu na sjeveru, gdje poljoprivreda i dalje čini dominantnu
ekonomsku aktivnost.
3. Odbor je u maju 2007. godine odobrio prvu CPS za Crnu Goru za period od fiskalne godine
2007. do fiskalne godine 2010. Za dati period, zemlja je identifikovala tri ključna prioriteta: (i)
unapređenje održivog ekonomskog rasta putem povećanja ekonomskih sloboda i osnaživanja
uloge privatnog sektora; (ii) izgradnja institucija i vladavine prava; i (iii) poboljšanje životnog
standarda građana putem efikasnih sistema obrazovanja, zdravstvene i socijalne zaštite. Sve
predložene intervencije treba projektovati u okviru primarnog cilja Vlade koji se ogleda u
evroatlantskim integracijama, posebno integraciji u EU. Predloženi projekat je u bliskoj vezi sa
prioritetima (i) i (ii) i zadovoljavanjem standarda EU u tom sektoru.
4. I nedavni izvještaj Savjetodavne službe za strana ulaganja (FIAS) iz oktobra 2007. godine i
Strategija partnerstva (CPS) su identifikovali probleme sa obezbjeđivanjem opštinskih
saglasnosti i dozvola za preduzeća i odlaganja u uknjižbi nekretnina kao osnovna ograničenja za
investicije. Najnovije istraživanje o mogućnostima za vođenje biznisa iz 2007. godine je
utvrdilo da zahtjevi za izdavanje saglasnosti i dozvola (180 dana za izgradnju skladišta) i
uknjižbu nekretnina (8 koraka i 86 dana) spadaju među najvažnija ograničenja za vođenje biznisa
u Crnoj Gori. Posebno se opštine suočavaju sa teškoćama u izdavanju građevinskih dozvola i
nadzorom gradnje u trenutku pravog buma u izgradnji i kada se postižu rekordni nivoi
potencijalnih stranih i lokalnih investicija. Postojeći urbanistički planovi su zastarjeli, kao i
neophodne osnovne karte, a Uprava za nekretnine ne obezbjeđuje blagovremeno neophodne
17
osnovne karte. Problem predstavljaju i ograničeni kapaciteti sektora urbanizma. Opšti proces
izdavanja dozvola za poslovne aktivnosti je složen u administrativnom smislu i vezan je za
pribavljanje odgovarajućeg poslovnog prostora, a otuda i obezbjeđivanje urbanističkih planova,
izdavanje građevinskih i upotrebnih dozvola. Pribavljanje potrebnih dozvola zahtijeva veći broj
odlazaka i pribavjanja saglasnosti na različitim mjestima, ponekad na nivou centralne, a nekad na
nivou lokalne vlasti. Ukupno posmatrano, proces dobijanja opšte dozvole za rad i potrebnih
dozvola se doživljava kao zbunjujući i netransparentan.
Sektorska pitanja
5. U Crnoj Gori za pitanja katastra i izradu karti zadužena je Uprava za nekretnine, koja
odgovara Minsitarstvu finansija. Uprava za nekretnine je završila sa izradom katastra nekretnina
za ekonomski najaktivnija područja unutar zemlje. Evidencije se vode u elektronskoj formi, a
obuhvataju i legalno i bespravno podignute objekte. Međutim, katastar nekretnina je razvijan
tokom dužeg vremenskog perioda i obuhvata samo nezakonite objekte ako je vlasnik tražio
registraciju. To je vjerovatno nekih 50% slučajeva. To stvara problem kad opština traži
informacije iz osnovnih karti za potrebe urbanističkog planiranja jer nema pouzdanih podataka o
stvarnom fizičkom stanju na terenu. Potrebne su nove oprtofoto mape i možda dodatni premjer
za preklapanaje sa katastarskim informacijama da bi se dobile informacije sa osnovnih karti za
ptrebe opština. Uprava za nekretnine je pripremila petogodišnji plan rada za period od 2008. do
2013. godine.
6. Tek predstoji da se napravi katastar nekretnina za veći dio zemlje, uglavnom za sjeverni i
planinski region. Postojeća evidencija izgleda ne obuhvata katastarske mape. Izrada katastra
nekretnina za ova područja je neophodna jer postoji veliko interesovanje za razvoj turizma, što
pruža mogućnosti grupama sa nižim prihodima da iskoriste svoju imovinu da bi popravili svoj
životni satndard. Uprava za nekretnine ima kontinuirano operativnu referentnu mrežu koja se
može koristiti kao osnova za modernu opremu za premjer koja koristi satelitski određene pozicije
(GPS) i ima potencijal da je koristi mnogo veći broj stručnjaka i drugih vladinih agencija nego
što je to trenutno slučaj. Uprava za nekretnine mora osigurati i stalno ažuriranje karti, tako da
opštine i drugi korisnici uvijek imaju pristup ažuriranim osnovnim kartama. Uprava za
nekretnine ima kapacitete za obezbjeđivanje digitalnih katastarskih mapa, ortofoto mapa i
informacija o reljefu u kratkom vremenskom roku, a može da obezbijedi kompletne
konvencionalne topografske mape u bilo kom razmjeru ako joj se ostavi dovoljno vremena.
Postoje i novi snimci iz vazduha urađeni početkom 2007. godine koji se mogu koristiti (ponekad
uz dodatne aktivnosti premjera) za izradu mapa različitih razmjera - kako bude bilo potrebno
opštinama za izradu prostornih planova i GUP-ova..
7. Uprava za nekretnine ima područne jedinice u svakoj od 21 opštine i već imaju softver koji
se koristi za uknjižbu imovinskih prava. Broj transakcija koje treba uknjižiti rapidno raste – u
prvih šest mjeseci ta brojka je već premašila ukupan broj za 2006. godinu. Vjerovatno je da će se
nastaviti takav rast kako Crna Gora bude poboljšavala sisteme uknjižbe i planiranja. Usluge
uknjižbe se mogu poboljšati poboljšanjem fizičkih kapaciteta područnih jedinica,
standardizacijom formata aplikacija i formata dokumenata i većim korišćenjem tehnologije za
obezbjeđivanje informacija i podnošenje zahtjeva. Mogu se uspostaviti standardi za pružanje
18
usluga, možda čak i sa ciljem obezbjeđivanja informacija ili uknjižbe standardnih transakcija u
roku od jednog dana2.
8. Mnoga poboljšanja i transparentnosti i efikasnosti se mogu postići boljim korišćenjem
tehnologije. Biće neophodno poboljšati softvere koji su u upotrebi, pogotovo u Upravi za
nekretnine, kao i pomoći u razvijanju novih modula kao što su interkonekcije između grafičkih i
atributivnih modula, registara adresa i posebnih linkova za korisnike kao što su privatni
geometri, javni bilježnici, opštine i banke. Treba inkorporirati veći nivo e-poslovanja. Taj dio
aktivnosti treba odraditi u saglasnosti sa softverom koji se trenutno razvija uz podršku GTZ-a.
9. Od ranih 90-tih godina prošlog vijeka u Crnoj Gori se mnogo gradi. Razlozi kojima se
objašnjava ovaj fenomen u Podgorici i na primorju nalaze se u migracijama stanovništva iz
drugih djelova zemlje i, poslednjih godina, u otvorenosti za strane investicije i turizam. Veći dio
gradnje obavljen je bez odgovarajućih planova ili građevinskih dozvola zbog nedostatka planskih
dokumenata (kako je prethodno pomenuto) i zamornog postupka pribavljanja dozvola. Osim
toga, mnogi objekti su izgrađeni na uzurpiranom zemljištu (u vlasništvu i države i opština).
Mnoge zainteresovane strane očekuju da implementacija detaljnih urbanističkih planova dovede
do legalizaicje većine postojećih bespravno podignutih objekata3. Takvi objekti su podignuti bez
potrebne dokumentacije, tako da će legalizacija podrazumijevati pribavljanje dozvola, moguće
izvođenje nekih sanacionih radova i plaćanje naknada. Međutim, vlada prepoznaje da u nekim
slučajevima neće biti moguće izvršiti legalizaciju objekata, recimo onih koji su podignuti na
određenim vrstama zemljišta u državnom vlasništvu, uključujući i zonu morskog dobra i slivove.
Očekuje se da će takvi objekti biti srušeni.
10. Nadležnost za pitanja bespravne gradnje je podijeljena između centralne vlasti – gdje je za to
odgovorno MER – i opština. MER je odgovorno za objekte sa više od četiri sprata, koji imaju
površinu veću od 1.000 m2, i one koji se grade u posebnim zonama, kao što su zona morskog
dobra i nacionalni parkovi. Opštine su nadležne za sve ostalo. I komunalna preduzeća i
elektrodistribucija imaju svoje nadležnosti, pogotovo vezano za bespravne priključke na vodu i
struju.
11. Institucionalni odgovor na ovakvo stanje stvari bilo je formiranje nacionalnog
koordinacionong odbora koji nadzire bespravnu gradnju. Sastoji se od predstavnika MER,
ministarstava turizma, saobraćaja, poljoprivrede, kulture i rada, socijalnog staranja i zdravlja,
Uprave za nekretnine, policije, nacionalnih parkova, komunalnih preduzeća i Morskog dobra.
Lokalna tijela uključuju gradonačelnika, lokalne i republičke građevinske inspektore i službenike
iz istih organizacija koje su zastupljene u nacionalnom organu.
12. Na osnovu onoga što kažu predstavnici zainteresovanih strana sa strane vlade, poslednjih
godina se pitanju bespravne gradnje pristupa na sistematičniji način. Dugi niz godina vlada nije
mnogo toga radila po pitanju bespravne gradnje. Ljudi su mogli da grade bez dozvola, i da to
ujedno rade na uzurpiranom zemljištu bez bojazni da će ih vlasti u tome spriječiti. Međutim,
2004. godine vlada je počela da aktivno zaustavlja bespravnu gradnju kada je izdala naredbu za
2
3
To isključuje obavezni period čekanja od 8 dana za javnu najavu prije nego što registracija postane punovažna.
Procenat varira, ali cifre koje se navode kreću se između 80 i 95%.
19
zaustavljanje bespravne gradnje u zoni morskog dobra i nacionalnih parkova. Početkom 2007.
godine, centralna vlada i lokalne uprave su proširile ovu kampanju na šest primorskih opština.
13. Vlasti su već preduzele korake na rušenju nelegalno podgnutih objekata. MER izvještava da
je u zoni morskog dobra zaustavilo velike projekte bespravne gradnje time što su zapečatili
gradilišta i porušili objekte. Nacionalni parkovi su drugo područje od posebnog interesa i tu je
MER preduzelo korake. Porušili su najmanje 70 objekata tokom protekle dvije godine u jednom
nacionalnom parku (novogradnja – u fazi gradnje), mada su ostavljeni stariji, završeni objekti.
Sudeći prema njihovim izvještajima, gradnja u nacionalnim parkovima se uglavmom odnosi na
vikendice, tako da nema preseljenja ljudi iz urbanih područja u nacionalne parkove.
14. U Podgorici, u kojoj, prema dostupnim podacima, postoji najveći broj bespravno podignutih
objekata, vlasti su se aktivno angažovale i na regulisanju bespravne gradnje donošenjem novih
detaljnih planova i na rušenju bespravno podignutih objekata. Slično je i u Ulcinju, gdje je
kampanja za koju se kaže da je bila dobro publikovana dala rok od 6. aprila 2007. godine prije
nego što je implementirana i dovela je do toga da je deset djelimično izgrađenih objekata ili
zapečaćeno ili srušeno. U Budvi, slična kampanja, koja je počela u februaru 2007. godine, dovela
je do pečaćenja ili rušenja 31 djelimično izgrađenog objekta. I u Ulcinju i u Budvi su opštinske
vlasti naglasile da su srušeni objekti bili u fazi gradnje i u vrijeme rušenja u njima niko nije živio
niti boravio. U Podgorici, vlasti su rušile i završene objekte u kojima se živjelo ili boravilo.
15. Da bi se rješavalo pitanje postojećih bespravno podignutih objekata i spriječila dalja
nelegalna gradnja, biće neophodno izraditi lokalne prostorne planove i GUP-ove i osnažiti službe
za izdavanje građevinskih dozvola i inspekciju u opštinama i MER. Sektor planiranja u Crnoj
Gori reguliše Zakon (LPPD) koji je usvojen u maju 2005. godine. Ovaj Zakon reguliše osnove
planiranja i uređenja prostora; vrste, sadržaj i procedure za izradu i usvajanje planske
dokumentacije; postavlja zahtjeve za izradu planske dokumentacije i njihovo sprovođenje i
predviđa vršenje nadzora nad implementacijom ovih planskih dokumenata. Prostorno planiranje
na nivou Republike je u nadležnosti sektora za planiranje prostora u MER, a urbanističko
planiranje vrše sekretarijati za urbanizam u svakoj od 21 opštine. Prostorni plan Republike je
pripremljen i usvojen od strane VCG. Sada je u skupštinskoj proceduri za formalno usvajanje.
Kada bude usvojen, Prostorni plan će predastavljati ukupni okvir za donošenje lokalnih planova.
16. Kada se usvoji Prostorni plan, svaka od 21 opštine će morati da izmijeni ili donese nove
lokalne prostorne planove i GUP-ove. Neke opštine već pripremaju dokumentaciju da bi odmah
bili spremni za objavljivanje tendera za izradu novih planova, a u pojedinim slučajevima planovi
su već u procesu izrade. Međutim, mnoge od manjih opština, pogotovo na sjeveru nemaju ni
finansijska sredstva ni kapacitete za izradu prostornih planova i GUP-ova. Do sada, GUP-ovi, a u
nekim slučajevima i detaljni urbanistički planovi (DUP), su neophodni radi bržeg izdavanja
građevinskih dozvola i poboljšanog poslovnog okruženja u Crnoj Gori. Biće neophodno takođe i
zaokružiti zakonski okvir postavljen novim Zakonom (LPPD), uključujući donošenje relevantnih
propisa, kao i standarda i priručnika za planiranje kojima bi se sintetizovali i pojasnili svi važeći
zakoni, norme, propisi itd. za svaki poseban aspekat urbanističkog planiranja. Takođe će biti
važno osnažiti kapacitete MER radi praćenja pripreme i implementacije planskih dokumenata na
nacionalnom nivou i odobravanja planskih dokumenata na opštinskom nivou. Od privatnog
sektora će se tražiti da pripremi sve neophodne lokalne prostorne i urbanističke planove i njihovi
20
trenutni kapaciteti će biti maksimalno iskorišteni. Standardi i priručnici za planiranje će takođe
podržati privatni sektor u izradi planova dajući jasne i konzistentne standarde za sve aspekte
planiranja.
17. Obezbjeđivanje ažuriranih osnovnih karata i priprema digitalnih planskih dokumenata će
takođe imati uticaja na vremenski period potreban za izdavanje građevinskih dozvola. Možda
postoje mogućnsti za dalje smanjenje broja koraka potrebnih za izdavanje građevinskih i
upotrebnih dozvola u vezi sa tekućim administrrativnim reformama koje imaju za cilj smanjenje
barijera za razvoj poslovnih aktivnosti. Sektor izgradnje reguliše se Zakonom o izgradnji
objekata koji je usvojen u novembru 2000. godine. Ovaj zakon reguliše izgradnju i
rekonstrukciju objekata i procedure za izdavanje građevinskih dozvola. Član 70 ovog zakona
predviđa da u roku od dvije godine od stupanja na snagu zakona (odnosno od decembra 2002.
godine), opštine treba da pripreme spiskove objekata izgrađenih bez građevinskih dozvola i da
pokrenu postupak za utvrđivanje mogućnosti izdavanja dozvola ili rušenja takvih objekata (gdje
nije moguće izdavanje dozvola, odnosno gdje je to u suprotnosti sa javnim interesom ili tamo
gdje su takvi objekti locirani u zaštićenim područjima). Te mjere je trebalo preduzeti u roku od
jedne godine od pripreme spiska takvih objekata (što će reći da je rok za to bio decembar 2003.
godine). To se, međutim, tek sada počinje dešavati na organizovan način i do sada je fokusirano
samo na primorski region. Hitno je potrebno poboljšati kapacitete opština da bi mogle da
realizuju taj osjetljivi zadatak. Poboljšani kapaciteti će takođe biti potrebni za unapređenje
inspekcijskog nadzora i zaustavaljanje buduće bespravne ili neformalne gradnje prije nego što i
otpočne. Mogu biti neophodne i dalje promjene i izmjene zakonskog okvira; međutim VCG
mora prvo u potpunosti implementirati važeće zakone da bi provjerila njihovu sveobuhvatnost.
21
Prilog 2: Veći relevantni projekti koje finansira Banka i/ili druge agencije
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
1.
GTZ je angažovan u Crnoj Gori već nekoliko godina i njihovo angažovanje ide u pravcu
pružanja pomoći opštinama na razvijanju unapređenijih sistema planiranja. Njihove aktivnosti su
realizovane uglavnom u formi tehničke pomoći, ali GTZ je takođe opštinama obezbijedio
određene softvere i opremu. Podržali su neke opštine u razradi projektnog zadatka i tenderske
dokumentacije za planove i pomagali su opštinama tokom tenderskog procesa za pripremu
generalnih urbanističkih planova, izmjena postojećih planova i pripreme nekih detaljnih
urbanističkih planova. Konkretno, GTZ je finansirao izradu: 1 opštinskog prostornog plana
(Danilovgrad); 1 GUP-a (Kolašin); izmjena 4 GUP-a i raznih DUP-ova, urbanističkih projekata
i studija lokacije. GTZ je takođe pružio pomoć u primjeni GIS-a za potrebe oporezivanja
nekretnina u opštinama. Takođe su pokušali da uspostave standarde i norme planiranja
pokušavajuću da unificiraju različite tipologije koje se trenutno koriste.
2.
UNDP od 2004. godine pruža pomoć stambenom i urbanističkom sektoru u Crnoj Gori.
Prva faza njihovih aktivnosti počela je 2004. godine sa: (i) pružanjem podrške u izradi Akcionog
plana stambene politike u okviru Inicijative za upravljanje stambenim i urbanističkim sektorom
Pakta stabilnosti za Jugoistočnu Evropu; i (ii) pružanje pomoći Vladi u izradi Zakona o
planiranju i uređenju prostora (donesenom u maju 2005. godine). Druga faza pomoći je otpočela
u januaru 2007. godine i usmjerena je na tri osnovne aktivnosti: (i) finaliziranje nacrta
Prostornog plana; (ii) pružanje tehničke i finansijske pomoći opštinama u pripremi lokalnih
prostornih planova i GUP-ova; (iii) podrška izradi nacrta zakona o legalizaciji bespravno
podignutih objekata.
3.
FIAS i IFC PEPSE, kao fondovi za tehničku pomoć takođe će podržati pojednostavljenje
propisa radi unapređenja poslovnog okruženja. Ove aktivnosti se preklapaju sa komponentom
planiranja i izdavanja dozvola u okviru Projekta, jer mnoge dozvole koje su potrebne poslovnom
sektoru oslanjaju se na pravovremeno izdavanje građevinskih dozvola i dozvola za korišćenje
prostora. Projekat IFC PEPSE podržaće pojednostavljenje propisa na primorju, a FIAS-ov
projekat će podržati ta pojednostavljenja na nacionalnom nivou. IPA program Evropske unije će
dati podršku razvoju kancelarija „sve na jednom mjestu“ na opštinskom nivou, kako bi se
podržao pristup javnosti i pojednostavio proces.
22
Prilog 3: Tabela rezultata i praćenje rezultata/monitoring
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
Tabela rezultata
Razvojni cilj projekta
Indikatori rezultata projekta
ƒ
ƒ
Poboljšati efikasnost na planu
izdavanja dozvola i uknjižbe
imovine.
ƒ
ƒ
Srednjoročni rezultati
Komponenta A
Uknjižba nekretnina
Unapređenje usluga koje se pružaju
klijentima kroz bolje prostorije za
rad, bolju organizaciju rada i bolje
procedure.
Pružanje on-line usluge opštinama i
drugim korisnicima.
Poboljšati efikasnost u izradi i
obezbjeđivanju geodetskih podloga i
ažuriranih katastarskih podataka.
Smanjenje vremena potrebnog da se
transakcija uknjiži
Komponente B
Poboljšanje planiranja i izdavanja
dozvola
Završetak planova
Unaprijediti proces planiranja i
kapacitete za planiranje na
opštinskom nivou
Veći porez na promet
nekretnina i veći prihodi od
poreza na imovinu
Veće investicione aktivnosti u
opštinama koje su obuhvaćene
projektom
Smanjenje potrebnog vremena
za dobijanje građevinske
dozvole
Veće zadovoljstvo potrošača sa
uslugama uknjižbe
Upotreba informacija o
rezultatima projekta
Informacije će koristiti Vlada radi
praćenja stanja na realnom tržištu
nekretnina i efikasnosti sistema
uknjižbe imovine, sistema planiranja
i sistema izdavanja dozvola i
sprovedenih prilagođavanja politike.
Indikatori srednjoročnih
rezultata
Upotreba srednjoročnog
praćenja rezultata
- Izgrađena kancelarija u Podgorici,
koja funkcioniše u boljim uslovima i
pruža bolje usluge klijentima.
Jedan primjer dobre prakse za druge
kancelarije širom države, koji će se
iskoristiti kao model dobre prakse
za obnovu i poboljšanje usluga uz
korišćenje vladinih sredstava
Kašnjenje može ukazati na
preambiciozna očekivanja
Kašnjenja mogu ukazati na
prekomplikovane procedure ili slabe
kapacitete.
- Sve opštine imaju on-line pristup i
pravnim i grafičkim podacima.
-Odgovor na zahtjeve za izdavanje
novih mapa ili ažuriranje
katastarskih podataka biće
dostavljen u roku od 12 nedjelja, ako
nisu potrebna nova snimanja iz
vazduha.
-Smanjiće se prosječno vrijeme
potrebno za uknjižbu
- Smanjen broj novih bespravno
podignutih objekata.
- Skraćenje vremena potrebnog da
Ministarstvo za ek. razvoj odobri
GUP-ove.
-Increase in level of satisfaction
from the public and regular users of
the planning systems following
customer surveys.
23
Praćenje će se oslanjati na
evidenciju Uprave. Ukoliko ne dođe
do skraćenja vremena za transakcije,
to će ukazati na nedostatak volje da
se poboljšaju usluge za javnost.
Podaci će se iskoristiti za potrebe
praćenja ukupnog poboljšanja u
sistemima planiranja i inspekcije što
vodi većoj legalnoj gradnji.
Spori napredak naznačio bi da
postoji nedovoljno učešće javnosti
ili nedovoljno prihvatanje procesa
planiranja.
Unaprijediti proces izdavanja
građevinskih dozvola i rad
inspekcija
-Smanjenje potrebnog vremena za
dobijanje građevinske dozvole
(centralni i opštinski nivo).
- Povećanje privatnih investicija u
izgradnju objekata (broj i iznos)
Spori napredak naznačio bi da
postoji nedovoljni napredak u
razvoju kapaciteta na lokalnom
nivou ili da i dalje postoji potreba za
poboljšanjem zakonskog okvira
Aranžmani za praćenje rezultata
1. Praćenje i evaluacija predstavljaju važno sredstvo u implementaciji Projekta, jer
menadžerima i donosiocima odluka obezbjeđuju podatke o ključnim rezultatima i učincima
tokom čitavog procesa implementacije. Praćenje rezultata vršiće Jedinica za koordinaciju
projekta (PCU) u okviru Ministarstva za ekonomski razvoj tokom čitavog trajanja Projekta.
Stručnjak za monitoring i evaluaciju biće angažovan u PCU. Taj stručnjak biće zadužen za
izradu jednostavnog sistema praćenja rezultata i neophodnih mjesečnih i kvartalnih izvještaja na
osnovu ovdje prikazane Tabele rezultata. Dio Operativnog priručnika za projekat sadržaće i
format za izradu mjesečnih i kvartalnih izvještaja i redovni raspored dostavljanja podataka od
strnae relevantnih organa za implementaciju projekta.
2. Indikatori su dizajnirani tako da obezbijede raspoloživost podataka i njihovo redovno
dostavljanje. Podatke će stručnjaku za M&E (monitoring i evaluaciju) dostavljati Uprava za
nekretnine, Ministarstvo za ekonomski razvoj i opštine i to na kvartalnoj i godišnjoj osnovi, po
potrebi. Podaci će biti prikupljani i iz vladinih izvora – MONSTAT-a i Minsitarstva finansija;
kao i iz periodičnih istraživanja među klijentima. S obzirom na različite kapacitete u opštinama,
stručnjak za M&E može obezbijediti određenu obuku i tehničku pomoć onim opštinama kojima
je to potrebno radi prikupljanja i dostavljanja podataka. Ostalo osoblje Jedinice za koordinaciju
projekta zaduženo za tehničku koordnaciju Komponenti B i C takođe će podržati prikupljanje
podataka i redovno izvještavanje, ako je to potrebno.
3. Istraživanja mišljenja klijenata biće dizajnirana i sprovedena u tri navrata tokom Projekta:
prve godine, radi prikupljanja polaznih/nultih podataka; treće godine radi mjerenja srednjoročnih
učinaka; i pete godine radi prikupljanja konačnih podataka o Projektu. Istaživanja, kao i
participatorni monitoring preko nevladine organizacije, biće ugovorena sa drugim licima, pri
čemu će Stručnjak za M&E pripremiti projektni zadatak, u dogovoru sa Bankom.
24
Aranžmani za praćenje rezultata
Porez na promet
nekretnina (3% od
vrijednosti) na
registrovane transakcije
povećan za 300%4
Procenat klijenata vrlo
zadovoljnih/ zadovoljnih
brzinom pružanja usluge
dostavljanja zvaničnih i
standardnih informacija
(podaci odvojeno
prikupljeni za Upravu za
nekretnine, opštine i MER)
Srednjoročni rezultati
projekta
Automatizovani sistemi
razvijeni za katastar
nekretnina i koriste ih
profesionalni korisnici5.
€41.46 m
€70 m
Podaci za
2008.
X%
X+10%
X+20%
Dvogodišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
Jedinica za
koordinaciju
projekta (PCU)
Atributi
dostupni
samo
putem
web
stranice.
Strategije su
pripremljene.
Sistemi su
uspostavljeni
21 opština +
2 lokalne
kancelarije
povezane on
line i barem
100 drugih
korisnika
Godišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
Uprava za
nekretnine i
Jedinica za
koordinaciju
projekta (PCU)
Neriješeni predmeti u
katastarskim kancelarijama
smanjeni na ispod 8%
godišnjeg broja predmeta u
svim kancelarijama.
Podgorica
15.7%
Budva
24.7%
Žabljak
33.2%
Kvartalno
Izvještaji o
praćenju projekta
Uprava za
nekretnine i
Jedinica za
koordinaciju
projekta (PCU)
Smanjenje broja novih
34,386 u
God.
2
€80m
€92 m
€106m
God. 5
Prikupljanje podataka i izvještavanje
Učestalost
Instrumenti za
Obaveza
izvještavanja
prikupljanje
prikupljanja
podataka
podataka
Godišnje
Izvještaji o
Jedinica za
praćenju projekta
koordinaciju
– izvor Min.
projekta (PCU)
finansija
Polazni
osnov
Izrada planova u ciljanim
opštinama u okviru
Projekta (godišnje)
God. 1
Ciljne vrijednosti
God. 3
God. 4
Indikatori rezultata
projekta
€121 m
12%
8%
8%
18%
12%
8%
3
12%
3
8%
3
Godišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
Opštine i Jedinica
za koordinaciju
projekta (PCU)
35%
70%
95%
Godišnje
Izvještaji o
Opštine i Jedinica
25%
2
4
Procjenjuje se da ¼ ovih 300% može da se pripiše poboljšanjima koja je donio projekat.
Trenutno svih 21 opštinska kancelarija Uprave za nekretnine su povezane sa centralom, a 16 opštinskih poreskih kancelarija je povezano sa glavnim sistemom.
Takođe, neki korisnici geodetske mreže su uvezani. Plan je da se novi sistem poveže, uključujući i grafike, i da se konekcija proširi teritorijalno.
5
25
nezakonito izgrađenih
objekata.
Smanjenje vremena za
pripremu i usvajanje
urbanističkih planova.
Smanjenje vremena koje je
potrebno Min. za ekon.
razvoj za usvajanje
lokalnih prostornih
planova i GUP-ova.
Smanjenje vremena
potrebnog za dobijanje
građevinske dozvole
(centralni i opštinski nivo).
septembru
2007.
Prosječno
povećanje
3,725
godišnje
18-24
mjeseci
smanjenje
smanjenje
smanjenje
14-20
mjeseci
10-16
mjeseci
6-12 mjeseci
6-12
mjeseci
5-10 mjeseci
3-6
mjeseci
6-12
mjeseci
4-8 mjeseci
3-5
mjeseci
26
praćenju projekta
za koordinaciju
projekta (PCU)
Godišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
2-4 mjeseci
Godišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
Opštine i Jedinica
za koordinaciju
projekta (PCU)
Min.za ekon.razvoj
i Jedinica za
koordinaciju
projekta (PCU)
1-2 mjeseci
Dvogodišnje
Izvještaji o
praćenju projekta
Opštine, Min.za
ekon,razvoj i
Jedinica za
koordinaciju
projekta (PCU)
Prilog 4: Detaljni opis projekta
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
1. Razvojni cilj projekta je povećanje efikasnosti u izdavanju dozvola i registraciji nekretnina.
2. Korisnici investicije će biti: (a) građani koji žive u opštinama, s obzirom da će se uvesti veći red u
izgrađeno okruženje; i (b) poslovna zajednica, s obzirom da će biti uvedeni transparentniji i efikasniji procesi
osnivanja i rada preduzeća. Trebalo bi da dođe do drastičnog smanjenja broja novih nezakonitih objekata,
kako bi se prekinula neodrživa i neatraktivna gradnja, dok će poslovna zajednica i građani moći da izgrađuju
svoja dobra sa većom lakoćom i sigurnošću. Do kraja projekta trebalo bi da javnost ima lak pristup
informacijama o zakonskoj situaciji vezano za imovinu i procese koji su potrebni za uređenje poslovnog
prostora ili imovine. Zoniranje (detaljno planiranje) i forme i procedure za registraciju imovinskih prava,
podnošenje zahtjeva za gradnju ili izdavanje neophodnih dozvola i licenci za započinjanje poslovne
aktivnosti treba da budu pojednostavljeni i lako dostupni.n To bi trebalo da dovede do manjeg broja
nezakonitih objekata i preduzeća koja rade na crno, kao i do većih investicija preko formalnih procedura.
Rezultati će se mjeriti smanjenjem procenta vremena utrošenog na ispunjavanje regulatornih zahtjeva,
smanjenje broja koraka i dana koji su potrebni za registraciju ili pribavljanje dozvola i drugih dokumenata, i
bolji pristup informacijama.
3. Projekat će biti podijeljen na dvije glavne komponente: prva će se baviti administracijom vezano za
nekretnine; a druga planiranjem i radom inspekcija. Treća komponenta će obuhvatiti upravljanje projektom.
Komponenta A. Administracija vezano za nekretnine.
4. Srednjoročni program za period 2008-2013 za Upravu za nekretnine je odobren i obuhvata 12 glavnih
zadataka.
1) Osnivanje državnih geodetskih sistema u vezi sa referentnim evropskim sistemima i
njihovim standardima;
2) Uspostavljanje katastra nekretnina na nesnimljenim djelovima Republike Crne Gore i
zaokruživanje postojeće baze podataka u katastru nekretnina;
3) Uspostavljanje katastra cijevnih vodova u svim većim gradovima;
4) Izrada topografskih mapa različitih razmjera za čitavu zemlju;
5) Snimanje, očuvanje i inoviranje međunarodnih graničnih oznaka;
6) Uspostavljanje registra trgova, ulica i brojeva pojedinačnih stanova, kao i registar
prostornih jedinica;
7) Nastavak modernizacije postojećeg informacionog sistema koji bi predstavljao sastavni
dio i osnov informacionog sistema javnih organa i koji bi sadržao sve podatke vezano za teritoriju
Republike, nosioce imovinskih prava i drugih materijalnih prava, u digitalnoj formi, koji će biti na
raspolaganju svim zainteresovanim pravnim i fizičkim licima na bilo kom mjestu i u bilo koje
vrijeme;
8) Nastavak aktivnosti na konsolidaciji zemljišta;
9) Reorganizacija Uprave za nekretnine, modernizacija i izgradnja objekata Uprave za
nekretnine i regionalnih jedinica katastra i poboljšanje njihovih usluga;
10) Uspostavljanje savremenih arhiva;
11) Usvajanje novih i revidiranje postojećih podzakonskih akata u oblast državnog snimanja
i katastra nekretnina;
12) Modernizacija obrazovnog sistema zaposlenih za rad na radnim mjestima vezano za
državno snimanje i kataster nekretnina.
5. Kompletan petogodišnji plan zahtijeva budžet od skoro 53 miliona eura. Godišnji plan rada i budžet za
2008. godinu su odobreni i opredijeljen je budžet od 10,45 miliona eura. Predloženi projekat uklapa se u
ukupnu petogodišnju strategiju i može finansirati samo mali dio ukupnog programa. Projekat će se
koncentrisati na one djelove koji bi imali najveći uticaj na unapređenje usluga registracije i obezbjeđivanje
informacija putem internet portala. Opštinama su potrebne informacije za izradu generalnih urbanističkih
27
planova, a informacioni portal će obezbijediti informacije i brojnim drugim ministarstvima i organima
uprave, poslovnoj zajednici i privatnim licima.
Podkomponenta A1. Poboljšanje usluga registracije u kancelarijama Uprave za nekretnine.
6. Tražnja za uslugama registracije transakcija vezano za prodaju, hipoteku i izdavanje imovine rapidno
raste. Broj registrovanih transakcija 2006. godine bio je dvostruko veći nego 2005. godine, a stopa povećanja
nastavila se i u 2007. godini. Kancelarija koja je time dobila najveći obim posla je kancelarija u Podgorici,
gdje zaposleni nemaju dovoljno prostora da bi obavljali svoj posao, a ne postoji ni prikladan prostor za
prijem stranaka, za arhivu ili stolove i opremu koji su zaposlenima potrebni. Ovi uslovi slični su i u ostatku
zemlje. Direkcija za javne radove će projektovati novi objekat za Podgoricu i objekat nove centrale, a
planovi bi trebalo da budu gotovi do kraja juna 2008. godine. Projekat će finansirati izgradnju novog objekta,
ukoliko se postigne dogovor oko njegovog dizajna, ili će finansirati rekonstrukciju većeg broja kancelarija
katastra u različitim gradovima Crne Gore. Budžet Uprave za nekretnine pokriće troškove za one kancelarije
koje nisu pokrivene iz budžeta Projekta. Prilikom projektovanja novih ili rekonstrukcije postojećih objekata
mogu se uvesti i mjere za smanjenje korupcije i poboljšati sami radni proces. Lokacije koje će biti odabrane
da se rekonstrukcija vrši iz sredstava kredita mogu poslužiti kao model za ostale lokacije. Lokacije za
rekonstrukciju biće izabrane na osnovu najpreče potrebe.
7. Uprava za nekretnine nalazi se među liderima tehnološkog razvoja zemlje i pokušava da zadovolji
obaveze koje bi se od nje očekivale u budućnosti, kada se zemlja pridruži Evropskoj uniji. U sektoru
administriranja nekretnina u EU postoji niz inicijativa i aktivnosti koje su u toku, a neke od njih su: (a) izrada
infrastrukture nacionalnih prostornih podataka, koja se koristi za standardizovanje svih geografskih
informacija koje dostave razni sektori vlade i drugi izvori; (b) zajednički koordinatni sistemi, koji koriste
sisteme za određivanje lokacije uz pomoć satelita; (c) pružanje informacija o zemljištu i namjeni zemljišta
(posebno informacija vezano za životnu sredinu) preko INSPIRE Direktive; i (d) veći kvalitet pružanja
usluga i veća transparentnost preko inicijativa za uvođenje elektronske vlade. Post-diplomski studij u ovoj
oblasti je od presudnog značaja za Crnu Goru, kako bi se na kompetentan način ostvario napredak u ovim
oblastima. Postoji nekoliko univerziteta u Evropi koji nude potrebnu obuku u ovoj oblasti, kao i u
obezbjeđivanju da se zakonska prava definisana zajedničkim sistemom registracije i katastarskim sistemima
integrišu u novu tehnologiju. Projekat planira da pošalje tri postdiplomca godišnje na univerzitete u Švedskoj
ili Holandiji (ni druge mogućnosti nisu isključene) na postdiplomski studij, počev od 2009. godine. Dakle,
do 12 lica će dobiti visoko obrazovanje u oblasti administriranja nekretnina (uključujući pravna i ekonomska
pitanja, pitanja registracije i planiranja), Geografskog informacionog sistema i geodezije.
8. Podkomponenta će obuhvatiti:
• Renoviranje, namještaj i opremu za izabrane kancelarije;
• Obuku za zaposlene.
Podkomponenta A2. Razvoj informacionog sistema.
9. Sektor za GIS u Upravi za nekretnine već ima alfanumerički softver (TerraSoft) i različite grafičke
softvere (MAPSoft, Digit 98 I DMapBase i TerraDGP). Lokalne i centralna kancelarija povezane su mrežom
- Wide Area Network, ali grafički i alfanumerički podaci nisu automatski uvezani. Građani imaju pristup
informacijama preko web stranice Uprave za nekretnine, ali tu vezu treba unaprijediti i uključiti i grafičke
podatke. Srednjoročna strategija navodi program za unapređenje informacionih sistema, a projekat će
pomoći u sledećem: izrada ICT strategije, analiza potreba klijenata i definisanje standarda i sporazuma o
podacima; novi modeli podataka; i implementacija Geoportala kojemu će građani imati pristup. Informacioni
sistem će obuhvatiti potrebe za digitalnom arhivom i mogućnosti za on-line podnošenje zahtjeva za zvanične
izvode i prijava za transakcije Isto tako, izvršićemo izradu softvera, nabavku dozvola i hardvera, po potrebi,
a obezbijedićemo i obuku za sve zaposlene. Poboljšanja u smislu završetka registracije transakcija i
obezbjeđivanja pristupa informacijama mogu se u velikoj mjeri ostvariti preko ove podkomponente.
Podkomponenta A3. Obezbjeđivanje osnovnih mapa
28
10. Opštinama su potrebne osnovne mape u razmjeri1:5000 kako bi pripremile Generalne urbanističke
planove (GUP-ove). Aktivnosti koje vrši Uprava za nekretnine su besplatne, a Uprava već ima fotografske i
fotogrametrijske kapacitete za 2007. godinu koje može koristiti kao osnov za izradu osnovnih mapa koje su
opštinama potrebne za izradu GUP-ova. To obuhvata i ortofotomape, reljef u vidu kontura i katastarsku
indeksnu šemu. Poređenjem ortofotomape i katastarske indeksne šeme jasno se vidi koji objekti su zakonski
registrovani, a koji nisu. Detaljni urbanistički planovi (DUP) zahtijevaju i dodatne informacije koji se moraju
prikupiti uz prilično velike troškove, dok se osnovna mapa za generalni urbanistički plan može pripremiti
brzo i uz male troškove. Samo je potreban zahtjev od date opštine.
11. Podgorica i neki primorski gradovi već su tražili osnovne mape za GUP i DUP6, a imaju i neophodne
resurse da plate preduzimače za završetak tih radova. Postoji mnogo veća potreba u planinskim oblastima
gdje postoji velika tražnja za dozvolama za gradnju, jer su investitori prepoznali mogućnosti za razvoj
turizma, ali još uvijek ne postoje dovoljni kapaciteti za izradu GUP-ova. Ova podkomponenta će obezbijediti
dovoljne kapacitete fotogrametrijskom/ kartografskom sektoru (uključujući softverske licence i kompjutere,
koje trenutno nemaju) kako bi se pripremile osnovne mape. Kartografski sektor će se povezati sa
stručnjaciima koji rade u okviru Komponente B, kako bi osigurali da se osnovne mape izrađuju uz
koordinaciju sa lokacijama koje su izabrane za izradu posebnih planova ili generalnih urbanističkih planova.
Ugovori će biti dodijeljeni privatnom sektoru, kako bi se osiguralo da su osnovne mape urađene za lokacije
za koje će prostorni planovi i GUP-ovi (a možda i DUP-ovi) biti izrađeni iz sredstava projelta.
Podkomponenta će obuhvatiti:
•
•
Obezbjeđivanje softverskih licenci i obuke;
Izradu osnovnih mapa i katastarske indeksne šeme za odabrane lokacije7 u planinskim krajevima.
Podkomponenta A4. Katastar nekretnina.
12. Srednjoročni program obuhvata aktivnosti na izradi katastra nekretnina na odabranim lokacijama. Oko
51% zemlje ima već završen katastar nekretnina, ali to obuhvata 90% gradskih zona i primorja. Troškovi
završetka katastra nekretnina su jako visoki, oko 80 eura po hektaru. Troškovi bi se mogli smanjiti
promjenom metodologije, a iskustva drugih zemalja pokazuju da veće angažovanje privatnog sektora i
objavljivanje međunarodnih tendera za ove poslove mogu značajno smanjiti troškove i vrijeme za završetak
aktivnosti na katastru nekretnina. Dogovoreno je da se pokrije barem 100.000 hektara katastra nekretnina u
Žabljaku, Plavu i NP Biogradska gora, objavljivanjem međunarodnog tendera. Preostale oblasti za izradu
katastra nekretnina pokrivene su državnim sredstvima u okviru Srednjoročnog programa. Očekuje se da se
naučene lekcije i poboljšana metodologija mogu primijeniti i na drugim lokacijama.
Komponenta B: Poboljšanje planiranja i izdavanja dozvola
13. Upravljanje urbanističkim zemljištem i planiranje, kao i izdavanje građevinskih dozvola i inspekcijski
radu značajni su za organizovani razvoj svake zemlje i treba da promovišu opšte javno dobro, ne
predstavljajući pri tom barijere stranim i domaćim investitorima u otpočinjanju i razvoju poslovne aktivnosti.
Crna Gora planira i da se pridruži Evropskoj uniji, tako da će organizovano planiranje i upravljanje
nekretninama biti neophodni kako bi se zadovoljili standardi EU o zaštiti životne sredine, vladavini prava i
zaštiti privatne imovine.
14. Sektor planiranja u Crnoj Gori regulisan je Zakonom o prostornom planiranju i uređenju prostora, koji je
usvojen 2005. godine. Zakon reguliše osnove prostornog planiranja i uređenja prostora, vrste, sadržaj i
procedure za izradu i usvajanje planske dokumentacije; on definiše uslove za izradu planske dokumentacije i
njihovu primjenu; a definiše i praćenje primjene ovih planskih dokumenata. Nacionalno prostorno planiranje
predstavlja obavezu Uprave za planiranje pri Ministarstvu za ekonomski razvoj, a urbanističko planiranje
vrše sektori planiranja u opštinama (21). Nacionalni prostorni plan za Crnu Goru je pripremljen i Vlada ga je
6
GUP-ovi zahtijevaju osnovni plan razmjere 1:5000, a DUP-ovi 1:1000.
U startu su identifikovane sledeće lokacije: Žabljak, Šavnik, Plav, Rožaje, Berane, Andrijevica i Mojkovac, plus
lokacije za koje će biti urađeni prostorni planovi i GUP-ovi.
7
29
odobrila. Sada je predmet skupštinske procedure radi formalnog usvajanja. Kada bude usvojen, Nacionalni
prostorni plan predstavljaće opšti okvir na osnovu kojeg će se vršiti planiranje na lokalnom nivou.
15. Kada Nacionalni prostorni plan bude usvojen, 21 opština će morati da izmijeni postojeće ili pripremi
nove lokalne prostorne planove i Generalne urbanističke planove. Neke opštine već pripremaju
dokumentaciju kako bi bile spremne da raspišu tender za njihove nove planove odmah, a u nekoliko
slučajeva planovi su već u fazi izrade. Međutim, mnoge manje opštine, posebno na sjeveru, nemaju ni
sredstava ni kapaciteta da pripreme nove prostorne planove i GUP-ove. Ažurirani GUP-ovi, a u nekim
slučajevima i detaljni urbanistički planovi (DUP) neophodni su za brzo izdavanje građevinskih dozvola i
unapređenje poslovnog okruženja u Crnoj Gori.
16. Građevinski sektor u Crnoj Gori regulisan je Zakonom o izgradnji objekata, koji je usvojen u novembru
2000. godine. Zakon reguliše izgradnju i rekonstrukciju objekata i procedure za izdavanje građevinskih
dozvola. Član 70 zakona definiše da će u roku od dvije godine od stupanja zakona na snagu (tj. u decembru
2002. godine) opštine morati da pripreme spisak objekata koji su izgrađeni bez građevinske dozvole ili bez
upotrebne dozvole i inicirati postupak za utvrđivanje mogućnosti izdavanja građevinskih dozvola ili
neophodnosti rušenja objekata (ako izdavanje dozvole nije moguće, tj. ako ometa javni interes ili se objekat
nalazi u zaštićenoj zoni). Ove mjere trebalo je da budu preduzete godinu dana nakon izrade spiska
nezakonitih objekata (drugim riječima, rok je bio decembar 2003.). To tek sada počinje da se realizuje na
organizovani način i do sada je pažnja bila fokusirana na primorje. Potrebno je hitno poboljšati kapacitete
opština kako bi realizovale ovaj delikatan zadatak.
17. Predložena Komponenta B ima četiri podkomponente:
B.1
Unapređenje procesa planiranja i podrška MER
18. Ova podkomponenta će se fokusirati na pružanje podrške MER u zaokruživanje neophodnog zakonskog
okvira uz zakon o planiranju – izrada podzakonskih akata, planskih standarda i priručnika, itd.
Podkomponenta će pružiti i tehničku pomoć i obuku MER-u radi implementacije zakona o planiranju i radi
praćenja lokalnih planova, uključujući izradu Sistema upravljanja urbanističkim planiranjem, koji će
omogućiti odobravanje lokalnih planova od strane MER.
19. Konkretne planirane aktivnosti su sledeće:
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Izrada detaljnih standarda planiranja i priručnika za planiranje, kao i propisa, standarda vezano za
podatke, radi njihovog objedinjavanja i pojašnjenja svih postojećih zakona, normi, propisa, itd za
svaki pojedinačni aspekt urbanističkog planiranja. Ova aktivnost podržaće i obuku i distribuiranje
ovih novih standarda opštinama, privatnom sektoru i ostalima, po potrebi;
Podrška Ministarstvu za ekonomski razvoj za praćenje izrade i završetka izrade planova. Jačanje
zakonskog okvira (podzakonski akti, propisi, itd). Ova aktivnost fokusiraće se na jačanje kapaciteta
Ministarstva za ekonomski razvoj za praćenje izrade i implementacije planskih dokumenata na
nacionalnom nivou i za odobravanje planskih dokumenata na opštinskom nivou. Obuhvatiće obuku i
studijske posjete za službenike Ministarstva za ekonomski razvoj. Uključiće i reviziju postojećih
zakona i pomoć u formulisanju podzakonskih akata, propisa, itd;
Izrada strategije informacione i komunikacione tehnologije (ICT), analize potreba korisnika, dalji
razvoj rječnika i standarda vezano za podatke, model podataka, sporazumi za razmjenu podataka i
izrada i implementacija Sistema upravljanja urbanističkim planiranjem i Geoportala za urbanističko
planiranje za pristup javnosti. Razvoj softvera, licence i hardver, po potrebi, će takođe biti
obezbijeđeni/kupljeni, a za osoblje će biti obezbijeđena obuka.
Proces unapređenja i pojednostavljenja procesa izdavanja građevinskih i operativnih dozvola u
skladu sa postojećim zakonskim okvirom, kao i moguća poboljšanja zakonskog okvira;
Obuka za planere iz privatnog sektora vezano za nove standarde, podzakonske akte i propise;
Podrška Univerzitetu radi daljeg razvoja nastavnog plana i programa za urbanističko i prostorno
planiranje i primjena novog nastavnog plana i programa.
30
B.2
Unapređenje planiranja na opštinskom nivou i završetak izrade planova
20. Podkomponenta će obezbijediti sufinansiranje izrade lokalnih prostornih planova i GUP-ova u onim
opštinama koje imaju ograničene finansijske i ljudske resurse. Lokalni prostorni planovi i GUP-ovi su
obavezni planovi koje sve opštine moraju pripremiti. Izrada ovih planova poštovaće proceduru definisanu
postojećim Zakonom o prostornom planiranju. Planovi će biti pripremljeni korišćenjem mapa koje
obezbijedi Uprava za nekretnine u digitalnoj, vektorskoj formi. Ova aktivnost biće realizovana uzimajući u
obzir ono što drugi donatori – GTZ i UNDP – planiraju u opštinama, kako bi se izbjeglo preklapanje i
dupliranje. Ako preostane dovoljno sredstava nakon finansiranja izrade obaveznih planova i ako bude
interesovanja, Projekat može finansirati i izradu nekih DUP-ova.
21. Podkomponenta će podržati i kampanju za informisanje/ podizanje svijesti javnosti, zajedno sa procesom
planiranja i ohrabriti uključivanje javnosti, posebno vezano za angažovanje građana u širu problematiku
planiranja i gradnje. Ostale aktivnosti u okviru ove podkomponente obuhvatiće obezbjeđivanje neophodne
obuke i opreme sektorima planiranja u opštinaa, kako bi mogli izraditi i implementirati opštinske planove.
Oprema će obuhvatiti kompjutere, štampače, plotere i softver (uglavnom AutoCAD i drugi uobičajeni
softver), Ova aktivnost će biti realizovaan u saradnji sa drugim donatorima – GTZ i UNDP – kako bi se
izbjeglo preklapanje i/ili dupliranje aktivnosti.
Konkretne planirane aktivnosti su:
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
B.3
Izrada lokalnih prostornih planova i GUP-ova u opštinama, posebno onim koje imaju ograničena
finansijska sredstva; i izrada nekih DUP-ova, po potrebi i zavisno od raspoloživih sredstava;
Kampanja za informisanje javnosti, koja će pratiti proces planiranja u opštinama i učešće građana u
široj problematici planiranja i gradnje, na lokalnom i nacionalnom nivou;
Obezbjeđivanje neophodne opreme (štampači, ploteri, kompjuteri) i softvera za sektore planiranja u
21 opštini, i instaliranje i umrežavanje, po potrebi;
Obuka vezano za izradu Projektnog zadatka i tenderske dokumentacije za izradu planova;
upravljanje procesom nabavki; nove standarde planiranja, priručnik za planiranje, kako čitati i
održavati GUP-ove i vezano za upotrebu hardvera i standardnog softvera, po potrebi.
Unapređenje procesa izdavanja građevinskih dozvola i rada inspekcije
21. Obezbjeđivanje ažuriranih osnovnih mapa i izrada digitalne planskih dokumenata imaće uticaja i na
vrijeme koje je potrebno za izdavanje građevinskih dozvola. Ova podkomponenta će proučiti mogućnosti za
dalje smanjenje koraka koji su potrebni za izdavanje građevinskih i upotrebnih dozvola, zajedno sa tekućom
administrativnom reformom usmjerenom na smanjenje barijera za razvoj preduzeća. Ova podkomponenta će
finansirati kampanje za podizanje svijesti u javnosti o tome koje su koristi od borbe protiv nezakonite
gradnje i izradu brošura i online informacija, kako bi se povećala transparentnost procesa izdavanja
građevinskih dozvola i rada inspekcije. Zaposleni u građevinskom i inspekcijskom sektoru u opštinama biće
obučeni, a biće obezbijeđena i neophodna oprema (hardver, softver i automobili). Ova podkomponenta će
obuhvatiti:
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
B.4
Kampanje za podizanje svijesti javnosti i izrada brošura i online informacija radi veće
transparentnosti čitavog procesa i bolje informisanosti javnosti. Ova kampanje će informisati javnost
i o koristima od borbe protiv nelegalne gradnje. Nekoliko pilot projekata je u toku na primorju i na
sjeveru vezano za legalizaciju nezakonitih objekata i dalju borbu protiv nezakonite gradnje, a ova
iskustva će biti uključena u Kampanju;
Obuka za zaposlene u opštinama vezano za korišćenje kompjuterskog hardvera i softvera; upotreba
digitalnih planova za traženje podataka potrebnih građevinskoj inspekciji; i usaglašene procedure i
postupci za izdavanje dozvola;
Obuka i tehnička pomoć inspekcijama u 21 opštini; i
Oprema, hardver i softver, po potrebi.
Unapređenje poslovnog okruženja
31
23. Ova podkomponenta će podržati MER kroz tehničku pomoć i obuku potrebne za poboljšanje ostalih
aspekata izdavanja dozvola za rad preduzeća. Aktivnosti u okviru ove podkomponente biće realizovane u
konsultaciji sa FIAS-om i Sektorom za privredu i preduzetništvo u okviru MER.
Komponenta C. Upravljanje projektom
24. Jedinica za tehničku podršku pri Ministarstvu finansija obezbijediće fiducijarnu podršku projektu.
Dodatni konsultanti biće angažovani za pružanje podrške Ministarstvu za ekonomski razvoj, s obzirom da
ono nema resursa da upravlja projektnim aktivnostima ili aktivnostima koje će biti realizovane na
opštinskom nivou. Dodatni konsultanti sačinjavaće Jedinicu za koordinaciju projekta i biće zaduženi za
izvještavanje o projektu (monitoring i evaluacija), kao i za tehničku podršku. Biće obezbijeđena sredstva za
kupovinu vozila, s obzirom da se očekuje da će biti potrebna brojna putovanja u opštine, a sredstva će biti
obezbijeđena i za iznajmljivanje kancelarije, prevođenje i opšte operativne troškove. Detaljan opis
aranžmana za upravljanje projektom dat je u Aneksu 6.
32
Prilog 5: Troškovi projekta
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
Vlada
u milionima
eura
7,990
2,612
560
Troškovi projekta po komponentama i/ili
aktivnostima
A. Administracija nekretnina
B. Poboljšanje planiranja i izdavanja dozvola
C. Upravljanje projektom
Ukupni polazni troškovi
11,162
Fizički nepredviđeni izdaci
112
Cjenovni nepredviđeni izdaci
244
1
Ukupni troškovi projekta 11,518
početna-krajnja provizija
0
Ukupna potrebna finansijska sredstva 11,518
33
IBRD u
milionima
eura
7,490
2,612
560
Ukupno
u milionima
eura
15,480
5,225
1,120
10,662
106
232
11,000
0
11,000
21,825
218
475
22,518
0
22,518
Prilog 6: Aranžmani za implementaciju
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
1.
Projekat će biti implementiran preko dvije glavne agencije za implementaciju:
ƒ
Uprava za nekretnine, u okviru Ministarstva finansija, zadužena je za pitanja koja se tiču
registracije imovine, izrade geodetskih mapa i katastarskih mapa i drugih relevantnih
geodetskih aktivnosti. Ona će upravljati Komponentom A.
ƒ
Ministarstvo za ekonomski razvoj je zaduženo za urbanističko planiranje, izdavanje dozvola
i inspekcije na centralnom nivou. Ove dvije agencije moraju blisko sarađivati sa opštinskim
vlastima, jer većina urbanističkih planova, odobrenja za planove, aktivnosti izdavanja
dozvola i inspekcijske kontrole vrše opštinski organi. Ministarstvo za ekonomski razvoj je
samo direktno odgovorno za veće građevinske poduhvate i pravna lica ili lokacije koje su
regulisane posebnim zakonima. U okviru Ministarstva za ekonomski razvoj, Sektor za
urbanističko planiranje je odgovoran za aktivnosti u okviru Komponente B.
2.
Uključivanje opština je od ključnog značaja za sve aktivnosti u okviru Projekta, posebno za
Komponentu B. Iako opštine neće biti direktno finansirane iz projekta (nema direktnog
usmjeravanja sredstava zajma), važno je da one budu aktivno uključene u aktivnosti čiji su
korisnici. Za one opštine koje će dobiti finansijsku podršku za izradu lokalnih prostornih planova i
GP-ova, projekat će tražiti odluku Skupštine opštine kojom se određuje uzajamno prihvatljivi iznos
sredstava za sufinansiranje (ne više od 20%) od strane opštine za izradu planova, kao i nadležno lice
za koordinaciju u okviru projekta (preko PCU). Opštine će preko PCU pripremiti tehničke detalje
vezano za planove, ocijeniti ponude i nadgledati rad preduzimača koji dobiju posao.
3.
Koordinacija u okviru svih 21 opštine predstavlja pravi izazov, a ne postoji centralna
administracija koja bi to mogla raditi. Pored toga, Ministarstvo za ekonomski razvoj nema dovoljno
resursa da implementira svoje aktivnosti u okviru projekta. Jedinica za koordinaciju projekta biće
osnovana u sa primarnim ciljem da obezbijedi ovu vrstu veze i koordinacije sa opštinama, ali i da
pomogne Ministarstvu za ekonomski razvoj da implementira svoj dio Projekta (podkomponente
B.1. i B.4.). Uprava za nekretnine će implementirati Komponentu A bez dodatnog osoblja.
4.
Postojeća Jedinica za tehničku podršku, u okviru Ministarstva finansija, biće zadužena za
fiducijarne aspekte Projekta (finansijski menadžment i nabavke), ali će sama implementacija biti
obaveza Uprave za nekretnine (Komponenta A), Sektora za urbanističko planiranje (Komponenta
B) i PCU. Koordinator je imenovan za Komponentu A i za aktivnosti MER u okviru Komponente B
(B.1), kako bi se obezbijedila adekvatna realizacija Projekta. PCU će koordinirati aktivnosti u
okviru Komponente B koje se realizuju u korist opština.
5.
Upravljački komitet Projekta obezbijediće opšte vođstvo i smjernice za realizaciju Projekta.
Biće osnovan u skladu sa zvaničnom Odlukom Vlade i uključivaće visoke predstavnike
Ministarstva finansija, Ministarstva za ekonomski razvoj, Uprave za nekretnine, Zajednice opština
kao i drugih organa, zavisno od potrebe. Predsjedavajućeg ovog Komiteta treba da zvanično
imenuje Vlada. Komitet bi trebalo da se sastaje najmanje kvartalno, a njegove obaveze obuhvataju:
•
•
•
Odlučivanje o ključnim pitanjima vezano za sveukupnu implementaciju Projekta;
Prijem i odobravanje godišnjih planova rada i godišnjih ciljeva, relevantnih godišnjih
budžeta Projekta i godišnjih izvještaja po tom osnovu, kao i da osigura koordinaciju između
različitih aktera u implementaciji Projekta; i
Da odobrava kvartalne izvještaje o napretku za Svjetsku banku.
34
6.
Sastav i dužnosti Upravljačkog komiteta projekta opisane su u prethodnom tekstu.
Implementacija različitih komponenti Projekta je obaveza agencija za implementaciju, a one će to
postići uz pomoć Jedinice za koordinaciju projekta i Jedinice za tehničku podršku. Viši službenik
biće imenovan ispred svake agencije kao Koordinator, koji će upravljati svojom komponentom ili
podkomponentom i koordinirati sa Jedinicom za koordinaciju projekta i Jedinicom za tehničku
podršku, po potrebi, kako bi osigurali da se aktivnosti realizuju brzo i kvalitetno. Koordinatori
komponenti su zaduženi za sveukupnu implementaciju svojih komponenti ili podkomponenti.
Koordinatori komponenti će se redovno sastajati sa relevantnim osobljem Jedinice za koordinaciju
projekta i Jedinice za tehničku podršku, radi usvajanja planova i aktivnosti i donošenja neophodnih
odluka u definisanju politike.
7.
Jedinica za koordinaciju projekta (PCU) Ova Jedinica je osnovana da pomogne
Ministarstvu za ekonomski razvoj i opštinama u implementaciji Komponente B. Međutim, ona će
pomagati i Upravi za nekretnine vezano za programe obuke i davanje savjeta od pitanjima
informacionih tehnologija (kao što su nabavke), po dostavljenom zahtjevu. Konsultant zadužen za
aktivnosti obuke biće zadužen i za praćenje i evaluaciju u okviru Projekta, tako da se od njega
očekuje da radi na obje Komponente. Osoblje Jedinice za koordinaciju projekta uključilo bi i
sledeća dva tehnička stručnjaka, koji bi sarađivali sa opštinama i Ministarstvom za ekonomski
razvoj vezano za Komponentu B, Koordinatora obuke/ stručnjaka za monitoring i evaluaciju i
stručnjaka za informacione i komunikacione tehnologije. Jedinicom za koordinaciju projekta
upravljao bi jedan od tehničkih stručnjaka angažovanih u okviru Projekta, pa bi, samim tim, bio
direktno odgovoran Koordinatoru Komponente B. Ova Jedinica bila bi zadužena za sledeće:
•
•
•
•
•
•
•
•
Svakodnevne obaveze upravljanja Projektom vezano za Komponentu B.
Izrada tehničkih specifikacija i projektnih zadataka za aktivnosti u okviru Komponente B, u
konsultaciji sa relevantnim službenicima Ministarstva za ekonomski razvoj i opština.
Upravljanje svim ugovorima potpisanim u sklopu komponente B.
Redovna komunikacija i protok dokumenata prema TSU za potrebe nabavki, finansijskog
upravljanja i isplata.
Redovne procjene potreba opština u pogledu planske dokumentacije, opreme, i obuke.
Priprema godišnjeg plana obuke u dogovoru sa Ministarstvom za ekonomski razvoj,
opštinama i Upravom za nekretnine i nadgledanje aktivnosti obuke.
Priprema godišnjeg plana rada i budžeta u dogovoru sa Ministarstvom za ekonomski razvoj,
Upravom za nekretnine i opštinama.
Priprema kvartalnih i godišnjih izvještaja o monitoringu koji će se prosljeđivati Vladi i
Svjetskoj banci.
8.
U slučaju Komponente A, Uprava za nekretnine će dostaviti tehničke specifikacije i druge
potrebne instrukcije za nabavke i finansijski menadžment direktno Jedinici za tehničku podršku.
Uprava za nekretnine će, isto tako, raditi sa Jedinicom za koordinaciju projekta na procjeni
godišnjih potreba za obukom i na realizaciji obuke, kao i na aktivnostima monitoringa i evaluacije.
Stručnjak za informacione tehnologije iz Jedinice za koordinaciju projekta obezbijediće, pomoć
Upravi za nekretnine na njen zahtjev, u izradi specifikacija i drugih pitanja vezano za informacione
i komunikacione tehnologije.
9.
Jedinica za implementaciju projekata (TSU) TSU je osnovana pri Ministarstvu finansija u
cilju podrške implementaciji svih projekata koje finansira Svjetska banka. TSU je nadležna za
obavljanje sljedećih funkcija: (i) nabavke; (ii) finansijsko upravljanje i (iii) isplate i revizija. TSU
će pružiti navedene usluge nosiocima implementacije LAMP projekta. Biće pripremljen
Memorandum o razumijevanju između MF i MER, koji će naznačiti uloge i obaveze TSU i agencija
za implementaciju i on bi trebalo da bude potpisan prije otpočinjanja realizacije projekta.
35
Agencije za implementaciju
10.
Uprava za nekretnine: Uprava za nekretnine je administrativna agencija, diretno odgovorna
Ministarstvu finansija. Sjedište joj je u Podgorici, a ima i 21 područnu kancelariju, po jednu u
svakoj opštini (i dvije opštinske kancelarije u okviru glavnog grada). Svaka opština ima svoju
podružnu kancelariju. Uprava za nekretnine je nadležna za katastar i registraciju imovine i trenutno
je u postupku uspostavljanja katastra nekretnina širom zemlje, preko 21 područne kancelarije i 2
opštinske kancelarije . Uprava je nadležna i za kartografiju, fotogrametriju, geodeziju, vazdušno
snimanje, konsolidaciju zemljišta, označavanje međunarodnih granica, lokacija kanalizacionih
vodova, adresa i građevinskih registara, vrjednovanje zemljišta, izdavanje dozvola i nadzor nad
radom ovlašćenih geometara. Uprava za nekretnine zapošljava 346 službenika na neodređeno
vrijeme i dodatnih 30 službenika po ugovoru. Uprava je pripremila petogodišnji srednjoročni
program za period 2008-2013, i on naznačava neophodna sredstva za završetak izrade katastra
nekretnina, kao i za druge investicije (uključujući informacione tehnologije), u iznosu od 53
miliona eura. Srednjoročni program je Vlada odobrila, a Uprava za nekretnine ima usvojeni
program rada za 2008. godinu, sa budžetom od 10,45 miliona eura.
11.
Uprava za nekretnine ima neophodno tehničko osoblje i upravljačke sposobnosti da
implementira Komponentu A Projekta, uz podršku jedinice za tehničku podršku (TSU). Uprava
planira stručno obrazovanje svojih službenika u okviru srednjoročnog plana, pa je zatražila
finansijsku podršku za dodatno obrazovanje 150 geodetskih inžinjera i 80 pravnika. I obuka i
stručno obrazovanje biće finansirani preko LAMP projekta. Uprava ima jedinicu za razvoj i
implementaciju informacionih tehnologija i na centralnom, i na lokalnom nivou. To je Sektor za
GIS, u okviru Odjeljenja za planiranje, analizu i GIS. Trenutno ovaj sektor zapošljava 13 eksperata,
od kojih su 2 tu privremeno, kao pripravnici. Po nedavno usvojenim amandmanima na Zakon o
državnom premjeru i katastru nekretnina, Sektor za GIS dobio je nove nadležnosti, a u pripremi je i
nova organizaciona struktura. Predviđeno je da se broj zaposlenih u GIS Sektoru poveća na 20.
Projekat će to podržati Sektor za GIS kroz obuku i tehničku pomoć.
12.
Ministarstvo za ekonomski razvoj: Ministarstvo za ekonomski razvoj osnovanno je u
novembru 2006. godine i nadležno je za prostorno planiranje i uređenje prostora; stambenu politiku;
multilateralnu i regionalnu trgovinsku saradnju; međunarodne ekonomske odnose; privredu i
preduzetništvo, uključujući mala i srednja preduzeća; unutrašnju trgovinu i konkurenciju; rudarstvo
i geološka istraživanja; energetiku; i mnoge druge aspekte neophodne za održivi i uravnoteženi rast
i razvoj crnogorske privrede, njene konkurentnosti i izradu politike. Mandat Ministarstva je prilično
širok; ključni sektori u Ministarstvu za potrebe Projekta su Sektori za urbanističko planiranje,
pravna pitanja i inspekcije i prostorno planiranje.
13.
Pitanja prostornog planiranja su regulisana novim Zakonom o prostornom planiranju i
uređenju prostora, koji je usvojen u maju 2005. godine. Po Zakonu, planovi na lokalnom nivou
moraju biti usklađeni sa planovima na nacionalnom nivou vezano za propisanu namjenu zemljišta i
koncept uređenja prostora. Nacionalni prostorni plan je Vlada već usvojila i trenutno je u
parlamentarnoj proceduri, radi konačnog usvajanja. Ministarstvo za ekonomski razvoj nadležno je
za Nacionalni prostorni plan i za prostorne planove od posebnog nacionalnog interesa (veliki
infrastrukturni projekti, nacionalni parkovi); međutim, Ministarstvo mora odobriti i sve lokalne
planove, kako bi osiguralo da su usklađeni sa planovima višeg reda. Pored toga, Ministarstvo za
ekonomski razvoj ima i određene nadležnosti za izdavanje građevinskih dozvola za objekte preko
1000 m2 ili objekte sa više od 4 sprata nad zemljom, kao i za inspekciju takvih objekata.
Ministarstvo je nadležno i za sve podzakonske akte i propise koji regulišu oblast planiranja,
izdavanja dozvola i inspekcijski nadzor.
36
14.
Ministarstvo ima ograničen broj službenika u samom ministarstvu da bi moglo realizovati
Projekat, pa će stoga biti osnovana Jedinica za koordinaciju projekta pri Ministarstvu. Ministarstvo
za ekonomski razvoj trenutno nema Sektor za informacione tehnologije i ima vrlo ograničene ICT
kapacitete. Predloženi projekat obuhvata i značajne aktivnosti na izradi i implementaciji
informacionih tehnologija, koje zahtijevaju i razvoj institucionalnih kapaciteta u samom
Ministarstvu za informacione i komunikacione tehnologije. U prošlosti je Ministarstvo angažovalo
lica izvan ministarstva po ugovoru, da bi pomogli u zradi nacionalnog prostornog plana, GIS
strategije, prostornog plana morskog dobra, i drugih važnih planskih dokumenata. Očekuje se da će
se ova vrsta javno-privatnih partnerstava nastaviti. Jedinica za koordinaciju projekta shvaćena je
kao privremena mjera za period trajanja projekta. Kada se projekat završi, nove procedure i IT
sistemi omogućiće Ministarstvu da funkcioniše efikasnije (bez dodatnog osoblja), mada se očekuje
da će oni nastaviti sa privatno-javnim partnerstvima za pojedine aktivnosti – uključujući i
upravljanje ICT sistemom (sistemom informacionih i komunikacionih tehnologija).
15.
Opštine: Crna Gora ima 21 opštinu. Opštine su jedinice lokalne samouprave ispod
nacionalnog nivoa i obuhvataju i urbane i ruralne oblasti. Po veličini variraju od 200,000 do 4,000
hektara, a po broju stanovnika od 170,000 (Podgorica) do ispod 10,000. Opštine su nadležne za
prostorno planiranje na lokalnom nivou i za urbanističko planiranje. Nadležne su i za izdavanje
građevinskih dozvola i inspekcijski nadzor nad objektima na njihovoj teritoriji koji su manji od
1,000 m2 ili imaju manje od pet spratova. Opštine su nadležne za izdavanje građevinskih dozvola i
inspekciju. Iako postoji zakonski okvir na nacionalnom nivou, implementacija ovih aktivnosti
značajno varira od opštine do opštine. To je rezultat različitih kapaciteta koje opštine imaju, kao i
nedovoljno jasnih propisa i procedura, koje ostavljaju značajna diskreciona prava opštinama.
16.
Opštine rade po principu samofinansiranja, finansiraju se iz sopstvenih prihoda (opštinski
porezi, takse, nadoknade i drugo); prenijetih prihoda Republike (prihodi od poreza na dohodak
fizičkih lica, poreza na promet nekretnina i od koncesionih naknada za upotrebu prirodnih resursa);
Egalizacionog fonda (za uravnoteženje opštinskih budžeta prenosom sredstava iz bogatijih
primorskih opština i opština u centralnom dijelu zemlje, siromašnijihm opštinama na sjeveru); i
uslovnih subvencija iz državnog budžeta za finansiranje kapitalnih projekata (kao što su velike
investicije u infrastrukturu).
37
Prilog 7: Upravljanje finansijama i načini plaćanja
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja.
Pitanja zemlje.
1. Ostvaren je napredak u razvoju sistema javnog upravljanja finansijama, jer su nalazi CFAA
2002.g. bili impresivni u nekim oblastima. Povjerilačka revizija sprovedena 2007.g. zaključuje da je
budžetska kontrola značajno unparijeđena kroz uspostavljanje potpuno funkcionalnog trezorskog
sistema povezanog sa svim budžetskim korisnicima. Sistemi za proces izdvajanja i obračuna za
prihode od poreza su unaprijeđeni. Kredibilitet predviđanja vezanih za prihode i rashode je ukazao
na to da je proces planiranja postao mnogo pouzdaniji. Elementi moderne funkcije revizije javnog
sektora (i interna i eksterna reviziju) su uspostavljeni i već su rezultirali promjernom kvaliteta
kontrole i pokrivenošću cijele zemlje.
2. Iako je prepoznat ostvareni napredak, ipak je sotalo dosta izazova. Uprkos značajnom
investiranju u razvoj programa budžetiranja, proces tek treba da postigne značajan uticaj na
planiranje politike i određivanje prioriteta u čitavoj vladi. Zajedno sa drugim zemljama, potreban je
dalji rad kako bi se razvio srednjoročni okvir rashoda koji povezuje politike i planiranje u proces
budžetiranja. Vlada takođe treba da izgradi kompletnu sliku fiskalnih rizika koji preovladavaju u
javnom sektoru; posebno kredite, zaloge i garancije od strane opština i javnih predueća. I na kraju
osnovni građevinski blokovi sistema finansijske kontrole nedostaju; na primejr trezorski sistem tek
treba da implementira kontrolni sistem preuzimanja obaveze koji bi omogućio Ministarstvu
finansija da uključi plaćanja po računima u računovodstveni sistem.
Analiza rizika
3. Cjelokupan rizik finansijskog upravljanja za projekat je od veće važnosti u odnosu na mjere za
ublažavanje rizika i uz odgovarajuće dogovrene mjere za ublažavanje rizika preostali rizik
finansijskog upravljanja se rangira kao umjeren. U tabeli nie sumirana je procjena rizika
finansijskog upravljanja i rangiranje rizika za ovaj projekat:
Rizik
1.
Rangi
ranje
rizika
Mjere za ublažavanje rizika
Rangiranje
rizika nakon
mjera za
ublažavanje
rizika
INHERENTI RIZIK
Rizik zemlje. Uošena korupcja u
zemlji je vrlo visoka. Kapacitet
Državne revizorske institucije
(DRI) i interne revizije je još
uviejk relativno nizak.
Treazorski sistem je
modernizovan tokom
prethodnih nekoliko godina ali
ga treba još usavršavati kako bi
se postigli mjerljivi i specifični
rezultati. Interne kontrole nisu
uvijek primjenljive u praksi, što
potvrđuju izvještaji interne i
S
Rizici koji su opisani na lijevoj strani inhibiraju upotrebu
sistema zemlje. Rizik koji se nameže zbog nedovoljnog
kapaciteta Državne revizorske institucije i interne revizije
u okviru Vlade će se ublažiti angažovanjem privatnog
revizora za revidiranje finansijskog izvještaja projekata i
sektora za kontrolu banaka Banke. Zatim robusni sistem
internih kontrola primijeniće se tokom implementacije
projekta kako bi se obezbijedilo korišćenje sredstava za
opredijeljene namjene i obezbjeđivanje sredstava
projekta. Interne kontrole i procedure opredijeljene za
tekuće projekte koje implementira Jedinica za tehničku
podršku se procjenjuju da li su adekvatne za ovaj
projekat takođe. Posebni račun će se otvoriti u poslovnoj
38
M
eksterne revizije. Sektor u
okviru Ministarstva Finansija
koje obavlja nadgledanje
izvještaje o kapitalu(SOE) ima
vrlo slab kapacitet (1 osoba
zaposlena).
Rizik na nivou preduzeća.
Jedinica za tehničku podršku
će pomoći preduzećima u
upravljanju finansijama. Oni
imaju osnovno iskustvo i znanja
o procedurama Banke. Jedinica
za tehničku podršku pomagaće
nekolicini
projekata
koje
finansira Banka I primarni rizik
se odnosi na to da se može
desiti da Jedinica za tehničku
podršku preuzme više posla
nego što može da podnese.
Rizik na nivou projekta. Dva
subjekta su zadužena za
cjelokupnu implementaciju
projekta i Jedinica za tehničku
podršku sa povjerilačkim
odgovornostima. Dakle treba
preduzeti odgovarajuće mjere
koje će obezbijediti da
komunikacija među različitim
jedinicama bude efikasna.
Cjelokupan inherentni rizik
2.
banci koja Banci odgovara. Računovodstveni sistem
Stand alone će se koristiti za računovodstvo za projekat i
za finansijsko izvještavanje.
M
Sistem finansijskog menadžmenta Banke će detaljno
pratiti aspect upravljanja finansijama u implementaciji I
srodnim aktivnostima ove funkcije. Pogledajte dio pod
nazivom “zapošljavanje osoblja” u tekstu niže.
M
S
Adekvatne procedure koje jasno razlikuju linije
odgovornosti i komunikaciju između različitih entiteta su
izrađenje ra potrebe implementacije projekta.
M
S
M
RIZIK KONTROLE
1. Budžetiranje i planiranje.
M
Nisu potrebne nikakve dodatne mjere za ublažavanje.
Planiranje i budžetiranje za prethodne/tekuće projekte
Svjetske banke koje implementira Jedinica za tehničku
podršku su se pokazale adekvatnima. Ovaj rizik se
dodatno smanjuje obezbjeđivanjem adekvatnog softvera.
M
2. Računovodstvo.
S
Dobavljanje i instaliranje FMS.sys će unaprijediti
pouzdanost računovodstvenih informacija i ublažiće rizik
od izostavljanja, greške ili netačnosti u računovodstvu
projekta i izvještavanju. Softver omogćava pouzdane
računovodstvene informacije i automatizovan je do
značajnog nivoa.
M
3. Interne kontrole. Sistem
internih kontrola u okviru
javnog sektora u Crnoj Gori je
relativno slab i ne obezbjeđuje
dovoljna
uvjeravanja
o
korišćenju
sredstava
za
opredijeljene namjene.
S
M
4. Tokovi sredstava.
M
5. Finansijsko izvještavanje.
S
Zdrav sistem internih kontrola će se primjenjivati tokom
implementacije projekta kako bi se obezbijedilo
korišćenje sredstava za određene namjene i
obezbjeđivanje/čuvanje sredstava projekta. Interne
kontrole i procedure koje su uspostavljene za tekuće
projekte a koje primjenjuje Jedinica za tehničku podršku
se procjenjuju da se vidi da li su adekvatne za ovaj
projekat.
Posebni račun će se otvoriti u poslovnoj banci koju
Banka smatra prihvatljivom.
Dobavljanje i instaliranje FMS.sys će unaprijediti
pouzdanost računovodstvenih informacija i ublažiće rizik
od izostavljanja, greške ili netačnosti u računovodstvu
39
L
M
projekta i izvještavanju. Softver omogćava pouzdane
računovodstvene informacije i automatizovan je do
značajnog nivoa.
6. Revizija.
7. Zapošljavanje osoblja..
Imajući u vidu činjenicu da je
predviđeno da u bliskoj
budućnosti Jedinica za tehničku
podršku bude zadužena za
implementaciju 6 do 7
projekata, treba pažljivo pratiti i
analizirati da li su stvorena
potencijalna mimoilaženja
između kvantiteta posla i
kapaciteta jedinice kako bi se
preduzele adekvatne aktivnosti
da bi se približili opseg posla i
kapacitet.
Cjelokupni rizik kontrole
CJELOPKUPNI RIZIK
FINANSIJSKOG
UPRAVLJANJA
S
S
Privatna revizorska kuća koju Banka prihvata na osnovu
nalaza revizorske kuće će sprovoditi reviziju projekta.
Sistem finansisjkog upravljanja Banke će pažljivo pratiti
aspekt upravljanja finansijama vezan za implementaciju i
srodne aktivnosti ove funkcije.
Ukoliko bude potrebno uradiće se akcioni plan sa jasnim
informacijama o tome šta predstavlja razmimoilaženje
izmežu kapaciteta Jedinice za tehničku podršku i obima
njenih poslova i koje korake treba preduzeti da bi se
smanjio rizik koji nastaje zbog takvog disbalansa.
M
M
S
L
S
L
Prednosti.
4. Jedinica za tehničku podršku ima kvalifikovano i iskusno osoblje, što je važan pokretač
uspješne implementacije. Zatim, osoblje ima osnovno prethodno iskustvo u implementaciji
projekata koje je podržavala Svjetska Banka, koji su dobijeni tokom implementacije tri trenutno
aktivna projekta. Projekat ima prilično jednostavan tok sredstava i plaćanja, kao i računovodstva i
izvještavanja.
Nedostaci.
5. Bez podrivanja nedostataka koji proistuču iz iskustva Jedinice za tehničku podršku i njihovog
prethodnog iskustva, treba pratiti i analizirati potencijalni rizik preangažovanosti kapaciteta
Jedinice. Jedinica za tehničku podršku je već nadležna za povjerilačku oblast implementacije tri
projekta, i proširenje njihvog djelokruga rada sa novim projektom može zahtijevati izgradnju
kapaciteta Jedinice za tehničku podršku kroz proširenje rukovodeće trukture sa iskusnim i
kvalifikovanim profesionalcima. I pored toga što se mora imati na umu ova potencijalna prijetnja,
ostaje zaključak da razloga za dodjeljivanje povjerilačkih odgovornosti Jedinci za tehničku podršku
ima više nego razloga protiv. Prethodno dogovoreni akcioni plan se implementira jer je dobavljen
softver koji je potreban za ralunovodstvo projekta I potpuno je funkcionalan. Dva entiteta su
zadužena za implementaciju cjelokupnog projekta I Jedinica za tehniče usluge za povjerilačke
odgovornosit te stoga terba preduzeti adekvatne mjere da se osigura da komunikacija između
jedinica bude efikasna.
Tijelo koje vrši implementaciju.
6. Uprava za nekretnine, sektor koji podnosi izvještaje Minsitarstvu finansija i Ministarstvu za
ekonomski razvoj, snosiće cjelokupnu odgovornost za implementaciju Projekta, dok će Jedinica za
40
tehničku podršku o okviru Vlade Crne Gore biti zadužena za povjerilačke aspekte implementacije
projekra, to jeste upravljanje finansijama i nabavke. Jedinica za tehničku podršku je već
ustanovljena i funkcioniše. Ona je zadužena za povjerilačke aspekte tri tekuća projekta u Crnoj
Gori. Jednica zapošljava kvalifikovano i iskusno ososblje sa iskustvom u implementaciji projekata
koje je pdoržavala Svjetska banka u svim funkcijama, uključujući upravljanje finansijama. Rad
Jedinice za tehničku podršku tokom implementacije tekućih projekata je u cjelini bila
zadovoljavajuća.
Planiranje i budžetiranje.
7. Planiranje i budžetiranje za prethodne /tekuće projekte Svjetske banke koje implementira
Jedinica za tehničku podršku pokazali su se adekvatnim. Nedavna nabavka prihvatljivog
računovodstvenog softvera olakšaće dalje planiranje i budžetiranje, i u određenim analizama i
upoređenjima budžetiranih i konkretnih cifara. Uprava za nekretnine i Ministarstvo za ekonomski
razvoj igraće važnu ulogu u procesu planiranja i budžetiranja, te je stoga dobra komunikacija
između tih entiteta i Jedinice za tehničke usluge jedan of veoma važnih faktora.
8. Važno je da ima dovoljno kapaciteta za planiranje i budžetiranje kako bi se moglo upravljati
sredstvima Projekta na optimalan način sa aspekata izdvajanja sredstava, likvidnosti i cjelokupnog
rada. Neslaganje između aktuelnih i budžetiranih brojki treba redovno pratiti, na adekvatan način
analizirati i treba preduzeti korektivne radnje. Činjenica da Jedinica za tehničku podršku ima
prethodna iskustva u ovoj oblasti sa tri aktivna projekta predstavlja čvrst osnov za kvalitettno
pokretanje i budžetiranje za Projekat. Međutim, Uprava za nekertnine i Ministarstvo za ekonomski
razvoj će takođe igrati važnu ulogu u ovom procesu, tako da je dobra komunikacija između Uprave
za nekretnine i Ministarstva za ekonomski razvoj i Jedinice za tehničku podršku jedan od važnih
faktora. Upotreba pouzdanih i operativnih softvera će dalje olakšavati planiranje i budžetiranje i u
konkretnim analizama i upoređenju budžeta i konkretnih brojki.
Računovodstvo.
Osoblje
9. Sektor upravljanja finansijama u Jedinici za tehničku podršku sastoji se od iskusnog i
kvalifikovanog osoblja. Finansijski ekspert za upravljanje finansijsama već obavlja istu ulogu u tri
akivna projekta i stekao je osnovno iskustvo radeći u programima koje podržavala Svjetska banka.
Druge funkcije unutar Jedinice za tehničku podršku takođe imaju adekvatno osoblje. Međutim,
širenje portfolija pod implementacijom Jedinice za tehničku podršku može zahtijevati izgradnju
kapaciteta Jedinice za tehničku podršku povećanjem rukovodeće strukture sa iskusniom i
kvalifikovanim profesionalcima. Potreba za jačanjem kapaciteta Jedinice za tehničku podršku i njen
intenzitet će se procjenjivati tokom ocjenjivanja.
10. Opterećenje poslom Jedinice za tehničke usluge će se pomno pratiti kako bismo bili sigurni da
jedinica ima kapaciteta da implementira povjerilačke odgovornosti I prilikom preuzimanja novih
dodatnih odgovornosti za druge projekte koje finansira Banka. U zavisnosti od budućeg napretka u
reformi Trezora, jedna od mogućnosti koja se može razmatrati u slučaju da dođe do diskrepance u
kapacitetima bial bi d ase napusti poseban računovodstveni sistem za projekte i da se da se prebaci
težište i oslanajnje na trezorssko računovodstvo i izvještavanje dopunjeno objedinjavanjem
finansijskih izvještaja u odgovarajući dogovoreni oblik korišćenjem Excel programa. Ovo bi za
rezultat imalo veliku uštedu vremena i predstavljalo bi jedan od načina da se prevaziđe problem
kapaciteta.
41
11. Projektni zadatak za osoblje koje upravlja finansijama, sa detaljnim opisima dužnosti, biće
pripremljen i dostavljen uz Zapisnik pregovora. Tijelo za impelmentaciju odgovorno je za načine
upravljanja finansijama ovog Projekta i njegov računovođa će obezbijediti dodatnu ekspertizu i
vrijeme koje se je potrebno za posebne procedure Svjetske banke za računovodstvo, izvještavanje,
plaćanja i prema potrebi procedure nabavke.
Informacioni sistemi
12. Jedinica za tehničku podršku je dobavila i instalirala FMS.sys računovodstveni softver koji će
se koristiti za računovodstvo projekta za tekuće aktivnosti. Softver je prihvatljiv za banku i isti
računovodstveni sistem će se koristiti i za ovaj Projekat. Ovaj softver obezbjeđuje pouzdane
računovodstvene informacije i prilično je automatizovan. Upravljanje informacionim sistemom
(management information system) koji je izrađen radi implementacije tekućih projekata je
procijenjen kao adekvatan za implementaciju ovog projekta i biće unaprijeđen pribavljanjem
FMS.sys softvera zbog potreba različitih izvještaja za menadžment koje sistem generiše.
Računovodstvene politike i procedure
13. Računovodstvene knjige i evidencija u vezi sa blagajnom (gotovinom) se čuvaju uz dodatne
informacije o potpisanim ugovorima. Finansijskih izvještaji za Projekat će se iskazivati u EURO.
Računovodstvene politike i procedure koje se trenutno koriste za projekte u koje je Jedinica za
tehničku pdoršku uključena služiće kao osnov za novi Projekat.
14. Dodatne računovodstvene politke koje će se primjenjivati za Projekat će obuhvatati sljedeće
glavne pretpostavke:
-
Računovodstvo blagajne kao osnov za evidenciju transakcija;
Izvještavanje treba vršiti u EURO (izvještajna valuta);
Konsolidovano međunarodno finansijsko izvještavanje treba pripremati za sredstva svih
donatora i za sve komponente;
Sredstva druge ugovorne strane treba da budu prikazana u finansijskijm izvještajima.
-
Interne kontrole.
15. Adekvatni sistem internih kontrola je uspostavljen u okviru Jedinice za tehničke usluge za
projekte koji se implementiraju i oni će se takođe primjenjivati i u ovom projektu. Definisane
kontrole i procedure koji se primjenjuju u praksi verifikovali su susupervizija banke za upravljanej
finansijama i godišnja revizija koju su sprovodile privatne revizorske kompanije. Revizori iznose
jasna revizorska mišljenja o finansijskim izvještajima tekućih projekata. Adekvatnost prethodno
pomenutih kontrola i procedura za novi Projekat će se procjenjivati tokom ocjenjivanja i ako je
potrebno kontrole i procedure će se kreirati prema nacrtu Projekta.
16. Generalno gledano, ključne interne kontrole koje treba da se primijene za Projekat uključuju:
-
Adekvatne autorizacije i odobrenja;
Raspodjelu dužnosti;
Različite osobe koje su odgovorne za različite faze transakcija;
Usaglašavanje evidentiranih i konkertnog salda kao i usalašavanja sa trećim stranama treba
redovno obavljati;
Kompletna originalna dokumentacija treba da postoji kao podrška transakcijama Projekta.
42
17. Uprava za nekretnine i Ministarstvo za ekonomski razvoj objavljuju tendere i potpisnici su
ugovora. Nakon što dobiju fakturu, ona se prosljeđuje na verifikaciju tehničkom osoblju
(koordinator projekta) ili drugim insitucijama koje su relevantne za to da provjere kvalitet i
kvantitet isporuke koju pokriva ta faktura. Nezavisni konsultanti takođe mogu biti ovlašćeni da
obavljaju verifikaciju tih dobara, usluga ili poslova koji su isporuleni tj obavljeni, do određenog
nivoa, prije nego što se obavi plaćanje.
18. Nakon što je tehničko osoblje odobrilo fakturu u smislu kvaliteta i kvantiteta posla/usluge,
fakturu zavodi Arhiva Jedinice za tehničke usluge. Fakturu onda ponovo razmatra računovođa
projekta koji zavodi fakturu u jednostavni registar sa imenom dobavljača, iznosom i datumom
plaćanja. On provjerava fakturu, obračunati iznos na fakturi, i nalazi adekvatan budžet iz koga će
se izvršiti plaćanje (broj ugovora, broj stavke i programa (komponenta). Računovođa treba da
napiše računovodstvene kodove na fakturi. Nakon što napiše svoje inicijale faktura se prosljeđuje
osoblju projekta zaduženog za nabavke. Osoblje za nabavke proovjerava fakturu i upoređuje da li
ima odgovarajuće brojeve ugovora, i ako je potrebno uz nju prilaže i kopiju stava iz ugovora na
kome je faktura bazirana i potpisuje.
19. Sva relevantna dokumentacije treba da se priloži uz fakturu kako bi direktor Projekta mogao da
provjeri da li su sve potrebne provjere već obavljene. Na kraju faktura odlazi opet računovođi
projekta. Potvrda o potvrđenoj fakturi se zavodi u prethodno pomenutom registru i time se
obezbjeđuje da se plaćanje obavi prema utvrđenim uslovima plaćanja. Nalog za plaćanje i faktura sa
svim odobrenjima i potpisima se daju na plaćanje.
20. Jedinica za tehničku podršku dobija izvode Banke svakog dana i izvještaje Trezora po redovnoj
dinamici. Na osnovu izvoda Banke / izvještaja Trezora finansijski stručnjak Jedinice za tehničke
usluge će evidentirati izvršena plaćanja i obavljati potrebna usaglašavanja stanja. Jedinica za
tehničku podršku će pripremiti trenutne nerevidirane finansijske izvještaje koji su prethodno
pomenuti kvartalno u dogovorenom formatu i dostaviće izvještaje Banci i za te izvještaje
Finansijski specijalista Jedinice za tehničke usluge će biti odgovoran.
Izvještavanje i monitoring.
21. Privrenemo nerevidirani finansijski izvještaji (MFI) orjentisani na upravljanje Projektom će se
koristiti za praćenje i supreviziju Projekta. Format MFI će se dogovoriti tokom pregovora i biće
dostavjen uz Zapisnik pregovora. Jedinica za tehičku pdoršku će podnositi izvještaje usklađene sa
MFI za svaki kalendarski kvartal tokom trajanja Projekta. Oni će se dostavljati 45 dana nakon isteka
svakog kvartala. MFI će sadržati sljedeće izvještaje predstavljene u dogovorenom formatu:
-
Iskazi o izvorima i korisnicima sredstava;
Korićenje sredstava po aktivnostima;
Izvod sa posebnog računa;
Jedinica ishoda prema aktivnosti;
Tekstualni prilozi uz izvještaje.
22. Računovodstvo za Projekat zasnovano je na blagajni (gotovini) uz dodatne informacije koje se
daju uz komentare o potpisanim ugovorima.
Eksterna revizija.
23. Finansijski izvještaji Projekta će revidirati, u skladu sa projektnim zadatkom prihvatljivim za
Banku, privatne revizorske kompanije prihvatljive za Banku, i revizorski izvještaj će se predati
43
banci najmanje šest mjeseci nakon isteka perioda revizije. Godišnji troškovi revizije Projekta
pokriće sredstva Projekta. Finansijski izvještaji Projekta se pripremaju na osnovu blagajne.
Revizija treba da se sprovode u skladu sa međunarodnim računovodstvenim standardima.
24. Sljedeća tabela identifikuje revizorske izvještaje koje će agencija koja implementira Projekat
morati da preda zajedno sa naznačenim datumom podnošenja izvještaja.
Izvještaj reizije
Finansijski izvještaj entiteta
Finansijki izvještaj Projekta (PFS), uključujući izvještaj o
kapitalu (SOE) i posebni/namjenski račun. Finansijski
izvještaji projekta (PFS) uključuju izvore i korišćenje
sredsatva po kategoriji, po komponentama i po finansijskim
izvještajima; izvještaje o kapitalu (SOE), izvode sa
posebnih računa, priloge uz finansijske izvještaje, iskaze o
usklađivanjima
Datum podnošenja izvjšetaja
Na
U roku od šest mjeseci od kraja svake
fiskalne godine i prilikom zatvaranja
Projekta
25. Neće biti oslanjanja na revizije koje obavi Državna revizorska institucija, jer je procijenjeno da,
iako se prilično brzo razvija, instituciji nedostaje dovoljno kapaciteta zbog postojećeg jaza između
ljudskih resursa u okviru institucije i širokog opsega rada kao i potrebe za daljim unaprjeđenjem
vještina.
Tokovi sredstava i načini plaćanja.
26. Sredstva Projekta će ići od: (i) Banke - ili što je prednost, kroz posebni račun koji će se otvoriti
kod komercijalne banke, koju Banka prihvata, na kome će se sredstva obnavlajti nakon plaćanaj
zbog transakcije i kojim će se rukovoditi kao što je opisano u tekstu niže vezanom za načine
plaćanja, ili putem direktnih plaćanja na osnovu zahtjeva za povlačenjem sredstava radi direktnog
plaćanja; ili (ii) od Vlade Crne Gore.
27. Jedinica za tehničku podršku će administrirati posebnim računom. Jedinica za tehničku podršku
će pripremiti naloge za povlačenje sredstava radi obnavljanja sredstava na posebnom računu koji
treba da bude potpisan od strane ovlašćenih potpisnika i uključivaće vladinog funkcionera koji je u
rangu pomoćnika ministra. Plaćanja sa posebnog računa se vrše putem naloga za plaćanje. Nakon
što su primijene sve procedure koje se tiču redosljeda dokumenata, verifikacije i autorizacije
opisane u dijelu koji se tiče internih kontrola, platne naloge koje potpisuju ovlašćeni potpisnici se
dostavljaju na plaćanje sa posebnog računa ili na plaćanje iz budžeta (doprinosi Vlade) u skladu sa
poželjnim procentom finansiranja. U slučaju direktnog plaćanja, prijavni formular za takav način
plaćanja se podnosi banci sa istim ovlašćenim potpisnicima kao što je navedeno u tekstu gore.
28. Gornja granica posebnog računa će se difinisati u pismu o načinu plaćanja. Dokumentacija koja
se tiče obnavljanja sredstava na računu pratiće standardnu proceduru Banke kao što je opisano u
Priručniku za plaćanja. Mjesečni bankovni izvodi iz posebnog računa, koji su usklađeni, treba da
prate sve zahtjeve za obnavljanje sredstava na računu.
Plan supervizije.
29. Tokom implementacije Projekta, Banka će kontrolisati aranžmane za upravljanje finansijama
Banke, na dva glavna načina: (i) revidiranjem privremeno nerevidiranih finansijskih izvještaja
Projekta za svaki kalendarski kvartal, kao i godišnje finansijske izvještaje Projekta i entiteta koji su
prošli reviziju kao i pismo revizora menadžmentu; i (ii) sprovođenjem on-sajt kontrole,
revidiranjem aranžmana za upravljanje finansijama i načinima plaćanja po Projektu kako bi se
provjerilo da li postoji usaglašenost sa minimumom zahtjeva koje Banka postavlja. On-sajt
44
kontrola uklučuje monitoring dogovorenih aktivnosti, revidiranje nasumice izabranih transakcija,
revidiranje inetrnih kontrola i drugih posebnih aktivnosti suprevizije. Superviziju može da sprovodi
specijalista za upravljanje finansijama koga ovlasti Banka.
Prilog 8: Sistem nabavke
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja.
A. Opšte infromacije
Nabavke za predloženi Projekat će se sprovoditi u skladu sa „Smjernicama: Nabavke po kreditima
IBRD i IDA“ – dokumenta Svjetske banke koji je kreiran u maju 2004.g., revidiran u oktobru
2006.g.; i prema dokumentu „Smjernice: Odabir i angažovanje konsultanata od strane korisnika
kredita Svjetske banke“ od maja 2004.g., revidiranog u oktobru 2006.g. i prema odredbama koje
propisuje pravni sporazum. Različite stavke po kategorijama različitih rashoda opisani su u daljem
tekstu. Za svaki ugovor koji teba da se finansira iz kredita, različiti metodi nabavke ili metodi
odabira konsultanta, potreba za prethodnom kvalifikacijom, predračun, potrebni elementi pred samo
revidiranje i vremenski okvir definišu se između korisnika kredita i Banke, u Planu nabavke. Plan
nabavke će se ažurirati najmanje jednom godišnje ili onako kako je potrebno da bi se odražavale
potrebe implementacije Projekta kao i poboljšanja u institucionalnim kapacitetima.
Plan opštih nabavki (GPN) će se objaviti u septembru 2008.g. gdje dio koji se odnosi na Razvoj
poslovanja gdje se navodi koju robu, konsultantske usluge treba obezbijediti i pozivaju se
zainteresovani poželjni dobavljači i konsultanati da izraze interesovanje i da zatraže bilo kakve
potrebne informacije od korisnika kredita. Planovi posebnih nabavki (SPN) će se objaviti u on-line
izdanju Razvoja poslovanja za sve potpisnice ugovora međunarodnih tendera (ICB) i u štampanom
izdanju po izboru korisnika kredita. Za robu koja treba da se nabavi putem međunarodnog tendera,
objaviće se pojedinačne mogućnosti za nadmetanje u glavnim lokalnim novinama istog (ili u roku
od 5) dana od dana objavljivanja u on-line izdanju. Lokalni oglasi će biti na engleskom jeziku i
ukoliko to korisnik kredita želi i na lokalnom jeziku. Za konsultantske ugovore preko US $200.000
Planovi posebnih anbavki/Zahtjev za izražavanje interesa će se objaviti u on-line izdanju Razvoja
poslovanja i u najmanje jednim glavnim nacionalnim novinama visokog tiraža (na nacionalnom i
enleskom jeziku). Državni službenici su pogodni da budu angažovani kao individualni konsultanti
ili članovi tima, gdje se finansiranje obavlja putem kredita, samo ako su na neplaćenom odsustvu i
da nisu radili ni za jednu instituciju koja je korisnik neposredno prije uzimanja neplaćenog
odsustva.
Nabavka robe: Roba koja se pribavlja po ovom Projektu će uglavnom biti informaciona
tehnologija, što podrazumijeva direktnu nabavku hardvera i softvera, kao i kreiranje i izradu novih
sistema. Uz glavnu IT opremu, nabavljaće se i druga periferna oprema. Ostala roba može da
obuhvata namještaj, sitniju opremu (uključujući kancelarijsku opremu), komunikacionu opremu,
vozila, materijal za obuku i štampanje. Sva nabavka imovine će se obavljati preko standardne
tenderks edokumentacije (SBD) Banke za sve međunarodne tendere kako je dogovoreno sa
Bankom. Standardna dokumenta za nadmetanje za nabavku informacionih sistema će se koristiti za
nabavke za svu IT opremu čija cijena može da se kreće preko US$100,000 po ugovoru. Nabavka i
instalacija informacionih sistema – koristiće se dokument o jednom nadmetanju (Single Stage
Bidding). Glavni ugovori za IT će takođe uključiti pružanje pojedinačnih usluga kao što su
instaliranje, davanje uputstava i obuka korisnika u vezi sa njihovim korišćenjem i održavanjem.
Tamo gdje je to adekvatno, veliki broj IT opreme koja se nabavlja u direktnoj prodaji, biće
nabavljana standatdne tenderske dokumentacije za usaglašenu robu (Harmoniyed Goods SBD).
Zatim, uzorci za dokumente za nabavku i formulari koji su napravljeni u ECA Regionu za nabavke
male vrijednsoti će se adaptirati tako da odgovaraju potrebama Projekta za nabavkom. Sva roba će
biti grupisana do odgovarajućeg stepena koliko je to moguće da se podstakne konkurentsko
nadmetanje. Treba slijediti sljedeće metode nabavke:
45
(i)
Međunaradoni tenderi (ICB). Kompjuterska oprema i softveri po svim komponentama
Projekta za ugovore preko US$100.000 po svakom ugovoru će se nabavljati putem
međunardonog tendera. Ovo uključuje: sve glavne IT stavke, srodnu tehnologiju i IT
poboljšanja prema svim komponentama, što će obuhvatiti i sistem razvoja, i nabavka
potrepština u redovnoj prodaji će biti obavljana korišćenjem procedura međunarodnog
konkurentskog nademtanja u skladu sa Smjerniciama o nabavci Banke. Tenderska
dokumentacija bi se pripremila uz korišćenje standardne tenderske dokumentacije Banke
(SBD) za Nabavku robe datirane na maj 2007.g., ili ukoliko se smatra adekvatnom, putem
usaglašene verzije. Nabavka velikih vrijednosti IT sistema uključujući izradu softvera će se
sprovoditi kroz specijalozovanu standardnu tendersku dokumentaciju za informacione
sisteme sa jednim krugom nadmetanja;
(ii)
Procedura trgovanja (SH) će se koristiti za već gotovu robu u redovnoj prodaji, materijal za
obuku i objavljivanje i za manje količine kompjutera, softvera i drugog sitnijeg materijala
propisanog Projektom. Sve stavke bi imale standardne specifikacije, sa procijenjenom
cijenom od manje of US$100.000 za svaki ugovor. Ova procedura će biti zasnovana na
pribavljanju i upoređivanju ponuda cijena od najmanje tri dobavljača iz najmanje dvije
različite zemlje u skladu sa stavom 3.5 Smjernica za nabavke. Regionalni uzorak formata za
trgovanje „Poziv na navod” (Invitation to Quote) će se koristiti.
(iii)
Direktno sklapanje ugovora. Kada se određena roba može nabaviti samo od određenih
dobavljača ili u slučaju kada kompatibilnost sa postojećom opremom tako zahtijeva, roba se
može nabaviti posredstvom direktnog ugovaranja (jedan izvor) uz prethodno odobrenje od
Banke (u saglasnosti sa stavom 3.6 Smjernica o nabavkama).
Dobijanje radova: Radovi dobijeni po ovom Projektu bi uključivali: građevinske radove za
kancelarije Uprave za nekretnine koje treba renovirati i/ili izgradnju novih, što će se odabrati prema
onima u najvećoj potrebi.
Do određenog stepena koji je potreban, ugovori za ove radove će se grupisati u tenderske pakete za
koje se procjenjuje da koštaju više os US$ 1.000.000,00 svaki i koji će se obezbjeđivati prema
procedurama međunarodnih tendera (ICB), koristeći relevantnu standardnu tendersku
dokumentaciju koju izdaje Banka radi obezbjeđivanja radova. Ugovori za radove koji se ne mogu
grupisati u veće tenderske pakete i koji se procjenjuju na manje od US$ 1.000.000,00 po ugovoru
mogu se pribaviti uz pomoć NCB procedura i tenderske dokumentacije za obezbjeđivanje radova
koji su zadovoljavajući za Banku. 8
Obezbjeđivanje ne-konsultantskih usluga: Ne-konsultantske tehničke usluge kao što su istraživanje
i mapiranje, brojčanost i drugo, ukoliko se ukaže potreba za tim tokom implementacije projekta,
obezbijediće se u skladu sa prethodno navedenim aranžmanima za Obezbjeđivanje radova.
Odabir konsultanata: Konsultantske usluge od firmi i pojedinaca koje su potrebne za projekat
uključivaće tehničku pomoć u učešću entiteta i institucija, razvoj komunikacionih aktivnosti, IT /
IM strategiju, studije, Upravljanje Projektom, QA & QC, kampanju za podizanje nivoa svijsti kod
javnosti, unaprjeđenje pravnog okvira, tehničku pomoć za smanjenje administrativnih barijera i
procjenu regulatornog uticaja itd.
8
NCB će biti izložen sljedećim uslovima: bodovni system evaluacije se neće koristiti; domaće preference se neće
primjenjivati; međunarodni ponuđači neće biti isključeni iz nadmetanja; ni jedna ponuda neće biti odbijena na otvaranju
ponuda. Sve ponude na dan ili prije krajnjeg roka za podnošenje ponuda će se otvoriti i pročitati na javnom otvaranju
ponuda; lokalni ponuđači treba da pokažu spremnost za ahrije od vrijednsoti I mogućnost razumnog pristupa kreditima;
kriterijumi za vrednovanje ponuda biće prethodno dostavljene ponuđaćima; tehničke specifikacije je biti jasno napisane.
Ovi uslovi će se razmatrati na pregovorima I činiće fio finansijskog sporazuma.
46
Kratka lista konsultanata za usluge koje su procijenjene na manje od $100,000 po ugovoru mogu da
se sastoje u potpunosti od nacionanih konsultanata u skladu sa odredbama stava 2.7
Konsultantskih smjernica i uz prethodni pristanak Banke.
Sljedeće procedure nabavke će se koristiti za odabir konsultantskih usluga:
(i) Procedure odabira po osnovu kvaliteta i cijene (QCBS) , kako je opisano u Dijelu II,
stavovi 2.1 do 2.31 Konsultanstskih smjernica će se koristiti ako bude potrebno za
zadatke po svim komponentama Projekta;
(ii) Procedura Odabira najniže cijene (LCS) bi se koristila za odabir revizora da sprovede
reviziju Finansijskog izvještaja Projekta. Kratka lista treba da sadrži samo odabrane
kompanije sa liste poželjnih firmi Banke;
(iii) Odabir prema fiksnom budžetu (FBS) se može koristiti za zadatke vezane za odnose sa
javnošću (PR). U skladu sa stavom 3.5 Konsultantskih smjernica, RFP treba da navede
maksimalni raspoloživi budžet a odabraće se ona firma koja nudi najbolji tehnički
prijedlog u okviru raspoloživog budžeta.
(iv) Odabir zasnovan na konsultanskim kvalifikacijama (CQ) će se koristiti za sklapanje
ugovora sa kompanijama za određene zadatke po svim komponentama Projekta za koje
je procijenjena vrijednost angažovanja da košta manje od US$100.000 po ugovoru. Biće
napravljena kratka lista nakon oglasa u nacionalnoj štampi ili Razvoju poslovanja.
(v) Individualni konsultanti (IC). Mnoge specijalizovane aktivnosti gdje su poterbne specifične
vještine za kratki vremenski period u kratkim intervalima i koje ne bi bile praktične za
spajanje sa zadacima za konsultantske firme opisane gore, najbolje bi funkcionisale
kroz angažovanje pojedinačnih konsultanata (i inostranih i domaćih) da pomažu u
izgradnji kapaciteta i institucionalnom jačanju u okviru svih komponenti Projekta i da
pomognu Jedinici za kooridnaciju projekta (PCU) u različitim zadacima. Odabir
pojedinačnih konsultanata će se sprovoditi u skladu sa Dijelom V Konsultantskih
smjernica. Pojedinci će biti odabrani na osnovu njihovih kvalifikacija za angažovanje na
osnovu njihovih biografija koje se dostavljaju u skladu sa zahtjevima javnog oglasa
objavljenog u nacionalnoj štampi ili Razvoju poslovanja.
(vi) Sami izvor (SS). Konsultanti mogu da se unajmljuju prema ugovorima jednog izvora uz
prethodno odobrenje Banke u skladu sa stavovima 3.9 do 3.13 Konsultanstskih
smjernica i u skladu sa dogovorenim Planom nabavki.
Aktivnosti obuke: Obuka je integralni element cilja izgradnje kapaciteta Projekta. Kredit će
finansirati programe obuke, uključujući radionice, studijske posjete i lokalne treninge. Takvi
programi obuke mogu da se uključe u veće ugovore tehničke pomoći (TA) sa firmama da se smanji
administrativni teret koji nosi Jedincia za tehničku podršku (TSU). Jedinica za koordinaciju
projekta (PCU) bila bi odgovrna za administraciju ograničenog broja lokalnih radionica
(uključujući pokretanje Projekta, srednjoročne i završne radionice) i ograničen broj studijskih
posjeta za korisnika. Troškovi vezani za takve aktivnosti obuke uključuju: (a) za lokalne obuke i
radionice – dnevnice za učesnike da pokriju troškove transporta, smještaja i ishrane; organizacioni
troškovi (kancelarijski materijal, izručci, materijali za obuku, kafe pauze); (b) za međunarodne
studijske posjete – međunarodne putne i troškove viza, dnevnice (smještaj i ishranu) i rashode
vezane za kurseve (fiksna cijena kursa ili troškovi učešća).
Od Jedinice za koordinaciju projekta (PCU) se očekuje da pripremi i da se složi oko plana obuke sa
Bankom svake godine. Ovaj Plan će definisati dogovorene procedure koje će se koristiti za
obezbjeđivanje različitih usluga obuke. Predviđeni budžet, lista učesnika i radna verzija dnevnog
reda za svaku obuku biće izložena Banci na razmatranje, mađutim, ovo se može uraditi i kroz
godišnji plan. O stavkama rashoda za aktivnosti obuke, uključujući studijske posjete, se izvještava
47
prema SOE. Status plana obuke bio bi uključen kao dio kvartalnog izvještaja o napretku i bio bi
ažuriran i/ili modifikovan što se mogu međusobno gogovoriti jedinice za kooridnaciju i Banka.
Operativni troškovi: Povećani operativni troškovi koje snose Jedinica za tehničku podršku i
Jedinica za koordinaciju Projekta za transport, lokalna putovanja, hranu i piće, i kancelarijske
potrebe bili bi finansirani kreditom tokom trajanja Projekta. Zatim, periodični troškovi vezani za
rad i održavanje opreme prema Projektu za Jedinicu za tehničku podršku i Jedninicu za
koordinaciju Projekta, uključujući dnevne operativne troškove za kancelarijsku opremu i
održavanje, hranu i piće, će se takođe finansirati kroz kredit.
B. Procjena kapaciteta agencije da implementira proces nabavki
Javne nabavke u zemlji su regulisane novim Zakonom o javnim nabavkama (ZJN) koji je donešen u
julu 2006.g. koji je zamijenio Zakon o javnim nabavkama iz 2001.g. Novi Zakon usaglašava
crnogorski zakon sa direktivama EU vezane za javne nabavke i predviđa stvaranje dva posebna
entiteta za javne nabavke: (i) Direkciaj za javne nabavke je nadležna za administrativne funkcije
javnih nabavki i, (ii) Komisija za javne nabavke koja će i dalje nastaviti da se bavi pritužbama.
Međutim, obje agencije će imati potrebu da adekvatnim osobljem, izgradnjom kapaciteta i jačanjem
svoje institucionalne infrastrukture kako bi se unaprijedioli kapaciteti Vlade u smislu obavljanja
javnih nabavki.
Krajem 2006.g. osoblje Banke je obavilo reviziju povjerilačkih aranžmana u zemlji tako što je
snimilo zakonodavni okvir, institucionalne kapacitete, prakse u nabavkama i rizike korupcije.
Izvještaj je sadržao niz preporuka koje su kreirane sa ciljem da se ojača okruženje za javne nabavke
/ kapaciteti u zemlji9, uključujuići i dopunske zakonske propise, unaprjeđenje procedura i prakse
javnih nabavki, kao i izgradnju kapaciteta.
Ministarstvo i Uprava za nekretnine zapošljavaju stručnjake iz različitih oblasti koji su spremni da
pripreme različite tehničke specifikacije. Takođe će se angažovati konsultanti iz različitih oblasti
ukoliko je potrebno da se podrže ili izgrade kapaciteti Klijenata.
Implementacija procjene rizika agencije.
Agencije implementatori bile bi odgovorne za implementaciju Projekta i njihovih relevantnih
komponenti kao što je opisano u Prilogu 6.
Jedinica za tehničku podršku je uspostavljena u okviru Ministarstva finansija za podršku
implementacije projekata koje finansira Svjetska banka. Jedinica za tehničku podršku je odgovorna
za sljedeće funkcije: (i) nabavke; (ii) finansijski menadžment; i (iii) aranžmane plaćanja i revizije.
Jedinica za tehničku podršku će obezbijediti ove usluge agencijama koje su implementatori kroz
ugovor o uslugama. Jedinica za tehničku podršku u okviru Vlade Crne Gore smještena je u zgradi
Vlade Crne Gore. Jedinica za tehničku podršku ima relevantno prethodno iskustvo u nabavkama po
projektima koje finansira Svjetska banka u Crnoj Gori i uspostavila je zadovoljavajuće aranžmane
za nabavku za tekući Projekat.
Na osnovu relevantnog prethodnog iskustva Jedinica za tehničku podršku u nabavkama po
Projektu finasiranom od strane Svjetske banke i na osnovu saznanja za sprovođenjem i
9
Glavne preporuke su : (i) o dodatnim propisima, (ii) pravila i procedure, (iii) standardna dokumentacija za javno
nadmetanje, (iv) uspostavljanje efektivne internre i eksterne revizije, jačanje odnosa između institucija javnih nabavki
(Direkcija za javne nabavke/ Komisija za javne nabavke) I druge institucije kao što su interna revizija / Državna
revizorska institucija / Upravni sud / Komisija za sprječavanje konflikta interesa / Agencija za anti-korupcijske
inicijative.
48
upravljanjem nabavkama u skladu sa procedurama banke o nabavkama određuje da je cjelokupni
rizik za nabavke prosječan.
Preporučuje se da donja granica nabavke za nabavku robe, ugovori o radu i konsultantski ugovori
budu izrađeni u skladu sa posljednjom ECA regionalnom donjom granicom. Donje granice
revidiranja za Projekat će se odrediti nakon pripremljenog plana nabavke prije pregovora o kreditu.
Uz prethodnu reviziju supervizije koju treba da sprovodi Banka, preporučuje se jedna misija
supervizije godišnje posjeti teren i da sprovede post reviziju aktivnosti nabavke.
Jedinica za tehničku podršku treba da zapošljavas, ali ne nužno samo njih, manadžera Jedinice za
tehničku podršku/ višeg specijalistu za nabavke, višeg finansijskog specijalistu, i jednog asistenta.
Funkcija nabavke će biti popunjena višim službenikom za nabavke koji ima pomoć asistenta.
Ključna pitanja i rizici koji se tiču nabavki po Projektu: Jedinica za tehničku podršku biće
odgovorna za implementaciju do osam projekata finansiranih od strane Svjetske banke, svi na
različitom stupnju implementacije i stoga se predviđa veliki obim aktivnosti vezanih za nabavke.
Jedinica za tehničku podršku će možda morati da unajmi dodatne potpuno kvalifikovane i iskusne
specijaliste za nabavke, ali možda neće moći da to uradi praviovremeno i ovo predstavlja tekuće
otvoreno pitanje.
Tenderske komisije takođe mogu da budu te zbog kojih se odlažu navake jer njihovi članovi nisu
dovoljno obučeni za poslove nabavki. Sljedeće mjere mogu da ublaže ove rizike: (a) obezbjeđivanje
osnovnoe obuke o javnim nabavkama za članove komisije, i (b) upućivanje zahtijeva da
Ministarstvo za ekonomski razvoj i Uprava za nekretnine obezbijede Banci za kvalifikovanim i
iskusnim članovima tenderske komisije i traženje odobrenja za isto. Nadalje od članova tenderske
komisije se može zahtijevati da potpišu potvrdu kojojm se garantuje da će se povući iz bilo kog
procesa javne nabavke ukoliko utvrde da postoji bilo kakav konflikt interesa.
Takođe otvoreno je i pitanje postojanja međusektorskog integrisanog koncepta projekta, koji se tiče
upravljanja i korodinacije između (21) opština, Ministarstva za ekonomski razvoj i Uprave za
nekretnine. Da bi se obezbijedila uspješna implementacija potrebno je da Jedinica za koordinaciju
Projekta ima prokativnu a ne reaktvnu ulogu.
Akcioni plan za izgradnju kapaciteta agencije. Da bi se izgradio i održao snažan kapacitet
upravljanja nabavkama u Jedinci za tehničku podršku, Banka preporučuje sljedeće aktivnosti:
•
Sa ciljem da se ostvari bolje razumijevanje novih nabavki Banke i konsultantskih
smjernica, kao i nove tenderske i dokumentacije za prijedloge, relevantno osoblje uključeno
u proces upravljanja nabavkama treba da pohađa adekvatne treninge koje organizuju
relevantne institucije (npr.: MOR u Torinu), ili banka u regionu.
•
Banka će sprovesti kratku obuku o nabavkama tokom radionice o pokretanju Projekta i
obezbijediće agenciji puni set najskorijih smjernica, tenderske dokumentacije koja se tiče
prijedloga i evaluacije, na CDu i u papirnoj formi.
Ukoliko je potrebno, ova procjena se može ažurirati prije pregovora o kreditu i dodatni koraci za
izgradnju i održavanje procjene kapaciteta biće naznačeni.
Podrška i aspekti kontrole. Jedinica za tehničku podršku
revizorima.
je izložena nezavisnim eksternim
Čuvanje podataka. Osoblje nabavke Jedinice za tehničku podršku imaće odgovornost da čuva
evidenciju o nabavkama. Međutim, svakako treba imati evidenciju o nabavkama i sistem kontrole
kako bi se odgovorilo potrebama Projekta. Svi dokumenti vezani za nabavke će se čuvati u Jedinci
za tehničku podršku koja će imati sistem ovlašćenog ulaska u te dokumente. Trajanje čuvanja
dokumentacije u Jedinici za tehničku pdoršku biće najmanje pet godina. Nakon isteka ovog perioda,
49
sva dokumentacija poslaće se arhivi Vlade Crne Gore. Jedinica za tehničku podoršku će čuvati
kompjuterizovanu bazu podataka za nabavke.
C. Plan nabavki
Zajmoprimac će prilikom ocjenjivanja izraditi plan nabavki za implementaciju Projekta što
obezbjeđuje osnov za metode nabavke. Plan će dogovriti Zajmoprimac i Projektni tim na dan
[datum pregovora] i on će biti dostupan Jedinici za tehničku podršku. On će takođe biti dostupan u
bazi podataka Projekta i eksternom webasjtu banke. Plan nabavki će se ažurirati u dogovoru sa
projektnim timom i to najmanje jednom godišnje ili prema potrebi tako da odražava potrebe
aktuelne implementacije Projekta i poboljšanja u institucionalnim kapacitetima.
D. Učestalost kontrole nabavki
Uz prethodnu reviziju, supervizija koju treba da sprovedu kancelarije Banke, procjena kapaciteta
Agencije implementatora je preporučila jednom u svakih šest mjeseci obavljanje kontrole i posjetu
terenu kako bi se sprovela naknadna revizija aktivnosti nabavke i uključivaće i neformalnu obuku.
Jedinica za tehničku podršku će čuvati kompletne dosijee o nabavkama koje će revidirati
supervizija Banke. Sva dokumentacija vezana za nabavku prije revizije biće pojašnjena od strane
Ovlašćenog osoblja za nabavke (PAS) i relevantnog tehničkog osoblja. Nikakvi paketi van
dozvoljenih revizija od strane RPA se neće uzimati u obzir. Informacije o nabavkama će
evidentirati Jedinica za tehničku podršku i dostaviti Ministarstvu finansija i Banci kao dio
kvartalnih (finansijski mjesečni izvještaji) i godišnjih izvještaja o napretku. Jednostavan sistem
upravljanja informacijama sa modulom nabavki mogao bi biti uspostavljen da pomaže
specijalistima za nabavke Jedinice za tehničku podršku da prate sve informacije o nabavkama.
E. Detalji o aranžmanima nabavki uključujuči i međunarodno nadmetanje
1. Roba, rad i nekonsultantske usluge
(a) Lista ugovornih paketa koju terba nabaviti slijedeći međunarodne tendere (ICB) i direktno
ugovaranje:
(b) Međnarodni tenderi za ugovore za robu i rad/tehničke usluge procijenjene na više od $100,000 /
$1,000,000, po ugovoru i svim direktnim ugovorima biće izloženi prethodnoj reviziji od strane
banke kao i prve dvije procedure trgovanja.
2. Konsultanstke usluge
(a) Lista konsultantskih zadataka sa kratkom listom međunarodnih firmi.
(b) Konsultantske usluge procijenjene na više od $100,000 po ugovoru i jedan izvor za izbor
konsultanata (firmi) za aktivnosti procijenjene na više od $100,000 biće predmet prethodne
revizije Banke, kao i prva dva ugovora za svaki tip iznad maksmalnog.
(c) Kratke liste sastavljene u cjelini od nacionalnih konsultanata: kratke liste konsultanata za usluge
procijenjene na manje od $100,000 podjednako po ugovoru mogu da se sastoje u cjelini od
nacionalnih konsultanata u skladu sa odredbama stava 2.7 Konsultantskih smjernica.
PLAN NABAVKI
I. OPŠTE INFORMACIJE
1.
Dogovoreni datum za plan nabavki
Original
: datum pregovora
50
Revizija:
2.
Datum obavještenja o opštim nabavkama: jul 2008.
II. Roba i rad i ne konsultanstke usluge.
1.
Prethodna revizija donje granice: Odluke o nabavkama predmet su prethodne revizije od
starne Banke kako je i navedeno u Prilogu 1 Smjernica za nabavke :
Metod nabavke
Prethodna revizija
donje granice
Komentari
1.
Međunarodni tender
robu
> $100,000
Sve podložno prethodnoj reviziji
2.
Međunarodni tender za
rad / tehničke usluge
> $1,000,000
Sve izloženo prethodnoj reviziji
3.
Trgovina (roba)
< $100,000
Rva dva ugovora o robi predmet su prethodne
revizije
4.
NCB za rad / tehničke
usluge
< $1,000,000
Prva dva ugovora o radu + dva ugovora o
tehničkim uslugama predmet su prethodne
revizije
5.
Direktno ugovaranje*
-
Svi su repmet prethodne revizije
* svi ugovori predmet potvrde
2.
Pred-kvalifikacija. Ponuđači se prethodno kvalifikuju u skladu sa odredbama stavova 2.9 i
2.10 Smjernica (Nikakve prethodne kvalifikacije nisu pretpostavljene)
3.
Bilo koji drugi aranžmani posebnih nabavki: Nema
III. Odabir konsultanata
1.
Prethona revizija donje granice: odabir odluka koje su predmet prethodne revizije od
starne Banke kako je navedeno u Prilogu 1 Smjernica za odabir i zapošlajvanje
konsultanata:
Metod odabira
Prethodna
revizija donje
granice
Komentari
1.
Konkurentski metodi (Firme) QCBS
> $100,000
Svi podložni prethodnoj reviziji
2.
Konkurentski metodi (Firme) LCS
Any amount
Prvi ugovor podložan prethodnoj
reviziji
3.
Konkurentski metodi (Firme) CQ
> $50,000
Svi podložni prethodnoj reviziji
4.
Konkurentski metodi (Firme) CQ
< $50,000
Prva dva ugovora podložna
perthodnoj reviziji
51
5.
Individualni konsultanti (IC)
> $50,000
Svi podložni prethodnoj reviziji
6.
Individualni konsultanti (IC)
< $50,000
Prva dva ugovora podložna
perthodnoj reviziji
7.
Jedan izvor (Firme i pojedinci)*
-
Svi podložni prethodnoj reviziji
8.
Projektni zadaci za konsultantske
ugovore
Svi
metodi/vrijednosti
Svi podložni prethodnoj reviziji
* svi ugovori su predmet potvrđivanja
2.
Kratka lista koja obuhvata sve nacionalne konsultante: Kratka lista konsultanata za
usluge, procijenjeni troškovi manji od $100,000 podjednako za svaki ugovor može
obuhvatiti sve nacionalne konsultante u skladu sa odredbama stava 2.7 Konsultatnstkih
smjernica .
3.
Bilo kakvi aranžmani posebnog odabira: Nema
4.
Konsultantski zadaci sa metodima odabira i vremenskim rasporedom: vidi niže
IV. Ostalo
1.
Prethodne-post revizije: Svi drugi ugovori ispod prethodne revizije donje granice Banke
predmet su selektivnih prethodnih post-revizija Banke. Periodična prethodna post revizija
Banke će se preduzeti tokom redovnih misija supervizije. Dokumentacija nabavke kao što je
tenderska dokumetacija, ponude, izvještaji evaluacije ponuda i korespondencija vezana za
ponude i ugovore će biti na raspolaganju bivšim ekspertima Banke tokom supervizije ili u
bilo kom drugom trenutku.
2.
Čuvanje podataka: Jedinica za tehničku podršku će čuvati kompletne dokumente za
nabavke koje će pregledati supervizija Banke. Sva dokumentacija vezana za nabavke koja
zahtijeva prethodnu reviziju Banke biće pojašnjena od strane Stručnog osoblja za nabavke
(PAS) i relevantnog tehničkog osoblja. Nikakvi paketi mimo obaveznih revizija donje
granice od strane RPA nisu predviđeni. Informacije o nabavkama će se evidentirati od strane
Jedinice za tehničku podršku i podnosiće se Banci kao dio kvartalnog (finansijsko mjesečno
izvještavanje) i godišnjih izvještaja o napretku. Jednostavan informacioni sistem upravljanja
sa modulom nabavke bio bi uspostavljen da pomogne da specijalisti Jedinice za tehničku
podršku prate sve informacije o nabavkama.
52
Projekat zemljišne administracije i upravljanja – Plan nabavki
B
r.
Stav
ka
Opis
Vrsta
Procije
njeni
trosko
vi u
hiljada
ma
EUR
Komponenta A : Adminsitracija
Svjetska
banka
Vlada
50%
50%
Metod
nabavk
e
Prije /
Poslije
revizij
e
Br.
Paketa
Priprem
anje
dokume
ntacije
Tender
oktobar
2008
februar
2009
februar
2009
februar
2009
decemba
r 2008
april
2009
april
2009
april
2009
septemb
ar 2008
febr.
2009
okt.
2009
maj
2009
juni
2009
novemba
r 2008
apr. 2009
Pod -komponenta A.1: Poboljšaje usluga registracije u Upravi za nekretnine
1
A1.1
Novi objekat za REC/glavne kancelarije/drugo
W
4511
2255
2255
ICB
Prije
Jedan
2
A1.2
Kancelarijski namjestaj i oprema
G
615
308
308
ICB
Prije
Jedan
3
A1.3.
1
A1.3.
2
Stipendije za magistarske studije
TR
624
312
312
NA
NA
NA
Obuke osoblja
TR
207
104
104
CQ
Prije
Više
5958
2979
2979
4
Medjuzbir A1:
Pod-komponenta A.2: Razvoj informacionog sistema
5
A.2.1
IT- Razvoj strategije
CS
183
91
91
QCBS
Prije
Jedan
6
A.2.2
IT- Izrada software-a
G
1136
550
550
Prije
Jedan
7
A.2.3
IT-Hardware & oprema za komunikacije
G
748
350
350
1ST
ICB
ICB
Prije
Jedan
8
A.2.4
CS
205
100
100
QCBS
Prije
Jedan
9
A.2.5
Tehnička pomoć u upravljanju projektom, QA & QC,
PAC za e-services
Obuke i radionice
TR
72
35
35
IC/CQ
Poslije
Više
13
A.2.8
Troškovi komunikacija
CS
500
0
500
NA
2762
1172
1690
Medjuzbir A2:
Pod-komponenta A.3: Obezbjedjivanje osnovnih mapa
53
dec.
2009
juni 2009
nov.
2009
Otvara
nje
ponuda
Dodjel
a
ugovor
a
Završeta
k
ugovora
14
A.3.1
Grafičke stanice i ostalo
G
41
20
20
Sh
Poslije
Više
15
A.3.2
Licence
G
162
81
81
DC
Prije
Više
16
A.3.3
Printer visokog kvaliteta
G
51
25
25
Sh
Poslije
Više
TS
673
337
337
NCB
Prije
Više
927
463
463
6213
3107
3107
ICB
Prije
Više
14830
7165
7665
A.3.4
Istraživački rad za osnovne mape gdje su potrebni
GUPovi i DUP-ovi
Medjuzbir A3:
oktobar
2008
oktobar
2008
oktobar
2008
decemb
ar 2008
decemba
r 2008
decemba
r 2008
decemba
r 2008
februar
2009
januar
2009
mart
2009
Pod-komponenta A.4: Katastar nekretnina
17
A.4.1
Geodetski rad za katastar nekretnina
W
Ukupno komponenta A:
Komponenta B : Poboljšanje planiranja i izdavanja dozvola
Podkomponenta B.1: Poboljšanje procesa planiranja i podrška
Ministarstvu za ekonomski razvoj
19
B.1.1
Priprema standarda za planiranje i priručnika
CS
204
102
100
QCBS
Prije
Jedan
oktobar
2008
decemba
r 2008
21
B.1.2
Osnaživanje Min. Za ekon. razvoj (lokalni konsultanti)
CS
155
78
78
IC
Poslije
Više
22
B.1.3
Poboljšanje zakonskog okvira
CS
102
51
51
CQ
Poslije
Jedan
23
B.1.4
CS
184
92
92
QCBS
Prije
Jedan
decemba
r 2008
decemba
r 2008
decemba
r 2008
24
B.1.5
Razvoj IT strategije, početna studija, zahtjevi za
korisnike, Data Model, tehničke specifikacije za sistem
za menadžment prostornog planiranja i Geoportal za
prostorno planiranje
Razvoj softwera, uključujući standardne licence
oktobar
2008
oktobar
2008
oktobar
2008
G
309
155
155
Prije
Jedan
25
B.1.6
Hardware i druga oprema na centralnom nivou
G
256
128
128
1st
ICB
ICB
Prije
Jedan
26
B.1.7
Komunikaciona infrastruktura na centralnom nivou
G
62
31
31
Sh
Poslije
Jedan
27
B.1.8
Osiguranje kvaliteta / kontrola za razvoj sisteme
CS
155
78
78
IC
Poslije
Više
februar
2009
oktobar
2009
oktobar
2009
oktobar
2009
april
2009
decemba
r 2009
decemba
r 2009
decemba
r 2009
54
28
B.1.9
29
B.1.1
0
B.
1.11
Obuka za centralni nivo - IT, standardi u planiranju,
privatni sektor
Razvoj obrazovanja za oblast planiranja na nivou
Univerziteta
TR
129
65
65
CQ
Prije
Više
CS
104
52
52
IC
Prije
Više
Poboljšanja zakonodavnog okvira/pojednostavljivanje
procesa za izdavanja građevinskih dozvola
Medjuzbir B.1:
CS
165
82
82
IC
Poslije
1825
913
913
TS
2081
1041
1041
CS
311
155
155
ICB/N
CB
QCBS
Pod-komponenta B.2: Poboljšanje planiranja na nivou opština i
završavanje planova
B.2.1 Kompletna izrada prostornih i generalnih urbanističkih
planova
B.2.2 Kampanje za podizanje nivoa svijesti
decemb
ar 2009
oktobar
2008
Januar
2009
decemba
r 2008
Više
oktobar
2008
decemba
r 2008
Prije
Više
Prije
Jedan
februar
2009
decemb
ar 2009
oktobar
2009
oktobar
2009
oktobar
2009
april
2009
januar
2009
decemba
r 2009
decemba
r 2009
decemba
r 2009
oktobar
2009
decemb
ar 2009
oktobar
2009
decemba
r 2009
januar
2010
decemba
r 2009
oktobar
2008
decemba
r 2008
okt.
2008
novemba
r 2008
30
B.2.3
Hardver i paket –softver
G
215
108
108
ICB
Prije
Jedan
31
B.2.4
Obuka i radionice
TR
104
52
52
QCBS
Prije
Više
32
B.2.5
Komunikaciona infrastruktura (B2 i B3)
G
82
41
41
ICB
Prije
Jedan
2793
1396
1396
215
108
108
ICB
Prije
Jedan
155
78
78
QCBS
Prije
Jedan
203
102
102
ICB
Prije
Jedan
574
287
287
207
104
104
IC
Prije
Više
5399
2699
2699
124
62
62
IC
Prije
Jedan
Medjuzbir B.2:
Pod-komponenta B.3: Poboljšanje izdavanja gradjevinskih dozvola i
inspekcije na opštinskom nivou
33 B.3.1
Hardver i paket-softver
G
37
B.3.5
Obuke i radionice
TR
38
B.3.6
Vozila, druga oprema
G
Medjuzbir B.3:
Pod-komponenta B.4: Unaprjeđenje poslovnog okruženja
33
B.4.1
Tehnička pomoć i obuka
CS
Ukupno komponenta B:
Komponenta D: Upravljanje projektom
46
C.1
Menadžer projekta / Administrator komponente B
CS
55
47
C.2
Administrator komponente B
CS
48
C.3
Obuka i M&E
CS
49
C.4
Ekspert #2
CS
51
C.6
Ekspert za IT
CS
C.7
Socijalna i analiza klijenata
CS
CS
124
62
62
124
62
62
124
62
62
124
62
62
83
41
41
186
93
93
186
93
93
IC
Prije
Više
IC
Prije
Jedan
IC
Prije
Jedan
IC
Prije
Jedan
CQ
Prije
Dva
IC
Prije
Jedan
C.8
Troškovi osoblje Jedinice za tehničlu podršku
54
C.9
56
C.11
Kancelarijski materijal, zakup kancelarija, prevodjenje i
dr.
Oprema za kancelariju
G
15
8
8
Sh
58
C.13
Kancelarijski namještaj
G
5
3
3
Sh
60
C.15
Vozilo
G
20
10
10
Sh
62
C.17
Revizija
CS
41
21
21
LCS
Ukupno komponenta C:
1159
579
579
UKUPNO
22518
11000
11518
/
56
Prije
Jedan
okt.
2008
okt.
2008
okt.
2008
okt.
2008
okt.
2008
novemba
r 2008
novemba
r 2008
novemba
r 2008
novemba
r 2008
novemba
r 2008
okt.
2008
okt.
2008
okt.
2008
april
2009
novemba
r 2008
novemba
r 2008
novemba
r 2008
maj
2009
Prilog 9: Ekonomske i finansijske analize
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja.
A. Pregled Projekta
1.
Cilj Projekta: Cilje Projekta je da se unaprijedi efikasnost izdavanja dozvola i registracije
imovine u Crnoj Gori. Ovo će pomoći da se dalje razvije trište nekretnina u zemlji pored
ekonomskih benefita i podizanja životnog standarda Crnogoraca tako što će se povećati njihov
prihod. Predračunska vrijednost Projekta je €22.15 miliona, što će se podijeliti u jednake djelove
između Vlade i Svjetske banke. Izrada inovativnog Projekta uključuje dvije različite, ali visoko
komplementarne tehničke komponente i to:
• Komponenta A: registracija nekretnina (€15.96 miliona ili 71%)
• Komponenta B: Unaprjeđenje planiranja i dozvola (€5.40 miliona ili 24%)
Preostali troškovi su povezani sa upravljanjem projektom pod komponentom C.
2.
Benefiti i korisnici: Korisnici Projekta će se satojati od tri entiteta: (a) javnog – uključujući
poslovnu zajednicu, (b) lokalne vlasti na opštinskom nivou i (c) centralne vlasti – uključujući
sektore odgovorne za planiranje i registraciju. Očekivani benefiti uključuju (a) povećane aktivnosti
na tržišti nekretnina, uključujući razmatranja vrijednosti i uticaj pvećanog broja transakcija svih
tipova, (b) pojednostavljivanje i povećanu efikasnost urbanog paniranja i unaprjeđenje dozvola za
gradnju i monitoring,i (c) uvećanje prihoda državi i opštinama koja nastaju iz unprjeđenja koja
nastaju iz pobljšanja koja su gore pomenuta.
3.
Očekuje se da Komponenta A ( Uprava za nekretnine ), za koju se planiralo da se bavi
pitanjem širenja REC pokrivenosti i unaprjeđenjem usluga, biti glavna pokretačka snaga ka
stvaranju uticaja Projekta dok Komponente B (planiranje i izdavanje dozvola) će pomoći da se doda
dodatna značajna sinergija procesu tako što će se davati doprinosi u pravcu ovih benefita.
Pretpostavlja se da će Komponenta A direktno i indirektno generisati glavni dio benefita Projekta
kroz uvećanje aktivnosti na tržištu nekretnina, Komponenta B će uvesti povećane investicije na
lokalnom nivou, što će doprinijeti uvećanju i konsolidaciji benefita Projekta.
4.
Do kraja Projekta očekuje se da kroz pomoć koja će biti obezbijeđena po Komponenti A: (a)
javnost i bilo koji investitori moći će da imaju on-line pristup informacijama o imovini i pravima
vezanim za tu imovinu; (b) usluge će se pružati brzo i on-line prijave za transakcije će se moći
napraviti; (c) ažurirane opšte mape i katastraske mape i evidencija biće dostpni opštinama preko
Interneta; i (d) na zahtjeve za novim generalnim mapama i katastarskim mapama će se brzo
odgovarati. Ovo će u sa svoje strane obezbijediti osnovne informacije potrebne opštinama i
Ministarstvu finansija da ispune svoje mandate da obezbijede urbane i druge planove, građevinske
dozvole i da uspješno okončaju inspekcije. Regulatorno pojednostavljivanje pod Komponentom B
imaće pozitivan uticaj na konkurentnost crnogorskih preduzeća, stvaranje novih mogućnosti za
zaposlenje, tržište rada i na kraju državne prihode.
5.
Glavni mjerljivi indikatori učinka: Glavni indikatori učinka Projekta sastoje se od
sljedećih širokih kategorija, sa podkategorijama kao što je prikazano i Dodatku 3: Okvir rezultata.
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Uvećanje poreza na prebacivanje nekretnine i prijem poreza na imovinu
Uvećanje privatnih investicija u izgradnju (broj i iznos)
Uvećanje godišnjih inostranih direktnih ulaganja
Uvećanje broja poslovnih entiteta po godini;
57
ƒ
Smanjenje troškova regulatorne usaglašenosti koje se izražva kroz vrijeme koje je potrebno da
bi se obavljali administrativni poslovi.
B. Srednjoročni program i Projekat zemljišne administracije i upravljanja
6.
Ključna strategije Komponente A će moći da podrži postojeći Srednjoročni program (MTP)
koji je elaborilala Uprava za nekretnine (READ) i koji je usvojila Vlada 2007. Petogodišnji
srednjoročni program pokriva period of 2008. do 2013. i uključuje aktivnosti na izradi Katastra
nekretnina i odabranih lokacija za ukupno 253,000 ha. Danas oko 51% zemlje uživa pokrivenost
Katastrom nekretnina. Ovo uključuje 90% urbanih i obalnih zona, ostavljajući ostatak zemlje bez
Katastra nekretnina kod seoskih i ne-obalnih područja gdje je ekonomski razvoj prioritet. Prema
procjeni Srednjoročnog programa, troškovi kompeltiranja Katastra nekretnina su veoma visoki, oko
€85 po hektaru. Ovi troškovi bi mogli biti smanjeni kroz mijenjanje methodologije, i iskustva u
drugim zemljama su pokazala da povećanej upotrebe privatnog sektora i međunarodnih tendera
može značajno da smanji troškove i vrijeme potrebno za obavljanje posla vezanog za Katastar
nekretnina. Takvo smanjenje troškova, kada se materijalizuje, bi jasno predstavljalo dodatne
ekonomske koristi.
7.
Prema srednjoročnom programu, program rada za 2008.g. za Upravu za nekretnine
uključuje uspostavljanje katastra nekretnina u Nikšiću, Cetinju i Podgorici. Uz sredstva i pomoć
Projekta zemljišne administarcije i upravljanja tokom nekoliko anrednih godina Uprava za
nekretnine će završiti namanje 100,000 hektara katastra nekretnina na Žabljaku, u Plavu i parku
Biogradska Gora putem međunarodnog tendera. Dio ove ciljane oblasti preklapa se sa planiranim
oblastima pod srednjoročnim programom, dok dio uključuje nova i dodatna područja. Kreiranje
katastra nekretnina za područja koja ne pokriva Projekat zemljišne administracije i upravljanja
pokriće finansiranje iz budžeta za srednjoročni program. Očekuje se da pouke izvučene i bilo koje
unaprijeđene metodologije mogu da se primjenjuju i na ove djelove i da rezultiraju sa uštedom za
zemlju.
8.
Crna Gora ima 13,692 kvadratnih kilometara koji korespondiraju sa 1.47 miliona
zemljišnih parcela i 304,000 prava na vlasništvo (tabela niže). Zemlja ima 795 katastarskih opština.
Očekuje se da će intervencije katastra nekretnina po ovom Projektu uključiti 45 katastarskih
opština i nekih 55,000 parcela (tabela niže).
Katastraske opštine, zemljini papiri i parcele u Crnoj Gori
Odabrane opštine
Bijelo Polje
Cetinje
Kolašin
Nikšić
Pljevlja
Podgorica
ZEMLJA UKUPNO
Broj
katastarskih
opština
66
36
38
91
55
82
795
Ukupna
površina
(km2)
925
900
905
2,084
1,348
1,394
13,692
58
Broj
zemljišnih
listova
21,300
12,663
8,084
27,609
16,271
48,422
304,085
Broj parcela
121,951
82,336
59,298
130,651
116,013
179,690
1,467,488
Establishment of Real Estate Cadastre on Unsurveyed Areas
Municipality
Podgorica
Cetinje
Niksic
Podgorica
Berane
Mojkovac
Andrijevica
Zabljak
Bijelo Polje
TOTAL
PROJECT: Zjablac,
Plav, Biogradski
Gora Park
READ Medium Term Programme
Number of
Number of
Year Planned
Cadastral
Area (ha)
Cadastral
Municipalities
Parcels
2008
30
49,837
25,440
2009
15
54,670
20,151
2010
7
22,806
5,995
2010
6
27,429
6,423
2011
25
42,680
51,823
2011
1
4,203
799
2012
9
14,321
7,526
2012
5
10,620
2,752
2012
17
26,397
19,617
115
252,963
140,526
2008-2012
45
100,000
55,552
Number of
Number of
Number of
Deeds for
Cadastral
Objects
Land
Cultures
55,938
3,101
5,189
52,178
2,088
3,290
20,337
782
1,637
16,804
909
1,449
81,320
3,467
9,837
1,714
78
308
13,673
588
2,073
5,275
186
548
31,886
2,045
4,599
279,125
13,244
28,930
110,342
5,236
11,436
C. Tržište nekretnina u Crnoj Gori
9.
Tržiše nekretnina u Crnoj Gori neprekidno raste. Nakon neviđenog i spektakularnog buma
2007.g., vrijednost tržišta nekretnina (definisanog kao ukupan iznos svih prodaja) je premašio donju
granicu za 2 milijarde eura (molimo pogledajte tabelu niže), koji korespondiraju sa nekih 315%
budžeta centralnih vlasti nekih 90% BDPa, što je procijenjeno na 2.278 milijarde eura na kraju
2007. Što se tiče broja transakcija, tržište je poraslo po prosješnoj godišnjoj stopi za 3% u proteklih
8 godina. Bez obzira na to da li takav rast može biti održiv ostaje da se vidi. Vjerovatno je da može
postojati blagi pad rasta od 2008. Trenutni istaknuti rast koji se uklapao u podatke uprave za
nekretnine ima funkcionalni oblik:
N(t) = 5.0560.1289t
Sa prihvatljivim koeficijentom određenja 74%, uključujući da po postoječim trendovima na kraju
perioda implementacije Projekta u 2013.g. , prodaja nekretnina će dostići 35,000 jedinica počevši
od bazne linije od nekih 18,000 2007.g
59
Montenegro - Land Administration and Management Project
Property Transfer Tax Collections (Transaction Tax or Turnover Tax) in Euros
Value of
Transactions (Real
Estate Market)
Year
2003
2004
2005
2006
2007
2008
329,991,662
192,079,042
256,743,891
725,665,851
2,059,000,000
Transaction
Tax Rate
2%
2%
2%
2%
2%
Total
Transaction
Tax Raised
6,599,833
3,841,581
5,134,878
14,513,317
41,180,000
Transaction Tax
Property
Average
Revenue
Number of
Government
Market as
Sale Value
Allocated to
Recorded
Budget (State
Percent of
of
Municipal Use
Sales
Budget)
Government
Property
(50% of Tax
Budget
Revenue)
3,299,917
8,890
37,119
293,126,325
113%
1,920,790
7,681
25,007
337,513,046
57%
2,567,439
8,136
31,557
394,767,976
65%
7,256,659
12,786
56,755
499,381,749
145%
20,590,000
19,798
104,000
653,612,045
315%
672,976,208
Source: Ministry of Finance and Central Bank - various reports
Need to confirm with READ
Average Property Value
120,000
100,000
80,000
60,000
Property Market Trends
40,000
20,000
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
10.
Strana direktna ulaganja: Podaci Centralne banke pokazuju da je Crna Gora primila nekih
644 miliona eura stranih dierktnih ulaganja (FDI) 2006.g. Ovo je fenomenalna brojka za zemlju čiji
je BDP kao BDP od 2.2 milijarde. Dobar dio ovih stranih direktnih ulaganja u iznosu od 338
miliona eura ili nekih 53%,investirano je u nekretnine. Prihodovna insotrana direktna ulaganja
2007.g tokom prvih 6 mjeseci bila su 494 miliona eura. Procjenjuje se da nekih 255 miliona eura
je bilo investirano u nekretnine. Nekretnine koje su u pitanju ovdje čine primarno tržište
nekretnina. Priliv inostranih direktnih ulaganja imao je nevjerovatan uticaj na vrtoglav uspon cijena
nekretnina tokom posljednjih godina. Samo 2006.g.,cijene nekretnina su se više nego udvostručile.
Udio nekretnina u inostranim direktnim ulaganjima po godinama prikazan je na tabeli niže:
Udio nekretnina u stranim direktnim ulaganjima
2003.
2004.
2005.
12%
21%
35%
2006.
53%
2007.
52% (procjena)
11.
Zvanični podaci iz Uprave za nekretnine otkrivaju da imovina u stranom vlasništvu čini
1.39% ukupne površine zemlje od 13,692 kvadratnih kilometara koji kroespondiraju sa 19,200
hektara. U smislu zajedničkog vlasništva, inostrani entiteti posjeduju 8.5% korisne površine koji
se mjere sa nekih 1,529,000 kvadratnih metara. Srbi imaju 85% zemlje u inostranom vlasništvu, i
72% u suvlasništvu. Preostala imovina koju posjeduju strani državljani posjeduju osobe i kompanije
iz mnogih zemalja ali sa vidljivim istaknutim mjestom za one sa Balkana.
D. Methodološki pristup
12.
Ključna analitička sredstva: Očekuje se da intervencije planirane i finansirane prema
Komponentama A, B i C gore nevedenim će pomoći da se privuku nova inostrana ulaganja i
pomoći će da se uveća prihod za Crnogorce. Uz uvećane usluge registarcije i uvećani katastar
nepokretnosti, intervencije na opštinskom nivou kao što su unaprijeđeno planiranje i davanje
60
dozvola i usaglašenost sa prostornim planovima, kao i poboljšanja poslovnog okruženja, očekuje se
da će se povećati raspoloživosti zemljišne imovine i da će to pomoći da se privuku nova inostrana
ulaganja i druge investicije vezane za zemljište. Zajedničko obilježje ovih promjena je da će oni
stimulisati povećanu aktivnost na tržištu nekretnina što će se manifestovati u smislu povećanog
broja transakcija i indukovanih stopa rasta za imovinu koja se trguje i uzete hipoteke. Zbog
praktičnih poteškoća vezanih za izradu sveobuhvatne primjene ekonomskog modela, predloženi
metod se bavi pod-dijelom potencijalnih benefita Projekta, iako se teži da se navedu oni najvažniji.
Ekonomska analiza koja slijedi je zasnovana na očekivanoj dinamici i razvoju samo tržišta
nekretnina.
13.
Ekonomske reprkusije transkacija imovine: Sve veći porast tržišta (koji se mjeri kao
razlika između scenarija sa i bez Projekta) se pokreće od strane imovinskih transakcija koje se
dešavaju kao posljedica toga što ljudi kupuju, prodaju ili stavljaju hipoteku na imovinu u ekonomiji.
Ovaj sve veći rast tržišta u nekoliko podsjeća na među-industrijske transakcije, što je koncept
korišćen u takozvanom input-output modelu (I-O model), što je makro-ekonomsko sredstvo koje je
izumio Leontief. I-O model je obračunavanje među-industrijskih transakcijai pomaže nam da
odredimo veličinu i vrijdnost spona koje ti ekonomski akteri (pojedinci, firme i banke) imaju sa
ostatkom privrede. Gleadjući ti spone, može se odrediti vrijednost zanimanja i ekonomskih aktera
dok oni izrađuju svoj put kroz ostatak zemlje. Praktična primjena I-O modela je pokazala da
veličina među-sektorskih transakcija može biti 20 puta veća od krajnje vrijednosti BNP. Stoga,
transakcije imovine koje su dio makro-ekonomskog pokreta, se isto tako pretpostavlja da uključuju
neke dodatne vrijednosti (uvećani BNP) ili dodatni prihod za ljude. Stoga je moguće intervenisati u
vezi sa prihodom radeći unazad od ukupne vrijednosti monetarnih transakcija. U ovom procesu mi
intervenišemo kod dodatnog prihoda koji pripada ekonomiji i pokušavamo da uhvatimo veličinu
doadte vriejdnosti (prihoda ili benefita) kako bi se uporedila isplativost sa iznosom investicije
(troška) opredijeljenog za Projekat.
14.
Konkretnije i usmjerenije rečeno, kao rezultat sve većeg broja prodaja i hipoteka, Projekat
će stimulisati ekonomsku aktivnost i pomoći će da se generiše uvećani prihod. Uvećani prihod
(benefit) koji će se generisati kao rezultat prodaje i hipoteke uključivaće nekoliko ekonomskih
sektora i biće obavezan ali ne i ograničen na sljedeće :
•
•
•
•
•
Nadoknade za uslužne organizacije kao što su posrednici za prodaju nekretnina i
procjenitelji poreza,
Kapitalni dobici koje ostvaruju oni koji prodaju imovinu,
Renoviranja i obnavljanja koja sprovodi novi vlasnik imovine,
Profit koji zarađuju korisnici formalne hipoteke za komercijalne kredite i
Profit koji ima bankovni sistem kao rezultat proširenja hipotekarnih uluga.
15.
Vrste preduzetih analiza: Ekonomska i finansijska analiza sadržana u ovom Dodatku ima
tri dijela : (a) ekonomsku analizu – targetiranje dobiti za opštu javnost ili obične ljude, (b)
finansijsku analizu – posmatranje kako bi Uprava za nekretnine i opštinski budžeti i finansije
pretrpjeli uticaj, i konačno (c) fiskalni uticaj – istraživanje anticipiranog uticaja na ubiranje i
izdvajanje javnih prihoda koji sve više nastaju kao rezultat implementacije predloženog Projekta.
Ekonomska analiza nudi ekonomsku stopu prihoda od investicionog paketa od € 22.15 miliona.
Fiskalna i finansijska analiza daje monetarne procjene očekivanih prihoda.
16.
Iako može djelovati kao ponavljanje, korisno je ponoviti da ova ekonomska analiza je
zasnovana na očekivanim promjenama u dva ključna parametra za predloženi crnogosrski Projektat
zemljišne administracije i upravljanja i to prodaje i hipoteke. Analiza znatno počiva na promjenama
koje se dešavaju u ovim ključnim parametrima koristeći osnovne nivoe i pretpostavljenih stopa
61
rasta kao što je prikazano niže za scenarije sa i bez Projekta. Da bi se omogućila izgradnja
sprovodivog ekonomskog modela, dodatne pretpostavke su takođe uključene. Cjelokupni set
pretpostavki korišćenih u analizi je sumiran u tabeli niže.
Projekat zemljišne administracije i upravljanja Crne Gore – ekonomska analiza –
pretpostavke
Ključni analitički parametri
jedinica Bez projekta
Sa projektom
HIPOTEKE
Broj registrovanih hipoteka u bazboj
godini
Pretpostavlje na stopa rasta – broj
Prosječna vrijsnost hipoteke u bazboj
godini
Pretpostavljena stopa rasta – vrijednost
Broj
Procenat
3,000
5%
3,000
6%
€
Procenat
91,000
5%
91,000
6%
Broj
Procenat
17,972
7%
19,800
8%
PRODAJA
Broj registrovanih prodaja
Pretpostavljena stopa rasta – broj
Prosječna vrijednost imovine u baznoj
godini
Pretpostavljena stopa rasta - vrijednost
imovine
€
114,567
114,567
Procenat
5%
6%
BROJ KOMERCIJALNE IMOVINE
Broj imovine u baznoj godini (*)
Imovina
266,000
266,000
Godišnji rast kod broja imovine
Neto benefiti kao % rastuće vrijednosti
prodaje i hipoteke
Procenat
1%
1%
Procenat
N/A
1%
Mogućnosti trošak kapitala
Troškovi investiranja Projekta
Period implementacije projekta
Operativni period Projekta
(*) Isključuje zemlju
Procenat
€ Milion
Godine
Godine
N/A
0
N/A
N/A
22.15%
7
5
5
Napomena: Konsenzus iz 2003. je pokazao da je bilo 410 smanjenja na 1000 osoba ili 0.41 smanjenja po osobi.
Crna Gora ima 650,000 stanovnika. Stoga broj nekretnina je 650,000 * 0.41 = 266,000.
Hipoteka pokriva i stambene hipoteke i kredite za stanovanje koji su jednaki sa poslovnim kreditima.
17.
Ove pretpostavke jasno predstvaljaju veoma konzervativne poglede na potencijalne uvećane
benefite projekta, zato što pretpostavljamo da će neto benefiti biti u iznosu od samo jedan procenat
uvećane vrijednosti prodaje i hipoteke koji su rezultat osnovnih transakcija. Ovo je jedna vrlo
konzervativna procjena i daje indikativan karakter analizi.
E. Rezultati i zaključci
18.
Ekonomska stopa prihoda: Osnov prosječne vrijednosti hipoteke je € 91,000 i prosječna
vrijdnost imovine je € 114,500. Broj transakcija za hipoteke i prodaju u baznoj godini je 3.000
odnosno 18,000. Vjeruje se da manji broj hipoteka čine stambene hipoteke, dok ostatak čine
kreditne hipoteke za komercijalne svrhe. Pretpostavljeni plan za analize je 10 godina, od kojih če
se pet potrošiti na implementaciju dok će preostalih pet godina biti ispod takozvanog operativnog
62
perioda. Pretpostavljena mogućnost vrijednosti kspitala je 12%. Šta pokreće ekonomske analize u
gore pomenutom ekonomskom modelu je razlika od 1 procenta između sa i bez stopa rasta Projekta
za prodaje i hipoteke.
19.
Projekcije iz ove konzervatvne ekonomske analize ukazuju na to da kombinovana uvećana
vrijednost hipoteka i prodaje će biti oko 407 miliona eura u posljednjoj godini Projekta (godina 5),
i one će dostići oko 1.514 milijardi eura na kraju 10. godine. Slično tome, na kraju 10. godine
uvećani broj prodaja bio bi oko 3,500 nekretnina, a dodatno bi bilo 500 hipoteka. Pretpostavimo da
samo 1% vrijednosti uvećanih transakcija od prodaje i hipoteka predstavlja realni i raspoloživi
prihod, Projekat bi prihodovao ERR od 24% i C/B stopa od 1.55 za pretpostavljene uvećane
investicije od 22. 15 miliona eura. Ako bi trebalo kvantifikovati sve ekonomske koristi, Projekat
ERR bi značajno premašio 24% inicijalne procjene. Sljedeća tabela sadrži rezime ekonomske
analize. Priložena tabela sadrži detalje.
Rezime ekonomskih analiza
Parametar
Interna stopa prihoda
Moguća vrijdnost kapitala
Neto sadašnja vrijednost
Neto sadašnja vrijnost benefita
Neto sadašnja vrijdnost investicionih troškova
Koeficijent isplativosti
Jedinica
Procenat
Procenat
€M
€M
€M
€M
Simbol
IRR
OCC
NPV
NPV(B)
NPV (C)
C/B
Nivo
24%
12%
9.27
25.97
16.71
1.55
20. Finansijske i fiskalne analize: Porez na transakcije je najvažniji element koji bi generisao
fiskalne prihode. Porez na transakcije se ubira na prodaju po stopi od 3% od vrijednosti imovine
(porast na 3% sa 2% u martu 2008.g.). Polovina prihoda ide opštinama, dok polovinu zadržava
centralna vlada. Očekuje se da bi povećani prihodi od poreza na transakcije dostigli iznos od 107
miliona eura tokom narednih 10 godina. U međuvremenu opštinski sudovi će ostvarivati uvećan
prihod od 13.7 miliona eura. Uvećani prihod same Uprave za nekretnine od prodaje bi bio oko 3.5
miliona eura, ne računajući uštedu troška tokom stvaranja REC uz pomoć Svjestke banke.
Cjelokupni uvećani fiskalni prihod koji se očekuje bio bi oko 178 miliona eura, od čega bi 51.5
miliona išlo centralnim vlastima a 126.5 miliona eura opštinama. Tabela koja je data u prilogu
sadrži sve detalje.
63
M o n te n e g r o L A M P - E c o n o m ic A n a ly s is
U n it s
W ith o u t P r o je c t
2007
M O RTG AG ES
N u m b e r o f R e g is t e r e d M o r t g a g e s
A s s u m e d G ro w th R a te o f M o rtg a g e s
N u m b e r o f R e g is t e r e d M o r t g a g e s - F o r e c a s t
A v e r a g e V a lu e o f a M o r t g a g e
A s s u m e d G r o w t h R a t e - V a lu e
A v e r a g e V a lu e o f a M o r t g a g e - F o r e c a s t
T o t a l V a lu e o f M o r t g a g e s - F o r e c a s t
N um ber
P e rc e n t
N um ber
€
P e rc e n t
€
€ M illio n
SALES
N u m b e r o f R e g is t e r e d S a le s
A s s u m e d G r o w t h R a t e o f S a le s
N u m b e r o f R e g is t e r e d S a le s - F o r e c a s t
A v e r a g e V a lu e o f a P r o p e r t y
A s s u m e d G r o w t h R a t e - V a lu e o f P r o p e r t y
A v e r a g e V a lu e o f a P r o p e r t y - F o r e c a s t
T o t a l V a lu e o f S a le s - F o r e c a s t
N um ber
P e rc e n t
N um ber
€
P e rc e n t
€
€ M illio n
U n it s
W ith P r o je c t
3 ,0 0 0
5%
9 1 ,0 0 0
5%
1 9 ,8 0 0
7%
1 0 4 ,0 0 0
5%
B a s e lin e
2007
M O RTG AG ES
N u m b e r o f R e g is t e r e d M o r t g a g e s
A s s u m e d G ro w th R a te - N u m b e r
N u m b e r o f R e g is t e r e d M o r t g a g e s - F o r e c a s t
A v e r a g e V a lu e o f a M o r t g a g e
A s s u m e d G r o w t h R a t e - V a lu e
A v e r a g e V a lu e o f a M o r t g a g e - F o r e c a s t
T o t a l V a lu e o f M o r t g a g e s - F o r e c a s t
N um ber
P e rc e n t
N um ber
€
P e rc e n t
€
€ M illio n
SALES
N u m b e r o f R e g is t e r e d S a le s
A s s u m e d G ro w th R a te - N u m b e r
N u m b e r o f R e g is t e r e d S a le s - F o r e c a s t
A v e r a g e V a lu e o f a P r o p e r t y
A s s u m e d G r o w t h R a t e - V a lu e o f P r o p e r t y
A v e r a g e V a lu e o f a P r o p e r t y - F o r e c a s t
T o t a l V a lu e o f S a le s - F o r e c a s t
N um ber
P e rc e n t
N um ber
€
P e rc e n t
€
€ M illio n
U n it s
In c r e m e n ts
V a lu e o f R e s id e n t ia l M o r t g a g e L o a n s
T o t a l V a lu e o f S a le s - F o r e c a s t
T o ta l V a lu e o f In c r e m e n ts (M o r tg a g e + S a le s )
N e t E c o n . B e n e f it s a s % o f I n c r e m e n t a l V a lu e
I n c r e m e n t a l E c o n o m ic B e n e f it s
B a s e lin e
3 ,0 0 0
6%
9 1 ,0 0 0
6%
1 9 ,8 0 0
8%
1 0 4 ,0 0 0
6%
B a s e lin e
2007
€ M illio n
€ M illio n
€ M illio n
P e rc e n t
€ M illio n
1%
1
I m p le m e n t a t io n P e r io d
2
3
O p e r a t io n a l P e r io d
7
8
4
5
6
9
10
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
5%
3 ,1 5 0
5%
3 ,3 0 8
5%
3 ,4 7 3
5%
3 ,6 4 7
5%
3 ,8 2 9
5%
4 ,0 2 0
5%
4 ,2 2 1
5%
4 ,4 3 2
5%
4 ,6 5 4
5%
4 ,8 8 7
5%
9 5 ,5 5 0
301
5%
1 0 0 ,3 2 8
332
5%
1 0 5 ,3 4 4
366
5%
1 1 0 ,6 1 1
403
5%
1 1 6 ,1 4 2
445
5%
1 2 1 ,9 4 9
490
5%
1 2 8 ,0 4 6
541
5%
1 3 4 ,4 4 8
596
5%
1 4 1 ,1 7 1
657
5%
1 4 8 ,2 2 9
724
7%
2 1 ,1 8 6
7%
2 2 ,6 6 9
7%
2 4 ,2 5 6
7%
2 5 ,9 5 4
7%
2 7 ,7 7 1
7%
2 9 ,7 1 4
7%
3 1 ,7 9 4
7%
3 4 ,0 2 0
7%
3 6 ,4 0 1
7%
3 8 ,9 5 0
5%
1 0 9 ,2 0 0
2314
5%
1 1 4 ,6 6 0
2599
5%
1 2 0 ,3 9 3
2920
5%
1 2 6 ,4 1 3
3281
5%
1 3 2 ,7 3 3
3686
5%
1 3 9 ,3 7 0
4141
5%
1 4 6 ,3 3 8
4653
5%
1 5 3 ,6 5 5
5227
5%
1 6 1 ,3 3 8
5873
5%
1 6 9 ,4 0 5
6598
1
I m p le m e n t a t io n P e r io d
2
3
7
8
9
10
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
6%
3 ,1 8 0
6%
3 ,3 7 1
6%
3 ,5 7 3
6%
3 ,7 8 7
6%
4 ,0 1 5
6%
4 ,2 5 6
6%
4 ,5 1 1
6%
4 ,7 8 2
6%
5 ,0 6 8
6%
5 ,3 7 3
6%
9 6 ,4 6 0
307
6%
1 0 2 ,2 4 8
345
6%
1 0 8 ,3 8 2
387
6%
1 1 4 ,8 8 5
435
6%
1 2 1 ,7 7 9
489
6%
1 2 9 ,0 8 5
549
6%
1 3 6 ,8 3 0
617
6%
1 4 5 ,0 4 0
694
6%
1 5 3 ,7 4 3
779
6%
1 6 2 ,9 6 7
876
8%
2 1 ,3 8 4
8%
2 3 ,0 9 5
8%
2 4 ,9 4 2
8%
2 6 ,9 3 8
8%
2 9 ,0 9 3
8%
3 1 ,4 2 0
8%
3 3 ,9 3 4
8%
3 6 ,6 4 8
8%
3 9 ,5 8 0
8%
4 2 ,7 4 7
6%
1 1 0 ,2 4 0
2357
6%
1 1 6 ,8 5 4
2699
6%
1 2 3 ,8 6 6
3089
6%
1 3 1 ,2 9 8
3537
6%
1 3 9 ,1 7 5
4049
6%
1 4 7 ,5 2 6
4635
6%
1 5 6 ,3 7 8
5306
6%
1 6 5 ,7 6 0
6075
6%
1 7 5 ,7 0 6
6954
6%
1 8 6 ,2 4 8
7961
1
I m p le m e n t a t io n P e r io d
2
3
2009
13
99
112
1%
1 .1 2
2010
21
169
191
1%
1 .9 1
5
O p e r a t io n a l P e r io d
6
2008
2008
6
44
50
1%
0 .5 0
4
4
5
2011
32
256
288
1%
2 .8 8
2012
44
363
407
1%
4 .0 7
O p e r a t io n a l P e r io d
6
7
8
9
10
2013
59
494
553
1%
5 .5 3
2014
77
654
730
1%
7 .3 0
2015
98
847
945
1%
9 .4 5
2016
122
1082
1204
1%
1 2 .0 4
2017
151
1363
1514
1%
1 5 .1 4
P r o je c t In v e s tm e n t C o s ts
€ M illio n
4 .1 9
8 .5 3
4 .4 9
2 .5 5
2 .3 8
C a s h F lo w (B e n e fits - C o s ts )
€ M illio n
-3 .6 9
-7 .4 1
-2 .5 8
0 .3 3
1 .6 9
5 .5 3
7 .3 0
9 .4 5
1 2 .0 4
1 5 .1 4
2 6 6 ,0 0 0
2 1 ,3 8 4
2 1 ,1 8 6
8 .0 4 %
7 .9 6 %
2 7 1 ,3 4 7
2 3 ,0 9 5
2 2 ,6 6 9
8 .5 1 %
8 .3 5 %
2 7 9 ,5 6 9
2 4 ,9 4 2
2 4 ,2 5 6
8 .9 2 %
8 .6 8 %
2 9 0 ,9 2 0
2 6 ,9 3 8
2 5 ,9 5 4
9 .2 6 %
8 .9 2 %
3 0 5 ,7 6 0
2 9 ,0 9 3
2 7 ,7 7 1
9 .5 1 %
9 .0 8 %
3 2 4 ,5 7 1
3 1 ,4 2 0
2 9 ,7 1 4
9 .6 8 %
9 .1 6 %
3 4 7 ,9 8 4
3 3 ,9 3 4
3 1 ,7 9 4
9 .7 5 %
9 .1 4 %
3 7 6 ,8 1 6
3 6 ,6 4 8
3 4 ,0 2 0
9 .7 3 %
9 .0 3 %
4 1 2 ,1 1 8
3 9 ,5 8 0
3 6 ,4 0 1
9 .6 0 %
8 .8 3 %
4 5 5 ,2 3 5
4 2 ,7 4 7
3 8 ,9 5 0
9 .3 9 %
8 .5 6 %
M a rk e t T u rn o ve r
N u m b e r o f P r o p e r t ie s
N u m b e r o f S a le s - w / P r o je c t
N u m b e r o f S a le s - w / o P r o je c t
M a r k e t T u r n o v e r w / P r o je c t
M a r k e t T u r n o v e r w / o u t P r o je c t
p r o p e rty
p r o p e rty
p r o p e rty
p e rc e n t
p e rc e n t
In t e r n a l R a t e o f R e t u r n
O p p o r tu n ity C o s t o f C a p it a l
N e t P r e s e n t V a lu e
N e t P r e s e n t V a lu e o f B e n e fit s
N e t P r e s e n t V a lu e o f In v e s tm e n t C o s ts
C o s t-B e n e fit R a t io
P e rc e n t
P e rc e n t
€ M illio n
€ M illio n
€ M illio n
€ M illio n
2 6 6 ,0 0 0
IR R
OCC
NPV
N P V (B )
N P V (C )
C /B
24%
12%
9 .2 7
2 5 .9 7
1 5 .3 6
1 .6 9
64
M N L A M P - F in a n c ia l/F is c a l A n a lys is fo r T ra n s a c tio n T a x , R E A D F e e s a n d M u n ic ip a l C o u rt In c o m e
U n its
W ith o u t P ro je c t
P R O P E R T Y S AL E S
N u m b e r o f R e g is te re d S a le s
A s s u m e d G ro w th R a te o f S a le s
N u m b e r o f R e g is te re d S a le s - F o re c a s t
A ve ra g e V a lu e o f a P ro p e rty
A s su m e d G ro w th R a te - V a lu e o f P ro p e rty
A ve ra g e V a lu e o f a P ro p e rty - F o re c a s t
T o ta l V a lu e o f S a le s - F o re c a s t
F e e C h a rg e d b y R E A D (E u ro 2 5 /p e r s a le )
F e e In co m e fo r R E A D
F e e s C h a rg e d b y M u n ic ip a l C o u rts
F e e In c o m e fo r M u n ic ip a l C o u rts
2007
N um ber
P e rc e n t
N um ber
€
P e rce n t
€
€ M illio n
€
€ M illio n
€
€ M illio n
U n its
W ith P ro je c t
P R O P E R T Y S AL E S
N u m b e r o f R e g is te re d S a le s
A s su m e d G ro w th R a te - N u m b e r
N u m b e r o f R e g is te re d S a le s - F o re c a s t
A ve ra g e V a lu e o f a P ro p e rty
A s su m e d G ro w th R a te - V a lu e o f P ro p e rty
A ve ra g e V a lu e o f a P ro p e rty - F o re c a s t
T o ta l V a lu e o f S a le s - F o re c a s t
F e e C h a rg e d b y R E A D (E u ro 3 5 /p e r s a le )
F e e In c o m e fo r R E A D
F e e s C h a rg e d b y M u n ic ip a l C o u rts
F e e In c o m e fo r M u n ic ip a l C o u rts
N um ber
P e rce n t
N um ber
€
P e rce n t
€
€ M illio n
€
€ M illio n
€
€ M illio n
In c re m e n ts
P ro je c t In ve s tm e n t C o s ts
1 9 ,8 0 0
7%
1 0 4 ,0 0 0
5%
25
B a s e lin e
2007
U n its
In c re m e n ta l V a lu e o f P ro p e rty S a le s
T ra n s a ctio n ta x ra te
In c re m e n ta l F is c a l B e n e fits
In cre m e n ta l R E A D F e e s
In cre m e n ta l M u n ic ip a l C o u rt In co m e
B a s e lin e
1 9 ,8 0 0
8%
1 0 4 ,0 0 0
6%
35
B a s e lin e
2007
€ M illio n
P e rce n t
€ M illio n
€ M illio n
€ M illio n
2%
€ M illio n
In ve s tm e n t C o s ts
In c re m e n ta l T ra n s a c tio n T a x R e ve n u e (1 0 ye a r)
In c re m e n ta l R E A D F e e s
In c re m e n ta l M u n ic ip a l C o u rt In c o m e
T O T A L IN C R E M E N T A L F IS C A L R E V E N U E
€
€
€
€
€
M illio n
M illio n
M illio n
M illio n
M illio n
2 2 .1 4
1 0 7 .4 3
3 .5 2
1 3 .7 3
1 2 4 .6 8
In cre m e n ta l In co m e to C e n tra l G o ve rn m e n t
In c re m e n ta l In c o m e to M u n ic ip a litie s
€ M illio n
€ M illio n
3 5 .7 5
8 8 .9 3
1
Im p le m e n ta tio n P e rio d
2
3
9
10
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
7%
2 1 ,1 8 6
7%
2 2 ,6 6 9
7%
2 4 ,2 5 6
7%
2 5 ,9 5 4
7%
2 7 ,7 7 1
7%
2 9 ,7 1 4
7%
3 1 ,7 9 4
7%
3 4 ,0 2 0
7%
3 6 ,4 0 1
7%
3 8 ,9 5 0
5%
1 0 9 ,2 0 0
2314
25
0 .5 3
291
6 .1 5
5%
1 1 4 ,6 6 0
2599
25
0 .5 7
304
6 .8 9
5%
1 2 0 ,3 9 3
2920
25
0 .6 1
318
7 .7 3
5%
1 2 6 ,4 1 3
3281
25
0 .6 5
334
8 .6 6
5%
1 3 2 ,7 3 3
3686
25
0 .6 9
349
9 .7 0
5%
1 3 9 ,3 7 0
4141
25
0 .7 4
366
1 0 .8 7
5%
1 4 6 ,3 3 8
4653
25
0 .7 9
383
1 2 .1 9
5%
1 5 3 ,6 5 5
5227
25
0 .8 5
402
1 3 .6 6
5%
1 6 1 ,3 3 8
5873
25
0 .9 1
421
1 5 .3 2
5%
1 6 9 ,4 0 5
6598
25
0 .9 7
441
1 7 .1 8
Im p le m e n ta tio n P e rio d
2
3
5
6
O p e ra tio n a l P e rio d
7
8
2008
1
4
7
8
9
10
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
8%
2 1 ,3 8 4
8%
2 3 ,0 9 5
8%
2 4 ,9 4 2
8%
2 6 ,9 3 8
8%
2 9 ,0 9 3
8%
3 1 ,4 2 0
8%
3 3 ,9 3 4
8%
3 6 ,6 4 8
8%
3 9 ,5 8 0
8%
4 2 ,7 4 7
6%
1 1 0 ,2 4 0
2357
35
0 .7 5
293
6 .2 7
6%
1 1 6 ,8 5 4
2699
35
0 .8 1
310
7 .1 5
6%
1 2 3 ,8 6 6
3089
35
0 .8 7
327
8 .1 6
6%
1 3 1 ,2 9 8
3537
35
0 .9 4
346
9 .3 1
6%
1 3 9 ,1 7 5
4049
35
1 .0 2
365
1 0 .6 3
6%
1 4 7 ,5 2 6
4635
35
1 .1 0
386
1 2 .1 4
6%
1 5 6 ,3 7 8
5306
35
1 .1 9
408
1 3 .8 6
6%
1 6 5 ,7 6 0
6075
35
1 .2 8
432
1 5 .8 3
6%
1 7 5 ,7 0 6
6954
35
1 .3 9
457
1 8 .0 8
6%
1 8 6 ,2 4 8
7961
35
1 .5 0
483
2 0 .6 5
Im p le m e n ta tio n P e rio d
2
3
5
O p e ra tio n a l P e rio d
6
2008
1
4
4
5
2008
44
2%
0 .8 8
0 .2 2
0 .1 1
2009
99
2%
1 .9 9
0 .2 4
0 .2 6
2010
169
2%
3 .3 9
0 .2 7
0 .4 4
2011
256
2%
5 .1 2
0 .2 9
0 .6 6
2012
363
2%
7 .2 6
0 .3 2
0 .9 3
4 .1 9
8 .5 3
4 .4 9
2 .5 5
2 .3 8
65
O p e ra tio n a l P e rio d
6
2013
494
2%
9 .8 8
0 .3 6
1 .2 6
7
8
9
10
2014
654
2%
1 3 .0 7
0 .3 9
1 .6 7
2015
847
2%
1 6 .9 5
0 .4 3
2 .1 6
2016
1082
2%
2 1 .6 3
0 .4 8
2 .7 6
2017
1363
2%
2 7 .2 6
0 .5 2
3 .4 7
Aneks 10: Pitanja vezano za Politiku obezbjeđenja
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
1. Projekat zemljišne administracije i upravljanja u Crnoj Gori želi da poboljša efikasnost
izdavanja dozvola i registracije zemljišta u čitavoj zemlji. Od investicije će korist ostvariti: (a)
stanovnici opština, s obzirom da će veći red biti uveden u oblast gradnje; (b) poslovna zajednica,
kroz obezbjeđivanje transparentnijih i efikasnijih procedura. Stepen nezakonite gradnje trebalo bi
da se značajno smanji, tako da se spriječi izgradnja neodrživih i ružnih objekata i zaštite nacionalni
parkovi i druge zaštićene zone, a da poslovna zajednica i građani i dalje imaju mogućnost da
izgrađuju svoja dobra jednostavnije i na bezbjedan način. Do kraja projekta trebalo bi da javnost
može lako doći do informacija o postupku koji je potreban za izgradnju nekog objekta ili razvoj
preduzeća, kao i do informacija o zakonskom statusu imovine i detaljnim urbanističkim planovima i
formama i procedurama za podnošenje zahtjeva za izgradnju objekta.
2. Ovaj aneks sadrži informacije vezano za Politike obezbjeđenja neophodne po osnovu ovog
projekta, mjere koje će biti preduzete da se smanje rizici, kao i procedure za realizaciju tih mjera
tokom implementacije samog Projekta. Kako je naznačeno u daljem tekstu, Projekat je dizajniran
da promoviše zdravi pristup upravljanju životnom sredinom i da ublaži moguće negativne efekte
aktivnosti u okviru projekta.
Životna sredina (OP/BP 4.01)
3. Projekat je klasifikovan kao Kategorija B, pa je potrebna samo analiza, a ne puna procjena
uticaja na životnu sredinu. Analiza uticaja na životnu sredinu (EA), koja je realizovana kao dio
pripremnih aktivnosti u okviru projekta, radi identifikacije potencijalnih direktnih ili indirektnih
uticaja projekta na životnu sredinu, utvrdila je da su potencijalni negativni uticaji projekta na
životnu sredinu mali ili zanemarljivi. U slučajevima gdje su identifikovani negativni uticaji projekta
predložene su adekvatne mjere za ublažavanje tih efekata. Ne postoje značajniji, dugoročni i
nepopravljivo negativni uticaji realizacije i implementacije ovog projekta.
4. Komponenta i podkomponenta projekta koje bi mogle imati negativan uticaj (ako se ne ublaži)
jesu komponenta A, podkomponenta A1 – Zemljišna administracija, poboljšanje usluga uknjižbe u
kancelarijama Uprave za nekretnine.
5. Ugovori za građevinske radove u okviru projekta podliježu analizi uticaja na životnu sredinu od
strane nadležnog organa za pitanja životne sredine. Ako je to primjenljivo, cjelokupna Analiza
uticaja na životnu sredinu (EIA) i proces izdavanja dozvola biće sprovedeni u skladu sa
nacionalnim zakonodavstvom. Pored toga, prije početka aktivnosti na dizajniranju, biće urađen Plan
upravljanja životnom sredinom i spisak pitanja za provjeru stanja (EMP) i provjeren za svaku
lokaciju (centrala Uprave za nekretnine), kako bi se osiguralo poštovanje ključnih elemenata i
ispunili zahtjevi Svjetske banke vezano za procjenu uticaja na životnu sredinu po osnovu OP 4.01.
EMP i spisak pitanja podliježu odobrenju Banke prije otpočinjanja bilo kakvih građevinskih radova.
Sva tenderska dokumentacija i ugovori za građevinske radove uključivaće mjere za svođenje na
minimum ili ublažavanje štete po životnu sredinu. Standardne radne procedure i dobra inžinjerska
praksa će uključivati mjere koje su primjenljive na izgradnju objekata uopšte, a posebno mjere za
kontrolu prašine, buke, vibracija i drugih fizičkih faktora, saobraćaja na gradilištu, i mjera za
upravljanje i odlaganje nastalog otpada nakon završetka gradnje.
66
6. Praćenje poštovanja nalaza ovog Izvještaja i zahtjeva iz EMP, uključujući praćenje napretka u
implementaciji EMP vršiće Uprava za nekretnine najmanje dva puta godišnje. Njih će dostavljati
Svjetskoj banci na reviziju i odobrenje od strane stručnjaka Banke za životnu sredinu.
7. Projekat neće podržati otkup zemljišta i nedobrovoljno raseljavanje u vezi sa tim.
8. Projekat će podržati zaokruživanje katastra nekretnina i lokalnih prostornih i urbanističkih
planova, kao i unapređenje zakonskog okvira i IT sisteam. Zaštita životne sredine imaće koristi od
ovog opšteg okvira i unaprijeđenih sistema informacionih tehnologija, jer će podaci biti lakše
dostupni drugim akterima, npr. Direkciji za šume, drugim ministarstvima u vladi i NVO.
9. Generalno, predloženi projekat bi trebalo da bude pozitivan sa stanovišta uticaja na životnu
sredinu. Poboljšanja katastarske evidencije i bolja registracija vlasnika, kao i promjene politike
pokrenule bi niz promjena u ponašanju među vlasnicima nekretnina, koje bi bile pozitivne sa
aspekta životne sredine. Svi negativni uticaji, kao što je intenzivno korišćenje poljoprivrednih
sirovina i intenzivnija gradnja bili bi više nego adekvatno nadoknađeni kroz ekološke koristi koje
ovaj projekat generiše.
Ne-dobrovoljno raseljavanje (OP/BP 4.12)
10. Projekat obezbjeđuje samo tehničku pomoć i podršku izgradnji kapaciteta za planiranje, i ova
tehnička pomoć/izgradnja kapaciteta nisu direktno povezani sa izradom bilo kakvih konkretnih
budućih investicija. Stoga je odlučeno da – u skladu sa uobičajenom praksom za projekte koji
obezbjeđuju tehničku pomoć – ovaj projekat ne inicira OP4.12, tako da nije obavezna izrada
Okvirne politike raseljavanja.
11. Sami Ugovor će sadržati odredbu da lokacija moguće nove kancelarije Uprave za nekretnine i
njena izgradnja neće zahtijevati kupovinu zemljišta ili raseljavanje.
67
Aneks 11: Priprema projekta i nadzor
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
Planirano
septembar 2007
PCN revizija
Inicijalni PID za PIC
Inicijalni ISDS za PIC
Ocjena
Pregovori
Odobrenje Odbora/RVP
Planirani datum efektivnosti kredita
Planirani datum srednjoročne revizije
Planirani datum završetka
mart 2008
april 2008
jun 2008
decembar 2008
jun 2011
decembar 2013
Realizovano
6. septembar 2007
7. septembar 2007
12. septembar 2007
10-14. mart 2008.
Ključne institucije zadužene za pripremu Projekta: Ministarstvo za ekonomski razvoj, Uprava za
nekretnine.
PROJEKTNI TIM
Službenici banke i konsultanti koji su radili na Projektu su:
Ime
Gavin Adlington
Victoria Stanley
Irina Astrakhan
Paula Lytle
Domonique Bichara
Nikola Kerleta
Alexandar Crnomarkovic
Nikola Ille
Angel D’Urso
Tony Lamb
Rumyana Tontchovska
Slaven Scepanovic
Suha Satana
Funkcija
Lider projektnog tima
Službenik za operacije
Viši stručnjak za razvoj
privatnog sektora
Viši stručnjak za društveni
razvoj
Pravnik za nacionalne projekte
Analitičar nabavki
Stručnjak za finansijski
menadžment
Viši stručnjak za ruralni razvoj
Konsultant za planiranje
Konsultant za registraciju i
pravna pitanja
ICT konsultant
Konsultant za planiranje i
pravna pitanja
Konsultant za ekonomska i
finansijska pitanja
Jedinica
ECSSD
ECSSD
ECSSD
LEGED
ECSPS
ECSPS
ECSSD
Sredstva Banke utrošena do sada na pripremu Projekta:
1. Resursi Banke:
$251,415
2. Trust fondovi:
0
3. Ukupno:
$251,415
Procijenjeni troškovi odobravanja i nadzora:
12. Preostali troškovi do odobravanja:
$40,000
68
13. Procijenjeni godišnji troškovi nadzora:
$100,000
Aneks 12: Dokumenti u Projektnom registru
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
1. Srednjoročni program, 2008 do 2013, Uprava za nekretnine, Ministarstvo finansija.
2. Zakonska i institucionalna procjena. Lamb i Šćepanović.
3. Situaciona analiza za pitanja katastra i planiranja u Crnoj Gori. D’Urso.
4. Prostorni plan Republike Crne Gore. Vlada Crne Gore
5. Uklanjanje barijera za razvoj preduzetništva u Crnoj Gori. Vlada Crne Gore.
6. Unapređenje poslovnog okruženja. Poseban akcenat dat je turističkoj privredi. Nacrt. FIAS.
7. Aide Memoires sa detaljnim Aneksima: jul i oktobar 2007, januar i mart 2008.
8. Opis pomoći GTZ-a i UNDP-a vezano za Zemljišnu administraciju i upravljanje. D’Urso.
69
Aneks 13: Prikaz zajmova i kredita
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
Razlika između
očekivanih i realnih
isplata
Originalni iznos u milionima USD
Br.
projekta
FG
P106899
2008
Svrha
IBRD
IDA
SF
GEF
Cancel.
Undisb.
ECSEE APL #3 – CRNA GORA
0.00
9.00
0.00
0.00
0.00
9.20
Orig.
Frm. Rev’d
0.13
0.00
0.00
P093461
2007
ODRŽ. RAZVOJ TURIZMA
0.00
10.00
0.00
0.00
0.00
10.12
0.26
P084597
2005
OBRAZOVANJE (CRNA GORA)
0.00
5.00
0.00
0.00
0.00
0.88
-0.78
0.00
P079116
2004
ŽIVOTNA SREDINA
0.00
7.00
0.00
0.00
0.00
5.15
4.58
0.00
P082223
2004
ZDRAVSTVENI SISTEM (CRNA GORA)
0.00
7.00
0.00
0.00
0.00
3.89
2.67
-1.47
P087470
2004
PENZIONA ADMIN (CRNA GORA)
0.00
5.00
0.00
0.00
0.00
4.09
2.75
0.00
0.00
43.00
0.00
0.00
0.00
33.33
9.61
- 1.47
Ukupno:
CRNA GORA
PRIKAZ
Neisplaćenog i isplaćenog Portfolija kod IFC-a
u milionima USD
Committed
Disbursed
IFC
FY Approval
Company
Loan
Total portfolio:
0.00
IFC
Equity
Quasi
Partic.
0.00
0.00
0.00
Loan
0.00
Equity
Quasi
Partic.
0.00
0.00
0.00
Approvals Pending Commitment
FY Approval
Company
Total pending commitment:
Loan
Equity
Quasi
Partic.
0.00
0.00
0.00
0.00
70
Aneks 14: Kratak prikaz situacije u zemlji
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
71
Aneks 15: Mape
CRNA GORA: Projekat zemljišne administracije i upravljanja
wb316418
C:\Documents and Settings\wb316418\Desktop\LAMP PAD Vanja.doc
6.3.2008 11:08:00
72
Download

Svjetske banke SAMO ZA SLUŽBENU UPOTREBU