Türk Otolarengoloji Arşivi 34:228-231, 1996
Sağır Dilsizlerde Ahlaki Redaet ve Rüşd Yaş
Uzm. Dr. Faruk AŞÇIOGLU*, Uzm. Dr. Mustafa OKUDAN*, Uzm. Dr. Birgül TÜZÜN**,
Uzm. Dr. Mahmut AŞIRDİZER*
Ö ZET
Türk Ceza Yasarı uda sağır dilsizliğin anlama ve isteme yeteneğine olan etkisi ayrıca düzenlenmiş, oysa mağdur konumun­
daki sağır dilsizlere özel bir düzenleme getirilmemiştir, Türk Medeni Yasası'nda da sağır dilsizlere özgii herhangi bir mad­
de bulunmamaktadır.
Çalışmamızda Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulu! nda 1985-1994 yılları arasında muayene edilen sağır dilsiz olgular de­
mografik özellikleri açısından incelenmiş ve ilgili literatür ışığında sağır dilsizlik ve ahlaki redaeti idrak yaşı ve rüşd yaşı
arasındaki ilişki değerlendirilmiştir.
7 ile 69 yaş arasındaki olgularımızın % 33,72'si kadındır. Olguların % 60,46’sı sanık, % 31,39’u mağdur konumunda iken
% 8,13’ünün hukuki ehliyetine haiz olup olmadığı sorulmuştur.
Ahlaki redaeti müdrik olmayan olguların birisi Şizofreni iken, diğerleri ise çeşitli derecelerde oligofrendir.
Ahlaka tecavüz olayının kötülüğünü idrak edip olaya ruhsal yönden mukavemete muktedir olabilme hali ancak olgunlaşmış
bir kişilik organizasyonu ile mümkün olduğuna göre tüm duygusal uyaranlara kapalı, kişilik ve emosyonel gelişim geriliği,
idrak kusuru, abstre düşünce eksikliği gösteren sağır dilsiz bir çocuğun bu derece mükemmel bir ruhi olgunluğa akranı
olan, normal çocuklara göre daha geç erişeceği yadsınamaz bir gerçektir.
Rüşd yaşınm 18 yaşın bitimi olarak belirtilmiş olması işlem ehliyeti için gereken olgunluk ve asgari deneyimin ancak bu
yaşlarda kazamiabilmesi sebebiyledir. Oysa sağır dilsizlerin en büyük eksikliği duyma ile elde edecekleri iletişimin aksama­
sından kaynaklanan deneyim güçlüğüdür.
Sağır dilsizlerde rüşd yaşının 21 olması bu eksikliği giderebilecektir.
GİRİŞ VE AMAÇ
MATERYAL VE METOD
S ağ ır dilsizliğin anlam a ve istem e yeteneğine olan e t­
kisi konu m u zd a ayrıca d ü z e n le n m iştir/0
Ç alışm am ızda A dli T ıp K urum u 4, İhtisas K uru­
lu ’n d a 1985-1994 yıllarım kapsayan on yıllık dönem ­
de m uayene edilen sağır ve dilsiz olgulara ait rapor­
lar retrospektif olarak rap o r içeriğindeki standart ve­
riler açısından değerlendirilm iştir.
T ürk C eza Y asası m ağ d u r k onum unda olan sağır d il­
sizler içinse özel b ir düzenlem e getirm em iş olup,
T ürk M edeni Y asası1nda da sağır dilsizlere özgü h er­
hangi bir yasa m addesi bulunm am akta ve sadece m u ­
hakem e usulünde sağır dilsizlerin isticvabı (sorgusu),
yem ini, şahadeti yazı ile veya hususi işaretlerle yapı­
lır dem ektedir. ^
Ç alışm am ızda A dli T ıp K urum u 4. İhtisas K uru­
lu ’n d a m uayene edilen sağır dilsizler dem ografik
özellikleri açısından incelenm iş, ay n ca sağır dilsizle­
rin ruhi y a p ıla n ve zihinsel gelişim lerine ilişkin lite­
ratür gözden geçirilerek sağır dilsizlik ile ahlaki reda­
eti idrak yaşı ve rüşd yaşı arasındaki ilişki d eğerlen­
dirilm iştir.
* Adli Tıp Kurumu Başkanlığı - İSTANBUL
** İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Adli Tıp ABD-İSTANBUL
228
BULGULAR
Ç alışm am ızı kapsayan dönem içerisinde A dli T ıp
K urum u 4. İhtisas K u ru lu ’nda yaş tayini başvuruları
hariç toplam 31588 kişi m uayene edilm iş olup, 86 ol­
gu ile sağır dilsizler tüm başvuruların % 0 .2 7 2 ’sini
oluşturm aktadır.
O lguların yıllara göre dağılım ı G rafik 1 ’de, cinsiyet
dağılım ı ise G rafik 2 ’de verilm iştir.
En küçük olgum uz 7 yaşında iken en yaşlı olgum uz
69 yaşındadır. Y aşlara göre olgu sayısı T ablo l ’de
görülm ektedir.
F . A şç ıo ğ lu ve ark., S ağ ır D ilsiz ler d e A h la k i R eda et ve R ü şd Yaş
GRAFİK 1: OLGULARIN YILLARA GÖRE DAĞILIMI
GRAFİK 2: OLGULARIN CİNSİYET DAĞILIMI
1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994
TABLO 1; OLGULARIN YAŞ DURUMU
YAŞ DİLİMİ
OLGU SAYISI
ORAN %
11 yaş ve altı
12-15
16-18
19-21
22-30
31-40
41-50
51-60
61 yaş ve üzeri
5
7
13
11
23
17
5
2
3
5.81
8.13
15.11
12.79
26.74
19.76
5.81
2.32
3.48
TOPLAM
86
100
TABLO 2: AHLAKİ REDAET SORULAN OLGULAR
MAĞDUR
(Livata)
MAĞDURF.
Vaginal yoldan
İrza tasaddi
ırza geçme
3
21
3
TABLO 3: AHLAKİ REDAETİ MÜDRİK OLMAYAN
OLGULAR
CİNS
YAŞ
TANI
K
K
K
K
K
E
E
K
29
25
33
38
35
8
7
40
EMBESİLİTE
AŞAĞI DEBILITE
ş iz o f r e n i
AŞAĞI DEBILITE
İDİOSİ
EMBESİLİTE
EMBESİLİTE
YUKARI DEBILITE ZEMİNİNDE
EKZALTASYON
O lgu lan m ızm 2 7 ’si (% 31,39) m ağdur konum unda
olup m ahkem ece m aruz kaldıkları fiilin ahlaki kötülü­
ğünü idrak edip edem eyecekleri sorulm aktadır (Tablo
2). Bu 27 olgudan sekizinin olayın ahlaki redaetini id ­
rak edem eyeceği kararına varılm ıştır (Tablo 3).
H ukuki ehliyetine haiz olup olm adığı sorulan 7 (%
8,13) olgunun beşinde sağır dilsizliğine ek olarak çe­
şitli derecelerde zeka geriliği bulunduğundan hukuki
ehliyetine haiz olm adığı kararına varılırken kalan iki
olgunun m enfaatlerine m üdrik olduğu kanaatine va­
rılm ıştır.
Sanık konum unda olan 52 (% 60,46) olgu ise, adam
öldürm eye teşebbüs, adam öldürm e, kaçakçılık, h ır­
sızlık, dikkatsizlik, tedbirsizlik sonucu ölüm e sebebi­
y et'verm e, ırza geçm e, m üessir fiil, orm an kanununa
m uhalefet vs. gibi geniş bir suç yelpazesi gösterm ek­
tedirler.
O lguların bölgesel dağılım ı T ablo 4 ’te görülm ekte­
dir.
TARTIŞMA
O lgularım ız arasında kadın oranının % 33,72 gibi
yüksek olm ası sağır dilsizlerin fail olduğu vakaların
yanında m eTuI olduğu vakalarında çalışm a grubu­
m uza dahil edilm esinden kaynaklanm aktadır.
A hlaki redaeti m üdrik olm ayan 8 olgunun yedisinde
değişik derecelerde zeka geriliği saptanm ıştır (T ablo
3). Freem an doğuştan sağır çocuklardaki beyin ano­
m alilerini % 16 olarak tahm in etm ektedir.'4’
B ir olgu ise Şizofrendir. S ağırlık ve P aranoid Ş izof­
reni arasındaki ilişki H ouston vc R oyse tarafından
1954'te ileri sürülm üşken, K ay ve R oth geç başlayan
Parafrenilerde duym a güçlüğünün rolünden bahsetm işlerdir.C5)
Som ut düşünceden soyut düşünceye geçişte bu yaş­
larda olm akta, cinsel aşırılıklara engel olacak utanç,
tiksinti gibi süperegonun gelişim iyle ilintili k av ra m ­
lar oluşm aktadır.'*"1’
229
Türk Otoicırengoloji Arşivi 34:228-231. 1996
TABLO 4: BÖLGESEL DAĞILIM
BÖLGE
OLGU SAYISI
MARMARA
KARADENİZ
IÇ ANADOLU
EGE
AKDENİZ
DOGU ANADOLU
GÜNEY DOĞU ANADOLU
15
18
19
18
8
6
2
TOPLAM
86
1992 yılında ahlaki redaeti idrak yaşının alî sınırının
7 yaşından 11 yaşının bitim ine ç ık a rılm a s ıtl0)yukarı­
da saydığım ız psikoseksüel gelişim dönem lerinin ya­
nında, cinsel bir suçun faili olan bir küçüğıün farik
m üm eyyizlik alt yaş sınırının 11 olm ası itibariyle ay ­
nı cinsel suçun m ağduru olan küçüğünde kişilik ol­
gunlaşm ası bakım ından aynı seviyede olm ası gerek­
tiği düşüncesinin etkisiyle d o ğ m u ştu r/"’
Bu düşünceden hareketle sağır ve dilsizlerde farik ve
m üm eyyizlik alt yaş sınırı nasıl 15 yaşın bitim iyle
b aşlıyorsa ahlaki redaeti idrak alt yaş sınırının da bu
yaşın bitim i olm ası gerekir.
A hlaka tecavüz olayının kötülüğünü idrak edip olaya
ruhsal yönden m ukavem ete m uktedir olabilm e, yanı
cinsel ilişkide bulunm a-bulunulm am a eylem inin be­
densel, ruhsal, sosyal ve ahlaki yönlerinin kişi tara­
lından tam o larak bilinm esi, ancak olgunlaşm ış bir
kişilik organizasyonu ile m üm kün olduğuna göre (12)
tüm duysal uyaranlara kapalı, izole dünyasında, va­
rolm ası m uhtem el idrak kusuru, abstre düşünce ek­
sikliği, kişilik ve em osyonel gelişim geriliği, telkine
m üsait, büyüklerine ve lider bildiklerine bağlı yapısı
ve özellikle 13-15 y aşlan n a kadar, akranlarına göre
gösterdiği kısm i zeka gelişim geriliği, ebeyvenleri ve
karşı cins ile olan yetersiz iletişim leri gibi nedenlerle
(u-ib) sağır ve, <ji]s iz bir çocuğun bu derece m ükem m el
bir ruhi olgunluğa akranı olan, işiten norm al çocukla­
ra göre daha geç erişeceği de yadsınam az bir gerçekj j r ( 18-20)
G ro ssm an n ’ın 1972 yılında sağırlar okulundaki öğ­
rencilerle yaptığı b ir çalışm a öğrencilerin seks konu­
sunda oldukça sınırlı bilgiye sahip olm alarına k a rşı­
lık işiten akranlarına göre dah a fazda seksüel aktivite
yaşadıklarını, sınırlı olan seks eğitim lerini de akran­
larından, dergilerden ve yasak kitaplardan elde ettik ­
lerini g ö sterm iştir/2"
seksle ilgili kullanılan kelim elerin ve hom oseksüelli­
ğin anlam ını dahi bilm em elerine rağm en kendi yaş
gruplarındaki işitenlere göre d ah a fazla hom oseksüel
deneyim yaşadıklarını gösteren çalışm alar vardır. Bu
durum un sebebi sağırların evde ve okulda seks konu­
sunda yeterli bilgi alam am aları, bu nedenle de ancak
bu konudaki bilgiyi ilk deneyim leri ile elde etm eleri­
d ir/2"
Sağır çocukların seksüel suçların m ağduru olarak bü­
yük bir risk ta ş ım a la rı<22‘ onlara yönelik seks eğitim i
veren ve istem edikleri cinsel birlikteliklerden k o ru ­
nabilecekleri yöntem leri öğreten program ların (23)
ve cinsel istism ara uğrayan sağır çocukların psikoterapisini üstlenen m erkezlerin açılm alarına yol açm ış­
tır/^
M edeni Y asam ız işlem ehliyetinin şartlarını tem yiz
kudreti, rüşd ve m ahcur olm am a hali olarak belirte­
rek, m akul surette hareket etm e iktidarı olarak tanım ­
lanan tem yiz kudretine sahip olm a halini işlem ehli­
yetinin kullanılabilm esi için yeterli görm em iş, ayrıca
reşid olm a şartını aram ıştır. R üşd 18 yaşının tam am ­
lanm ası yanında evlenm e ve hakim in kişiyi belirli
şartların bulunm ası halinde reşit kılm asıyla kazanılabiliyorsa da, T M K 11/1 ’de reşid olm a yaşının 18 y a ­
şının bitim i olarak belirtilm iş olm ası ‘'m al varlığı ala­
nındaki işlem lerde m akul davranabilm e” iktidarının
sıklıkla bu yaşlarda edinilebilm esi ve işlem ehliyeti
için gereken olgunluk ve asgari deneyim in ancak bu
yaşlarda kazam labilm esi sebebiyle olsa g e rek tir/25’
O ysa sağır dilsizlerin en büyük eksikliği, duym a ile
elde edecekleri iletişim in aksam asından kaynaklanan
deneyim g ü çlüğüdür/4,95 Bu nedenle sağırlar diğer k i­
şilerin düşüncelerini ve deneyim lerini paylaşm az. Bu
sebepledir ki sağır dilsizler için rüşd yaşının İtalyan
Profesör C esare G e rin ’in bir m akalesinde bu görüşe
yer verdiği g ib i07121 olm asının bu eksikliği giderece­
ğine inanıyoruz.
Ü lkem izde N oterlik Y asası'n d a sağır dilsizlerle ilgili
m addeler varsa da A B D ’de olduğu gibi sağır ve hat­
ta herhangi bir derecede duym a güçlüğü çeken m üş­
terilerine karşı avukatlar başta olm ak üzere tüm m e s­
lek gruplarının adli ve etik zorunluluklarını, çeşitli
durum lardaki tercüm an ve yardım cı aygıt gereksini­
m ini kapsayan yasalar çıkan İm alıdır/20”75
KAYNAKLAR
1. Önder Ar Ceza Hukuku Dersleri, Filiz Kilabevi, İstan
bul, 1992: 282-3.
10-20 yaş arasındaki sağırların büyük bir kısm ının
230
2, Çağlayan M.M: En Son Değişiklikleri İle Birlikte Ge­
F . A şçıo ğ lu ve ark.., S ağır D ilsizlerd e A hla ki R edact ve Riişd Yaş
rekçeli, A çıklam alı vc İçtihadı T ürk C eza Kanunu» Cilt I, 3.
B askı, Y etkin Y ay ın lan , Ankara» 1986: 616-9.
3. Hatemi H; K işisel konuşm alar.
4. Hindley P» Brown R.M.A. P sychiatric A spects o f Spe­
cific S ensory im pairm ents. In: R utter M , T aylor E. H ersov
L Eds. C hild and A doiscent P sychiatry, 3nd. ed. B lackw ell
Science, L ondon, 1995: 721.
5. Gelder M, Gath D, Mayou R: Ox lord T extbook of
P sychiatry, O xford U niversity Press, O xford, N ew York,
T oronto, 1983: 275.
6. Diçnıcn K: D cskriptiv ve D inam ik Psikiyatri, A r Yayın
D ağıtım , İstanbul, 1981; 223-26.
7. Etaner U: Ç ocuk Psikolojisi, N eyzi O, K oç L (ed). Ç o ­
cuk Sağlığı vc H astalıkları içinde, 3. cilt, B ayda Y ay ın lan ,
İstanbul, 1984: 597-8.
8. E ta n e r U: A hlaka Lecavüz olaylarında fiile m ukavcm el,
fiilin kötülüğünü anlam a, k avram a paneli, III. U lusal Adli
T ıp G ünleri, İstanbul, 1986.
9. Songar A: P sikiyatri, Psikobiyoloji ve Ruh H astalıkları,
4. baskı, S erhat Y ayınevi, İstanbul, 1980: 60-9.
10. Yargıtay 10, Ceza Dairesi, 18.3.1993. 1993-1092 sa­
yılı kararı.
11. Dinçmen K: Ç ocukluk yaşlarındaki cinsel suçların ad­
li p sikiyatrik yönden irdelenm esi, A dli Tıp D ergisi. 1991,
1(2): 147-51.
12. Diçmcn K: A hlaka tecavüz olaylarında fitle m ukave­
met, fiilin kötülü ğ ü n ü anlam a, kavram a paneli, HI. Ulusal
Adli T ıp G ünleri, İstanbul, 1986.
14, Özek H: A dli sağır dilsizlik, I. U lusal A dli Tıp G ü n le­
ri, A dana, 1984.
15. Kaplan H.L, Sadoek B.J.: Comprehensive Textbook
of Psychiatry/V, Vol.II, 5th. edn., Williams & Wilkins,
Baltimore, Hong Kong, London, Sydney, 1989: 1783.
16. Dokuz Z: Adli Psikiyatri, Alfa Matbaası, İstanbul,
1966: 207.
17. Dalokav H: Sağır ve dilsizlerin Adli Tip cephesi, Ada­
let Dergisi, 1953; 44: 1029-53.
18. Krinşky S.G.: The feeling of knowing in deaf adoles­
cents, Am Ann Deaf, 1990, 135(5): 389-95.
19. Shaul S: Deafness and human sexuality: A develop
ment review, Am Ann Deaf, 1981, 26.
20. Abram s D.M: Looking at looking away, etiology of
prcoedipal splitting in a deaf girl, Psycho anal Study Child,
1991,46:277-304.
21. Phaneuf J: Considerations on deafness and homosexu­
ality, Am Ann Deaf, 1987, 132(1): 52-5.
22. Warzak W.J, Page T.J: Teaching refusal skills to se­
xually active adolescents, J Behav Ther Exp Psychiatry,
1990, 21(2): 133-9.
23. Sullivan P.M, Vernan M: Sexual abuse of deaf youth,
Am Ann Deaf, 1987, 132(4): 256-62.
24. Sullivan P.M., Scanlan J.M: The effects of psychot­
herapy on behavior problems of »sexually abused deaf,
Child Abuse Negl, 1992, 16(2): 297-307.
25. Oğuzman M.K.: Medeni Hukuk Dersleri, 7. baskı, Fi­
liz Kitabevi, İstanbul, 1994: 112-13.
26. 18.1.1972 tarih, 1512 noMu Natcrlik Yasası,
27. Me Entee M.K: Deaf and hard of hearing clients: some
legal implications, Soc. Work, 1995, 41) (2): 183-7.
231
Download

Sağır Dilsizlerde Ahlaki Redaet ve Rüşd Yaş