ANAYASA NOTLARI
KPSS Anayasa Ders Notları
Düzenleyen: Zeynel BOZKALE
2013 - 2014
Bu kitapçıkta asıl emeği olan Muharrem YİĞİT hocamıza teşekkürler….
1
MÜEYYİDE(YAPTIRIM):Toplumsal hayatı düzenleyen kurallara uyulmadığında karşılaşılan tepkiye denir.
NOT: Hukuk kurallarının yaptırımı maddidir. Diğerlerininki manevidir.
NOT: Hukuk kuralları ile en yoğun ilişki ahlak kuralları arasındadır. Bu nedenle kanun koyucular, hukuk kuralı
koyarken toplumun ahlaki değerinden uzak kalamazlar.
HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI
HUKUK: Toplumsal yaşam içerisinde bireylerin birbiriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen uyulması
zorunlu devlet garantisinde olan kuralar bütünüdür.
HUKUKUN ÇEŞİTLERİ
1-MÜSBET(DOĞMATİK-POZİTİF)HUKUK: Bir ülkede belli bir dönemde uygulanan yazılı ve yazısız
kuralların tümüdür.
a)Şekli Hukuk: Uyuşmazlığın çözümünde izlenecek usulü gösteren hukuki kavramdır.
b)Maddi Hukuk: Uyuşmazlığın çözümüne ilişkin maddi yargıyı içerir.
2-MEVZU HUKUK: Bir ülkede yetkili bir makam tarafından konulmuş olan ve yürürlükte bulunan yazılı
hukuk kurallarının tümüne birden mevzu hukuk denir.
3-DOĞAL(TABİ-İDEAL)HUKUK: Pozitif hukukun karşıtı olarak olanla değil olması gerekenle ilgilenen
hukuk çeşididir.
4-TARİHİ HUKUK: Yürürlükten kalkmış kurallardır.
2





HUKUK KURALLARININ ÇEŞİTLERİ
EMREDİCİ: Kesinlikle uyulması gereken kurallardır.Konulma nedenleri kamu düzeni ,genel ahlak ve
zayıfları korumaktır.Örn: Evlenme yaşıyla ilgili olarak medeni kanunda erkek veya kadın 17 yaşını
doldurmadıkça evlenemez hükmü yer almaktadır.
TAMAMLAYICI: Tarafların var olan bir işlemin farklı bir şeklini de kullanabilmesidir.Örn: Bir borç
ilişkisinde taraflar ödenecek olan faiz oranını yasal faiz oranından daha farklı olarak tespit
edebilir.Örn:C.başkanının Bakanlar Kuruluna başkanlık etmesi.
YORUMLAYICI: Bireylerin birkaç anlama gelen beyan ve hareketlerinin ne anlama geldiğini
belirleyen kurallardır.Örn: Taraflar sözleşmede ayın başı tabirini kullanmış; fakat bununla neyi
kastettiklerini açıklamamışlarsa borçlar kanunu bununla ayın I. gününün anlaşılması gerektiğini
belirtmiştir.
TANIMLAYICI: Bir hukuki kavramın ne anlama geldiğini belirleyen kurallardır.Söz konusu kavram
kanunda nasıl tanımlanmışsa öyle anlaşılır.Örn:Medeni kanun nişanlanmayı şöyle tanımlamıştır.
Nişanlanma evlenme vaadiyle olur.
YETKİ VERİCİ: Kişileri belli bir davranışta bulunmada serbest bırakan kurallardır.Örn:
Mirasçıların mirası kabul ve reddetme yetkileri vardır
HUKUKUN YAPTIRIM TÜRLERİ
CEZA: Kanunun suç işleyen kişiye uygulanmasını öngördüğü yaptırımdır.
CEBRİ İCRA: Borcunu yerine getirmeyen kimsenin devlet gücüyle borcunu yerine getirmeye
zorlanmasıdır.
TAZMİNAT: Hukuka aykırı olarak başkalarına verilen zararların ödetilmesidir.İkiye ayrılır
a)Maddi Tazminat
b)Manevi Tazminat
İPTAL: Hukuk kurallarına aykırı olarak yapılmış bir idari işlemin yargı organı kararıyla Ortadan
kaldırılmasıdır. Örnek: Belediyenin yol yaptığı arazinin mahkeme kararıyla geri verilmesi
HÜKÜMSÜZLÜK: Bir hukuki işlemin kanun öngördüğü şekilde yapılmaması halinde hukuki sonuç
doğurmamasıdır.
a)Yokluk: Kanunun belirttiği şekilde yapılmayan işlem yok sayılır. Örnek: imam nikâhı
b)Butlan: Hukuki işlemlerin geçersiz kabul edilmesidir.Hukuki işlem vardır fakat yapılmasından
itibaren geçersizdir.
 Mutlak Butlan: Bir hukuki işlemin kanunun öngördüğü kurucu unsurlara sahip olmakla beraber kanunun
emredici hükümlerine aykırı olmasıdır.Örn: Bir kimsenin amca dayısı ile evlenmesi ya da akli yönden
özürlü ile evlenmesi
 Nispi Butlan: Bir hukuki işlem kurucu unsurlara sahip ,emredici hükümlere uygun ancak işlemi yapan
iradede sakatlık varsa olur. Örn:Sarhoş edilerek bir kişiye imza attırılması.Örn:35 yaşındaki dul bir
bayanın,22 yaşındaki bir gençle,bakire ve 22 yaşında olduğunu söyleyerek evlenmesi.
c)Tek Taraflı Bağlamazlık: Hukuki işlemi yapan taraflardan birinin sözleşme yapma ehliyetine sahip
olmamasıdır. Örn: Mümeyyiz küçük ve mümeyyiz kısıtlıların kanuni temsilcisinin izni alınmadan yapılan
nişanlanma. Örn: On beş yaşında bir kişinin yetişkin biriyle satış sözleşmesi yapması.
3
A) YAZILI KAYNAKLAR
 ANAYASA: Bir devletin organlarını organların birbiriyle olan ilişkilerini, bireylerin temel hak ve
ödevlerini anlatan temel kurallar bütünüdür. Hukuksal norm hiyerarşisinin en üstünde yer alır.
 YUMUŞAK ANAYASA: Kabul edilmesi veya değiştirilmesi kolaysa (1921 Anayasası)
 SERT ANAYASA: Yasaların kabul edilmesi ve değiştirilmesi zor, özel hükümlere bağlanmışsa
değiştirilemez maddeleri varsa sert olarak nitelendirilir. (1982 Anayasası)
 KAZUİSTİK ANAYASA: Ayrıntıcı anayasalara (düzenleyici)denir.(1982 Anayasası)
 ÇERÇEVE ANAYASA: Genel ilkelerin düzenlendiği, ayrıntılara yer vermeyen kısa özet
anayasalara denir. (1921 Anayasası)
 Ülkemizde anayasa değiştirme yetkisi TBMM’ye aittir.
 Anayasanın değiştirilmesi TBMM üye tam sayısının en az 1/3 ‘ünün teklifi(184) ve en az
3/5’inin(330) kararı ile mümkündür. Denetimini anayasa mahkemesi yapar.
 Anayasanın unsurları;Genel-Sürekli-Soyut
 Diğer yazılı kaynakların anayasaya uymak zorunda olmasına Anayasanın Üstünlüğü ilkesi denir.
NOT: Dünyanın ilk anayasası 1787 de ABD’de hazırlanmıştır.





KANUNLAR: Genel ve soyut nitelikte olan hukuk kurallarına denir.
Kanun Tasarısı
Bakanlar Kurulu
Kanun Teklifi
Milletvekili (Bir milletvekili yeterlidir)
Kanun teklif ve tasarıları gerekçeli olarak meclis başkanlığına sunulur.
Başkanlık kanunu doğrudan komisyona havale eder ,komisyon 45 gün içinde raporunu hazırlayarak
meclis başkanlığına geri gönderir.
 Başkanda kanunu TBMM genel kuruluna havale eder.Salt çogunlukla kanun kabul edilir.
 TBMM’ce kabul edilen kanun sonra, cumhurbaşkanına gönderilir oda 15 gün içinde kabul veya ret
kararını açıklar.
 Onaylarsa resmi gazetede yayınlanır kanunu veto ederse TBMM de tekrar görüşülür aynen kabul edilip
cumhurbaşkanına gönderilirse onaylamak zorunda olup Anayasa Mahkemesine şekil veya esas
bakımından itiraz etme hakkına sahiptir.
 Kanunlar halkoyuna(referandum) sunulmaz
 Herhangi bir tarih belirtilmemişse 45 gün içinde yürürlüğe girer
Not: Kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM de görüşülme ve usul ve esasları iç tüzükle düzenlenir
NOT: TBMM genel kurulu tarafından reddedilen tasarı veya teklifler ret tarihinden itibaren aynı yasama
dönemi içinde bir tam yıl geçmeden yeniden verilemez. Bir yasama döneminde kabul edilmeyen tasarı ve
teklifler KADÜK olur.
NOT:Resmi Gazete Başbakanlık tarafından çıkarılır.
ÖZEL NİTELİKLİ KANUNLAR:
A)Bütçe Kanunu: Bir yıl içinde devletin organlarının ve kamu tüzel kişilerinin gelir ve giderlerini
tahmini olarak gösteren ve gelirlerin toplanmasına, giderlerin yapılmasına izin veren kanundur.
Bütçe tasarısı Bakanlar Kurulu tarafından mali yılbaşından 75 gün önce TBMM ye sunulur.
Cumhurbaşkanınca veto edilemez. Resmi gazetede yayımlanır. Mali yılbaşında yürürlüğe girer
Anayasa mahkemesine iptal davası açılabilir.
25 kişi iktidar 15 muhalefet olmak üzere 40 kişilik bütçe komisyonunda incelenir.
4
B)Kesin Hesap Kanunu: Bütçenin denetlenmesi, gelirlerin toplanmasının ve harcamaların
yapılmasının bütçeye uygun olup olmadığının incelenmesine denir. Denetimini TBMM adına Sayıştay
yapar.
C)Milletlerarası Anlaşmalar: Milletlerarası antlaşmaların onaylanması TBMM tarafından uygun
bulunursa Cumhurbaşkanınca onaylanır ve yayımlanır. Usulüne göre yürürlüğe konulan milletler arası
antlaşmalar KANUN hükmündedir. Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine
başvurulamaz.
NOT: 2004 yılında yapılan değişiklikle temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası anlaşmalar ile iç
hukuk hükümlerinin çelişmesi halinde uluslararası anlaşmaların geçerli olacağı kabul edilmiştir.
 Meclis İçtüzüğü: Meclisin kendi çalışmalarını düzenlemek amacıyla koyduğu kurallardır. TBMM nin
çıkardığı iç tüzük Meclis Başkanınca 15 gün içinde resmi gazetede yayımlanır. Kurallar meclisi bağlar
Meclis Başkanı iç tüzüğü veto edemez. Anayasa mahkemesine iptal davası açılabilir.
 KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME:
 İlk kez KHK, 1961 Anayasası 1971 değişikliği ile Bakanlar Kurulu’na verilmiştir.
 Bakanlar Kurulu’na verilen bu yetki Bakanlar Kurulu’nun düşmesi ya da istifası halinde sona
ermez.
 Cumhurbaşkanı tarafından imzalanır resmi gazetede yayımlanır.
 Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer.
 Resmi Gazete’de yayımlandığı gün TBMM’ye sunulur.
 Yayımlandığı gün TBMM’ye sunulmayan KHK’ler bu tarihten itibaren geçersizdir.
 TBMM Tarafından reddedilen KHK, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren
geçersizdir.




OLAĞAN KHK
Bakanlar Kurulu’na aittir.
TBMM’nin yetki vermesi gerekir.
Anayasa yargısına tâbidir.
Temel Haklar kişi hak ve ödevleri siyasi
hak ve ödevlere ilişkin düzenlenemez
OLAĞANÜSTÜ KHK
 Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Bakanlar
Kurulu’na aittir.
 Meclisin yetki vermesine gerek yoktur.
 Anayasa yargısına tabi değildir.
 Temel Hak ve Özgürlüklere ilişkin
düzenlenir
NOT: Sosyal ve ekonomik haklar ile ilgili düzenlenir.
 CUMHURBAŞKANLĞI KARARNAMESİ:
 1982 Anayasasıyla ilk kez düzenlenmiştir.
 Cumhurbaşkanın yetkilerini arttıran ve güçlendiren bir düzenlemedir.
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin; kuruluşu, teşkilatı, çalışma esasları, personel atama
işlerini yapma yetkisi verilmiştir.
 Yargı yolu kapalıdır.
 TÜZÜKLER:
 Bakanlar Kurulu çıkarır.
 Kanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek için çıkartılır.
 Danıştay incelemesinden geçer, iptal davaları da Danıştay da açılır.
 Cumhurbaşkanı imzalar ve yayımlar
 Tarih belirtilmiş ise ilgili tarihte, tarih belirtilmemiş ise resmi gazetede yayımlandıktan 45
gün sonra yürürlüğe girer.
 YÖNETMELİKLER:
Başbakanlık
Kendi görev alanlarında kanun ve
Bakanlıklar
tüzüklerin nasıl uygulanması gerektiğine dair çıkarılır.
Kamu Tüzel Kişiler
 Danıştay incelemesine gerek yoktur.
 İdare mahkemeleri inceler. Bir bölgeyi ilgilendirirse bölge idare mahkemesi inceler
 Cumhurbaşkanı imzası şartı yoktur
 Yurdun genelini ilgilendirirse Danıştay tarafından incelenir. Resmi Gazete’de yayımlanır
5
 Bakanlar Kurulu hazırlarsa Cumhurbaşkanı imzasına sunulur.
 Merkezin taşra örgütleri olan valilik ve kaymakamlıklar yönetmelik çıkaramazlar.
 Düzenleyici işlem olarak valilikler genel emir, kaymakamlıklar ise genelge çıkarabilir.
NOT: Anayasada belirtilmemesine rağmen bakanlar kuruluda yönetmelik çıkartabilir.
 EMİR VE GENELGELER
Yasa ve yönetmeliklerin uygulanmasına yol göstermek, bir konuyu çeşitli birimlere iletmek ve
bilgilendirmek üzere üst makamların alt makamlara gönderdikleri yazılardır.
B)YAZISIZ KAYNAKLAR
 Örf ve adetler
C)YARDIMCI KAYNAKLAR
 Bilimsel içtihatlar (DOKTRİN-ÖĞRETİ):Bilim adamlarının görüş ve düşünceleridir.
 Yargısal içtihatlar (İÇTİHAT):Yargıçlar tarafından alınan ortak kararlardır.
 Not:İçtihadı birleştirme kararları, üst mahkemelerin benzer olaylar bakımından verdiği farklı kararlarla
ortaya çıkan sakıncalı durumu ortadan kaldırmaya yönelik olmak üzere yetkili üst kurullarca alınan ve
mahkemeleri bağlayan kararlardır.
HUKUK KURALLARINDA BOŞLUK ÇEŞİTLERİ
 HUKUK BOŞLUĞU: Bir konuda kanunda veya örf ve adet hukukunda somut olaya uygulanacak bir
hüküm bulunmamasına denir. Bu durumda Hâkim Hukuk Yaratır bu davaya ben bakmam
diyemez(Pozitif hukukta olur)
 KANUN BOŞLUĞU: Yasalarda olayları düzenlemeye yetecek hükmün eksik olması ya da hiç
olmamasına denir.(Mevzu hukukta olur) İkiye ayrılır.
a)KURAL İÇİ BOŞLUK: Kanun koyucu tarafından istenerek bırakılmış boşluklardır.Bu durumda Hakim
Takdir Yetkisini kullanır.
b)KURALDIŞI BOŞLUK: Kanun koyucu tarafından istenmeden bilinçsizce bırakışmış boşluklar. İkiye ayrılır.
İkiye ayrılır.
1- Açık Boşluk:Konuya ilişkin uygulanacak bir kuralın bulunmamasıdır. Hâkim hukuk yaratır.
Örn:Sütkardeşler arasında herhangi bir evlenme yasağının bulunmaması.
2- Örtülü Boşluk:Konuya uygulanacak kural vardır; ancak konuyu çözebilecek yeterliliğe sahip
değildir.Örn:Aynı kişi tarafından evlat edinilmiş evlatlıkların evlenememesi.
6
KAMU HUKUKU DALLARI
1-Anayasa hukuku: kişi hak ve hürriyetleri ve bunların güvence altına alınmasını devletin şekil ve
teşkilatlanmasını devletin yasama ,yürütme ve yargı organlarının işleyişini düzenler
2-İdare hukuku: devlet idaresinin örgütlenmesini, işleyişini bireylerin idare ile olan işlerini düzenler
3-Ceza hukuku: suç teşkil eden fiilleri bu fiillere uygulanacak cezaları düzenler
CEZA HUKUKUNA HÂKİM İLKELER














Ceza sorumluluğu şahsidir.
Genel müsadere ve ölüm cezası verilemez.(2004)
Kimse işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz.
Hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir hükümlülüğü yerine getirmemesinden dolayı özgürlüğünden
alı konulamaz.(2001)
Uluslar arası ceza divanına taraf olmanın getirdiği yükümlülükler hariç ,vatandaş suç sebebiyle yabancı
ülkeye geri verilemez.(2004)
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konur.
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kişi masumdur(Masumiyet Karinesi)
Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez(2001)
Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi
Kişinin cezalandırılmasındaki amaç topluma kazandırmaktır. (Ümanizim)
Örf ve âdete dayanarak suç oluşturulmaz ceza verilmez
Suç da Ceza da yazılıdır.
Aleyhe çıkarılan yasa geçmişe yürümez
Kıyas yapılamaz
7
MADDİ UNSUR: İcra veya ihmal hareketinde bulunmaksızın düşünce ve kanaatten ötürü kişi suçlanamaz
İCRA: Harekete geçmek, silahla birini vurmak
İHMAL: Harekete geçmemek, hemşirenin hastaya ilaç vermemesi
MANEVİ UNUSUR: Kişinin kusurlu olması durumunda gerçekleşir.
KAST: Kişinin bilerek isteyerek suçu işlemesidir.
TAKSİR: Bilmeyerek veya istemeyerek yapılan suçlardır. Trafik cezalarında olduğu gibi
4-Vergi hukuku: Devlet ile kişiler arasındaki; vergi hak ve ödevlerini vergi tahsilini vergiye konu olan olayları
düzenler
İlkeleri
Vergide adalet: herkesin gelirine göre vergi ödemekle yükümlü olması
vergide genellik: din ,ırk, sınıf, cinsiyet ayrımı yapılmaksızın herkesin vergi vermesi
verginin kanuniliği: vergilerin kanunla konulup kaldırılması ve düzenlenmesi
5-Devletler genel hukuku: devlet-devlet, devlet-uluslararası kuruluşlar, uluslararası kuruluşlar-uluslar arası
kuruluşlar arasındaki ilişkileri düzenler
6-Yargılama hukuku: mahkeme kararlarının hangi esaslara dayanması gerektiğini hangi davanın nerede ve
nasıl kullanılabileceğini bağımsız mahkemelerin yargılama görevlerini yerine getirirken uygulamaları
gerekenlerin neler olduğunu belirtir.
7-İcra ve iflas hukuku: kendi istekleriyle borçlarını ve sorumluluklarını yerine getirmeyenlerin nasıl bir
muameleye tabi tutulacağını, mahkemelerce verilen kararların yerine getirilmemesi durumunda yapılması
gerekenleri düzenler.
ÖZEL HUKUK DALLARI
1-Medeni hukuk:Kişiler hukuku ,Aile hukuku,Miras hukuku,Eşya hukuku
VELAYET: Ergin olmayan çocuklar üzerinde anne ve babaya tanınmış mutlak haktır.
VESAYET:Velayet altında bulunmayan küçük ve kısıtlıların haklarını korumak üzere mahkemelerce yasal bir
temsilci atanmasıdır.
2-Borçlar hukuku: Kişiler arasındaki borç ilişkilerini düzenler.Borçlar hukukuna hakim olan ilkeler:
Borç ilişkisinin nispi niteliği, sözleşme özgürlüğü, eşitlik ilkesi, dürüstlük ilkesi, kusur ilkesi, ivaz (karşılıklılık
ilkesi) borçlunun ikametgahında ifa ilkesi, şekil serbestliği ilkesi, irade özerkliği ilkesi, üçüncü kişi aleyhine
borç kurulamaması ilkesi.
3-Ticaret hukuku: bireyler arasındaki ticari ilişkileri düzenler
4-Devletler özel hukuku: farklı milletlerde olan bireyleri; ilişkilerini ,hukuki statülerini farklı vatandaşlığa
sahip bireyler arasındaki uyuşmazlıklarda hangi ülkenin hukuk kurallarının uygulanacağını düzenler
8
KARMA HUKUK
1-İş hukuku: işçiler ve işverenler arasındaki ilişkileri düzenler, toplu iş sözleşmesi grev ve lokavt gibi
2-Fikir ve sanat eserleri hukuku: Sanat ve fen alanlarında buluşları olan kişilerin haklarını düzenler
3-Hava hukuku: Hava trafiğini düzenler
4-Bankacılık hukuku: Bankacılık faaliyetlerinin geliştirilmesi, sermaye piyasası ve taşınırlarla ilgili hukuktur
5-Toprak hukuku: tarıma elverişli taşınmazlarla ilgili kuralları düzenler
6-Çevre hukuk: doğal çevrenin korunmasına yönelik hukuksal önlemleri düzenler.
KİŞİ VE KİŞİLİK KAVRAMI
1-GERÇEK KİŞİ: Haklara ve borçlara sahip varlıklara kişi denir.Bütün insanlar hiçbir ayrım gözetmeksizin
gerçek kişi olarak kabul edilir.
Kişilik başlangıcı tam ve sağ doğum ile başlar, ölümle veya gaiplikle sona erer.
Ölümüne kesin gözle bakılacak şekilde kişinin kaybolması halinde o yerin mülki amiri tarafından “ölüm
karinesi “ düzenlenir. Bir yerde birden fazla ölüm gerçekleştiyse ve kişilerin ölüm saatleri bilinmiyorsa aynı
saatte ölmüş gibi kabul edilmesine “Birlikte Ölüm Karinesi” denir.
Bir kişiden uzun süreden beri haber alınamıyorsa en az 5 yıl, ölüm tehlikesi içinde kaybolmuşsa 1 yıl sonra
mahkeme kişinin “GAİPLİK” kararını verir.
a) Dar Anlamda Kişilik: Haklara ve borçlara ehil olmayı yani; hak ehliyetine sahip olmayı ifade eder. Sağ
doğmak koşuluyla ana rahmine düşüldüğü anda başlar.
b) Geniş Anlamda Kişilik: Hak ehliyetiyle beraber fiil ehliyetini de kapsar. (reşit olacak, mümeyyiz yani
ayıt etme gücü olacak, kısıtlı olmayacak.)
2-TÜZEL KİŞİ:
 ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİ: Belli bir amaçla örgütlenmiş insan veya mal topluluklarından
oluşan bağımsız varlıklara denir.Kişi toplulukları(Dernekler-Şirketler-Devlet-İl özel idaresi-BelediyeKöy)Mal toplulukları(Üniversite-Kamu kurumları-Vakıflar)
 KAMU TÜZEL KİŞİLİK: Yerinden yönetim ilkesinin uygulanmasıyla devlet tüzel kişiliğinden ayrı
kamu tüzel kişilikler ortaya çıkmıştır. Bunlar kamu hukukuna tabidirler
Özellikleri: Kanunda açıkça belirtilir
 Kamu gücünü kullanma yetkisine sahiptirler
 Malları kamu malı statüsündedir.
 Personeli devlet memuru gibi görülür
 Kanun ve idari işlemle kurulurlar
Anayasada Düzenlenen Kamu Tüzel Kişilikler
İl özel idaresi -Belediye idaresi
Köy idaresi-Üniversiteler
TRT
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Yasayla Düzenlenen Kamu Tüzel Kişilikler
İleri teknoloji enstitüsü -Türkiye atom enerji kurumu
TÜBİTAK –TODAİE -SPK-RTÜK-BDDK-TSE
YÖK-KİK-EPDK-RK-TK
Savunma sanayi müsteşarlığı-Milli piyango
TÜBA –SİVİL HAVACILIK
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek
Kuruluşları(TOBB-Türk Tabipler Birliği-Barolar
Birliği)
9
FİİL EHLİYETİNE GÖRE GERÇEK KİŞİLERİN SINIFLANDIRILMASI
TAM EHLİYETLİLER
-
-
Ergin
Ayırt etme gücüne
sahip
Kısıtlı olmayan
Fiil ehliyetine sahip
İşledikleri haksız
fiiller dolayısıyla
sorumlulukları vardır.
Örnek: 40 yaşında
aklı salim kişi
SINIRLI EHLİYETLİLER
-
Ergin
Ayırt etme gücüne sahip
Kısıtlı olmayan
Kendilerine yasal danışman
atanan kimselerdir.
- Fiil ehliyetine sahiptirler,
ancak bazı işlemler için
yasal danışmanın onayı
gerekir.
- İşledikleri haksız fiillerden
ötürü sorumlulukları vardır.
- Örnek: evliler
SINIRLI EHLİYETSİZLER
-
-
-
TAM EHLİYETSİZLER
Ayırt etme gücü bulunan ancak
ergin olmayan kişi ya da kısıtlı
olan kişilerdir.
İşledikleri haksız fiillerden dolayı
sorumlulukları vardır.
17 yaşında aklı başında kimse;
ya da 40 yaşında aklı başında
fakat kısıtlı kimse
Kural olarak fiil ehliyetleri yoktur.
Ancak istisnaları vardır.
-
-
Ayırt etme gücü
olmayan kişilerdir.
Ergin olup olmamaları
önem arz etmez.
Fiil ehliyetleri yoktur.
İşledikleri haksız fiiller
dolayısıyla
sorumlulukları yoktur.
Örnek: 3 yaşındaki bir
çocuk
40 yaşında akıl hastası
olan kişi
GERÇEK KİŞİLERİN EHLİYETİ
Tek başına
yapabileceği işlemler
- Kişiye sıkı sıkıya
bağlı haklarla
ilgili işlemler
Örnek:
nişanlanma
-
Yasal temsilcisinin
rızasıyla
yapabileceği işlemler
Örnek: satış
sözleşmesi
-
Yasal temsilcisinin
rızası olsa bile
yapamayacağı
işlemler
Örnek: bağış kefalet
sözleşmesi
HAK EHLİYETİ:
 Medeni haklardan
yararlanabilme gücüdür.
 Haklara ve borçlara ehil
olmadır.
 Tam ve sağ doğmaktan
başka bir şart yoktur, herkes
bu ehliyete sahiptir.
FİİL EHLİYETİ:
 Medeni hakları kullanabilme
gücüdür.
 Kendi işlem ve ehliyetleriyle hak
kazanabilme ve borç altına
girebilmektir. Haksız fiillerinden
sorumlu olabilmedir.
 Şartları:
o Reşit olmak
o Ayırt etme gücü (mümeyyiz) fiil
ehliyetinin en önemli koşuludur.
o Kısıtlı olmamak (Mahkemece fiil
ehliyetinden mahrum
bırakılmaktır.)
10
NOTLAR:
 Ceza ehliyet yaşı 12
 Sağır ve dilsizlerde ceza ehliyet yaşı 21
 Kişi mahkeme kararı ile en erken 15 yaşın doldurulmasıyla kendi isteği ve velisinin rızasıyla ergin sayılabilir.
 Olağan evlenme yaşı 17 yaşı doldurmuş olmaktır. Evlenenler ergin sayılır.
 Olağanüstü evlenme yaşı 16 yaşını doldurmaktır. Bu durumda yine evlenen kişi ergin sayılır. Evlenen kişi kısa
süre sonra boşansa bile ergin sayılma durumu ortadan kalkmaz.
I- Hak Kavramı
Hukuk tarafından tanınan ve korunan kişiye ait menfaatlerdir. Tüm haklar kurallardan doğar ve her hakkın bir sahibi
vardır.
II- Hakkın Türleri
A-Kamu hakları – özel haklar ayrımı
Kamu kakları: kişilerle devlet arasındaki ilişkileri düzenler. Kamu hakları kişisel haklar, sosyal ve ekonomik
haklar ve siyasi haklar olarak üçe ayrılır.
Özel haklar: kişilerle kişiler arasındaki ilişkiyi düzenleyen haklardır.
B-Mutlak Haklar-Nisbi Haklar Ayrımı
Mutlak Haklar: sahibine maddi ve maddi olmayan mallar ile kişiler üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese
karşı ileri sürülebilen haklardır. Örn: mülkiyet, telif, ayni, intifa, velayet, vesayet hakkı.
Nisbi Haklar: sadece belirli kişilere karşı ileri sürülebilen haklardır. Örn: Alacak hakkı, alacaklının yalnızca
borçluya karşı ileri sürebileceği bir haktır.
C-Malvarlığı hakları –Kişilik hakları Ayrımı
Malvarlığı Hakları: kişilerin maddi menfaatlerini koruyan haklardır.
Kişilik Hakları: kişilerin manevi menfaatlerini koruyan haklardır.
D-Devredilebilen – Devredilemeyen Haklar
Devredilebilen Haklar: Başkalarına devredilebilen haklardır.
Devredilemeyen Haklar (kişiye bağlı haklar): Başkalarına devredilemeyen, yalnızca hak sahibinin
kullanabildiği haklardır. Örnek: Ergin bulunmayı talep hakkı, nişanı bozma, boşanma, soy bağının reddi hakkı.
E-Yenilik Doğuran Haklar-Alelade Haklar Ayrımı
Yenilik Doğuran Haklar(inşai haklar)
1- Kurucu Yenilik Doğuran Haklar: İrade beyanıyla, hukuki bir durumun kurulmasına sebep olan haklardır
Örn: Tarafların aralarında sözleşme yapmaları.
2- Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar: Tek taraflı irade beyanıyla mevcut bir hukuki durumun değişikliğine
sebep olan haklardır. Örn:satılan ayıplı malın değiştirilmesi
3- Bozucu Yenilik Doğuran Haklar: Kullanıldıkları zaman mevcut bir hukuki durumu tamamen ortadan
kaldıran haklardır. Örn:sözleşmeyi feshetme hakkı
Alelade Haklar:örn: Velayet , vesayet hakkı
III- Hakkın Kazanılması
Hakkın kazanılması, bir hakkın kişiye bağlanması demektir. Bir hakkın kişiye bağlanması üç sebepten
olabilmektedir; hukuki olay, hukuki fiil ve hukuki işlem.
a) Hukuki Olay: Kişinin iradesi dışında gerçekleşen ve hukuki sonuç doğuran olaydır. Doğum ve ölüm
b) Hukuki Fiil: Kişinin iradesi ile gerçekleşen ve hukuki sonuç doğuran olaydır.
c) Hukuki İşlem: Bir veya birden fazla kişinin aynı amaca yönelik irade beyanında bulunarak hukuki bir sonuç
yaratmalarıdır. İki kişinin aralarında sözleşme yapmaları gibi.
Not: Hakkın kazanılmasında İYİ NİYET (subjektif), hakkın kullanılmasında ise DÜRÜSTLÜK ( objektif iyi
niyet) kuralları geçerlidir.
Not: Karine: Bilinen bir olgudan bilinmeyen bir olgunun (sonucun) çıkarılmasıdır.
11
IV- Hakların Kazanılış Biçimleri
Bir kişinin herhangi bir hakkı başkasından devralmak suretiyle kazanmasına devren kazanma denir. Örneğin;
satım sözleşmesi ile ev satın alan bir kişi, evin mülkiyet hakkını devren kazanmış olur.
Bir kişinin herhangi bir hakkı kimseden devralmadan sahip olması ise aslen kazanmadır. Örneğin; bir
yazarın yazmış olduğu kitap üzerindeki hak ya da bir avcının avlamış olduğu balık üzerindeki hakkı aslen
kazanmadır.
Aslen kazanma taşınırlar üzerindeyse Sahiplenme, taşınmazlar üzerindeyse İşgal olarak adlandırılır.
Not: bir hakkın kazanılmasında, bu hakkın kazanılmasına ait bir engeli bilmemek “iyi niyet” olarak tanımlanır.
.
V- Hakkın Korunması
Hakkın Kişinin Kendisi Tarafından Korunacağı Haller:
a) Meşru Müdafaa(haklı savunma): Bir kimsenin kendisine tabanca doğrultan birisini daha erken davranıp
vurması
b) Zaruret Hali(zorda kalma): Ormanda yabani hayvandan kaçan birinin tanımadığı kimsenin kulübesinin
kapısını kırarak girmesi
c) Kuvvet Kullanma: mal sahibi evden ayrılmak üzere olan ve kira bedelini ödemeyen kiracının malına el
koyabilir.
12
DEVLET
DEVLET: Bir toprak parçası üzerinde (vatan) yaşayan insanların oluşturduğu siyasi ve hukuki örgüte devlet denir.
İnsanların doğuştan sahip oldukları birtakım haklar vardır. Bunlar ;
Yaşam
Özgürlük
Eşitlik
Güvenlik
Devlet bu hakları Yasama, Yürütme ve Yargı organları ile sağlar.
YASAMA
T.B.M.M
YÜRÜTME
Cumhurbaşkanı
Bakanlar Kurulu
YARGI
Bağımsız Mahkemeler
 ÜNİTER DEVLET: Devlet sınırları içinde aynı hukuk kurallarının geçerli olduğu tek siyasi otoritenin
elinde tuttuğu yönetim şeklidir. ( TÜRKİYE )
 FEDERAL DEVLET: Ortak çıkarlar için birkaç devletin bir araya gelmesiyle oluşur,iç işlerinde serbest
dışta merkeze bağlıdırlar.(ALMANYA-ABD )
 KONFEDERAL DEVLET:Birden çok devletin sınırlı,ortak ve belirli bir amacı gerçekleştirmek için bir
araya geldikleri yapı bunlar dış işlerde yetkilerini kullanır.Günümüzde örnek yok
 TEOKRATİK DEVLET: devlet yönetiminde din kurallarının geçerli olmasıdır. Devlet gücünü dini
kaynaklardan alır. (İRAN)
 MONARŞİK DEVLET: Tek kişinin yönetime egemen olduğu devlet şeklidir.
 OLİGARŞİK DEVLET: Bir sınıf ya da zümrenin yönetime egemen olmasıdır.
 DEMOKRATİK DEVLET: Temel hak ve özgürlüklerin tanındığı, egemenliğin halkta olduğu devlet
şeklidir. Uygulama tipine göre üçe ayrılır.
a)Doğrudan Demokrasi:Halkın tamamının alınan kararlara katılması demektir.Nüfusun az olduğu ilk çağ ege şehir
devletlerinde uygulanmıştır. Günümüzde yoktur.
b)Yarı Doğrudan Demokrasi: seçimle iş başına gelmiş meclis ve yöneticiler varsa da, bazı kararlar seçmenlerin
doğrudan katılımıyla alınır.Anayasa kabul veya değişikliği için halkoyuna gidilmesi bir ölçüde yarı doğrudan
demokrasi anlamına gelir.Yarı doğrudan demokrasinin araçları:
Halk oylaması (Referandum): Yasama organının bir işlemi hakkında halkın oyuna başvurulmasıdır.
Halk vetosu: Halkın, kendiliğinden harekete geçerek kabul edilen bir kanuna hayır demesi, kanunu reddetmesidir.
13
Halk girişimi: Halkın, belli sayıda imza toplayarak bir konu hakkında kanun çıkarılması için yasama organını
harekete geçirmesidir. Bu hususta takdir yasama organına aittir.
Temsilcilerin azli: Halk gerek gördüğü takdirde temsilcileri görevden alabilir.
c)Temsili Demokrasi:Halkın seçtiği temsilcilerin halk adına karar alması demektir.(Türkiye)
Demokrasilerin dayandığı temel ilkeler:
Milli egemenlik:Devleti yönetme gücünün millete ait olmasıdır.
Özgürlük: Bireyin başkalarına zarar vermeden davranışlarında özgür olmasını ifade eden ve doğuştan sahip olunan
bir haktır.
Eşitlik: Her bireyin yasalar önünde eşit olmasıdır.
Çoğulculuk:Farklı görüş, anlayış ve tutuma saygılı olmayı anlatır. Demokrasilerde çok sesliliğin olması şarttır ve bu
ancak çok partili siyasi düzenle mümkündür.Temel hak ve özgürlüklerin tanınmış ve güvence altına alınmış
olmasıdır.
 KAPİTALİST DEVLET: Üretim araçlarının halkın elinde olmasıdır.(ABD)
 SOSYALİST DEVLET: Üretim araçlarının devletin elinde olmasıdır.(ÇİN)
 SOSYAL DEVLET: Kapitalizm ile sosyalizm arası geçiştir. Bireylerin yaşamsal ihtiyaçlarının devlet
tarafından üstlenilmesidir.(T.C)
 HUKUK DEVLETİ: Hukuksal sistemlerin herkes için bağlayıcı nitelikte olduğu, kanun üstünlüğünün
benimsendiği anlayıştır.
 MÜLK DEVLETİ: Ortaçağın derebeylik anlayışına dayalıdır.
 POLİS DEVLET:17 ve 18 yy Almanya’da ortaya çıkmıştır. Hukuk sadece yönetilen içindir, yönetici sınıfın
sınırsız kudreti vardır.
 BÖLGELİ DEVLET: Milliyetlerin özerkliklerini tanımakla birlikte ulusun tekliğini ve ülkenin
bölünmezliğini de koruyan devlet modelidir.Bölgelerin merkezi devletten ayrı yasama ve yürütme organları
olmasına rağmen yargı birliği vardır. Örnek:İspanya












 MECLİS HÜKÜMETİ SİSTEMİ
Meclisin üstünlüğü ilkesine dayanır.
Bakanlar kurulu meclis tarafından seçilir ve meclis adına hareket eder.
Bakanlar tek tek oylanarak meclis tarafından seçilir.
Meclis başkanı aynı zamanda hükümetinde başkanıdır.
Yasama-yürütme yargı mecliste toplanmıştır.(1921 ANAYASASI )
Yürütme yasamayı dağıtamaz ancak yasama yürütmeyi dağıtabilir
Meclisi feshetme yetkisi meclisin kendine aittir
 PARLAMENTER SİSTEM
Yasama ile yürütme arasında işbirliği ve karşılıklı etkileşim söz konusudur.
Kuvvetler birbirinden yumuşak bir biçimde ayrılır.
Yürütme iki başlıdır. Yürütmenin sorumlu başı (başbakan)hükümetin sorumsuz başı cumhurbaşkanıdır.
Hükümet meclise karşı sorumludur.
Yasama bakanlar kurulunu görevden alabilir.(Türkiye-İngiltere-Yunanistan)
14






 BAŞKANLIK SİSTEMİ
Güçler ayrılığının en katı uygulandığı sistemdir.
Yürütme yasamayı dağıtamaz, yasamada yürütmeyi
Devlet başkanı aynı zamanda başbakandır.
Başkan yürütmeyi tek başına elinde tutar.
Yasama ise kongre (senato) tarafından yerine getirilir.
Aynı kişi hem yasamada hem yürütmede görev alamaz(ABD-Brezilya-Arjantin)




 YARI BAŞKANLIK SİSTEMİ
Başkanlık sistemi ile parlamenter sistemin karışımıdır
Yürütme iki başlıdır.(devlet başkanı ve bakanlar kurulu)
Devlet başkanı halk tarafından doğrudan seçilir
Bakanlar kurulu parlamentoya karşı sorumludur.(Fransa-Portekiz-İzlanda)





 ANAYASALARIMIZIN HÜKÜMET ŞEKİLLERİ
1876 ANAYASASI MONARŞİK HÜKÜMET SİSTEMİ
1921 ANAYASASI MECLİS HÜKÜMETİ SİSTMİ
1924 ANAYASASI KARMA HÜKÜMET SİSTEMİ
1961 ANAYASASI PARLEMENTER HÜKÜMET SİSTEM
1982 ANAYASASI PARLEMENTER HÜKÜMET SİSTEM
İKTİDAR KAVRAMI
A-KURUCU İKTİDAR: Bir Devletin temel siyasal yapısını,yaptığı yada değiştirdiği anayasa ile belirleyen
iktidardır.Yani anayasayı yeniden yapan veya değiştiren iktidardır.2’ye ayrılır.
a)Asli Kurucu İktidar: İhtilal,darbe,savaş gibi olaylar sonucunda ortaya çıkan hukuk boşluğunu dolduran ve temel
siyasi yapıyı belirleyen iktidardır.Örn:1961-1982Anayasaları
b)Tali Kurucu İktidar: Bir ülkenin anayasasını, yine o anayasada belirtilen usul ve kurallara bağlı kalarak
değiştiren iktidardır.
B-KURULMUŞ İKTİDAR: Kurucu iktidarın anayasa ile çizdiği sınırlar içinde kalarak devletin yasama,yürütme ve
yargı yetkilerini kullanan iktidardır.
15
ANAYASA : Bir devletin temel yapısını, kuruluşunu devlet karşısında bireylerin özgürlüklerini ve haklarını
düzenler.
1808 SENED-İ İTTİFAK
II. Mahmut ve Ayanlar arasında imzalanmıştır.Alemdar Mustafa Paşa tarafından hazırlandı. Amaç, Ayanların
merkezi otoriteye bağlılığını artırmaktır.
Maddeler:
1. Ayanlar devlet adına vergi ve asker toplayabilecek.
2. Padişahın emirlerine uyulacak
3. Ayanlar yapılacak Islahatlara destek verecek.
4. Ayanlar, İstanbul’da çıkabilecek isyanları bastırmayı kabul edecekler.
Özellikleri:
 Padişahın yetkileri ilk defa kısıtlanmıştır.
 Yetkilerin kısıtlanması açısından İngiltere’deki 1215 Magna Carta’ya benzer.
 Padişah ilk defa kendi dışında bir gücün varlığını kabul etmiştir.
 Senedi ittifak bir anayasa değil ama ilk anayasal belgedir.
16
1839 TANZİMAT FERMANI
Abdülmecit döneminde Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanmıştır. Diğer adı Gülhan-ı Hattı Hümayun’dur.
Amaç,
 Azınlıklar bahane edilerek Batı’nın Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmasını engellemektir.
 Devleti dağılmaktan kurtarmak
 Mısır ve Boğazlar meselesinde Avrupa’nın desteğini alabilmek.
Maddeleri :
1. Tüm halkın can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.
2. Vergiler gelire göre toplanacak.
3. Mahkemelerde duruşmalar halka açık olacak.
4. Kanun önünde herkes eşit sayılacak yargılanmadan ceza verilmeyecek.
5. Askerlik vatan görevi haline getirilecek.
6. Müsadere (el koyma) kaldırılacak.
7. Özel Mülkiyet gelişmiştir. Miras hakkı tanınmıştır.
8. Rüşvet ve iltimas kaldırılacak.
9. Devlet harcamalarının kanuniliği ilkesi getirildi.
Özellikleri :
 İlk kez hukukun üstünlüğü ilkesi kabul edilmiştir.
 Osmanlı’da ilk demokrastikleşme ve anayasallaşma hareketidir.
 Halk arasındaki eşitlik Osmanlıcılık fikrinin esas alınmasına sebep olmuştur.
 Osmanlıda tebaadan vatandaş anlayışına geçilmiştir.
 Tanzimat Fermanı’nda Hukuk, Yönetim, Adli, Askeri ve Mali alanda çalışmalar yapılmıştır.
 Avrupa hukuk kuralları geçerli olmaya başlamıştır.
1856 ISLAHAT FERMANI
Abdülmecit döneminde Avrupalı devletlerin baskısı sonucunda ilan edilmiştir.
Amaç,
 Devletin dağılmasını engellemek
 Kırım Harbi’nde İngiltere ve Fransa’nın desteğini alabilmek.
 Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını engellemek
 Paris Barış Konferansı’nda azınlık hakları ile ilgili karar alınmasını önlemek
Maddeleri:
1. Azınlıklar devlet memuru ve il genel meclislerine üye olabilecekler.
2. Azınlıklar okul açabilecek.
3. Mahkemeler açık olacak herkes kendi dinine göre yemin edebilecek.
4. Azınlıklar banka ve şirket kurabilecek.
5. Cizye Vergisi (Askerlik Vergisi) kaldırılacak
6. Azınlıklar bedelli askerlik yapabilecek
7. Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak
8. Yabancılara mülk edinme hakkı tanınmıştır.
Özellikleri:
 Tanzimat’ın tamamlayıcı niteliğindedir.
 Amaç, Osmanlı toplumundaki birlik ve beraberliği sağlamaktır.
 Özellikle azınlıklara hakların verilmesi Müslümanların durumdan rahatsız olmasına sebep olmuştur.
! Tanzimat tüm halkı Islahat daha çok azınlıkları kapsar. Tanzimat padişahın isteği üzerine Islahat yabancı
devletlerin baskısı üzerine yapılmıştır.
1876 ANAYASASI
1876 KANUN-İ ESASİ:
 Genç Osmanlılar (Jön Türkler) II. Abdülhamit’le anlaşarak Meşrutiyeti ilan etmesi üzerine yeni anayasa
hazırlanmıştır.
 Mithat Paşa 1831 Belçika ve 1859 Prusya anayasalarından yararlanarak hazırlamıştır.
Amaç, devleti dağılmaktan kurtarmak milliyetçilik akımlarını yok etmek Avrupalı devletlerin Tersane
Konferansında (İstanbul) iç işlerimize müdahalesini engellemek
17
Maddeleri:
 En büyük erkek çocuk tahtın sahibidir.
 Devletin dini İslam dili Türkçe başkent İstanbul’dur.
 Yasama, Ayan ve Mebusan Meclisi’ne aittir.
 Yürütme padişahında içinde bulunduğu Heyeti-i Vükela’ya (Bakanlar Kurulu) aittir.
 Yargı mahkemelere aittir.
 Hükümet padişaha karşı sorumludur.
 Kanunların yayınlamasında son söz padişaha aittir.
 Mebuslar seçildikleri bölgenin değil tüm Osmanlı halkının vekilidir.
 Padişah istediğini görevden alabilir. İstediği zaman meclisi kapatır.
 Seçimler 4 yılda bir gizli yapılır. Her 50.000 erkeğe bir milletvekili seçme hakkı tanınmıştır.
 Temel Hak ve Özgürlükler yer almıştır.
Özellikleri:
 İlk ve tek Osmanlı anayasasıdır.
 Türk Tarihi’nin ilk anayasasıdır.
 Halk ilk defa yönetime katılmıştır.
 Osmanlı devlet yönetimine ilk kez parlamento kavramı girmiştir.
 İlkkez Yüce Divan kurulmuştur
Not: Mebuslar seçildikleri bölgelerin değil tüm Osmanlı vatandaşlarının vekilidir maddesi bütün anayasaların ortak
özelliğidir.
Kanun-i Esasi’de 1909 Değişiklikleri
 Padişahın sürgün yetkisi elinden alındı.
 Padişahın meclisi açma kapatma yetkisi çok zor koşulara bağlandı.
 Basın yayın özgür hale getirildi.
 Padişahın yetkileri kısıtlandı.
 Osmanlı’da ilk kez çok partili hayat geçildi.
 Yasama teklifi için gerekli padişah izni kaldırıldı.
 Hükümet padişaha değil meclise karşı sorumlu hale getirildi.
 Haberleşme ve toplanma özgürlüğü getirildi.
 Meclisin yetkileri arttırıldı.
1921 ANAYASASI(Asli Kurucu İktidar)
TEŞKİLAT-I ESASİYE (20 Ocak 1921 Anayasası)
 11 bölüm, 24 maddeden oluşur
 Yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır.
 İnönü zaferinden sonra olağanüstü şartlarda hazırlanmış yumuşak, kısa ve özet bir anayasadır. I.TBMM
tarafından kabul edilmiştir.
Genel Özellikleri
 Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
 Yasama, Yürütme,yargı T.B.M.M’ ye aittir. (Güçler birliği)
 Meclis hükümeti sistemi benimsenmiştir.
NOT: Bakanların meclis içerisinden tek tek oylanarak seçilmesidir. Meclis başkanı hükümetin de
başkanıdır.
 Din ve şeriat işleri T.B.M.M tarafından yürütülür. (Laik değildir)
 Seçimler iki yılda bir, iki dereceli olarak yapılır.(Halkın vekilleri seçecek kişileri seçmesi)
 Seçmen yaşı 18 dir.
18
 Tek yumuşak anayasadır.
 Meclisin üstünlüğü ilkesi kabul edilmiştir.
 Temel haklardan bahsedilmemiştir
 Milletlerarası anlaşmaları yapma yetkisi TBMM ye aittir.
 Çift anayasalı bir dönemdir.
NOT: 1876 Kanun-i Esasi yürüklükten kaldırılmamış 1921 Anayasası ile varlığını sürdürmüştür..
1923 Değişiklikleri
 Türkiye devletinin yönetim şekli cumhuriyettir.
 Devlet Başkanı Cumhurbaşkanıdır
 Devletin dini İslam, dili Türkçe başkenti Ankara’dır.
 Cumhurbaşkanı, T.B.M.M tarafından kendi üyeleri içerisinden seçilir. Cumhurbaşkanlığı süresi dört (4)
yıldır. Tekrar seçilebilir.
 Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından T.B.M.M üyeleri arasından seçilir.
 Cumhurbaşkanlığı süresi dört (4) yıldır. Tekrar seçilebilir.
1924 ANAYASASI




Cumhuriyetin ilanından sonraki ilk anayasadır.
İlanı ile birlikte 1876 ve 1921 anayasaları yürürlükten kaldırılmış ve ikili anayasal duruma
son verilmiştir.
24 Anayasası II. T.B.M.M tarafından hazırlanarak kabul edilmiştir.
Genel Özellikleri
 Türkiye Devleti bir cumhuriyet’tir. Değiştirilemez
NOT: Ayrıca devletin yönetim şeklinin cumhuriyet olduğu hükmünün değiştirilemeyeceği kabul
edilmiştir. Böylelikle değiştirilemeyecek hükümler kategorisine ilk kez anayasada yer verilmiştir.Bu durum 1924,1961 ve 1982 Anayasalarının ortak özelliğidir.
 Devletin dini İslam, dili Türkçe, başkent Ankara’dır.
 Hâkimiyet Kayıtsız Şartsız Milletindir.
 18 yaşını bitirene seçme, 30 yaşını bitirene seçilme hakkı verilmiştir.
 Seçimler dört yılda bir yapılır. Her 40.000 kişi bir milletvekili seçer, seçimler iki derecelidir.
 Cumhurbaşkanı 4 yılda bir T.B.M.M tarafından seçilir Seçilen tekrar seçilebilir.
 İlköğretim zorunlu ve parasızdır.
 Meclis yorumu ilkesi bu dönemde yer almıştır.(Bu durum mahkemeleri bağlar yani demokratik değildir)
 Anayasanın üstünlüğü ilkesi benimsenmiştir.
 ÇOĞUNLUKÇU demokrasi anlayışı benimsenmiştir.
NOT: Oy çokluğu ilkesinin geçerli olmasıdır.
 Karma Hükümet sistem kabul edilmiştir.
 1924 Anayasası meclis hükümeti sistemi ile parlamenter sistem arasında karma bir sistem
benimsenmiştir. (Kuvvetler birliği, görevler ayrılığı) Yargı görünüşte bağımsızdır.
 Hükümetin kollektif sorumluluğu ilkesi benimsenmiştir.
 En uzun süreli yürürlükte kalan anayasadır.
1924 Anayasası’nda yapılan değişiklikler
 1927’de yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılacağı hükmü getirilmiştir.
 1928’de “Devletin dini İslâm’dır” ibaresi çıkartılmıştır. Aynı tarihte milletvekilinin yemin metnindeki dinsel
ifadeler kaldırılmıştır.
 1929’da Toprak Reformu maddesi eklenmiştir.
 1930 Belediye
 1933 Muhtar
Kadınlara yerel seçimlerde seçme hakkı tanınmıştır.
 1934 Milletvekili
Kadınlara genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
 1934’de seçmen yaşı 18’den 22’ye çıkartılmıştır.
 1937’de laiklik ile birlikte Atatürk ilkeleri anayasaya alınmıştır.
 NOT:Anayasanın laikleşmesi tamamlanmıştır.
 NOT: 1949’da istiklal mahkemeleri kaldırıldı.
 1945’te anayasanın dili sadeleştirilmiştir.
 1946’da çok partili hayata geçildi. Tek dereceli seçim sistemi benimsendi.
 1950’de gizli oy açık sayım döküm ilkesi kabul edilmiştir.
19
1961 ANAYASASI
 27 Mayıs 1960’da darbe sonucunda Milli Birlik Komitesi (Askeri Kanat) ve Temsilciler Meclisi’nin (Sivil
Kanat) oluşturduğu Kurucu Meclis tarafından hazırlanmıştır.
Genel Özellikleri
 Türkiye Devleti bir cumhuriyet’tir değiştirilemez
 Temel hak ve özgürlüklerin en geniş olduğu anayasadır.
 Askeri müdahale sonucunda oluşturulmuştur.
 Halk oylaması ile kabul edilmiştir.
 İlkkez Güçler ayrılığı ilkesi benimsenmiş, parlamenter sisteme geçilmiştir.
 İlk kez sosyal devlet ilkesi benimsenmiştir.Bunun yanı sıra Hukuk devleti, demokratik devlet, insan
haklarına dayanan devlet ilkeleri yer almıştır.
 MGK ve Diyanet işleri düzenlenmiştir.
 Genel seçim süresi 4 yıldan 5 yıla çıkartılmıştır.
 Seçimler, serbest, eşit, gizli ve tek derecelidir.
 Cumhuriyetin nitelikleri, bayrağı, istiklal marşı, başkenti, resmi dili gibi hükümler anayasada yer almıştır.
 Sendika,toplu sözleşme,grev,dernek kurma hakları verildi.
 Çift meclislidir.
Cumhuriyet Senatosu ( Senatörlerden oluşur.)
T.B.M.M ( Milletvekillerinden oluşur.)
NOT:1982 Anayasası’nda Cumhuriyet Senatosu kaldırılmıştır.
 Yasama TBMM ve Cumhuriyet Senatosuna aittir.Yürütme Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna Yargı
bağımsız mahkemelere bırakılmıştır.
 Anayasa Mahkemesi kurulmuştur.
 Hakimler Yüksek Kurulu oluşturulmuştur. (Anayasayı güvence altına almak için)
 ÇOĞULCULUK ilkesi benimsenmiştir.
NOT:Çoğulculuk;Katılımcı demokrasi anlayışı gereğince,iktidar dışında bulunan grupların siyasal alana katılma
hakkının bulunduğu ve iktidarın yetkilerinin sınırlandırıldığı sistemdir.
 Cumhurbaşkanlığı seçim 7 yılda bir yapılacaktır.
 Cumhurbaşkanının TBMM içerisinden yine TBMM tarafından seçilir.
1961 Anayasası 1971-73 Değişiklikleri
 Bakanlar kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verildi. (Yürütme
 güçlendirilmiş oldu.)
 Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kuruldu.
 Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) kuruldu.
 NOT: 2004’de DGM kapatılmıştır. Görevini Ağır Ceza Mahkemeleri üstlenmiştir.
 Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) kuruldu.
 T.R.T’nin özerkliği kaldırıldı.
 Üniversitelerin özerkliği zayıflatıldı
 Temel hak ve özgürlükler sınırlandırıldı
 Anayasa mahkemesi anayasa değişikliğini ancak şekil açısından denetler hükmü getirildi.
 Adalet bakanı hakimler yüksek kurulunda oy hakkına sahip olmuştur.
20
1982 ANAYASASI
Genel Özellikleri
 12 Eylül 1980 Askeri darbesi sonucunda hazırlanmıştır.
 1981’de Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi’nden oluşan kurucu meclis tarafından
yapılan çalışmalar sonrasında anayasa hazırlanarak halk oylamasına sunulmuştur.
 En sert ve en Kazuistik (ayrıntılı) anayasadır.
 Cumhurbaşkanı ile yürütme organı güçlendirilmiştir.
 İlk kez devlet denetleme kurulu kurulmuştur.
 Daha az katılımcı demokrasi benimsenmiştir.
 Parlamenter hükümet sistemi kabul edilmiştir.
 Otoriter devlet ilkesi egemendir.
 Geçiş dönemi öngörmüştür.
1961 – 1982 Anayasaları’nın Karşılaştırılması
 Her iki anayasa da askeri darbe sonucunda kurucu meclis tarafından hazırlanmıştır ve halk
oylaması ile kabul edilmiştir.
 İki anayasada da başlangıç hükümleri yer almaktadır.
 1961 Anayasası ÇOĞULCU özellik taşırken 1982 Anayasası YASAKLAMACI bir sistem
getirmiştir.
 1982 Anayasası’nda farklı olarak anayasa oylaması cumhurbaşkanı seçimi ile aynı anda
yapılmıştır.
 1961 Anayasasında insan haklarına dayanan devlet-Türk milliyetçiliği terimleri kullanılırken 1982
Anayasasında insan haklarına saygılı devlet–Atatürk milliyetçiliği terimleri kullanılmıştır
1982 ANAYASASI
Başlangıç hükümleri
I. Kısım Genel Esaslar
II. Kısım Temel Hak ve Özgürlükler
III. Kısım Cumhuriyet’in Temel Organları
IV. Kısım Ekonomik ve Mali Hükümler
V. Kısım Geçici Hükümler
VI. Kısım Son Hükümler
BAŞLANGIÇ HÜKÜMLERİ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Atatürk İlke ve İnkılâpları’na bağlılık
Atatürk Milliyetçiliği ve Medeniyetçiliği
Çağdaş medeniyete ulaşma azmi
Milli menfaatlerin üstünlüğü
Yurtta sulh, cihanda sulh.
Laiklik ilkesi ve kutsal din duygularının devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı
Her Türk vatandaşının temel hak ve hürriyetlerden yararlanacağı
Anayasanın ve hukukun üstünlüğü
Özgürlükçü demokrasi
Laiklik
Sosyal eşitlik ve adalet
Türk varlığının devleti ve milletiyle bölünmezliği
NOT: 12 Eylül 1980 İhtilalı’nın meşruluğu ve darbeyi övücü sözler 1995’te anayasadan çıkartılmıştır..
21
I. Kısım Genel Esaslar
1. Türkiye Devleti bir Cumhuriyet’tir.(1924-1961-1982 anayasalarının otak özelliğidir)
2. Türkiye Cumhuriyeti; Toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet içinde
İnsan haklarına saygılı,
Atatürk Milliyetçiliği’ne bağlı,
Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
Demokratik,
Lâik ve
Sosyal bir
Hukuk devletidir.
3. Türkiye devleti ülkesi ve milleti ile bölünmez bir bütündür.
Dili Türkçe,
Başkenti Ankara’dır.
Milli marşı İstiklâl Marşı
Bayrağı şekli kanunda belirtilen beyaz ay-yıldızlı al bayraktır.
4. I.II. ve III. Maddeler değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez.
5. Devletin temel amaç ve görevleri
6. Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir.
7. Yasama yetkisi, TBMM’ye aittir.
8. Yürütme yetkisi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’na aittir.
9. Yargı yetkisi, bağımsız mahkemelere aittir.
10. Hiçbir ayrım gözetmeksizin herkes kanun önünde eşittir.
Laik Devlet İlkeleri
 Devletin resmi bir dinin bulunmaması
 Devletin din kurallarına göre yönetilmemesi
 Devletin din ve mezhep ayrımı yapmaması
 Devlet ve hukuk kurallarını din kurallarından ayıran devlet
 Din hizmetlerini de bir kamu hizmeti olarak görmek
Sosyal Devlet İlkeleri
 Bireyleri sosyal güvenliğe kavuşturmak
 Çalışma koşullarını iyileştirmeye ve istihdamı geliştirmeye çalışmak
 Ulusal geliri arttırmak
 Ulusal gelirin adaletli dağılımını sağlamak
 Fırsat eşitliğinin sağlanması
 Bireylerin özgürlüklerinden yararlanabilmeleri için gerekli olan maddi olanakları sağlamak
NOT:Özelleştirme sosyal devlet ilkesi değildir.Fakat tedbir olarak yapılabilir.
Hukuk Devlet İlkeleri
 Temel hakları güvenceye bağlamak
 Ceza sorumluluğu
 Yasama ve Yürütme işlemlerinin yargısal denetimi
 Yasaların ve idari işlemlerin Anayasaya uygunluğu
 İdarenin yargısal denetimi
 Kanuni hâkim güvencesi
 Yargı bağımsızlığı
 Hukukun genel ilkelerine bağlılık
 Kanun önünde eşitlik
 Anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı
 Yasal idare
 İdarenin mali sorumluluğu
 Kuvvetler ayrılığının benimsenmesi
 İdarenin faaliyetlerinin önceden biline bilir olması
Demokratik Devlet İlkeleri
 Çok partili siyasal hayatın var olması
 Serbest seçimler
 Demokratik biçimde örgütlenmiş siyasi partiler
 Temel hak ve özgürlükler tanınmış güvence altına alınmış olması
22
NOT:51.madde, sendikal hakları düzenliyor olup, bu maddeyle birden fazla sendikaya üye olmak yasaktı. Bu
kaldırıldı. Böylece herkes birden fazla sendikaya üye olabilecek.(2010)
NOT:53.madde, toplu iş sözleşmesini düzenliyor olup, aynı iş yerinde ve aynı dönem içinde, birden fazla iş
sözleşmesi yapılamıyordu. Değişiklikle bu kaldırılıyor. Bir işyerinde aynı dönem içinde, birden fazla iş sözleşmesi
yapılabilecek.(2010)
NOT:54.madde, grev ve lokavt hakkını düzenliyor olup, verilen zararlarda sendika sorumlu tutuluyordu. Yapılan
değişiklikle, bu sorumluluk kaldırıldı. Haksız yere verilen zararlardan, sendika değil, zarar verenler sorumlu
tutuluyor. Grev ve lokavtlar, siyasal amaçlarla da yapılabilecek(2010)
TEMEL HAKLARIN DURDURULMASI
 Savaş
 Seferberlik
 Sıkıyönetim
 Olağanüstü hallerde anayasanın belirttiği şekilde kısmen veya tamamen durdurulabilir.
ÇEKİRDEK HAKLAR(DURDURALAMAYACAK HAKLAR)
 Kişinin yaşama hakkı
 Kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğü
 Kişi din, vicdan, düşünce kanaatini açıklamaya zorlanmaz
 Suç ve cezalar geçmişe yürümez
 Mahkeme kararı ile ispatlanıncaya kadar kimse suçlu sayılmaz(MASUMİYET KARİNESİ)
23
SEÇME SEÇİLME VE SİYASİ FAALİYETTE BULUNMAK HAKKI
Seçimler :
 Halk oylaması, Serbest Oy, Eşit Oy, Gizli Oy, Genel Oy, Açık Sayım ve döküm,
 Tek dereceli olarak yargı gözetim ve denetimi altında yapılır.
 GENEL OY: Bütün vatandaşlar öğrenim, servet, cinsiyet ve vergi farkı gözetmeden oy hakkına sahip
olmasıdır.(1924 Anayasası 1934 değişikliği ile uygulanmaya başlandı)
 EŞİT OY:Her seçmenin tek bir oya sahip olması
 TEK DERECELİ SİSTEM: Temsilcilerin doğrudan doğruya seçilmesidir.
 GİZLİ OY: Oyun her türlü baskıdan uzak serbestçe kullanılmasıdır.
 Silâh altında bulunan er ve erbaşlar,
Askeri öğrenciler,
Taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy kullanamaz.
NOT: Tutuklular oy kullanabilir.
 Anayasa’da Seçim Kanunu’nda yapılan değişiklikler yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir
(1) yıl içerisinde yapılacak seçimlerde uygulanamaz (2001 değişikliği)
 2008 değişikliği ile yurt dışındaki vatandaşlarımız bulunduğu ülkede oy verebilecektir.
 Yurt dışındaki vatandaşlara 1995 de sınır kapılarında oy hakkı tanınmıştır.2008 yasa değişikliği ile yurt dışındaki
vatandaşlar artık bulunduğu ülkede oy verebilecektir.
 Türkiye’de 1946’da tek dereceli, 1950’de açık sayım ve döküm, gizli oy ilkesi benimsenmiştir.
NOT: Türkiye’de nisbi temsil sisteminin % 10 ülke barajlı d’Hondt usulü uygulanmaktadır.
PARTİ KURMA, PARTİLERE GİRME VE PARTİLERDEN AYRILMA
 Üye olabilmek için 18 yaş şarttır. (19 yaşındaki bir lise öğrencisi üye olamaz.)
 Siyasi partiler önceden izin almadan kurulur anayasa ve kanun hükümleri içerisinde faaliyet gösterirler.
 Hâkimler ve savcılar, Sayıştay dâhil yüksek yargı organları mensupları,
Kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri,
Yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri,
Silahlı Kuvvetler mensupları, askeri öğrenciler ve
Yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasî partilere üye olamazlar.
 Yükseköğretim elemanlarının siyasî partilere üye olmaları ancak kanunla düzenlenebilir. Kanun bu elemanların,
siyasî partilerin merkez organları dışında kalan parti görevi almalarına cevaz veremez ve parti üyesi
yükseköğretim elemanlarının yükseköğretim kurumlarında uyacakları esasları belirler. Yükseköğretim
öğrencilerinin siyasî partilere üye olabilmelerine ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.
 Siyasi partiler Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemeleri tarafından
kapatılması kesin karara bağlanır. Bunun haricinde bakanlar kurulu kararı üzerine Adalet Bakanı veya başka bir
siyasi partinin isteği ile Cumhuriyet Başsavcısı dava açılmasına karar verir.
 Mali açıdan Anayasa Mahkemesi denetler, Sayıştay’dan yardım alır.
 Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyruğunda olmayanlardan maddi
yardım alan siyasi partiler temelli kapatılır.
 Siyasi partilerin kapatılmasına sebep olan kurucusu dahil üyeleri Anayasa Mahkemesi
kararı kesinleştikten sonra 5 yıl süreyle başka bir partide kurucu, denetçi, yönetici, üye
olamaz.
 Siyasi partilerin kurulması için 18 yaşını doldurmuş 30 kişi gereklidir. Meclis içerisinde
grup olabilmeleri için 20 kişiye ihtiyaç vardır.
 Siyasi partiler ticari faaliyette bulunamaz
NOT: Anayasa Mahkemesi, temelli kapatma davası yerine işlenen suçun niteliğine göre devlet yardımından
tamamen veya kısmen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Kapatma için gerekli oy çokluğu 3/5 olarak
değiştirilmiştir. (2001 değişikliği)
KAMU HİZMETİNE GİRME
 Hizmete girme; Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin
gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.
 Mal bildirimi; Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmaları ve bu bildirimlerin tekrarlanma
süreleri kanunla düzenlenir. Yasama ve yürütme organlarında görev alanlar, bundan istisna edilemez.
KANUNİ HÂKİM GÜVENCESİ(DOĞAL YARGIÇLIK)
Hiç kimse tabi olduğu mahkemelerden başka bir merci önünde yargılanamaz. Kişiye özel mahkeme
kurulamaz.
24
YASAMA
 Yasama yetkisi Türk Halkı adına TBMM’ye aittir.
 TBMM genel oy ile seçilen 550 Milletvekili’nden oluşur.
 1982 Anayasası’nda 400 Milletvekili, 1987 Değişikliği’nde 450 Milletvekili, 1995 Değişikliği’nde 550
Milletvekili
MECLİS ÇALIŞMALARI
Yasama Dönemi:TBMM’nin iki seçim dönemi arasındaki süreye denir.
Yasama Yılı:Meclisin 1yıllık çalışmasıdır.
Birleşim:Genel Kurulun belli bir günde açılan toplantısına denir.
Oturum:Bir birleşim içinde ara vermeden yapılan toplantıya denir.
YASAMANIN GENELLİĞİ
Anayasaya aykırı olmamak
şartıyla TBMM nin her konuda
ayrıntılı düzenleme yapmasıdır.







YASAMANIN NİTELİKLERİ
YASAMANIN ASLİLİĞİ
TBMM nin bir konuyu araya
başka bir işlem ve organ
girmeden doğrudan doğruya
yapmasıdır.
YASAMANIN
DEVREDİLEMZLİĞİ
TBMM ye aittir hiçbir şekilde
devredilemez
MİLLETVEKİLİ SEÇİLME ŞARTLARI
25 Yaşını doldurmuş olmak (2006 Değişikliği)
Türk Vatandaşı olmak (çifte vatandaşlık engel değildir.)
Askerliğini yapmış olmak
En az ilkokul mezunu olmak
Kamu hizmetinden yasaklı ve kısıtlı olmamak
Yüz kızartıcı suç işlememiş olmak
Taksirli suçlar hariç toplam bir yıldan fazla ağır hapis cezası almamış olmak.
SEÇİMLER
 Genel seçimler 4 yılda bir yapılır(2007 Değişikliği)
 Seçimlerle ilgili şikâyetleri ve itirazları inceleme kesin karara bağlama YSK’nın görevidir.
 TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verdikten sonra bu karardan vazgeçebilir.
A) SEÇİMLERİN YENİLENMESİ
 Sürenin dolması halinde (Genel Seçimler)
 TBMM ne zaman isterse Salt çoğunluğu sağlayarak seçimi yeniler ( Erken Seçim) Seçimin yenilenmesini
TBMM belirlerse seçim tarihini de kendi belirler.
 Bakanlar kurlu güvenoyu alamazsa Bakanlar kurulu gensoru önergesiyle düşürülürse 45 gün içerisinde
hükümet kurulmazsa, Cumhurbaşkanı tarafından yenilenir.Meclis başkanında görüşünü alır fakat bağlayıcı
değildir. Seçimin yenilenmesini Cumhurbaşkanı belirlerse 90. Günden sonraki ilk Pazar yapılır.
NOT: TBMM veya Cumhurbaşkanı seçimi yenilerse Bakanlar Kurulu; 48 saat içinde seçimin yenileneceğini
ilan eder.
B) ARA SEÇİM
 İki Milletvekilliği Genel Seçim arasında TBMM üyeliklerinden boşalma olması halinde boşalan
üyeliklerin doldurulması için yapılan seçime ara seçim denir.
 Her seçim döneminde bir kez yapılır.
 Genel Seçimlerden 30 ay geçmedikçe ve Genel Seçimlere 1 yıl kala ara araseçim yapılamaz.
İstisnai Durumlar
 TBMM’nin %5’inde boşalma olması halinde 1 yıldan fazla bir zaman kalmışsa Ara Seçim’e 3 ay içerisinde
gidilmesine karar verilir.
 Bir ilin hiç üyesi kalmamışsa sınırlama olmadan boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk Pazar Ara
Seçim’e gidilir.(2002 Değişikliği)
 İlk 30 ay içinde %5 boşalma olursa 3 ay içinde ara seçim yapmak zorunludur. (2002 Değişikliği)
25
MİLLETVEKİLİ DOKUNULMAZLIĞI
 YASAMA SORUMSUZLUĞU: Milletvekilleri ve dışarıdan atanan bakanların meclis çalışmasındaki oy ve
sözlerinden, ileri sürdükleri düşüncelerinden, o oturumda “Gizlilik” kararı alınmadıkça bunlar meclis dışında
tekrarlamak veya açığa vurmaktan sorumlu tutulamazlar. Bu durum yalnızca ceza davaları için geçerlidir.
Hukuk davaları için yasama sorumsuzluğundan bahsedilemez.
 Sorumsuzluk süreklidir kaldırılmaz.
 YASAMA DOKUNULMAZLIĞI(Milletvekili Dokunulmazlığı) : Seçimlerden önce veya sonra suç
işlediği ileri sürülen bir vekili meclis kararı olmadıkça tutuklanamaz, yargılanamaz ve sorguya çekilemez.
 TBMM tarafından kaldırılabilir. Kaldırılmasına Meclis genel kurulu karar verir.
 Milletvekilliği bitince dokunulmazlık biter.
 Milletvekili olmayan bakanda yararlanır.
 Siyasi parti grupları yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapamaz
 Yasama dokunulmazlığı milletvekili hakkında hukuk davası açılmasına engel değildir.
 Dokunulmazlığın kaldırılmasından sonra milletvekili 7 gün içerisinde Anayasa Mahkemesine İptal
isteminde bulunabilir Anayasa Mahkemesi 15 gün içinde iptal istemini karara bağlar
MİLLETVEKİLLİĞİNİN DÜŞMESİ
 İstifa halinde(en az 139 oyla)
 Milletvekilliği ile bağdaşmayacak görev üstlenirse veya görevi sürdürmede ısrar ederse(en az 139 oyla)
 Meclis çalışmalarına 1 ay içerisinde özürsüz ve izinsiz 5 Birleşim Günü katılmazsa(en az 276 oyla)
NOT:Bu ilk üç maddelerde milletvekilliği Genel Kurul Kararı ile düşer.
 Cumhurbaşkanı seçilirse
 Milletvekili seçilmeye engel suçtan kesin hüküm giyerse veya kısıtlanırsa
 Milletvekilinin mahkeme kararı ile kısıtlanması ve bu kararın TBMM Genel Kurruluna bildirilmesidir.
NOT: 4. 5. ve 6. maddelerde Meclis Genel Kurulu’nun kararına gerek yoktur.

Yasama Dokunulmazlığı’nın kaldırılması veya ilk üç maddeye göre milletvekilliğinin düşmesi halinde
milletvekili 7 gün içerisinde Anayasa Mahkemesi’ne İptal başvurusunda bulunabilir. Anayasa Mahkemesi
“İptal İstemi’ni” 15 gün içerisinde karara bağlamak zorundadır.
NOT: 84.madde, milletvekilliğinin düşürülmesini düzenliyor olup, daha önce parti kapatılmasına sebep olan
milletvekilinin milletvekilliği düşüyordu. Yapılan değişiklikle milletvekilinin milletvekilliği düşmeyecek.(2010)














TBMM’NİN GÖREV VE YETKİLERİ
Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
Bakanlar Kurulu ve Bakanları denetlemek
Bakanlar Kurulu’na “Kanun Hükmünde Kararname” çıkartma yetkisi vermek
Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek
Para basılmasına karar vermek
Savaş İlanı’na ve TSK’nin kullanılmasına karar vermek(Tatildeyse Cumhurbaşkanı karar verir)
Genel ve Özel Af İlanı’na karar vermek (üye tam sayısının 3/5’i ile karar vermek)
Seçimlerin yenilenmesine karar vermek
Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
o ! Antlaşmayı imzalamak ve yayımlamak Cumhurbaşkanı’nın görevidir.
TBMM nin başkanlık divanını seçmek
Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Bakanlar Kurulu’nun ilan ettiği Olağan Üstü Hal, Sıkıyönetim, Seferberlik
halini Bakanlar Kurulu’nun isteği üzerine 4 ay uzatmak
Sayıştay ve RTÜK üyelerini seçmek
Hükümete güvenoyu vermek
Anayasa mahkemesine 3 üye seçmek.
26
Meclis





Başkanı’nın Seçilmesi
En fazla “4 Tur’da “ seçilir.
Gizli oyla seçim yapılır.
Meclis başkanı seçilinceye kadar en yaşlı üye başkanlık yapar.
Meclis başkanı 5 gün içinde seçilir.(2001)
İlk iki turda TBMM üye tam sayısının 2/3’ü (367) gerekir. Son iki turda ise salt çoğunluk yeterlidir. (276)
Görevleri :
 Meclis toplantılarına başkanlık etmek
 TBMM’yi temsil etmek
 Tatildeyken TBMM’nin 1/5’inin isteği üzerine meclisi toplantıya çağırmak
 Genel Kurul görüşmelerini yönetmek
 Cumhurbaşkanı’na vekalet etmek
 TBMM komisyonlarını denetlemek
 Cumhurbaşkanı’na seçimlerin yenilenmesinde görüş bildirmek
 Meclisin yönetim ve kolluk hizmetlerini yönetmek
TBMM Başkanlık Divanı
 Meclis Başkanı
 Başkan vekilleri
 Katip üyeleri ve İdare Amirleri’nden oluşur.
NOT: Başkanlık divanı için bir yasama döneminde iki kez seçim yapılır görev süresi 2 yıldır.
TBMM TOPLANTI VE KARAR YETER SAYISI
 TBMM’nin toplantı yeter sayısı üye tam sayısının 1/3’üdür. (184 kişi)Mecliste sayım yapılır yeterli sayıya
ulaşılamadıysa 1saat ara verilir tekrar toplandığında 184 kişi yoksa birleşim kapatılır.
 TBMM’nin karar yeter sayısı, toplantıya katılanları salt çoğunluğudur. Buna rağmen karar
yeter sayısı hiçbir zaman TBMM üye tam sayısının ¼’ünün 1 fazlasından az olamaz.(139 kişi)
GİZLİ OYLAMANIN ZORUNLU OLDUĞU HALLER
 Anayasa değişikliği teklifi
 TBMM başkanlık seçimi
 Yüce Divana sevke ilişkin oylama(2001)
 Meclis Soruşturması açılıp açılmayacağına karar verilmesi(2001)
 Milletvekilliği ile bağdaşmayan bir görevi sürdürmede ısrar eden milletvekilinin üyeliğinin düşürülmesinde
27
NİTELİKLİ ÇOGUNLUK İSTEYEN DURUMLAR






Genel ve Özel Af ilanı (TBMM üye tamsayısının 3/5 (330)
Cumhurbaşkanın vatana ihanetten suçlanması (TBMM üye tamsayısının 1/3 (184) teklifi 3/4 (376) kararı
Anayasa değişikliği (TBMM üye tamsayısının 3/5 (330)
Güven oyu isteminin reddi(TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu)
Bir bakanın yüce divana sevki (TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu)
Devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşürülmesi (TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu)
YASAMA İŞLEMLERİ
Anayasa
Kanun Tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Kanun
Cumhurbaşkanı 15 gün
İçinde yayımlar uygun
bulmadığını veto eder.
Kanun Teklifi (Milletvekilleri)
Özel Nitelikli Kanunlar
 Bütçe Kanunu
 Kesin Hesap Kanunu
 Milletlerarası Antlaşmaların onaylanmasını uygun bulma
 Para basılmasına karar verme
Parlamento kararları
TBMM’nin iç yapısına ve çalışma düzenine ilişkin olarak veya TBMM’nin yürütme ve yargı
organlarıyla ilişkileri çerçevesinde aldığı kararlardır. Bir genel kurul kararıdır.Kısaca TBMM’nin kanun
dışındaki bütün işlemleridir. Bunlar kanun olmadıkları için cumhurbaşkanı tarafından yayımlanmaya tabii
değildir. Bu kararlar resmi gazetede doğrudan TBMM başkanlığı tarafından yayınlanır.
Kural olarak anayasa mahkemesi denetimine tabi değildir. Buna rağmen ;
Meclis içtüzüğü
Milletvekili dokunulmazlığı ve Milletvekili düşürülmesi parlamento kararı olmakla birlikte anayasa
mahkemesi denetler.
 Meclis başkanı seçilmesi
 Güvenoyu işlemi
 Bakanlar kurulunu denetleme
 Cumhurbaşkanın vatana ihanetten suçlanması
 Savaş ilanına ve TSK nın kullanılmasına karar vermek
 Ara verme kararı
 Ara seçim kararı
 Seçimlerin yenilenmesi
 Bir bakanın yüce divana sevki
 Sıkıyönetim ve olağanüstü hal ilanının uzatılmasına karar vermek
28







ÖNEMLİ YASAMA NOTLARI
TBMM bir Yasama Yılı’nda en fazla 3 ay tatil yapar. Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır.
Cumhurbaşkanı’nın açılış konuşmasıyla Yeni Yasama Yılı’na başlar.
Savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse TBMM seçimlerin 1 yıl geriye bırakılmasına
karar verebilir.
Milletvekilleri seçildikleri bölgenin değil tüm milletin vekilidirler. Bu durum bütün anayasaların ortak
özelliğidir.
Seçimler yapılmadan önce Adalet, İçişleri ve Ulaştırma Bakanlıkları istifa eder yerlerine bağımsızları atanır.
Seçimlerin başlamasından bitime kadar ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları şikâyet ve
itirazları inceleme ve kesin karara bağlama yetkisi Yüksek Seçim Kurulu’na aittir. YSK kararları kesindir. Bu
kararlar aleyhinde başka bir merciye başvurulamaz.
TBMM tatilde ise Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına Cumhurbaşkanı karar verir.
Siyasi parti grupları meclis başkanlığına aday gösteremez, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasını görüşemez,
meclis soruşturmasıyla ilgili görüşme yapamaz.
 Meclisin tatil dışında çalışmalarına ara vermesi 15 günü geçemez
29
CUMHURBAŞKANLARIMIZ
Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kuruluşundan ve M. Kemal Atatürk' ün 29.10.1923'te Cumhurbaşkanı
seçilmesinden günümüze kadar geçen sürede 11 Cumhurbaşkanı görev almıştır.
M.Kemal Atatürk
İsmet İnönü
Celal Bayar
Cemal Gürsel
Cevdet Sunay
Fahri Korutürk
Kenan Evren
Turgut Özal
Süleyman Demirel
Ahmet Necdet Sezer
Abdullah Gül
30
YÜRÜTME
Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’na aittir.
CUMHURBAŞKANI
CUMHURBAŞKANI SEÇİLME ŞARTLARI
 T.C. Vatandaşı olmak.
 40 yaşını doldurmuş olmak(ilk kez 61 Anayasası)
 Yüksek öğrenim görmüş olmak(ilk kez 61 Anayasası)
 Milletvekili seçilebilme yeterliliğine sahip olmak
 Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişkisi kesilir ve milletvekilliği düşer.
 Barajı geçemeyen partiler oyları birlikte toplandığında %10 barajını geçiyorsa aday gösterebilir.
 Meclis dışından da seçilebilme şartı 1982 Anayasasında ilk kez getirildi.
CUMHURBAŞKANLIĞISEÇİMİ
2007 R E F E R A N D U M
Halk tarafından seçilir.
Meclis dışından aday gösterilebilmesi için en az 20 milletvekilinin yazılı teklifi gerekir.
Seçimler 5 yılda bir yapılır. Bir kişi en fazla 2 defa seçilir. (5 + 5)
Seçimler görev bitmeden 60 gün içindeyapılır.
Ölüm ya da istifa durumunda 60 güniçinde tamamlanır.
2 tur’da seçilir :Seçim genel oyla yapılır.
İlk tur’da geçerli oyların Salt Çoğunluğunu alan Cumhurbaşkanı seçilir. İlk oylamada çoğunluk sağlanamazsa
bu oylamayı izleyen 2. Pazar günü 2. Oylama yapılır.
İlk tur’da en çok oy alan 2 aday katılır. Geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. 2. tur’
da birinin ölümü halinde yerine 3. Sıradaki aday geçer.
Tek aday kalırsa oylama referandum şeklinde yapılır.
Yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanı göreve devam eder.
Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.
Cumhurbaşkanı seçildikten sonra eğer varsa partisi ile ilişkisi kesilir. TBMM üyeliği düşer.
! 1961 Anayasası’ndan farklı olarak 1982’de Cumhurbaşkanı’nın dışardan seçilmesine olanak sağlanmıştır.
CUMHURBAŞKANI’NIN GÖREV VE YETKİLERİ
Yasama ile ilgili görevleri:
 Meclis açılış konuşmasını yapmak
 Meclisi toplantıya çağırmak
 Kanunları yayımlamak
 Anayasa değişikliğini gerektiğinde halk oylamasına sunmak
 Anayasa Mahkemesi’ne kanunlarla ilgili İPTAL davası açmak
 Meclis seçimlerinin yenilenmesine karar vermek
 Kanunların tekrar görüşülmesi için meclise geri göndermek
Yargı ile ilgili görevleri:
 Anayasa Mahkemesine 14 üye seçmek
 Danıştay üyelerinin 1/4 ‘ünü seçmek
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilini seçmek
 Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyelerini seçmek
 Askeri Yargıtay üyelerini seçmek
 Hakim ve Savcılar Yüksek Kuruluna 4 üye seçmek
31
Yürütme ile ilgili görevleri:
 Başbakanı atamak, istifasını kabul etmek
 Başbakanın teklifi üzerine bakanları atamak ve istifalarını kabul etmek.
 Gerektiğinde Bakanlar Kurulu’nu toplantıya çağırmak, Bakanlar Kurulu’na başkanlık etmek.
 Milletlerarası antlaşmaları onaylamak, yayımlamak
 Gerektiğinde TSK’nin kullanılmasına karar vermek
 Genelkurmay Başkanı’nı atamak(Bakanlar kurulunun teklifiyle)
 Cezaları hafifletmek
 Başkomutanlığı temsil etmek
 Milli Güvenlik Kurulu’nu toplantıya çağırmak, başkanlık etmek
 Devlet Denetleme Kurulu üye ve başkanlarını seçmek
 Devlet Denetleme Kurulu’na inceleme ve araştırma yaptırmak.
 ! Silahlı kuvvetler ve Yargı Devlet Denetleme Kurulu'nun görev alanı dışındadır.
 Yurtdışından gelen elçileri, temsilcileri kabul etmek ve yurtdışına temsilci göndermek
 YÖK üyelerini seçmek
 Rektörleri atamak
 Kararnameleri imzalamak
 TRT’nin müdürünü atamak
 Sürekli hastalık sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak
 Başkanlığında toplanan bakanlar kurulu kararıyla sıkı yönetim ve olağan üstü hal ilan etmek kanun
hükmünde kararname çıkarmak
Cumhurbaşkanının Re’sen İşlemleri(Tek Başına Yapabileceği)
 Yüksek yargı organlarına üye seçmek
 Kanunları meclise geri göndermek (veto)
 Anayasa mahkemesine iptal davası açmak
 Anayasa değişikliklerini halk oyuna sunmak
 Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek
 Türk silahlı kuvvetlerinin başkomutanlığını temsil etmek
 Devlet denetleme kurulunun başkan ve üyelerini atamak
 Devlet denetleme kurulunu çalıştırmak
 Milli güvenlik kurulunu toplantıya çağırmak ve başkanlık etmek
 Bakanlar kurulunu toplantıya çağırmak ve başkanlık etmek
 Rektörleri seçmek
Cumhurbaşkanının Tek Başına Yapamayacağı İşlemler
 Kararnameleri imzalamak
 Genelkurmay başkanını atamak
 Bakanları atamak istifasını kabul etmek
 Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
 TSK nın kullanılmasına karar vermek
 Yabancı devletlere temsilci göndermek ve yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek
 Sürekli hastalık sebebiyle bazı kişilerin cezalarını hafifletmek.
ÖNEMLİ YÜRÜTME NOTLARI
 Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ile yaptığı işlerden dolayı sorumlu tutulamaz. Buna KARŞI İMZA
KURALI denir. Bu kararlardan başbakan veya ilgili bakan sorumludur.
 Cumhurbaşkanın re’sen imzaladığı kararlar ve emirler aleyhine hiçbir yargı merciine başvurulamaz.
 Cumhurbaşkanı, Yargıtay üyelerini seçemez.
 Cumhurbaşkanına 1982 Anayasası’yla “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile Genel Sekreterlik’ in; kuruluşu,
teşkilatı, çalışma esasları, personel atama işlerini yapma yetkisi verilmiştir.
 Cumhurbaşkanı Siyasi ve Hukuki yönden sorumsuzdur. Sadece “vatana ihanet” suçundan yargılanır. Meclis
üye tam sayısının 1/3 ü’ nün teklifi ile 3/4 ü’ nün kararı ile de Yüce Divan’a sevk edilir.
 Cumhurbaşkanına Meclis Başkanı vekâlet eder.
32
BAKANLAR KURULU
Başbakan
Bakanlar
 Başbakan, TBMM üyeleri veya
 Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri
arasından atar.
 Başbakanın milletvekili olma
zorunluluğu vardır.
.
dışardan milletvekilliği yeterliliğine
sahip olanların arasından seçer.
 Başbakanın önerisi üzerine
cumhurbaşkanı görevlerine son
verir. Cumhurbaşkanı atar.




Bakanlar Kurulu göreve, Bakanlar Kurulu Listesi cumhurbaşkanı tarafından imzalandıktan sonra başlar.
Bakanlar Kurulu listesi TBMM’ye sunulur.
Bir hafta içerisinde Bakanlar Kurulu, “Parti Programı’nı” okur.
Güven Oyu’na başvurulur.Güven oyu için görüşmeler programın okunmasından 2 tam gün geçtikten sonra
başlar ve görüşmelerin bitiminden 1 tam gün geçtikten sonra oylama yapılır.
 Toplantıya katılanların “salt çoğunluğu” ile güvenoyu verilir.
 Hükümet çalışmalarına devam eder.





Bakanlar Kurulu, memleketin iç ve dış siyasetinin saptanması ve uygulanmasından sorumludur.
Bütçe ve Kesin Hesap kanunu hazırlamak
Cumhurbaşkanı başkanlığında OHAL ve Sıkı Yönetim ilan etmek
Genelkurmay başkanını ,Merkez Bankası başkanını seçmek
Milli güvenliğin sağlanmasından, silahlı kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Bakanlar Kurulu
sorumludur
 Bakanlar Kurulu kararlarını Oy Birliği ile alır.
 Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri kanunla düzenlenir.
 Geçici bir süreyle görevi başında bulunmayan başbakan veya bakana, başka bir bakan vekâlet eder. (en fazla
15 gün)
 Dışarıdan atanan bakan yasama dokunulmazlığı ve sorumsuzluğuna sahiptir fakat TBMM’de oy kullanamaz.
NOT: Başbakana yardım etmek özel önem ve öncelik taşıyan konularda tecrübe ve bilgilerinden istifade edilmek
amacıyla sayıları yirmiyi geçmemek kaydıyla DEVLET BAKANI görevlendirilebilir.
BAKANLAR KURULUNUN GÖREVİNİN SONA ERMESİ
 Bakanlar kurulunun istifa etmesi
 Başbakanın görevinin sona ermesi(Ölüm-istifa-Yüce Divana Sevk-Cumhurbaşkanı Seçilme-Milletvekili
seçilme yeterliliğini yitirme)
 Bakanlar kurulunun TBMM de güven oyu alamaması
 Bakanlar kurulunun Gensoru sonucunda düşürülmesi
 Bakanlar Kurulunun görev süresinin dolması
33
GEÇİCİ BAKANLAR KURULU
 Cumhurbaşkanı, TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar verirse Bakanlar Kurulu çekilir.
 Cumhurbaşkanı “Geçici Bakanlar Kurulu” oluşturması için Başbakanı atar.
 Başbakan da bağımsızlardan ADALET, İÇİŞLERİ ve ULAŞTIRMA Bakanlarını atar. Geriye kalan
Bakanları ise meclis içindeki parti gruplarının oranlarına göre alır.Alınacak üye sayısını meclis
başkanı belirler ve başbakana bildirir.
 Geçici Bakanlar Kurulu seçimi yenileme kararının Resmi Gazete’de ilanından sonra 5 gün içinde
kurulur, Güvenoyu’na gerek yoktur.
 TBMM genel seçimlerinden önce ADALET-İÇİŞLERİ-ULAŞTIRMA bakanları çekilir.
 Seçimin başlangıç tarihinden 3 gün önce ;seçim dönemi bitmeden seçimin yenilenmesine karar
verilmesi halinde ,bu karardan başlayarak 5 gün içinde bu bakanlıklara TBMM içinden veya dışarıdan
yeni bakanlar Başbakanca atanır.
YÜRÜTMENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ
Kanun Hükmünde Kararname (KHK)
 1961 Anayasası 71-73 değişikliği ile TBMM, Bakanlar Kurulu’na bu yetkiyi vermiştir.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
 İlk kez 1982 Anayasası’nda verildi.
 Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’nin; kuruluşu, teşkilatı ve çalışma esaslarının Cumhurbaşkanı
tarafından yapılmasını sağlayan kararname türüdür.
 Yargı denetimine tabi değildir.
Tüzük
 Bakanlar Kurulu çıkarır.
 Danıştay incelemesinden geçer
 Cumhurbaşkanı imzalar ve yayımlar
Yönetmelik
Başbakanlık
Bakanlıklar
Kamu Tüzel Kişiler
Kendi görev alanlarında Kanun ve Tüzüklerin
nasıl uygulanması gerektiğine dair çıkarılır.
 Danıştay incelemesine gerek yoktur. Cumhurbaşkanı imzası şartı yoktur.
 Bir ili ilgilendirirse İdare Mahkemesi ,bölgeyi ilgilendirirse Bölge İdare mahkemesi yurdun genelini
ilgilendirirse Danıştay inceler.
 Yurdun genelini ilgilendirirse Resim Gazete’de yayımlanabilir.
NOT:İdarenin düzenleyici işlemleri Tüzük,Yönetmelik ve KHK dır Kanun olamadan tüzük ve yönetmelik
çıkartılamaz ancak tüzük olmasa da yönetmelik çıkartılabilir.






MİLLİ SAVUNMA
Başkomutanlığı Cumhurbaşkanı temsil eder.
Savaş durumunda, Cumhurbaşkanını temsilen Genel Kurmay Başkanı başkomutanlık görevini üslenir.
Genelkurmay Başkanı Bakanlar Kurulu’nun teklifi ile Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
Görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.
Görev ve yetkileri bakımından Başbakana karşı sorumludur.
Milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM karşı
Bakanlar Kurulu sorumludur.
34
MİLLİ GÜVENLİK KURULU (MGK)
Cumhurbaşkanı (Başkan)
Başbakan (Cumhurbaşkanı yoksa Başkanlık yapar)
Başbakan yardımcıları (2001 değişikliği ile girdi.)
Adalet Bakanı (2001değişikliği ile girdi.)
Genel Kurmay Başkanı
Milli Savunma, İçişleri ve Dışişleri Bakanları
Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanları ve Jandarma Genel Komutanı
 Milli Güvenlik Kurulu; devletin milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulaması ile ilgili almış
olduğu tavsiye niteliğinde kararları ve görüşleri Bakanlar Kurulu’na bildirir.
 İlk kez 1961 anayasasında düzenlenmiştir.
 MGK’nin gündemini, Başbakan ve Genel Kurmay’ın görüşlerini alarak Cumhurbaşkanı oluşturur.
 Cumhurbaşkanı yoksa Başbakan, başkanlık yapar.
 Olağan toplantısını 2 ayda 1 yapar; fakat daha çok olağanüstü toplanır.
 İhtiyaç duyulan Bakan MGK’ye davet edilir.
 MGK Genel sekreteri 2003 ten önce askerden atanırken 2003 değişikliği ile asker veya sivilden
atanabileceği belirtilmiştir.
 MGK genel sekreteri kurulun üyesi değildir.
NOT: 125.madde, yargı yolunu düzenliyor olup, buraya önemli bir ekleme yapıldı. Değişiklikle, Yüksek Askeri
Şura’nın terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma işlemi hariç, her türlü işlemlerine itiraz edilebiliyor. Yani
disiplinsizlik veya irtica gibi nedenlerle ihraçlara karşı yasal itiraz yolu açılmış oldu.(2010)
NOT: 145.madde, askeri yargıyı düzenliyor. Bu madde tamamen değiştirildi. Yapılan değişiklikle askeri mahkeme,
askerlerin askeri suçları ile asker aleyhine ve askeri hizmet ve görevleriyle ilgili işledikleri suça bakabilir. Devletin
güvenliğine, anayasal düzene karşı işlenen suçlarda tek yetkili mahkeme adliye mahkemeleri olup, askeri mahkeme
bunlara bakamaz. Savaş dışında da hiçbir sivil, askeri mahkemede yargılanamayacak(2010)
35
OLAGANÜSTÜ YÖNETİM USULLERİ
1-OLAĞANÜSTÜ HAL(OHAL):Doğal afet, tehlikeli salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım, şiddet olaylarının
yaygınlaşması kamu düzeninin bozulması hallerinde cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu yurdun
bir bölümünde veya tamamında “OHAL”ilan edebilir.
 OHAL 6 ay için ilan edilir her defasında 4’er ay uzatılır
 OHAL i ilan etme cumhurbaşkanı başkanlığındaki bakanlar kuruluna aitken OHALİ kabul etme, reddetme
veya süreci uzatma yetkisi TBMM’ye aittir.
 OHAL de işlenen suçlara sivil mahkemeler bakar.
 OHAL kararı resmi gazetede yayınlanır ve aynı gün meclisin onayına sunulur meclis tatildeyse hemen
toplanır. Meclis tarafından onaylanmasa yürürlükten kalkar.
 OHAL bir ili kapsıyorsa yönetim il valisinde, bir bölgeyi kapsıyorsa yönetim bölge valisinde, birden fazla
bölgeyi kapsıyorsa başbakan başkanlığındaki bölge valisindedir.
 OHAL de şiddet olaylarının yaygınlaşması halinde MGK nın görüşüne başvurulur.
2-SIKI YÖNETİM: Savaş hali ,olağanüstü hallerden daha vahim şiddet olayları ,ayaklanmalar, cumhuriyet düzenini
bozmaya yönelik eylemler,bölünmez bütünlüğün içten veya dıştan tehlikeye düşmesi durumunda cumhurbaşkanı
başkanlığında toplanan bakanlar kurulu MGK nın da görüşü alınarak ilan edilir.
En fazla 6 aylığına ilan eldir.
MGK nın görüşü alınır.
Kolluk yetkiler ve görevleri askeri makamlara geçer,bazı suçlular askeri mahkemede yargılanır.
Temel hak ve hürriyetler kısıtlana bilir.
Resmi gazetede yayınlanır ve aynı gün meclisin onayına sunulur
Sıkı yönetimi ilan etme cumhurbaşkanı başkanlığındaki bakanlar kuruluna aitken kabul etme, reddetme veya süreci
4 ay uzatma yetkisi TBMM ne aittir.(savaş halinde 4 aylık süre aranmaz)
3-SEFERBERLİK VE SAVAŞ DURUMU:
Türk silahlı kuvvetlerini yurt dışına gönderme, yabancı silahlı kuvvetlerini Türkiye’de bulundurma ve savaş ilan
etme yetkisi TBMM’nindir.
TBMM tatildeyken ülke saldırıya uğrar ve TBMM toplanmasa bu yetki cumhurbaşkanına aittir.
Başkomutan cumhurbaşkanıdır. Ona genelkurmay başkanı vekâlet eder.
Genelkurmay başkanı başbakana karşı sorumludur.
Silahlı kuvvetlerin yurt savunmasını hazırlanmasında TBMM’ye karşı bakanlar kurulu sorumludur.
36
YARGI
 Yargı yetkisi bağımsız mahkemelere verilmiştir.
 Hakimler görevlerinde bağımsızdırlar,anayasa,kanun ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre
hüküm verirler.
 Hakim ve savcılar azlolunamaz ,kendileri istemedikçe anayasada belirtilen yaştan önce emekliye
ayrılamaz ,kadrosunun kaldırılması bile özlük haklarını engellemez bu duruma HAKİMLİK VE
SAVCILIK TEMİNATI denir.
 Hakim ve savcılar idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağıdırlar.
ADLİ
Birey
Birey
Yargıtay
İDARİ
Birey
ASKERİ
Devlet
Asker
Danıştay
Asker
Askeri Yargıtay
Asker
Devlet
AYİM
MAHKEMELER
YÜKSEK MAHKEMELER
*
*
*
*
*
*
DİĞER YARGI ORGANLARI
Anayasa Mahkemesi
* Sayıştay
Uyuşmazlık Mahkemesi
* Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu
Danıştay
Yargıtay
Askeri Yargıtay
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM)
YÜKSEK MAHKEMELER
ANAYASA MAHKEMESİ
 Başkanlarını kendi üyeleri arasından salt çoğunlukla 4 yıllığına seçerler.
 Anayasa Mahkemesi, 17 asıl üyeden oluşacak. Cumhurbaşkanı 3 tanesini Yargıtay genel kurulunun
göstereceği 3 katı aday arasından; 2 tanesini Danıştay genel kurulunun göstereceği 3 katı aday
arasından, 1 tanesini Askeri Yargıtay genel kurulunun göstereceği 3 katı aday arasından; 1 tanesini
AYİM genel kurulun göstereceği 3 katı aday arasından, 3 tanesini, YÖK genel kurulunun göstereceği
3 katı aday arasından; 3 tanesini üst düzey yönetici, 1.sınıf hakim ve savcılar, avukatlar ve 5 yılını
doldurmuş raportörler arasından seçecek.3 üyeyi de TBMM seçecek.
 Mevcut durumda, süresiz (kaç yaşında seçildiğine bakılmaksızın emeklilik yaşı olan 65 yaşına kadar)
olan Anayasa Mahkemesi üyeliği 12 yıl ile sınırlandırılacak. 12 yıldan önce yaş sınırını dolduran üye
emekliye ayrılacak. Ve en önemli değişiklik olarak; Artık sıradan vatandaşlar da Anayasa
Mahkemesi’ne başvurabilecek. Daha önce sadece mahkemeler, ana muhalefet partisi ya da TBMM’de
110 milletvekili topluca Anayasa Mahkemesi’ne başvurabiliyordu.
37
Görevleri :
 Anayasa değişikliklerini sadece şekil(sayı olarak yüzeysel denetim)bakımından denetlerken, Kanunları,
KHK’leri, TBMM İç Tüzüğü’nü hem şekil hem esas(içerik olarak ayrıntılı) bakımından denetler.
 NOT:Anayasa değişikliği şekil bakımından incelenir ve karar verirken 3/5 oy çokluğu aranır.
 Siyasi partilerin mali,idari,siyasi denetimini yapar.
 Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını kendi üyeleri arasından seçer.
 Siyasi partiler hakkındaki kapatılma davasına bakar.(3/5)
 Milletvekilliği Dokunulmazlığı iptaline karşı davalara bakmak(milletvekili 7 gün içinde itiraz eder
anayasa mahkemesi 15 gün içinde itirazı sonuçlandırır)
 Cumhurbaşkanını,Başbakanı,Bakanları, Yüksek Mahkeme Başkan ve üyelerini, Sayıştay, Hakim ve
Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini,TBMM Başkanı, Genelkurmay başkanı, kara, hava, jandarma genel
kumandanları da
görevleri ile ilgili suçlardan dolayı YÜCE DİVAN sıfatıyla yargılar.
! Milletvekillerini Yüce Divan yargılamaz.
 Yüce Divan’da savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı, o yoksa vekili yapar.
 NOT:Diğer mahkemelerle olan uyuşmazlıklarda Anayasa mahkemesi kararı esas alınır.
Çalışma ve Yargılama Usulü
 Kararlarını salt çoğunluk ile verirler.
 Anayasa değişikliği iptaline ve siyasi parti kapatmaya karar verebilmesi için 3/5 oy çokluğu şartı 2001
değişikliği ile getirilmiştir.
 Anayasa mahkemesi kararları kesindir.
 Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olan normlar;Anayasa Değişiklikleri,Kanunlar,KHK,Meclis
İçtüzüğü
ANAYASA MAHKEMESİNE İPTAL DAVASI
ŞEKİL BAKIMINDAN
ESAS BAKIMINDAN
ŞEKİL VE ESAS
BAKIMINDAN
ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ
KANUN HAKKINDA
TBMM İÇ TÜZÜĞÜ VE
VE
KHK HAKKINDA
KANUN HAKKINDA
-Cumhurbaşkanı
-Cumhurbaşkanı
-Cumhurbaşkanı
-TBMM üye tamsayısının 1/5
-TBMM üye tamsayısının 1/5
-TBMM üye tamsayısının 1/5
-İktidar ve ana muhalefet parti -İktidar ve ana muhalefet parti
grupları
grupları
10 GÜN
60 GÜN
60 GÜN
ŞEKİL BAKIMINDAN: Teklif ve kabul yeter sayısının incelenmesi
ESAS BAKIMINDAN : Anayasa hükümleriyle çatışıp çatışmamasının incelenmesi
NOT: Kararlar üzerinden on yıl geçmedikçe tekrar başvurulamaz.
Anayasa’ya Uygunluk Denetimi Şekilleri:
A) Soyut Norm Denetimi ( İptal Davası ): Anayasa’da belirtilen bazı kişi ya da organların bir kanuna
karşı anayasa mahkemesine dava açmalarıyla gerçekleştirilen denetim türüdür.
NOT:İktidar ana muhalefet partisi meclis gruplarının şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açma yetkisi yoktur.
B) Somut Norm Denetimi ( İtiraz Yolu ):Bir mahkemede görülmekte olan bir davanın karara
bağlanmasının,o davada uygulanacak olan hukuk kurallarının anayasaya uygun olup olmamasına bağlı
olması halinde yapılan denetimdir.
NOT:Somut norm denetimine sadece kanunlar, KHK lar konulabilir
38
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
 Adli, İdari ve Askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hükümlerinden doğan uyuşmazlıkları kesin
olarak çözmekle yükümlüdür.
 Üyelerinin bir kanadını AYİM ve Askeri Yargıtay genel kurulu, bir kanadını ise Yargıtay ve Danıştay
genel kurulu seçer.
 Başkanlığını anayasa mahkemesince, kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar.
 Anayasa mahkemesi ile olan uyuşmazlıkta Anayasa Mahkemesi kararı geçerlidir.








DANIŞTAY
İdare ve Vergi mahkemelerince verilen karar ve hükümleri son inceleme mercidir.
Üyelerinin 3 / 4 ünü Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu, 1 / 4 ünü ise Cumhurbaşkanı seçer.
Başsavcı ve Başkan, Danıştay Genel Kurulu’nca salt çoğunlukla 4 yıllığına seçilir.
Tüzüklerin iptal davası Danışta ya açılır. Tüzükleri inceler
Sayıştayla arasında çıkan uyuşmazlıklarda Danıştay kararı geçerlidir.
Kanun tasarıları hakkında düşünce bildirmek.
Belediye başkanı ile özel idare organlarını kesin olarak görevden alma yetkisi vardır.
NOT: İdare ve vergi mahkemelerinin tek hakimle verdiği kararların temyiz merci Bölge İdare
Mahkemeleridir. Birden fazla hakimle verdiği kararların temyiz mercii Danıştaydır.
YARGITAY
 Adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümleri son inceleme mercidir.
 Yargıtay üyelerini Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu seçer.
 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nı Yargıtay Genel Kurulu’nun belirlediği 5 aday arasından 4 yıllığına
Cumhurbaşkanı seçer.Başsavcı vekilini de Cumhurbaşkanı seçer.
ASKERİ YARGITAY
 Askeri Mahkemelerde verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercidir.
 Üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
 Kendi aralarından 4 yıllığına başkan seçerler.
NOT: 156.madde, Askeri Yargıtay’la ilgili olup, getirilen değişiklikle, sübjektif ve keyfi değerlendirmelere sebep
olan, “askerlik hizmetlerinin gereklerine göre” cümlesi kaldırılarak, objektif ve hukuksal kriterlerin esas olması
sağlanmıştır.(2010)
NOT:157.madde, AYİM’ düzenlemektedir. Yapılan değişiklikle, “askerlik hizmetlerinin gerekleri” gibi sübjektif
değerlendirmelere konu olabilecek bir gerekçe ortadan kaldırılarak, kararlarda, objektif kıstaslardan ayrılanmaması
esası, buraya da getirilmiştir.(2010)
ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ
 Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı
denetimini yapar.
 Üyelerini Genel Kurmay’ın göstereceği adaylar arasından Cumhurbaşkanı atar.
 Başkanlarını kendi içlerinden seçerler. Görev süresi 4 yıldır.
DİĞER YARGI ORGANLARI
SAYIŞTAY
 Genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderlerini TBMM adına denetleyen Yüksek Hesap
Mahkemesi’dir.
 15 gün içerisinde karar düzeltmesi istenebilir.
 Üyelerini TBMM seçer.
 Danıştay ile ilgili olan sorunlarda Danıştay’ın kararı alınır.
 Mahalli idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi Sayıştay tarafından yapılır (2005 Değişikliği)
 Bakanlar Kuruluna bütçe tasarısıyla ilgili Genel Uygunluk Bildiriminde bulunur.
39
HAKİM ve SAVCILAR YÜKSEK KURULU(HSYK)
 ilk kez 1961 anayasasında düzenlenmiştir.
 Kurulun başkanı Adalet Bakanı’dır.
 Adalet bakanı müsteşarı kurulun tabii üyesidir.
HSYK’nın yapısı: HSYK’nın üye sayısı 22 asil, 12 yedek üyeden oluşur. HSYK, 3 daire halinde çalışacak.
HSYK’nın mevcut asıl ve yedek üyelerinin görevleri, seçildikleri sürenin sonuna kadar devam edecek.
 Görev süreleri 4 yıldır.
 Hakim ve Savcıların; mesleğe kabul etme, atama, nakletme, terfi etme işlemlerini yapar.
 Danıştay üyelerinin 3 / 4 ünü seçer.
Not: HSYK’nın meslekten çıkarma kararı yargı denetimine açıldı. Hsyk’nın diğer tüm kararları ise
yargı denetimine kapalıdır.
NOTLAR :
 301. madde’ye göre Anayasa 2008 Değişikliği’nde “dava açma yetkisi” Adalet Bakanlığı’na
bırakılmıştır.
 Mahkemelerin kurulması ve kaldırılması kanunla olur.
 Anayasa 2005 Değişikliği ile Anayasa Mahkemesi’nin, Anayasa değişikliği iptali ve siyasi partilerin
kapatılabilmesi için 3 / 5 çoğunluk şartı getirilmiştir
 Yüksek mahkemelerin yoğun iş yükünü hafifletmek amacıyla İSTİNAF MAHKEMELERİ
kurulmuştur.Bu mahkemeler 2007 de kurulmuştur.
Avrupa İnsan Mahkemelerine Başvura Bilmek İçin ;
 Devlet vatandaşına başvuru hakkını tanımış olacak
 iç hukuk yolları tamamen tükenmiş olacak
 İç hukuk yolları tükendikten altı ay içinde başvuru yapılmalıdır.
MAHKEME VEYA
KURULLAR
Anayasa Mahkemesi
Danıştay
Yargıtay
Askeri Yargıtay
Askeri Yüksek İdare
Mahkemesi
Uyuşmazlık Mahkemesi
ÜYELERİNİ
KİM SEÇER
Cumhurbaşkanı
¼ Cumhurbaşkanı
¾ HSYK
HSYK
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı
BAŞKANINI
KİM SEÇER
Üyeler kendi aralarından
Üyeler kendi aralarından
Üyeler kendi aralarından
Cumhurbaşkanı(rütbe esası)
Cumhurbaşkanı(rütbe esası)
Sayıştay
Yüksek Seçim Kurulu
HSYK
Yargıtay,Danıştay,Ask.Yargıtay Anayasa Mahkemesi
Ask. Yüksek İdare Mahkemesi
TBMM
TBMM
Yargıtay,Danıştay
Üyeler kendi aralarından
Cumhurbaşkanı-Yargıtay-DanıştayAdalet Bakanı Başkanıdır
Yüksek Öğretim Kurulu
Cumhurbaşkanı
Türkiye Adalet Akademisi Adli ve
İdari Hakim ve Savcılar
Cumhurbaşkanı
YARGI DENETİMİ DIŞINDAKİ İŞLEMLER
1-Cumhurbaşkanın tek başına yaptığı işlemler
2-HSYK kararları(sadece meslekten ihraca yargı yolu açık)
3-Olağanüstü ve Sıkıyönetim KHK ları.
4-Usulüne göre yürürlüğe girmiş uluslararası antlaşmalar.
5-İnkılap kanunları
6-Yüksek Seçim Kurulu kararları ( YSK’nın yaptığı işlemlere karşı YSK’ya itiraz edilebilir. )
7- Yüksek Askeri Şuranın verdiği, terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları (geriye kalan tüm
kararlarına yargı yolu açıktır, yani irticai nedenlerle ordudan ihraç kararlarına artık itiraz edilebilir.)
40
İNKILAP KANUNLARININ KORUNMASI
1 - Tevhid-i Tedrisat Kanunu
2 - Şapka İktisası Kanunu
3 - Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması
4 - Medeni Kanun’un Kabulü
5 - Beynelminel Erkam’ın Kabulü (Beynelminel : Uluslararası, Erkam : Rakamlar)
6 - Harf İnkılabı’nın Kabulü
7 - Lakap ve Unvanların Yasaklanması
8 - Bazı Kisvelerin Giyilmesine Dair Kanun (Kisve : Kıyafet)
41
42
İDARE
T.C İDARE TEŞKİLATI
MERKEZİ YÖNETİM
BAŞKENT TEŞKİLATI
A. Cumhurbaşkanı
a. Devlet Denetleme Kurulu
b. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekr.
c. Cumhurbaşkanlığı Danışmanlığı
d. Başyaverlik
e. Cumhurbaşkanlığı Özel Kalemi
B. Başbakan
C. Bakanlar Kurulu
D. Bakanlıklar
BAŞKENTTE YARDIMCI
KURULUŞLAR
A. Danıştay
B. Sayıştay
C. Milli Güvenlik Kurulu
D. Devlet Planlama Teşkilatı
YERİNDEN YÖNETİM İDARELERİ
MERKEZİ İDARENİN TAŞRA TEŞKİLATI
İl Genel İdaresi



Vali

İl İdare Kurulu
İl idare Şube 
Başkanlıkları
İlçe Genel İdaresi

Kaymakam
İlçe İdare kurulu

İlçe İdare Şube
Başkanlıkları
Bucak
YEREL YÖNETİMLER
Bölgesel Kuruluşlar
Bucak Müdürü
Bucak Meclisi
Bucak Komisyonu



İl Özel İdaresi
Belediye
Köy
HİZMET YERİNDEN YÖNETİMLER








Üniversiteler
YÖK
Atatürk Kültür, Dil ve
Tarih Yüksek Kurumu
TUBİTAK
TRT
KİT’ler
Sosyal Güvenlik Kurumu
Kamu Kurumu Niteliğine
Sahip Meslek Kuruluşları
43
İdare hukukunun kaynakları
Anayasa
İdari teamül ve uygulama
Kanun, KHK,tüzük,yönetmelik
Bilimsel içtihatlar
Yargısal içtihatlar
Milletler arası anlaşmalar
İdari Fonksiyon
Yasama ,yürütme ve yargı organlarının siyasi nitelikli faaliyetleri dışında,devletin,toplumsal ihtiyaçları karşılamak
için yürüttüğü kamusal faaliyetlerdir.
MERKEZDEN YÖNETİM
Devletin, üstlenmiş olduğu hizmetler ile yerine getirmek zorunda olduğu faaliyetlerin merkez adı verilen
yerden idare edilmesi ve kamu gücünün tamamen merkezde toplanmasına merkezden yönetim ilkesi denir.
Özellikleri;
 Hizmetler bir merkezde toplanmıştır.
 Plan ve programlar merkezde yapılır.
 Karar alma yetkisi ve alınan kararları uygulama yetkisi merkeze aittir.
 Merkezi idarenin üstlenmiş olduğu hizmetler, merkeze ait görevliler tarafından yürütülür.
 Gelir ve giderler merkezde toplanmıştır.
 Bir taşra teşkilatı oluşturulmuştur.
YETKİ GENİŞLİĞİ
Merkezi idarenin taşra örgütündeki amirlerin belli konularda merkeze danışmadan merkez adına karar alabilmesi
ve bu kararları uygulayabilmesidir. Anayasaya göre yetki genişliği ilkesine sadece iller (dolayısıyla da valiler)
sahiptir.
 VALİ: İçişleri Bakanın önerisi Bakanlar Kurulunun kararı ve Cumhurbaşkanın onayı ile atanan istisnai bir
memurdur. Vali olabilmek için;
 T.C. vatandaşı olmak
 En az ortaokul mezunu olmak
 65 yaşı geçmemiş olmak gerekir.
 İl idaresinin başı ve yürütme organıdır.
 Yetki genişliğine sahiptir.
 İlde devleti, hükümeti ve ayrı ayrı tüm bakanlıkları temsil eder.
 Kamu görevlileri üzerinde Hiyerarşi Yetkisini kullanır.
 Olağanüstü durumlarda askeri kuvvetlerden yardım ister.
 Adli ve Askeri teşkilat dışında bütün devlet dairelerinde denetleme yapar.
 Devlet temsilcisi olarak törenlere başkanlık eder ve yabancı ülke temsilcilerini karşılar.
 İlde bulunan yerel kuruluş ve yönetim kuruluşları üzerinde İdari Vesayet Yetkisini kullanır.
 KAYMAKAM: İçişleri Bakanlığı Müdürler kurulunun önerisi ve bakanın bu önergeyi onaylaması sonucu
İçişleri Bakanı, Başbakan ve Cumhurbaşkanın ortak kararnamesi ile atanır.
 Kaymakam ilçede hükümeti temsil eden en büyük mülki amirdir. Devleti temsil etmez.
 İlçede kamu düzeninin ve güvenliğinin sağlanması için önlemler alır.
 İlçedeki yerel yönetimler üzerinde vesayet yetkisi vardır.
 Hükümetin kararlarının ilan edilmesini ve uygulanmasını sağlar.
44
İDARENİN BÜTÜNLÜĞÜ
Üniter bir devlette, idarenin kuruluş ve görevleri bütünlük göstermek zorundadır. Her ne kadar ayrı hizmetler
yürütülse de bu hizmetlerin ve idarenin farklı bu organları arasında bir bütünlük ve ilişki olmak zorundadır. Buna
idarenin bütünlüğü ilkesi’ adı verilir.
Bu bütünlük iki şekilde sağlanabilir;
 Hiyerarşik Denetim: bir kuruluşta, kamu görevlilerinin ast-üst biçiminde örgütlenmesin hiyerarşi denir. Bu
yapılanmada üstün ast üzerindeki denetim yetkisine hiyerarşik denetim adı verilir. Burada dikkat edilmesi
gereken çok önemli husus şudur. Bu denetimde iki ayrı tüzel kişilik yoktur.Tek bir tüzel kişilik vardır ve oda
ast-üst şeklinde örgütlenmiştir.(örneğin Çorum Valiliğinin Çorum Sağlık Müdürlüğü üzerindeki yetkisi
hiyerarşik yetkidir. Burada, Çorum Valiliğinin ve Çorum Sağlık Müdürlüğünün ayrı tüzel kişiliği yoktur. İkisi
de devlet tüzel kişiliğini temsil etmektedir.) merkezi idarede en üst hiyerarşik amir, Bakandır.
 Vesayet Denetimi: Yerinden yönetim kuruluşlarının, kendilerinin dışındaki , başka bir idari kuruluş
tarafından, yasaların öngördüğü sınırlar içerisinde denetlenmesidir. Burada dikkat edilmesi gereken husus
şudur: Bu örgütlenmede iki ayrı tüzel kişilik vardır. (örneğin Çorum Valiliğinin Çorum Belediyesi üzerindeki
yetkisi vesayet yetkisidir. Burada Çorum Valiliği Devlet tüzel kişiliğini temsil etmektedir. Çorum Valiliğinin
ise Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliği vardır. Yani ortada iki ayrı tüzel kişilik vardır.)
KOLLUK
 Kolluk, idarenin kamu düzenini sağlamak ve korumak amacıyla, kamu özgürlüklerinin sınırlandığı tüm
faaliyetlerdir.
 Genel kolluk makamları: Bakanlar Kurulu, İçişleri Bakanı, Vali, Kaymakam ve Bucak Müdürüdür.
 Kolluğun uğraş alanı: Güvenlik, esenlik, sağlık ve genel ahlakın korunmasıdır.
 Siyasi kolluk görevi, Başbakanlığa bağlı MİT Müsteşarlığı tarafından yürütülmektedir.
MERKEZİ İDARENİN TAŞRA TEŞKİLATI
Merkezi idarenin üstlendiği hizmetlerin, hizmetlerin gereklerine, ekonomik ve toplumsal koşullara ülkenin
coğrafya durumuna göre daha etkin ve verimi yürütülmesi için merkezi idarenin tüm ülke genelinde teşkilatlanması
ile oluşan kuruluşlara Taşra Teşkilatı adı verilir.
İL GENEL İDARESİ
 İllerin kurulması kaldırılması ad, merkez ve sınırlarının belirtilmesi ve değiştirilmesi kanun ile olur.
 Vali il idaresinin başı olup ilde devletin, hükümetin ve ayrı ayrı her bakanlığın temsilcisidir.
İl genel idaresi;
Vali:
 Valiler, İçişleri Bakanının önerisi, Bakanlar Kurulunun kararı ve Cumhurbaşkanının onayı ile atanır.
 Askeri kuruluşlar ve yargı kuruluşları valinin denetimi dışındadır.
 Vali ilde hiyerarşik ve vesayet denetimi yetkilerini kullanır.
 İl merkezinde belediye sınırları içinde mahalle kurulması Belediye meclisi il yönetim kurulunun kararı
valinin onayı ile olur.
İl idare kurulu
 Vali
 Hukuk işleri müdürü
 Defterdar
 Sağlık ve sosyal yardım müdürü
 Bayındırlık müdürü
 Milli eğitim müdürü
 Tarım ve veteriner müdüründen oluşur.
İl idare şube başkanlıklarından oluşur
Bakanlıkların illerdeki teşkilatının başında bulunan kişilere denir..
45
İLÇE GENEL İDARESİ
İlçelerin kurulması kaldırılması ve bir ilçeden bil ilden ayrılıp başka ile bağlanması kanun ile olur.
Kaymakam ilçe idaresinin başı olup valinin gözetim ve denetimi altında çalışır.
Kaymakam ilçede sadece hükümetin temsilcisidir.
İlçe idaresi; Kaymakam
İlçe idare kurulu
İlçe idare şube Başkanlıklarından oluşur.
 Kaymakamlar, İçişleri Bakanlığı Müdürler kurulunun önerisi ,İçişleri Bakanının onayı ile müşterek kararname
ile atanır.
 Askeri kuruluşlar ve yargı kuruluşları kaymakamın denetimi dışındadır.
 Kaymakam ilçede hiyerarşik ve vesayet denetimi yetkilerini kullanır.




Merkez ilçe:İl merkezi ile bir ilde hiçbir ilçeye bağlı olmayan bucak ve köylerin oluşturduğu alana merkez ilçe
denir.idaresinden vali sorumludur. Merkez ilçe,büyükşehir belediyelerinin kurulduğu illerde bulunmaktadır.
BUCAK İDARESİ
 Bucak coğrafya, ekonomik, güvenlik ve mahalli hizmetler bakımından aralarında münasebet bulunan kasaba ve
köylerden meydana gelir.
 Bucak idaresi; Bucak müdürü
Bucak meclisi
Bucak komisyonundan oluşur
 Bucak kurulması İçişleri Bakanlığının kararı ve Cumhurbaşkanın onayı ile olur.
 Bucak Müdürü İçişleri Bakanlığı tarafından atanır ve valinin emrine verilir.
BÖLGESELTEŞKİLATLAR
 Bölgesel teşkilatlanmalar , Bakanlar Kururlu kararı ile olur.
 Bölgesel Kuruluşlar kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla, birden çok ili içine
alan merkezi idare teşkilatıdır.(Karayolları Bölge Müdürlüğü,DSİ Bölge Müdürlüğü gibi.)
 Bunların dışında özel amaçla kurulan bölgesel kuruluşlar (OHAL, GAP vs.) da vardır.
 OHAL Bölge Valisi İçişleri Bakanlığına bağlı olarak görev yapar.
 GAP idaresi başbakanlığa bağlı ve tüzel kişiliği olan bölge kuruluşlarıdır. Başkanı Başbakan tarafından atanır.
 GAP kapsamındaki illerimiz Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt, Şanlıurfa’dır.
YERİNDEN YÖNETİM
Merkez tarafından yerine getirilemeyen bazı idari faaliyet ve hizmetin belli bir kısmının başka özerk idari
kuruluşlar tarafından yerine getirilmesine ‘yerinden yönetim ilkesi’ denir.
Özellikleri;
 Özerklikleri vardır.
 Kamu tüzel kişilikleri vardır.
 Kendilerine özgü bütçeleri vardır.
 Seçilmiş organları eliyle hizmet görürler.
 Merkezi idarenin vesayet denetimine tabidir.








İllerin kurulması kaldırılması
İlçelerin kurulması kaldırılması
Bir ilçenin bir ilden ayrılıp başka bir ile bağlaması
İl ve ilçelerin ad ve merkezlerinin değiştirilmesi
Mesleki oda birliklerinin kurulması(Barolar,Tabipler odası)
Büyükşehir belediyesinin kurulması
Bakanlıkların kurulması kaldırılması
Üniversitelerin kurulması KANUNLA olur.
46
YEREL YÖNETİMLER(MAHALLİ İDARELER)
 Vali
 İl Genel Meclisi
 İl Encümeni
İLÖZEL İDARESİ
 İl özel idaresi, ilin kurulmasına dair kanunla kurulur ve ilin kaldırılmasıyla Kamu tüzel kişiliği sona erer.
 İl özel idare personeli, vali tarafından atanır.
BELEDİYE
 Belediye Başkanı
 Belediye Meclisi
 Belediye Encümeni
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
Belediyeler Danıştay’ın görüşü alınarak kararname ile kurulur.
Bir yerde belediye kurulabilmesi için nüfusunun en az 5.000 olması gerekir.
Bir yerde büyükşehir belediyesi kurulabilmesi için en az 3 ilçe ya da ilk kademe belediyesi bulunması gerekir.
Ülkemizde büyükşehir belediyeleri anayasada doğrudan düzenlenmiştir.
Belediye sınırları içinde mahalle kurulması, kaldırılması belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü
üzerinde valinin onayı ile olur.
 Belediye başkanını geçici görevden alma yetkisi içişleri bakanlığına, görevden düşürülmesine karar verme
yetkisi Danıştaya aittir.
KÖY
 Köy Muhtarı
 Köy Derneği(Köydeki bütün seçmenlerden oluşur)
 Köy İhtiyar Meclisi
NOT:2008 değişikliğine göre nüfusu 2000’in altındaki yerler köydür.





 Köyün kurulması kaldırılması İçişleri Bakanlığına aittir.
 Muhtar köy idaresinin yürütme organıdır. Görev süresi 5 yıldır.
 Nüfusu iki binden az olan yerlere denir.













Cumhurbaşkanı
TBMM üyeleri
Belediye Başkanları
Belediye Meclisi üyeleri
İl Genel Meclisi üyeleri
Muhtarlar
İhtiyar Heyeti halkın oylarıyla seçilir.
KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ (KİT)
Kamu İktisadi Teşebbüsü: Kamu İktisadi Kuruluşu ile İktisadi Devlet Teşekkülünün ortak adıdır.
İktisadi Devlet Teşekkülü: Sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet
gösteren KİT’tir.
Kamu İktisadi Kuruluşu: Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile temel mal
hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve kamu hizmeti niteliği ağır basan KİT’tir.
Müessese: Sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme
veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim ortaklıktır.
Bağlı Ortaklık: Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna
ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim ortaklıktır.
İştirak: İktisadi Devlet Teşekküllerinin veya kamu iktisadi kuruluşlarının veya bağlı ortaklıkların özel kesime
ait anonim şirketlerde sahip oldukları, en az yüzde on beş en çok yüzde elli paydır.
47
KAMU KURUMU NİTELİĞİNDEKİ MESLEK KURULUŞLARI
Belli mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,
mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbiri ile ve halk ile olan
ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulan
kuruluşlarıdır.
İstisnai devlet Memurları:
 C.başkanlığı genel sekreteri
 TBMM memurlukları
 Başbakanlık Başmüşaviri
 TOKİ Başkanı
 Gelir idaresi Başkanı
 Büyükelçiler
 Vali
 MİT Müsteşarı ve müşaviri
 MGK Genel sekreteri
TÜRKİYEDEKİ KURUM VE KURULUŞLAR
1.Merkez Bankası (1930)
 Amacı ülkenin ekonomik olarak gelişmesine katkı sağlamaktır.
 Başkanı bakanlar kurulu teklifiyle cumhurbaşkanının onayıyla atanır.
Görevleri:
 Para basar
 Türk parasının iç ve dış değerini korur
 Kur rejimini belirler
 Döviz ve altın kurunu ayarlar
 Hükümete ekonomik konularda danışmanlık yapar
 Hazine adına devletin dış borçlanmasını takip eder ve bunların geri ödemesini yapar
 Bankalara kredi verir.
2.Hazine müsteşarlığı(1994)
Görevleri:
 Ekonomi politikalarının tespiti ile ilgili çalışma yapmak ve kararlaştırılan politikaları uygulamak
 İç ve dış borç yönetimini yapmak
 Kamu iktisadi teşebbüslerinin yeniden yapılandırma işlemlerini yapmak
 Bono, tahvil, senet, kambiyo gibi işleri düzenler
 Ödünç alıp verme, açığa satış ve repo işlerini düzenler
 Uluslar arası ekonomik kuruluşlarla ilişkileri düzenler Örnek: IMF
Not: Türkiyede IMF ile görüşmelerde yetkili olan kuruluştur
3.Bankacılık Düzenleme ve Denetleme kurulu(1999)
 Amacı tasarruf sahiplerinin haklarını ve bankaların düzenli ve emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye
sokabilecek ve ekonomide önemli zararlar doğurabilecek her türlü işlem ve uygulamaları önlemek, kredi
sisteminin etkin bir şekilde çalışmasını sağlamak üzere gerekli karar ve tedbirleri almak ve uygulamak
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
 Merkezi Ankaradadır ama istediği zaman istediği ilde teşkilat kurabilir.
 Bankaların kurulmasına veya yurt dışında kurulmuş olan bir bankanın Türkiyede şube açmasına izin verir
 Bankaları denetler
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
4.Tasarruf mevduatı sigorta fonu
 Bankalardaki mevduatın sigorta edilmesi, kendisine devredilen bankaların güçlendirilmesi yeniden
yapılandırılması ve satışı ile ilgili işlemleri yürütür
 TMSF’yi idare ve temsil yetkisi başlangıçta Merkez bankasına verilmiştir daha sonra çıkarılan yasa ile
TMSF, BDDK bünyesine alınmıştır.Yani TMSF BDDK nın gözetim ve denetiminde çalışır.
5.Rekabet kurumu
 Sorumlu oldu bakanlık sanayi ve ticaret bakanlığıdır
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
 Kamu tüzel kişiliğe sahiptir,
 Amacı piyasanın serbest ve sağlıklı ve rekabet ortamı içinde olmasını sağlamaktır
48
6.Sermaye piyasası kurulu(1981)
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
 Amacı sermaye piyasasının güven ve açıklık içerisinde çalışmasını sağlamaktır
7.Radyo ve televizyon üst kurulu(1983)
 Amacı radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemektir
 Özerk ve tarafsızdır
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
 Üyeleri TBMM genel kurulu tarafından seçilir
8.Telekomünikasyon Kurumu
 Ulaştırma bakanlığına karşı sorumludur.
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
 Sayıştay’ın denetimindedir
9.Enerji piyasası düzenleme ve denetleme kurumu
 Enerji ve tabii kaynaklar bakanlığına karşı sorumludur
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
10.Şeker kurumu
 Sanayi ve ticaret bakanlığına karşı sorumludur
 Amacı yurt içine şeker ihtiyacını karşılamak ve şeker politikasını belirlemek
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
11.Kamu ihale kurumu
 Maliye bakanlığına karşı sorumludur
 Amacı kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uyulacak esasların düzenli olarak uygulanmasını
sağlamak
 İdari ve mali özerkliğe sahiptir
 Kamu tüzel kişiliğine sahiptir
 Sayıştay’ın denetimine tabiidir
12.Yüksek denetleme kurulu
 Başbakanlığa bağlıdır
 İktisadi devlet teşekküllerini, müesseseleri ve sermayesinin %50den fazlası devlete ait olan kuruluşları mali,
idari ve teknik bakımdan denetler
Not: KİT (Kamu iktisadi Teşebbüsleri) sermayesinin tamamı devlete ait olan iktisadi kuruluşlardır.Örnek, Ziraat
Bankası, Devlet malzeme ofisi, Toprak mahsulleri ofisi
13.Devlet planlama teşkilatı (1960)
 Başbakanlığa bağlıdır.
 Amacı ülkenin doğal beşeri ve ekonomik kaynaklarının kullanımında hükümete yardımcı olmaktır
 Yıllık ve bölgesel kalkınma planları hazırlar, yıllık kalkınma planlarının denetimini yapar ve özel kuruluşlara
bu konuda destek olur.
14.Yüksek Öğretim Kurumu(YÖK)
 İlk kez 1961 anayasasında düzenlenmiştir.
 Rektörleri cumhurbaşkanı, dekanları YÖK seçer.
 YÖK üyelerini ve başkanını ise rektörlük yapmış profesörlerin içinden 4 yıl için cumhurbaşkanı seçer.
 Üniversitelerin kurulması ve kaldırılması kanunla gerçekleşir.
NOT:1982 anayasasında meydana gelen 2004 değişikliği ile silahlı kuvvetlerin YÖK’te temsilci bulun
durma hakkı kaldırılmıştır.
15.Devlet Denetleme Kurumu(DDK)
 İlk 1982 anayasasında düzenlenmiştir.
 Cumhurbaşkanına bağlı olarak çalışır.Onun talimatı ile hareket eder.
 Başkan ve üyelerini 2 yıl için cumhurbaşkanı seçer.
TSK’yı ve Yargı organları hariç tüm kamu kurum ve kuruluşlarını inceleme araştırma ve denetleme yetkisine sahiptir.
Denetlemeler bağlayıcı değildir
16.Yüksek Askeri Şura (YAŞ)
 İlk kez 1982 anayasasında düzenlenmiştir.
 Görevi silahlı kuvvetler personelini mesleğe kabul etmek, terfi ettirmek, gerektiğinde meslekten ihraç etmektir.
 Olağan toplantısını 6 ayda bir yapar.
49
 Kurulun başkanı başbakandır. Kuvvet komutanları generaller ve amiraller diğer üyeleridir
17.İstanbul Menkul Kıymetler Borsası(İMKB)
 1983 de kuruldu.Sermaye piyasası kurulu gözetim ve denetimi altında faaliyet yürütür.
 Tüzel kişiliğe haiz bir kurumdur
18.Yüksek Seçim Kurulu (YSK)
 İlk kez 1982 anayasasında kurulmuştur
 7 asil 4 yedek üyeden oluşur
 Başkanını kendi üyeleri 4 yıllığına seçer
 6 yargıtaydan 5 i danıştaydan gelen üyelerden oluşur
Başbakanlığa bağlı kuruluşlar
 Diyanet işleri başkanlığı
 Tapu ve kadastro genel müdürlüğü
 Milli istihbarat teşkilatı müsteşarlığı
 Hazine müsteşarlığı
 Atom enerji komisyonu
 Dış ticaret müsteşarlığı
 Türkiye istatistik kurumu
 Devlet planlama teşkilatı başkanlığı
 Devlet personel daire başkanlığı
50
ULUSLARARASI KURULUŞLAR
TÜRKİYE’NİN ÜYESİ OLDUĞU KURULUŞLAR
TÜRKİYENİN ÜYESİ OLMADIĞI KURULUŞLAR
KURUCUSU OLDUĞU
KURUCUSU OLMADIĞI
 Birleşmiş Milletler
 Avrupa Konseyi
 Avrupa Ekonomik İşbirliği ve
KalkınmaTeşkilatı (OECD)
 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ)
 Ekonomik İşbirliği Örgütü
(ECO)
 Karadeniz Ekonomik İşbirliği
(KEİ)
 Türk Kültür Ve Sanatları Ortak
Yönetimi (TÜRKSOY)
 İslam Kalkınma Bankası (İKB)
 Gelişmekte Olan 8 Ülke (D-8)
 Uluslar arası Ödemeler Bankası
(BİS)
 Kuzey Atlantik Antlaşması
Örgütü (NATO)
 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği
Teşkilatı (AGİT)
 Batı Avrupa Birliği (BAB)
 Avrupa Ödemeler Birliği (EPU)
 Dünya Ekonomik Forumu
(WEF)
51
 Avrupa Birliği (AB)
 Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC)
 Arap Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü
(OAPEC)
 Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi
(NAFTA)
 Latin Amerika Serbest Ticaret Bölgesi
(LAFTA)
 Gelişmiş 8 Ülke (G-8)
 Avrupa Serbest Mübadele Birliği (EFTA)
 Nordik Konseyi
 Arap Para Fonu (AMF)
TÜRKİYE’NİN HEM ÜYESİ HEM DE KURUCUSU OLDUĞU KURULUŞLAR
A) BM (1945)
II. Dünya Savaşı’ndan sonra olumsuz havayı dağıtmak, dünya barışının güvenliğini korumak ve uluslar
arasındaki toplumsal ve kültürel bir işbirliği oluşturmak amacıyla kuruldu
 Genel merkezi New york’tadır.
 Daimi veto hakkına sahip 5 üye vardır. Bunlar: Fransa, İngiltere, Rusya, ABD ve Çin.
 Son katılan ülke Karadağ ile birlikte 192 üyesi vardır.
 BM’nin resmi dilleri; Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce,İspanyolca ve Rusçadır.
NOT: Türkiye’nin BM’ye bağlı olarak asker gönderdiği ülkeler ise; Somali, Kosova, Lübnan, Bosna
Hersek
BM nin Temel organları
1.Genel kurul:BM nin en üst organıdır.Bütün üye ülkeler burada temsil edilmektedir.
2.Güvenlik Konseyi: Veto hakkına sahip 5 daimi üyenin yer aldığı 15 üyeden oluşan güvenlik konseyi, savaş
bölgelerinde gözlemci ve asker bulundurarak barışın sağlanması için çaba gösterir.Daimi üyeler dışındaki 10
üye ülke, 2 yıl için genel kurul tarafından seçilir
3.Vesayet Konseyi:
4.Genel Sekreterlik:BM teşkilatının yönetim organıdır.Genel sekreter genel kurul tarafından 5 yıllığına
atanır.Şu anki başkanı Ban ki-moon dur
5.Uluslar arası adalet divanı: BM nin en yüksek yargı organıdır.(Lahey)
6.Ekonomik ve sosyal konsey
BM’YE BAĞLI KURULUŞLAR
1.UNESCO:Eğitim, bilim ve kültür alanlarında uluslar arası işbirliğini gerçekleştirmeye çalışır
2.UNICEF: Çocuklara yardım fonu
3.IAEA:Uluslar arası atom enerjisi ajansı
4.WHO: Dünya Sağlık Örgütü
5.ILO:Uluslar arası çalışma örgütü
6.WB: Dünya bankası.Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere mali imkanların kanalize edilmesi ve
gelişmekte olan ülkelerin yaşam standardının artmasına destek olur
NOT:Türkiye ile WB arasındaki görüşmeleri Dış işleri bakanı müsteşarı yapar.
7.IMF: Uluslar arası ödemelerini yapmakta güçlük çeken ülkelere kredi verir bu sayede uluslar arası para
işlerini düzenler, iyileştirmeye çalışır.
8.WTO:Dünya ticaret örgütü.
9.UNCTAD: Birleşmiş millet ticaret ve kalkınma konferansı
10.HABITAT: Birleşmiş Milletler insan yerleşimleri merkezi
11.UNDP: BM kalkınma programı
12.UNDCP: BM uyuşturucu kontrol programı
13.UNFPA: BM nüfus fonu
14.UNEP: BM çevre programı
15.UNHCR: BM mülteciler yüksek komiserliği
16.WFP: Dünya gıda programı
17.FAO: Gıda ve Tarım örgütü
18.UNIDO: BM sınai kalkınma teşkilatı
B.AVRUPA KONSEYİ(1949)
 Avrupa Çapında başta hukuk ve insan haklarının korunması, eğitim, kültür alanlarında anlaşmalar
kabul eden hükümetler arası bir kuruluştur.AB den farklı bir kuruluştur.
 AİHM Avrupa konseyine bağlıdır.
 Türkiye anlaşmayı 1949da imzaladı.
 Avrupa konseyi AB ile herhangi bir organik bağı bulunmayan ayrı bir uluslar arası teşkilattır.
C.AVRUPA EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ VE KALKINMA TEŞKİLATI (OECD)1961
 Üyelerin ekonomik mali ve sosyal politika uygulamalarını belli bir uyum içinde belirler.
 Üye ülkelerde büyümeyi ve istihdamı arttırmayı, yaşam standardının yükselmesini ve mali istikrarı
sağlar.
52
D.İSLAM KONFERANSI TEŞKİLATI (İKT)1970
 İslam ülkelerini çatısı altında toplamak üzere kurulan 57 üyeye sahip bir teşkilattır.
 İslam aleminin tek çatı altında toplandığı tek kuruluştur.
 Şu an genel sekreteri Ekmelettin ihsanoğludur.
E.EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ(ECO)
 1985te Türkiye, İran ve Pakistan arasında kültürel ekonomik ve ticari işbirliğini geliştirmek
amacıyla kurulmuştur.Diğer üyeleri Azerbaycan, Afganistan, Kazakistan, Kırgızistan,
Türkmenistan, Tacikistan ve Özbekistandır.
F.KARADENİZ EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI (KEİ)1992
 Üyeleri Türkiye Rusya Yunanistan Azerbaycan Bulgaristan Ermenistan Gürcistan Romanya
Ukrayna ve Moldova dır
 Amacı üye ülkeler arasında ekonomik ilişkileri daha fazla geliştirmek amacıyla kişilerin malların
sermayenin ve hizmetlerin serbest dolaşımını sağlamaktır.
G.TÜRK KÜLTÜR VE SANATLARI ORTAK YÖNETİMİ (TÜRKSOY)1993
 Üyeleri Türkiye Azerbaycan Özbekistan Kazakistan Türkmenistan ve Kırgızistan dır
 Amacı türk kültürünün araştırılması geliştirilmesi, türk kültürünün dış etkenlerle farklılaşmasının
engellenmesi Türkçe konuşan devletler ve topluluklar arasında kültürel ilişkilerin geliştirilmesidir
H. İSLAM KALKINMA BANKASI(İKB)1973
 Amacı geri kalmış İslam ülkelerini kalkındırmaktır.
I.D-8 ÜLKELERİ
 Bangladeş, Endonezya, İran, Malezya, Mısır, Nijerya, Pakistan ve Türkiye arasında kurulan
kalkınmada iş birliği sağlamaya yönelik uluslar arası bir organizasyondur
İ. ULUSLAR ARASI ÖDEMELER BANKASI(BIS)
(1930)
 Ekonomik ve parasal araştırma merkezi olarak çalışmalarda bulunmak
 Merkez bankalarına bankacılık hizmeti vermek
TÜRKİYENİN ÜYESİ OLUP KURUCUSU OLMADIĞI KURULUŞLAR
A.NATO(1949)
 1949da SSCB nin yayılmacı politikalarına karşı 12 ülke tarafından kurulmuştur.NATO ya karşı
SSCB nin önderliğinde 1955te Varşova Paktı kurulmuştur.
 NATOnun kurucu üyeleri: ABD, İngiltere, Fransa, kanada, İtalya, Norveç, Danimarka,Belçika
İzlanda, Hollanda, Lüksemburg dur
 NATO savunma amaçlı bir örgüt olarak kurulmuş olup üye ülkelerden birine yapılacak saldırı
karşısında Saldırıya uğrayan ülke bireysel ya da diğer ülkelerle ortak savunma yapabilecektir
 Merkezi Brüksel dir.
 Türkiye 1952 de Kore ye asker gönderdiği için NATO ya alınmıştır
NATO örgütleri:
NATO Konseyi:NATOnun en yüksek yetkili organıdır.Fiili başkanı NATO genel sekreteridir.Şu an
sekreterliğini Rasmussen yapmaktadır.
Savunma planlama komitesi:
Sekreterlik:
NATO Asamblesi:
Askeri Komite:
NOT:Türkiye NATO çerçevesinde Afganistan a asker göndermiştir.
B.AVRUPA GÜVENLİK VE İŞ BİRLİĞİ TEŞKİLATI(AGİT)
 1970 li yılların başında soğuk savaş koşullarındaki avrupanın bölünmüşlüğüne son verilmesi, güvenlik
ve istikrarın sağlanması ve katılan devletler arasında bu amaca yönelik işbirliğinin geliştirilmesi
düşüncesiyle kurulmuştur.
C.BATI AVRUPA BİRLİĞİ (BAB)
 Güvenlik alanında Avrupa hükümetleri arası iş birliğini geliştirmek amacıyla 1948de kuruldu.
D.AVRUPA ÖDEMELER BİRLİĞİ(EPU)
 1950de çok yanlı bir denkleştirme sistemi aracılığı ile birlikiçi ticaretin gelişmesine katkıda bulunmak
için kuruldu.
E.DÜNYA EKONOMİK FORUMU(WEF)
 Merkezi Cenevre de bulunan bir vakıf ve ekonomi devlerinden oluşan, yaklaşık 1000 özel üyesi bulunan
bir kuruluştur.
53
F.İNTERPOL
 1923te Uluslar arası polis iş birliği sağlamak amacıyla kuruldu.
TÜRKİYENİN ÜYESİ OLMADIĞI KURULUŞLAR
A. AVRUPA BİRLİĞİ
 Merkezi Brüksel dir.
 2. Dünya Savaşının etkilediği üye ülkelerin ekonomik ve siyası açıdan bütünleşmesini sağlayarak
Avrupayı ekonomik açıdan tekrar diriltmeyi amaçlamaktadır.
 AB ülkeleri arasında serbest dolaşım yasası(Şengen antlaşması):AB üyesi olan bir ülkedeki vatandaşların
diğer AB üyesi olan ülkelere girebilme kolaylığıdır.İngiltere üye olmayan tek ülkedir.
 Norveç, Rusya, İzlanda, İsviçre, AB üyesi değildir.
 Avro 2002 de kullanılmaya başlandı.Avroyu İngiltere, Danimarka İsveç kullanmamaktadır.
 AB üye ülke sayısı 27dir
 Hırvatistan Makedonya ve Türkiye nin AB ye tam üyelik müzakereleri devam etmektedir.
 AB üyeliğinin temel koşulu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin imzalanmış olmasıdır.
AB SÜRECİ
 1951de Avrupa kömür ve çelik topluluğu kuruldu.
 1957de Roma antlaşmasıyla Avrupa ekonomik topluluğu kuruldu.
 1973te AET Avrupa topluluğu adını aldı.
 1993 Maastricht antlaşmasıyla Avrupa birliği adını aldı.Ve Kopenhag kriterleri kabul edildi.
 2003 Nice antlaşması ile bazı ülkeler ortak para birliğine girdi.
 2004 Avrupa anayasası kabul edildi
 2007 Bulgaristan ve Romanya birliğe katıldı. Lizbon antlaşması Avrupa anayasasının yerini almıştır.
Türkiye-AB ilişkileri Süreci
 Türkiye AB ye 1959da üye olmak için başvurdu.1963 Ankara antlaşmasıyla üyelik başvurusu kabul
edildi.Ankara antlaşması Türkiye nin AB ye girişi için aşması gereken 3 aşamayı ifade eden bir çerçeve
antlaşmasıdır
 1964de yürürlüğe giren Ankara antlaşmasıyla birinci aşama başladı.
 1970de imzalanan katma protokolüyle 2. Aşamaya geçildi
 1995te imzalanan gümrük birliği antlaşmasıyla ikinci aşama bitti
 1996da yürürlüğe giren gümrük birli antlaşmasıyla üçüncü ve son aşama başladı
 1999da Helsinki zirvesiyle Türkiyenin adaylık statüsü tescillenmiştir
 2005te Türkiye nin tam üyeliği ile ilgili tarih verme konusunda müzakereler başladı.
AB YE ÜYELİK ŞARTLARI
 Demokratik toplum düzenine sahip olmak
 Serbest piyasa ilkelerini kabul etmek
 Avrupa sınırları içinde olmak
 Avrupa ülkeleriyle savaşmıyor olmak
 Ab üyelerinin onayını almak
 Ekonomik kalkınmışlığı belli bir limitin üstünde olmak
 NOT:Türkiyede AB genel sekreterliği başbakanlığa bağlıdır.
B.PETROL İHRAÇ EDEN ÜLKELER ÖRGÜTÜ (OPEC)
 1960da İran, ırak, Suudi Arabistan, Kuveyt ve venezuella tarafından kuruldu.
 Amacı üye ülkelerin petrol politikalarının belirlenmesi ve koordine edilmesidir
 Katar, Libya, Endonezya, ekvador, Birleşik Arap Emirlikleri, Nijerya, Gabon ve Angola da diğer
ülkelerdir.
C.PETROL İHRAÇ EDEN ARAP ÜLKELERİ TEŞKİLATI(OAPEC)
 1968de beyrutta kurulan teşkilatın amacı petrol sanayisiyle ilgili faaliyetlerde üye ülkeler arasındaki
işbirliğini geliştirmek petrol akımının adil ve uygun miktarlarda olmasını sağlamaktır.
 Cezayir, Bahreyn, mısır, ırak, Katar, Suriye, Tunus, Suudi Arabistan, Kuveyt, Libya, arap sosyalist halk
cemahiyesi ve birleşik arap emirlikleri OAPEC ülkeleri arasında yer almaktadır.
D.KUZEY AMERİKA SERBEST TİCARET BÖGLESİ (NAFTA)
 Bu antlaşmanın tarafları kanada ABD ve Meksika dır
 1 ocak 1994 te yürürlüğe giren NAFTA kapsamında söz konusu üç ülke arasındaki ticaret ve yatırımlar
liberalize edilmiş ilk kez yabancı şirketlere antlaşma ülkelerini uluslar arası tahkim kurullarında tek
taraflı olarak dava etme hakkı tanınmıştır
54
E. LATİN AMERİKA SERBEST TİCARET BÖLGESİ (LAFTA)
 Latin Amerika serbest ticaret bölgesi antlaşması ile kurulan uluslar arası entegrasyon örgütüdür
 Üyleri: Meksika, brezilya, Arjantin, şili, Paraguay, peru, Uruguay ve venezüela dır.
F. GELİŞMİŞ 8 ÜLKE (G-8 ÜLKELERİ)
 Amerika birleşik devletleri, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Rusya ve kanada dan
oluşmaktadır.En son katılan ülke Rusya dır.
G. AVRUPA SERBEST MÜBADELE BİRLİĞİ(EFTA)
 Avrupa topluluklarının kuruluş yıllarında, esas itibariyle ortak gümrük tarifesini kabul etmek istemeyen
milletler arası siyasal statüleri AET ye katılmaya olanak vermeyen tarafsız bazı Avrupa
ülkeleri(Avusturya, Danimarka, Norveç Portekiz İsveç İsviçre ve İngiltere ) İngiltere nin önerisiyle
EFTA yı kurmuşlardır
I.NORDİK KONSEYİ
 1952 yılında Danimarka Finlandiya İzlanda Norveç ve İsveç tarafından kurulan askeri amaçlı olmayan
ekonomik ve sosyal dayanışma amaçlı birliktir.
İ. ARAP PARA FONU(AMF)(1976)
55
2010 YENİ ANAYASA PAKETİ NE GETİRİYOR
1 – Çocuk, yaşlı, şehitlerin dul ve yetimleri ile gazilerle ilgili olarak, alınabilecek tedbirler, eşitlik ilkesini ihlal
sayılmayacak.
2-İnsanlar, kendi istekleri dışında fişlenemeyecek, kişisel bilgileri hiç bir kişi ve kurum tarafından toplanamayacak.
3 – Yurtdışı çıkışlar, idarenin değerlendirmesiyle yasaklanamayacak. Yasağı gerektiren bir husus varsa, bu konuda
mahkeme kararı ile engellenebilecek.
4 – Ana-babaların çocuklara karşı yapacakları her türlü istismar ve taciz edici davranışları karşısında, her türlü
tedbirleri devlet alabilecek.
5 – Birden fazla sendikaya üye olma hakkı getiriliyor.
6– Aynı dönem içinde ve aynı iş yerinde, konjönktürel durumlar gerektirdiğinde, birden fazla iş sözleşmesi
yapılabilecek. Tadil ve değişiklikler sağlanabilecek.
7 – Siyasal amaçlarla sendikalara grev ve işverenlere de lokavt hakkı verildi.
8 – İşçilerin grev sırasında haksız yere verdiği zararlardan, sendika sorumluluğu kaldırılıyor ve zarar verene
dönülüyor.
9 – Bir parti kapatılınca, kapatılmaya sebep olan milletvekilliğinin milletvekilliği düşmeyecek.
10 – Yüksek Askeri Şuranın verdiği, terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları hariç geriye kalan tüm
kararlarına yargı yolu açılıyor, yani irticai nedenlerle ordudan ihraç kararlarına artık itiraz edilebiliyor.
11 – Hakimler yerindelik denetimi yapamayacak. Sadece yapılan işlem ve eylemlerin hukuki kriterlere uygun yapılıp
yapılmadığını denetleyebilecekler. Yürütmenin görevini yaparken, kanunda gösterilen şekil ve şartlara uygun olarak
yerine getirmesini kısıtlayacak ve takdir hakkını kullanmasına engel olacak tarzda karar veremeyecekler.
12 – Memurlara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı da, yargı yoluna gidilebilecek.
13 – Hakim ve savcılarla ilgili araştırma ve incelemeler, kıdemli hakim ve savcılarca yapılamayacak, sadece
müfettişler yapabilecek.
14 – Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı işlenen tüm suçlarda, (işleyen asker de olsa) genel mahkemeler
yetkili olacak.
15 – Savaş dışında hiç bir sivil, askeri mahkemede yargılanamayacak.
Peki Anayasa Mahkemesi?
16 – Anayasa mahkemesi üyesi, 15’ten 17’ye çıkarılıyor. Yedek üyelik kalkıyor, hepsi asıl üye oluyor.
Üyeler nasıl seçilecek?
17- 3 tanesini meclis seçecek. Meclis 2 üyeyi, sayıştay genel kurulunun göstereceği her üyelik için 3 katı adaylardan
birer tane olmak üzere, geriye kalan 1 tanesini de tüm baro başkanlarının bir araya gelerek yapacakları seçimle
gösterecekleri 3 adayların arasından seçecek.
56
Cumhurbaşkanı 14 üyeyi nasıl seçecek?
3 tanesini Yargıtay genel kurulunun göstereceği 3 katı aday arasından; 2 tanesini Danıştay genel kurulunun
göstereceği 3 katı aday arasından, 1 tanesini Askeri Yargıtay genel kurulunun göstereceği 3 katı aday arasından; 1
tanesini AYİM genel kurulun göstereceği 3 katı aday arasından, 3 tanesini, YÖK genel kurulunun göstereceği 3 katı
aday arasından; 3 tanesini üst düzey yönetici, 1.sınıf hakim ve savcılar, avukatlar ve 5 yılını doldurmuş raportörler
arasından seçecek.
18 – Anayasa Mahkemesi üyeliği, 12 yıllık süreyle sınırlandırıldı.
19 – Bütün vatandaşlara bireysel başvuru hakkı getirildi.
20– Genelkurmay ve kuvvet komutanları anayasa mahkemesinde yargılanabilecek.
21 – Anayasa mahkemesi kararlarına itiraz edilebilecek.
22 –Yargıtay ve Danıştay kararlarından sonra, AİHM’e gitmeden, bu kararlara karşı Anayasa Mahkemesine bir kere
daha itiraz edilebilecek.
Peki askeri yargı?
23 – Askeri Yargıtay ve AYİM yargılamasında, “askerlik hizmetlerinin gerekleri” gibi bir gerekçe ile sübjektif
kararlar verilebiliyordu. Bu kaldırıldı ve böylece, objektif ve hukuksal kriterler esası getirildi.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu?
24 – Üye sayısı 12’den 34’e çıkarılıyor.
25 – Eskiden tek bölüm halinde çalışıyorlardı, şimdi 2 bölüm ve bir de genel kurul halinde çalışacak.
26 – Bakan bölümlerin başkanı olmayacak, sadece genel kurula başkanlık edecek.
27 – Seçim şöyle yapılacak:
3 asıl ve 3 yedek Yargıtay genel kurulunca doğrudan seçilecek (eskiden cumhurbaşkanı seçiyordu). 2 asıl ve 2 yedek
Danıştay genel kurulunca doğrudan seçilecek (eskiden cumhurbaşkanı seçiyordu). 7 asıl ve 4 yedek, 1.sınıf hakimler
arasından ülke çapında tüm hakimler ve savcılar tarafından; doğrudan seçilecek 3 asıl ve 2 yedek 1.sınıf idare
mahkemesi hakimleri arasından tüm idare mahkemesi hakimleri tarafından doğrudan seçilecek. 4 tanesi de
cumhurbaşkanınca, YÖK, üst kademe yöneticileri ve avukatlar arasından seçilecek.
28 – HSYK’nın ihraç kararlarına itiraz etme hakkı getirildi.
29–Ekonomik ve sosyal politikaların oluşturulmasında, istişari değerlendirmelerde bulunmak amacıyla, “ekonomik
ve sosyal konsey” oluşturuluyor
57
Download

anayasa notları