Klinik Psikofarmakoloji Bülteni / Cilt 9: Sayı 1, 1999
Travma Sonrası Stres bozukluğunda
Sertralinin Etkinliği
Dr. Ali DORUK', Dr. S inan YETKİN1, Dr. H am dullah AYD IN 2
ÖZET
TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA SERTRALÎNÎN ETKİNLİĞİ
Son zam an lard a, TSSBı nun farm okoterapisinde SSRIı 1ar sıklıkla tercih edilm ektedir. Bu çalışm ada, sertralinin TSSBı ndaki et­
kinliği araştırılm ıştır.
O rtalam a hastalık süresi 13.7± 16.5 ay, y aşlan 27.6± 6.9 yıl olan, askeri çatışm a kaynaklı 20 TSSB olgusuna 1 4 0 ± 4 1 .7 (100-200)
m g /g ü n sertralin 6 hafta süre ile uygulanm ıştır. Tedavi sonuçları CAPS II, İES ve Beck D epresyon En vanteri uygulanarak izlen­
miştir.
Akut olgular tedaviden fayda görm ezken, kronik olgularda her 3 sem ptom küm esinde, kom orbid bozukluğu olm ayanlarda sa­
dece İES intrusiv sem ptom lard a, kom orbid bozukluğu olanlarda ise kaçınm a, artm ış uyarılmışlık ve genel yaşantı alanlarında
iyileşme tespit edilm iştir.
Sertralin özellikle kom orbid depresyonlular olm ak üzere kronik olgularda etkin bulunm uştur.
A n a h ta r K elim eler: Sertralin, TSSB, kom orbidite
B u ll.C lin .P sych o p h arm aco l. 9:1 (47-52), 1999
SU M M A RY
THE EFFICACY OF SERTRALINE ON POST-TRAUMATIC STRESS DISORDER
Recently, selective serotonin reuptake inhibitors (SSRI) are frequently preferred in the ph arm acotherapy of p o sttrau m atic stress
disorder (PTSD). The stu dy is designed to establish the efficacy of the serotonin reuptake inhibitor sertraline in the treatm en t of
PTSD w ith /w ith o u t com orbid psychiatric disorders.
Tw enty patients (age: 2 7.6± 6.9 years, the duration of illness: 13.7± 16.5 m onths) w ith com bat-related PTSD entered an open, p ro s­
pective, 6 w eek trial of sertraline with 140+ 41.7 (100-200) m g /d a y doses. The patients w ere adm inistered C A PS II, IES and Beck
D epression Inventory, before and after the treatm ent.
A lthough there is no im provem ent in acute patients, it was found that sertraline is effective on intrusive, avoid ance and hype­
rarousal sym ptom s of PTSD in chronic ones. Intrusive sym ptom s of IES in patients w ithout com orbid disorders, and avoid an­
ce, hyperarou sal sym ptom s, social and occupational functioning, and global im provem ents scores in patients w ith com orbid di­
sorder im proved.
Sertraline is an effective ph arm acotherapeu tic agent for treating of chronic PTSD patients w ith particularly com orbid dep ressi­
on.
Key W ords: sertraline, PTSD, com orbidity
B u ll.C lin .P sych o p h arm aco l. 9:1 (47-52), 1999
ravma Sonrası Stres Bozukluğuna (TSSB) özgü
bir ilaç tedavisi bilinm em ekle birlikte etyopatogenezde rol oynayan faktörlerin dikkate alınarak te­
davinin düzenlenebileceği belirtilmektedir. Son za­
manlarda, TSSB'nun etyopatogenezinde, özellikle
bellek form asyonu ve heyecansal tepki m odellerin­
de serotonerjik sistem in rolü üzerinde durulm akta
(1) ve seçici serotonin gerialım inhibitörlerinin teda­
vi edici özellikleri dikkat çekm ektedir (2, 3).
Bu çalışm ada TSSB tedavisinde sertralinin etkin­
liğinin araştırılm ası amaçlanmıştır.
T
YÖ N TEM
1.
O lgular: GATA Psikiyatri kliniğinde yatan,
SCID-I ile TSSB tanısı konan ve hastalık süresi 1-60
ay (13.7±16.5), yaşları 20-44 yıl (27.6±6.9), en az 5
yıllık eğitimini tam am lam ış ve askeri çatışm aya
bağlı olarak TSSB gelişm iş, 20 hasta (5 akut, 15 kro­
nik) çalışmaya alınmıştır.
O lguların 14 (% 70)'ünde kom orbid bozukluk
saptanmıştır. Komorbid bozukluk, kronik olgularda
%73.3 (n = ll), akut olgularda %60 (n=3) oranında
1 Psikiyatri U zm anı, Psikiyatri Profesörü, G ATA Psikiyatri ABD A nkara.
Yazışma A dresi: Prof.Dr. H am dullah A YDIN , G A TA Psikiyatri AD Etlik-Ankara
Tel: 0312 - 325 12 11 / 4504 veya 0312-304 45 04 E-mail: haydin@ gata.edu.tr
47
Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Sertralinin Etkinliği / Ali Doruk ve ark.
virisi kullanılm ış olup, henüz geçerlilik ve güvenir­
görülm üştür. Komorbid bozukluğu olan 14 olgu­
lik çalışm ası tamam lanmam ıştır.
nun l l ' i (%78.6) m ajor depresyon tanısı almıştır.
Beck Depresyon Envanteri: Öz bildirim e dayalı,
2.
Araçlar: Deneklere bir haftalık ilaçsız dönem ­
gruplar halinde 21 cüm leden oluşm akta ve her
den sonra ve 6 haftalık tedavi bitim inde CAPS II,
gruptaki cüm leler 0-3 değerinde puanlar alm akta­
İES ve Beck Depresyon Envanteri uygulanmıştır.
dır. Ölçeğin Türkiye'de yapılan uyarlam alanndan
SCID -I (Yarı Yapılandırılmış Klinik Görüşme For­
B. Tegin' in Beck Depresyon Envanteri kullanılm ış­
mu): DSM -III-R Eksen-I major tanılarını koymak
tır (7).
için yarı yapılandırılm ış klinik görüşm e tekniğidir.
3. Tedavi planı: Sertralin 50 m g/gün ile başlana­
Klinisyen tarafından oluşturulm uş ve genel bir giriş
rak bir hafta içinde yan etki durum una göre artırıl­
sorgulam asından sonra 7'si m ajor olan 9 modüllü
mıştır. 6 hafta süreyle 100-200 m g/gün (140±41.7)
Eksen-I bozuklukları içerm ektedir. Türkçe güvenir­
sertralin kullanılm ıştır. Ajitasyon, aşırı uykusuzluk
lilik çalışm ası yapılm ıştır (Sorias ve ark. 1989) (4).
gibi durumlarda tedaviye 0.5-1.5 m g lorazepam ek­
CA PS II (Klinisyen için TSSB Skalası, Clinicianlenmiştir.
A dm inistered PTSD Scale): TSSB için D SM -III-R'da
4. İstatiksel analiz: Bilgisayarda, SPSS (Statisti­
geçen 17 sem ptom ile birlikte 8 ilişkili özelliği de­
cal Package for Social Sciences, for W indow s Rele­
ğerlendirm ek için yapılandırılm ış bir klinik görüş­
ase 6.1, SPSS Inc., 1994) paket program ı w ilcoxon
me form udur. Görüşm e deneyim i olan, DSM-III-R
testi kullanılarak yapılm ıştır.
ve psikopatoloji hakkında tem el eğitim ini tamam la­
mış ruh sağlığı uzm anlarının kullanım ı içindir. Son
BU LG U LA R
bir haftalık dönem deki, her bir TSSB sem ptom unun
ayrı ayrı sıklık ve şiddetini, hastanın sosyal ve m es­
Tüm olguların tedavi öncesi ile sonrasındaki
leki işlevselliğini, global iyileşm eyi ve elde edilen
CAPS II, İES ve Beck depresyon envanteri değerle­
skorların ne derece de güvenilir olduğunu sorgula­
rinin akut-kroniklilik durum u ve kom orbiditeye gö­
m aktadır (5). Form un Türkçe çevirisi kullanılmış
re karşılaştırılm aları aşağıda verilm iştir.
olup, henüz geçerlilik ve güvenirlik çalışm ası ta­
Tablo l'd e görüldüğü gibi olguların tam am ında
m am lanm am ıştır.
tedavi sonrası CAPS II kaçınm a (p<.05), global şid­
İES (Yaşanan Olayın Etkisi Skalası, Im pact o f Event
det, iyileşm e (p<.01), m esleki ve sosyal uyum
Scale): Öz bildirim esasına dayalı bir testtir. DSM III'e göre, TSSB sem ptom larından sadece intrusiv ve
(p<.05), İES intrusiv sem ptom larında (p<.05) an­
kaçınm a sem ptom larını ölçm ektedir. 15 M addeden
lamlı azalma bulunmuştur.
oluşm aktadır.
Akut olgularda tedavi sonrasında anlam lı fark
Yedi m adde intrusiv, 8 m adde ise kaçınm a
saptanm am ıştır (p>.05) (Tablo 2).
sem ptom ları ile ilgilidir. H er madde de bir olay so­
Kronik olgularda; CAPS II intrusiv sem ptom
rulm akta ve onun ne kadar sıklıkta olduğu 0-3 ara­
sıklığı (pc.05), kaçınm a sem ptom sıklık ve şiddeti
sında değerlendirilm ektedir (6). Form un Türkçe çe­
(pc.O l), artm ış uyarılm ışlık sem ptom sıklığı, ek
Tablo 1: Tüm Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=20)
Tedavi öncesi
İntrusiv
Kaçınma
=_
u~> Artmış
(< ' uyarılmışlık
Ek skala
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
İntrusiv
cn Kaçınma
Beck
t p<.05
48
t p<.01
Tedavi sonrası
Z(-)
P
Ortal±SS
Ortan
OrtaltSS
Ortan
1,74 ±0.9
2.0 6 ± 0 .9
2 .3 0±0 .8
2 .0 5±0 .8
2 .1 8 ± 1 .0
2.0 0±0 .8
1.56±0.8
1 .4 4 ± 0 .7
3.35± 1.0
3.0 5±0 .9
3 .0 5 ± 0 .9
2 .8 0 ± 1 .0
1.85
1.90
2.30
2.15
1.90
1.90
1.50
1.40
4 .0 0
3.00
3.0 0
3.00
1.31 ± 0.9
1.82±1.0
1,65±0.9
1,50±0.9
1.64±0.7
1,69 ±0.7
1.34±0.7
1.29±0.6
2 .2 0 ± 0 .7
2.2 0±0 .8
2 .4 0±0 .8
1.95±0.9
1.30
1.80
1.50
1.35
1.70
1.75
1.30
1.40
2.0 0
2.00
2.0 0
2.0 0
1.43
0.7 8
2.13
1.94
1.79
1.28
0 .8 7
1.02
3.2 0
2.48
2.08
2.35
.15
.43
.03
.05
.07
.20
.38
.31
.00
•01
.04
.02
2.2 6 ± 0 .4
2.21 ±0.3
33 .0±9 .3
2.40
2.10
35.0
1.91 ±0.6
2 .0 3 ± 0 .6
29.8±1 2.8
2.1 0
2.3 0
31.5
2.19
1.81
1.18
.03 t
.07
.24
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
t
t
t
t
t
t
Klinik Psikofarmakoloji Bülteni / Cilt 9: Sayı 1, 1999
Tablo 2: Akut Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=5)
Tedavi Öncesi
intrusiv
_
Kaçınma
oo Artmış uyarılmışlık
Û_
<
Ek skala
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
intrusiv
P
Ortan
Ortal±SS
Ortan
1,26±0.3
2 .2 0 ± 1 .2
1.56±0.7
1.32±0.8
1,42±0.9
1.30±0.9
0 .9 6±0 .5
0 .8 2 ± 0 .6
3 .35± 1 0
3.05±0.9
3 .0 5±0 .9
2 .8 0 ± 1 .0
1.30
1.80
1.90
1.30
1.30
1.20
0.6 0
0.6 0
4.0 0
2.00
2.00
2.00
1.80±1.4
2 .2 0 ± 1 .2
1,7 4 ± 1 .3
1,60± 1.2
1.60±0.8
1.54±0.9
1,40± 1.0
1.28±0.8
2.20±0.8
2.40± 1.1
2.4G±1.1
2 .0 0 ± 1 .0
1.80
2.80
2.40
1.70
2.00
2.00
2 .:o
1.60
2.0 0
2.00
2.00
2.00
0 .8 0
0.13
0 .4 0
0.5 4
0 .2 7
0.4 0
1.46
1.82
0.9 4
0 .3 7
0 .8 0
0 .6 7
.42
.89
.69
.59
.79
.69
.14
.07
.35
.72
.42
.50
2.26±0.4
2.15
2.10
20.0
1.96±0.8
2.02± 1.0
30 .4±16.8
2.30
2.40
31.0
0.5 3
0 .3 7
0.9 4
.72
2.21 -tO.3
Beck
33.0±9.3
Ortan: Ortanca
z (-)
Orfal±SS
t/> Kaçınma
Ortal: Ortalama
Tedavi Sonrası
.59
.35
SS: Standart Sapma
sem ptom şiddeti (p<.05) ve global iyileşme, şiddet,
sosyal ve m esleki uyum puanlan (p<.01), İES intru­
siv ve kaçınm a sem ptom ları (pc.05) tedavi sonra­
sında anlam lı olarak azalm ıştır (Tablo 3).
Kom orbid bozukluğu olm ayan TSSB olgularında, İES intrusiv sem ptom lannda anlamlı azalma
(p<.05) saptanm ıştır (Tablo 4).
Kom orbid bozukluğu olanlarda; CAPS II kaçınma sem ptom sıklığı p<.05), artm ış uyarılm ışlık
sem ptom sıklık (pc.O l) ve şiddeti (pc.05), global iyi­
leşme, şiddet, sosyal (p<.01) ve m esleki uyum
(pc.05) pu anlan anlam lı olarak azalmıştır (Tablo 5).
M ajor depresyon komorbiditesi olmayan ol-
gularda; CAPS II global iyileşm e ve İES intrusiv
sem ptomlarında anlam lı olarak (pc.05) düzelm e
bulunmuştur (Tablo 6).
M ajor depresyon kom orbiditesi olan olgularda
ise CAPS II kaçınma şiddeti, artm ış ıuyarılmışlık şiddet ve sıklığı, global iyileşme, mesleki uyum (pc.05)
ve şiddet (pc.Ol) puanlarında, tedavi sonrasında
anlamlı azalmalar saptanm ıştır (Tablo 7).
T A R T IŞM A
Tablo 1 ve 3'de tedaviye cevap oluştuğu görü­
lürken, akut olgularda (tablo 1) sertralin etkisiz bu-
Tablo 3: Kronik Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=15)
Tedavi Öncesi
intrusiv
=
Kaçınma
00
û—Artmış uyarılmışlık
<
(J
Ek skala
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
oo
.LU
t p<.05
Ortal±SS
Ortan
OrtaliSS
Ortan
1.90±0.9
2.01 ±0.9
2 .5 5 ±0 .7
2 .2 9±0 .7
2.4 3±0 .9
2 .2 3±0 .6
1.76±0.8
1.64 ±0.6
3 .5 3±0 .6
3.33±0.8
3.4 0±0 .7
2.00
2.0 0
2.50
2.3 0
2.30
2.2 0
1.50
1.40
4 .0 0
4 .0 0
4 .0 0
3.00
1.14±0.6
1.70±1.0
1.61 ±0.8
1.46±0.8
1.30
1.60
1.40
1.30
1.70
1.70
1.10
1.40
2.00
2.00
2.00
2.00
3.20±0.8
İntrusiv
Kaçınma
Beck
2.28±0.5
1.65 ±0.6
1.74±0.7
1.32±0.7
1.29±0.6
2.20±0.7
2.1 3±0.6
2 .4 0±0 .6
1.93±0.9
1.89±0.6
2.10
2.10
32.0
35.3±8.5
2.40
2.3 0
36 .0
29.6±1 1.9
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
2.25±0.2
| pc.O l
Tedavi Sonrası
2.03±0.4
z (-)
P
2.13
0.98
2.50
2.56
2.13
1.68
1.73
2.10
3.01
2.86
.03
.33
•01
■01
.03
.09
.08
.04
.00
.00
.01
.00
2.67
2.86
2.12
2.24
1.82
t
t
t
t
t
î
t
â
â
.03 Ü
.03 Ü
.06
Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Sertralinin Etkinliği / Ali Doruk ve ark.
Tablo 4: Komorbid Bozukluğu Olmayan Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri
Tedavi Sonrası
Tedavi Öncesi
İntrusiv
Kaçınma
Artmış uyarılmışlık
<
U
Ek skala
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
~
•
(n=6)
Z(-)
P
Ortal±SS
Ortan
Ortal±SS
Ortan
1.52±0.9
1.77±1.0
2 .1 2 ± 1 .2
1,8 8 ± 1 .2
1.45±0.9
1,6 3 ± 1 .0
1,22±0.8
1 ,33 ±0.7
3.3 3±0 .8
2 .8 3 ± 1 .2
3 .0 0 ± 1 .3
2 .6 7 ± 1 .4
1.15
1.65
2.15
1.95
1.25
1.75
0.95
0.85
3.50
3.00
3.50
3.00
1.23±0.7
1.80±0.8
1,4 2 ± 1 .2
1.6 2 *1 .2
1.75±0.6
1.80±0.6
1.07±0.8
1.02±0.7
2 .3 3 ± 1 .0
2.50±0.8
2.5 0±0 .8
2 .1 7 ± 1 .2
1.15
1.80
1.15
1.25
1.90
1.90
0 .8 0
0.8 5
2.0 0
2.0 0
2.00
2.00
0 .6 7
0 .3 7
0.9 4
0.21
0.4 0
0.31
0 .3 7
0.5 2
1.57
0.5 4
0.7 3
0.7 3
.50
.72
.35
.83
.69
.75
.72
.60
.12
.59
.47
.46
1.80
0 .5 4
1.57
2.02
.59
.12
.04 t
İntrusiv
Kaçınma
Beck
2 .2 5±0 .2
32 .3 ± 7 .9
2.2 5±0 .5
2.2 0
35.0
2.35
2.1 5±0 .4
24.8±1 1.8
1.77±0.4
2.20
20
t p<.05
î P<-01
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
lunm uştur. Kronik olgulardaki %73.3 oranındaki
kom orbid bozukluk dikkate alındığında, etkinin ilk
bakışta, doğrudan TSSB üzerine olm adığı düşünül­
m ektedir. İyileşm enin; olgu sayısı az olmakla birlik­
te, kom orbid bozukluğu olm ayan TSSB grubunda
sadece İES intrusiv sem ptom larda (Tablo 4), kom or­
bid bozukluğu olanlarda ise bir çok sem ptomda
(Tablo 5) görülmesi bu sonucu desteklemektedir.
M ajor depresyonu olm ayan olgularda tedaviye
cevap genel olarak yeterli bulunm azken (Tablo 6),
Tablo 7'd e görüldüğü gibi m ajor depresyonun eşlik
ettiği olgularda iyileşm e belirginleşm ektedir. Ko­
morbid bozuklukların %78.6'sm m m ajor depresyon
olduğu düşünüldüğünde, bu sonuç Tablo 4 ve 5'd eki kom orbidite durumlarıyla da paralellik göster­
mektedir.
Depresyon ve diğer kom orbid bozukluklardaki
olumlu sonuçlar, kronik olgularla yapılan sertralin
(8, 9) ve diğer SSRTlarla (10, 11) ilgili çalışm alarla
uyum ludur. Kline (9), kom orbid olarak m ajor dep­
resyon, Brady (8), alkol bağım lılığı olanlann sertra­
line iyi cevap verdiğini ileri sürm üşlerdir. N agy
(11), fluoxetinin kom orbid panik bozukluğu, M armar (10) ise fluvoksam inin depresyon ve anksiyeteyi belirgin derecede azalttığını belirtm iştir.
TSSB sem ptom larında anlam lı iyileşm eler ol-
Tablo 5: Komorbid Bozukluklu Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=14)
Tedavi Öncesi
intrusiv
Kaçınma
=
oo Artmış
n
uyarılmışlık
ö
Ek skala
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
intrusiv
ÎİJ Kaçınma
Beck
t pc.05
50
î pc.Ol
Tedavi Sonrası
z (-)
P
OrtallSS
Ortan
OrtaltSS
Ortan
1.84±0.8
2 .1 8 ± 0.9
2 .3 8 ± 0 .6
2.11 ± 0 .6
2 .4 9 ± 0 .9
2 . 16±0.6
1.71 ±0.8
1,56±0.7
3 .3 6 ± 1 .2
3 . 14±0.9
3 .0 7±0 .8
2 .8 6 ± 0 .9
2.00
2.00
2.30
2.15
2.55
2.10
1.50
1.40
4.0 0
3.00
3.00
3.00
1,3 4 ± 1 .0
1,8 4 ± 1 .1
1.74±0.7
1,44 ±0.7
1.59±0.7
1.64±0.8
1.46±0.7
1.40±0.6
2 . 14±0.5
2 .0 7 ± 0 .7
2 .3 6 ± 0 .7
1.86±0.8
1.30
1.95
1.65
1.35
1.60
1.70
1.55
1.45
2.00
2.00
2.00
2.0 0
1.19
0.91
1.85
2.2 9
2.6 4
1.96
0 .5 7
0 .8 6
2.8 2
2 .6 7
2.03
2.5 5
.23
.36
.06
.02
.01
.05
.57
.39
.00
.01
.04
.01
2.2 6 ± 0 .4
2 .1 8±0.3
3 3 .3 ± 1 0 .1
2.40
2.10
35.0
1.96±0.7
1,97 ±0.6
3 1 ,9±13.C)
2.1 0
2.3 0
32
- 1.42
1.73
0 .3 5
.15
.08
.73
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
t
t
r
t
î
t
İ
Klinik Psikofarmakoloji Bülteni / Cilt 9: Sayı 1, 1999
Tablo 6: Major Depresyonu Olmayan Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=9)
Tedavi Öncesi
OO
“
P
Ortan
OrtahSS
Ortan
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
1,70±0.8
2 .1 2± 1.0
2 .2 3 ± 1 .0
2 .0 0 ± 1 .0
1,8 3 ± 1 .0
1.87±0.9
1.28±0.6
1.26±0.6
3.3 6±0 .7
3 .0 0 ± 1 .0
3 .1 1±1.1
2 .7 8 ± 1 .2
1.70
2.00
2.30
2.30
1.80
1.80
1.30
1.40
4.0 0
3.00
3.00
3.00
1,4 4 ± 1 .1
1.88±0.9
1.61 ±1.1
1,6 3 ± 1 .0
1.82±0.6
1.87±0.6
1,24 ±0.7
1,20 ±0.7
2.3 3±0 .9
2 .5 6±0 .9
2.5 6±0 .9
2 .2 2 ± 1 .0
1.30
1.80
1.40
1.40
1.80
2.00
1.00
0.9 0
2.00
2.00
2.00
2.00
0 .5 6
0.51
1.13
0.6 5
0.35
0 .0 6
0 .1 7
0 .3 0
2.19
0.91
1.01
.58
.61
.26
.51
.73
.95
.87
.77
.03 i
.36
.27
.31
intrusiv
Kaçınma
Beck
2.3 2±0 .4
2.2 2±0 .2
3 1 ,0±7.7
2.40
2.10
35
1.83±0.5
2.1 6±0 .4
2 7 .4 ± 1 0 .1
1.70
2.30
31.0
2.1 0
0.4 2
0 .8 9
.04 t
.67
.37
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
Kaçınma
OO
Z(-)
Ortal±SS
İntrusiv
<
u
Tedavi Sonrası
Artmış uyarılmışlık
Ek skala
t pc.05
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
t p<.01
masma rağm en, Beck depresyon puanlarının değiş­
mem esi (Tablo 7) sertralinin, antidepresif etkisinin
dışında da etkileri olabileceğini düşündürmektedir.
İlaç çalışm alarında, benzer olarak, SSRIı ların antidepresan etkilerinden bağım sız olarak, TSSB semp­
tom larında etkili olduğu vurgulanm aktadır (12,13).
Tedavi ile intrusiv ve kaçınma semptomlarında,
genel yaşantı alanlarında anlamlı düzelm eler sap­
tanm ıştır (Tablo 1, 3, 5, 7). Artmış uyarılmışlık
sem ptom larının sıklık ve şiddetindeki azalmanın istatiksel olarak anlam lı olm am ası (Tablo 1) M arshall'
m da ifade ettiği gibi (13) intrusiv sem ptomlardaki
1 .1 0
iyileşmenin tamam lanmam ış olduğunu düşündür­
mektedir. Davidson (14) fluoxetinin, M arch (15) ise
fluoxetin ve fluvoksaminin intrusiv ve kaçınm a
semptomlarına etkili, artmış uyarılm ışlılığa etkisiz
olduğunu ileri sürmüşlerdir. SSRIı ların TSSBı nun
her 3 semptom kümesine etkili olduğunu gösteren
çalışmalarda vardır (8,11,12).
Çalışmalardaki hasta seçim ölçütleri, doz ve süre farklılıkları sonuçları etkilem ekle birlikte, SSRIı
lann beklendiği gibi, başlangıçta TSSBı na etkili ol­
madığı, belki de, komorbid bozukluğu tedavi ettiği
düşünülebilir. Diğer yandan, araştırm alarda , orta
Tablo 7: Major Depresyonlu Olguların Tedavi Öncesi ve Sonrası Değerleri (n=l 1)
Tedavi Öncesi
İntrusiv
_
Q?
<
( \
Kaçınma
Artmış uyarılmışlık
.17
.62
Ortan
OrtahSS
1,77±0.9
2.00±1.0
2.35±0.7
2.08±0.7
2.45±1.0
2.00
1.80
2.30
2.00
2.30
2.00
1.50
1.40
2.09±0.5
1.91 ±0.5
1.30
1.60
1.60
1.30
1.30
1.70
1.50
1.40
2.37
2.52
1.38
0.4 8
1.78
2.13
2.31
1.95
0.98
1.13
.02 t
1.88
1.73±0.8
1.19±0.8
1,78± 1.2
1,67 ±0.7
1.38±0.8
1.49±0.7
1.55±0.8
1.42±0.8
1,35 ±0.6
2.00
2.00
2.00
2.00
.05 t
.01 X
1.01
3 .0 0 ± 0 .9
2 .8 2 ± 0 .9
İntrusiv
Kaçınma
Beck
2 .1 9± 0.5
2 .1 9± 0.5
3 4 .6 ± 1 0 .5
2.20
2.25
37.0
1.96±0.8
1.92±0.7
3 1 ,7± 14.8
2.10
2.30
32
t P< 0 1
Ortal: Ortalama
Ortan: Ortanca
SS: Standart Sapma
t p<.05
P
OrhsItSS
Global iyileşme
Global şiddet
Mesleki uyum
Sosyal uyum
3.09±0.9
Z{-)
Ortan
2.1 1± 0 .7
1,79±0.8
1.58±0.8
4.0 0
3.00
3.00
3.00
Ek skala
VI
LU
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
Sıklık
Şiddet
3.1 8 ± 1 .3
Tedavi Sonrası
2.27±0.6
2.45
1.89
0.8 0
.08
.03 t
.02 t
.05 t
.33
.26
•01 t
.31
.06
.42
51
J
Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Sertralinin Etkinliği / Ali Doruk ve ark.
ve uzun süredeki tedavi cevapları gözden kaçm ak­
tadır. Bununla birlikte, özellikle intrusiv sem ptom ­
lar üzerinde kısa sürede ortaya çıkan değişm eler
uzun süreli tedaviler için üm it vermektedir.
Etkinliğin kaçınm a ve genel yaşantı alanlarında
ortaya çıkışı, plasebo kontrollü olm ayan bu çalışm a­
da hastanede yatıyor olmayla ilişkili olabileceği dü­
şünülebilir. Bununla birlikte sonuçlar; SSRI'larin
kaçınm a ve genel yaşantı üzerine olumlu etkileri ile
ilgili literatür bilgileri ile de uyum ludur (2,13).
Sertralinin; TSSB'undaki ikincil tablolar üzerin­
de etkili olduğu, altı haftalık tedavi süresinde doğ­
rudan etkin olm adığı söylenebilir. Ancak, 6 haftalık
süre SSRI' larm tedavi etkinliğinin başlangıcını gör­
mek için yeterli, tedavinin tamam lanması için yeter­
siz bir süre olarak ileri sürülm ektedir (16, 9, 17,18).
A kut olgular tedaviden yararlanm am ışlardır
(Tablo 2). SSR I'larin tedavi ediciliği 6. haftadan iti­
baren başlam aktadır. Bulgular, sertralinin akut dö­
nem de tek başına yeterli olmayacağına işaret et­
m ektedir. Sutherland' m önerdiği gibi (3) akut olgu­
larda kom bine tedavinin planlanm ası gerektiği gö­
rüşünü desteklem ektedir.
İES ve CA PS'in intrusiv ve kaçınma sem ptom la­
rı arasında tablo 1, 4, 5, 6, 7 de uyuşm azlık olduğu
dikkati çekm ektedir. Ü lkemizde, İES ve CA PS'in
geçerlilik ve güvenirliliğinin yapılm am ış olması, IES'in hasta, CA PS'in ise klinisyen tarafından uygu­
lanm ası bunun nedeni olarak düşünülebilir.
Tablolardaki ortalama ve standart sapmalar in­
celendiğinde; değerlerin yer yer yüksek olduğu dik­
kati çekm ektedir. Bu, henüz geçerlilik ve güvenirli­
liğin tam am lanm adığı ölçeklerle çalışılmış olm asın­
dan, olgu sayılarının düşüklüğünden kaynaklanı­
yor olabilir. Ancak yeterli olguya zam an içinde ula­
şılabileceği um ulmaktadır.
yönelik araştırmaların yapılm ası gerektiği sonucu­
na varılmıştır.
KA YNAKLAR
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
SO N U Ç
14.
Sertralin, özellikle kom orbid depresyonlular ol­
mak üzere, kronik olgularda etkin bulunmuştur. Bu
etkinliğin dolaylı olarak depresyon üzerine mi, doğ­
rudan TSSB üzerine mi olduğu tartışmaya açıktır.
TSSB ana belirtilerinin tüm ünde değişm e oluşu,
sertralinin TSSB'unda etkili olabileceğini düşündür­
m ektedir. H astaların yaşam kalitelerine katkısı yad­
sınam am aktadır. Ö zellikle bellek patolojilerinin da­
ha uzun sürede değişebileceği göz önüne alındığın­
da, plasebo kontrollü ve daha uzun süreli izlem eye
52
15.
16.
17.
18.
Soutw ick SM: N orad ren ergic and serotonergic function in
PTSD. A rch Gen Psychiatry 1997.54:749-758.
D avidson JR: D rug therapy of PTSD. Br J Psychiatry, 160:
3 0 9 ,1 9 9 2 .
Sutherland SM, D avidson J: Ph arm aco th erap y for PTSD.
Psych Clin N orth A m erica, 1994.17(2):409-421.
Sorias S, Saygılı R, Elbi H , N ifirm e Z, M ete L , Vahip S:
DSM-II-R yapılandırılm ış klinik g örüşm esi (SCID) Türkçe
versiyonu: Retest ve kullanıcılar arası u y u şm a ve gü v e­
nirliliğin araştırılm ası. Ege Üniv. Tıp Fak. D ergisil989.,
28-5: 2349-2356.
Blake D, W eathers F, N agy L: Behavioral assessm ent revi­
ew: A clinician rating scale for assessing cu rren t and life­
tim e PTSD: The CAPS-1. The Behavior T herapist Sep: 646 5 ,1 9 9 0 .
H orow itz MJ, W ilner N , A lvarez W . Im p act of Event Sca­
le: a m easu re of subjective stress. P sy ch o so m M ed
1979;41:209-218.
Tegin B: D epresyonda bilişsel bozukluklar: Beck m odeli­
ne göre bir incelem e. Yayınlanm am ış doktora tezi, H .Ü .
Psikoloji Bölüm ü, A nkara 1980.
Brady KT, Sonne SC, Roberts JM : Sertraline treatm en t of
com orbid PTSD and alcohol dependence. J C lin Psychi­
atry, 1995.56(11):502-505.
Kline N A , D ow BM, Brow n SA, M atloff JL: Sertraline effi­
cacy in depressed com bat veteran s w ith PTSD. A m J
Psychiatry 1994.151(4):621,
M arm ar CR, Schoenfeld F, W eiss D s, M etzler T, Z atzick
D: Open trial of fluvoxam ine teratm ent for co m b at related
PTSD. J Clin Psychiatry, 1996.57(su ppl 8):66-70.
N agy LM , M organ C A , Soutw ick SM, C h arn ey DS: O pen
prospective trial of fluoxetine for PTSD. J Clin Psychop­
harm acology, 1993.13(2): 107-113.
Van der Kolk BA, D reyfus D, M ichaels M et al: Fluoxeti­
ne in posttraum atic stress disorder. J Clin Psychiatry,
199455:517-522.
M arshall RD, Stein DJ, Liebow itz M R, Y eh u d a R: A ph arm acothrapy algoritm in the treatm en t of PTSD. Psychiat­
ric Annals 1996.26(4):217-226.
D avidson JR, Roth S, N ew m an E: T reatm en t of p o sttra­
um atic stress disorder w ith fluoxetine. J T rau m Stress,
19914:419-423.
M arch JS: Fluoxetine and fluvoxam ine in PTSD. A m J
Psychiatry. 1992.149:413.
D avidson JR, Kudler H , Smith R: T reatm en t of PTSD w ith
am itrip tylin e and p lacebo. A rch G en P sy ch ia try ,
1990.47:259-266.
M arm ar CR, Schoenfeld F, W eiss Ds, M etzler T, Z atzick
D: Open trial of fluvoxam ine teratm en t for com bat related
PTSD. J Clin Psychiatry, 1996;57(su p p l 8):66-70.
Shalev AY, Bonne Ö, Eth S: T reatm en t of PTSD: A review .
Psychosom atic M edicine 5 8 :1 6 5 -1 8 2 ,1 9 9 6 .
Download

Travma Sonrası Stres bozukluğunda Sertralinin Etkinliği