Psikofarmakolojide Yenilikler Sempozyumu 1991 İstanbul
A N K SİY ET E N İN NÖROBİYOLOJİSİ
.N ev zat T A R H A N
G A T A H a y d a rp a ş a E ğ itim H a s ta n e s i
A nksiyetenin
ço k sayıda tıbbi seb eb i v ard ır. Ç o k e tk e n in an k siy ete d o ğ u ra b ilm e si a n k siy e ten in p a to g o n e z in d e b ir
çok n ö ro b iy o lo jik m e k a n iz m a la rın rol oynadığım d ü ş ü n d ü rm e k te d ir.
A n k siy e te :E n d işe ,k o rk u , gerilim ,sıkıntı,sinirlilik v e iç çatışm a o la ra k ta n ım la n ırA n k s iy e te d e
m e n ta l v e fizik u y an ık lık a rta r.
O to n o m sin ir sistem i s e m p a tik aktivite ile ilgili b e lirtile r v a rd ır .Tansiyon n ab ız y ü k s e lir s o lu n u m d ü ze n i b o z u lu r, isk e le t
k a s to n u s u a rta rs a b o ğ a z k u ru r, g a stro in testin a l b o z u k lu k la r g ö rü lü r. F izyolojik a n k s iy e te d e d ik k a t v e u y anıklık a r t a r v e
b ire y in stre si y e n m e y e te n e ğ i y ü k selir.P a talo jik a n k siy e te d e ise o to n o m ik b e lirtile r kişiyi ra h a ts ız e d e c e k b o y u tta d ır.
P ro b le m in ü s te s in d e g e lm e d e b a ş a rı y etersizd ir y ad a p ro b le m belirsizd ir. P a ta lo jik an k siy e te n in ö n p la n d a o ld u ğ u
p sik iy a trik b o z u k lu k la r t a b lo - l’de g ö rü lm ek te d ir.
T A B L O -1 A N K S İ Y E T E B O Z U K L U K L A R I (D S M -lll-R ’Y E G Ö R E )
1- P an ik B o zu k lu k
2 • F o b ik b o z u k lu k la r
3- Y aygın A n k siy e te b o z u k lu ğ u
4- P o sttra v m a tik s tre s b o zu k lu ğ u
5- O b se sif-k o m p u ls if b o z u k lu k
H an g i tü r an k siy e te b o z u k lu ğ u o lu rsa olsun değişik
e tk i m e k an izm ala rı o la n d eğ işik ila ç la ra aynı d e re c e d e o lu m lu cev ap
v e re b ilm e k te d ir. K eza an k siy e te b elirtileri veya p a n ik a ta k la rı çeşitli farm ak o lo jik v e fizyolojik u y a ra n la rla
o lu ş tu ru la b ilm e k te d ir A n k siy e te n ir. o lu şu m u n d a ro l oynayan çeşitli n ö ro k im y asal v e b irin c i d e re c e d e ö n em li b eyin
b ö lg e leri şöyle sıra la n a b ilir.
A n k siy ete n in o lu şm a sın d a ö n em li n ö ro tra n sm itte r siste m le ri :a) G A B A -B e n z o d ia z e p in -B e ta k a rb o lin le r, b ) N o ra d re n a lir.
(NrA ), c) S e ro to n in (5 H T ) d ) C o rtic o trp in - R elaisin g H o rm o n (C R H ) e) D iğ e rle ri (D o p a m in
A d eiD zin ,n ik o tin am it,C C K ).
ıta 'o jik an k s iy e te d e ro l oynayan m erkezi y a p ıla r:a )L o c u s C eru leu s, b ) R a p h e N u c le u s c) L im b ik sistem ,
i- A N K S İY E T E V E N Ö R O T R A N S M İ T T E R L E R
nı k s .'yetenin n ö ro k im y asal te m e li h akkında bilgi e d in e b ilm e k için iki tü rlü çalışm a a la n ı v a r d ır ıl) T e d av id en h a re k e tle
n ö ro tr a n s m itte r fo n k siy o n la rın a b akm ak. B u ra d a B en z o d iaze p in (B z )’ler,v ey a d iğ e r ank siy o litik v e an k siy o jen ik
i ü ir a k a la r k u llan ılır. 2) M S S N ö ro tra n s m itte r fo n k siy o n u n a
etki ettiğ i b ilin e n ila ç la r k u llan ılır. A n k siy ete ile ilişkisi
■ c e 'e n ir. (C lo n id in M u sc im o l P icro to k sin ,v alp ro a te) an k siy e te d e rol oynayan n ö r o tr a n s m itte r sistem leri h em seri h e m d e
^ ırelel o la ra k ilişk ilid ir.Y an i bu sistem lerin h erh a n g i b irin d e k i an k siyojenik veya a n k siy o litik etk i sıra ile an k siyeteyi a z a ltır
\;ı çoğaltır.
•' ' ly iia m o d e li: A plysia b ir d en iz salyangozudur. T e h lik e d u ru m u n d a k ab u ğ a çe k ilm esi v e y em e d av ran ışın ı az a ltm a sı ile
ı n r. Bu d a v ra n ış h ay v a n d a n ö tr u y aran lara sanki te h lik e li uy aran m ış gibi ce v ap v e r m e şe k lin d e şa rtla n d ın la b ilir. B u
.van te sa d ü fi e le k trik se l şo k a m aru z bırakılır. Bu şo k la hayvan g erçek te h lik e d u r u m u n d a g ö ste rd iğ i k aç m a d av ran ışı
ecek u y a ra n la rd ır. B u ş a rtla m a m odeli ile in sa n d a k i fobik anksiy ete ara s ın d a p a ra le llik v a rd ır. K lasik o la rak ş a rtla n m ış
la.siyada g ö s te rile n ö lç ü m le rd e p re sin a p tik fasilitasyon v e n ö ro tra n s m itte r s a lın ım ın d a a rtış b u lu n m a k ta d ır. B u ra d a n şu
’-u ç çık m a k ta d ır: D e n iz hayvanı gibi basit b ir h ay v a n d a d ah i an k siy e ted e k o m p le k s n ö ro k im y a sa l so n u çla r d en e y sel
arak çık a rtıla b ilm e k te d ir (2 ).
• iA B A
M SS’de S in a p s la rın h e m e n h e m e n üçte b irin in G A B A erjik olduğu b ilin ir.M S S n ö r o n la rın ın b ü y ü k ço ğ u n lu ğ u G A B A erjik
i-'.put a lm a k ta d ır. B ir G A B A re s e p tö r ü ze rin d e b eş ayrı b ağ la n m a n o k ta sı v a rd ır.B u n o k ta la rd a n b irid e Bz b a ğ la n m a
ıo k tasıd ır. G A B A ile B z ara sın d a k i ilişki d ikkat çe k icid ir. B z’le rin G A B A ü z e rin d e n e tk i y a p tık la rı v e G A B A
•onksiy o n u n u a rttırd ık la rı b ilin m e k ted ir. G A B A y e te rli m ik ta rd a old u ğ u o rta m d a B z e tk ili o la b ilm e k te d ir. B z’le r d o ğ ru d a n
G A B A salim in im g e ri alim im ve m e tab o lizm a sın ı e tk ile m e m e k te d irle r. B z’le r G A B A e tk isin i G A B A re s e p tö rk o m p le k s in e
b a ğ la n a ra k p o ta n siy e liz e e tm e k te d irle r. M u scim o l b ir G A B A
re s e p tö r , .g o n istid ir v e Bz etk isin i a rtırm a k ta d ır. G A B A
B a g o n isti o la n B a c lo fe n se Bz le se p tö rle ri ile etk ile şm ez. Buruda G A B A m o d u lin ’d e n d e söz e tm e k g erek ir. G A B A
m o d u lin G A B A re s e p tö r afin ite sin i inhibe ed e r. B z’le r G A B A m o d u lin i d ea k tiv e e d e n m a d d e le rd ir, b ö y lece G A B A
ü ze rin d ek i in h ib isy o n k a lk a ra k dolaylı yoldan G A B A re s e p tö rle ri aktive o lm u ş o lm a k ta d ır.
B z’le rin a n k siy e te b o z u k lu ğ u n d a k i hızlı ve geniş tesirliliği bu sistem in ö n em in i v u rg u la m a k ta d ır. Sağlıklı k işilerd e h iç b ir
etkisi o lm ay an b ir Bz a n to g o n is tin in panik b o zu k lu k lu k işid e ank siy o jen ik etk i y a p tığ ın ı d e n e y le r g ö ste rm e k te d ir.P a n ik
'»ozukluğu o la n k iş ile rd e b u n a m ukabil Bz agopistlerinin e tk ile rin e k arşı d u y a rlılık la rın ın az alm ış o ld u ğ u g ö steriliy o r.B z
e rs a g o n istle rin in la b o r a tu a r h ay v a n ların d a ve sağlıklı in sa n la rd a an ksiyojenik e tk i g ö s te rd ik le ri b ilin m e k te d ir,(4 ).
-64-
Psikofarmakolojide Yenilikler Sempozyuma 1991 İstanbul
S onuç o larak anksiyeteli k işilerd e G A B A Bz kom pleksinin terS agonist d u ru m a geçtiği ve b u k işilerd e en d o jen Bz ben zeri
b ir m a d d en in olduğu d ü ş ü n ü lm e k ted ir.
B E T A -K A R B O L İN L E R
B z’le rin spesifik b ir re s e p tö r yoluyla etki ettiklerinin görülm esi end o jen bazı lig an d lan n varlığını d ü şü n d ü rm ü ştü r.
E n d o je n Bz lig an d la n n ın sen te z an o rm alitesin d e anksiyete bozuklu ğ u n u n ortaya çıkabileceği b ir h ip o tez olarak ö n ü m ü zd e
d u rm a k tad ır. E n d o jen Bz lig an d ları o larak Beta karbolinlcr.
8z
d esm etild iazep am ileri s ü rü lm e k ted ir. Bu
m a d e le r içinde en ta n ın m ışı B etak arb o lin d ir (3 ).B etak arb o lin insan id rarın d a izole edilm iştir. H ayvan d eneyleri Bz
re s e p tö rle rin e saf agonist etkisinin tam ayna hayali etki yaptığını g ö sterm ek ted ir. Y ani bu m a d d e le r anksiyojenik,
konvülsan ve kas to n u su n u artırıcı etki gösteriyorlar (İnverst agonist etki).A ynı zam an d a da K Jerid iy o n tafo ru n u açarak
hiperpolarizasyon ve e k sitab ilite n in azalm ası sonucunu doğuruyor (A gonist etki).
B eta k arb o lin lerin etkisi flum azenil ta rafın d an bloke ed ilm ektedir.(flu m azen il b ir Bz tü rev id ir v e Bz re sep tö rlerin e
yarışm alı blokaj yapar). F lu m azen il aynı zam anda saf Bz resep tö r agonistlerinin sed atif etk isin id e b o zm ak tad ır.Y a n i
B etak arb o lin antogonisti etkili flum azenil Bz antagonisti gibi sedasyonu azaltm ak tad ır (5).
N O R E D R E N A L İN
A n ksiyetenin p ato jen ez in e m erkezi n o rad ren erjik bozukluk önem li yer tutm ak tad ır. Is o p ro to ren o lv e N o rad ren alin gibi
p eriferik N A agonistleri anksiyete ve panik atakları o luşturm aktad ır. H em m erkezi hem p eriferik etkili b ir N A agonisti
o lan Y ohim bin anksiyojeniktir.A ynı şekilde NA erjik n ö ro n la n inhibe ed en ajan ların d a anksiyolitik e tk ile rin in olm ası
dikkat çekicidir.R ejional se re b ra l kan akım ı çalışm aları (C B F ) yüksek anksiyete d u ru m ların d a bey in N A sistem lerin d e
a ş ın aktivasyon olduğu g ö sterileb ilm ek ıed ir. (L ocus C eo ru leu s hiperak tiv asy o n u )A lfa-2 -A d ren erjik re s e p tö r duyarlılığım
az alta n ilaçlar (D esip ram in ,im ip ram in ,N L \O I)
[\c
yapılan tedaviler p anik b ozukluğunu d ü ze lteb ilm e k te etk ilid irler. A n cak
etkileri B z’lard an daha geçtir.
N A erjik sistem anksiyetenin b a şla m asın d a ve açığa çıkm asında kritik b ir sistem dir. N A ihtiva ed e n h ü c re g ru p la n içinde
en önem lisi Locus ceru leu s ( L C ) ’dur. B undan ÇLkan aksonlar beynin h e r tarafın a d allan m a y a p a rlar.P resin ep tik yerleşim li
A lfa-2-N A resep tö rlerin bu sistem için önem li bir inhibitor fonksiyonu vardır. U y a n ld ık la n n d a im p u ls iletim hızı ve h er
u y a n d a salınan N A m ik ta n a z alır.L C ’unda elek tro d lar b u lu n a n serbest dolaşan la b o ra tu a r h ay v a n ların d a yapılan
araştırm a la rd a tehlikeli ve z a ra rlı LC uyarı iletim hızı beş kat artm ak tad ır. P rim a tla rd a LC leze o ld u ğ u n d a hayvanlar d ah a
u y sald ırlar ve k o rk u n u n em osyonel yönlerini gösterm ezler. A lfa-2 -resep tö r blokajı ağrıya k arşı L C cev ab ın ı a rtın r.
P anik bozukluğu olan h a s ta la ra A lfa-2-antogonisti Y ohim bin ve A lfa-2-agonisti K lonidin v erilerek y ap ılan incelem elerd e
yohim bin ile a şın M H P G ve k o rtizo l düzeyi görülüyor. A ynı şekilde K lonidinle yapılan stim ü lasy o n d a d a artm ış M H P G ,
K ortizol cevabı g ö rü lm ek te d ir.S o n u çta panik bozuklukta N A jik b ir regülasyon y ap am am a p a to lo jisin d e n söz
ed ileb ilm ek ted ir (3,4).
LC ile lim bik n ö ro n la r ara s ın d a b ağlantı bilinm ektedir. LC nöro n la rın ateşlenm esi y ü k seldiğinde re o s ta t gibi görev
y ap a ra k uyanıklıktan alarm a k a d a r lim bik cevaba sebebiyet verir(14).
P anik b ozuklukta beyin N A erjik ölçüm çalışm aları çelişkili sonuçlar v erm ektedir. Bazı a raştırm ac ıla r anksiyete ve plasm a
N A m e ta b o liti(M H P G ) seviyesi a rasın d a korelasyon olduğunu, b u n u n d a beyin N A nöro n aktiv itesin i y an sıttığ ın ı ileri
sü rm ek ted irler. Bazı ara ştırm a c ıla r ise plasm a bazal M H P G seviyesini p anik bozuklukta k o n tro lle re g ö re d ah a düşük
b u lm ak ta d ır. L a k tatla o lu ştu ru la n p an ik anksiyetede plasm a M H P G seviyesi yüksek b u lu n m am a k tad ır. Ü rin e r M H P G
seviyesi panik ataklı d e p re s e h a s ta la rd a yüksek iken panik bozuklu k ta norm al veya dü şü k tü r. B azı çalışm alard a da BOS
M H P G seviyesinde p an ik b o z u k lu k -n o rm al kontroller arasın d a fark b u lu n a m am ak tad ır (6).
A nksiyete bozukluğu p a to g e n iz in d e N A sistem inin tek sistem olm adığı anlaşılm aktadır. N A u y arılm asın d a tek başına
ansiyete oluşturm aya yetm ez,a n cak anksiyetenin b aşlam asında m o d u lato r rol oynar. N A sistem in in d iğ e r sistem lerle
bağım lı o larak anksiyete biyo lo jisin d e rol oynarken anksiyetenin ifadesinde çok önem li b ir yol o ld u ğ u söylenebilir.
S onuç olarak:A nksiyeteli h a s ta la rın A lfa-2-A drenerjik sistem lerin d e hem agonist h em an tag o n ist a n o m alin in varlığı
söylenebilm ektedir. B uda A lfa-2 -ad re n erjik sistem de regülasyon bozukluğu b u lunabileceğini g ö ste rm e k te d ir. A yrıca panik
b o zu k lu ğ u n u n aşın N A ce v ab ın d a regülasyon bozukluğunun önem li olduğu düşü n ü lm ek ted ir.
S E R Û T O N İN
Spesifik 5 H T rau p tak e in h ib itö rle ri h e r türlü anksiyete bozukluğu tedavisinde tesirlidirler. F lu v o k sam in anksiyojenik
cevabı b lo k e eder. F ak at y o h im b in e karşı M H P G cevabını değiştirm ez.5 H T agonisti olan p a n flu ra m in ve
M -K lorfenilpiperazin (M C P P ) eğilim i olan bireylerde p anik atak lar oluşturur>Fakat 5 H T P re k ü rs ö rü o la n T rip to fan ın
anksiyojenik etkisi hiç y o k tu r. Bu da anksiyete bozukluğunda 5H T re sep tö r sistem inde re u p ta k e in h ib itö rleri veya M A O I
tedavisi ile düzeldiği so n u cu n u v e rm e k te d ir (7).
B irçok farm akolojik çalışm a beyin sen tonin transm isyonunun artırılm a ıyia panik atak ların azaldığını v t ya önlendiğini
ortaya koym aktadır. F ak at S e ro to n in metaboliti olan S H İA A ’nın BO S konsan trasy o n u p anik b o zu k lu ğ u o la n lard a no rm al
bu lu n m ak ta d ır.
B ee r ve W e sten b erg (1988) sele k tif sero to n in rauptake inhibitörü olan fluveksam inin N A ra u p ta k e in h ib itö rü m a p ro tilin e
p an ik an k site tedavisinde ü s tü n o ld u ğ u n a dair b u lgulan oldukça dikkat çekicidir. Bilindiği gibi C lo m ip ram in im ip ram in e
g ö re p anik atak ların ted av isin d e d ah a etkili bulunm uştur. H e r iki ilaç arasındaki fark:birincisinin İkincisine g ö re 5H T
$ erialım inhibisyonu açısın d an d ah a güçlü olm asıdır. D iğ er ta raftan M A O I ve 5H T p rek ü rsö rle ri p an ik atak ted av isin d e
fay d alıd ırlar (8).
-65-
Psikofarm akolojide Y enilikler Sem pozyum u 1991 İstanbul
A n tid e p re s a n la rın p an ik an k siy e ted e etk i m ekanizm ası ile depresyondaki etki m ek an izm aları a ra s ın d a farklılık v arm ıd ır?
s o ru su n a şöyle cevap v erile b ilm e k te d ir. K uvvetli sereto n in geri alım inh ib itö rleri p an ik an k siy e ted e zayıf sereto n in g eri
alım in h ib itö rle rin e o ra n la d a h a etkilidir, daha üstündür. H albuki depresyon te d av isin d e bö y le b ir d u ru m söz k o n u su
d eğildir. D em e k k i etk i m e k an izm ala rı farklıdır.
D iğ e r ta ra fta n O b se sif k o m p u lsif b o zukluk tedavisinde seretonin geri alım in h ib itö rlerin iri N A g erialım in h ıo ıtö rlerin e
o ran la ü stü n olm ası d ik k a t çek icid ir A y rıc a p rem en stu ral sen d ro m d a ve sosyal fo b id e clo im ip ram in v e v e d iğer güçlü 5 H T
g erialım in h ib itö rle ri çok etk ilid irle r.
H ayvan d e n e y le rin d e s e ro to n in tra nsm isyonunun anksiyeteyi a r t ı n a etkisi g ö zlem len irk en k lin ik çalışm alard a p an ik
anksiyeteyi azaltıcı etkisi ö n e m ta şım ak tad ır (4).
S o n u ç ola rak :A n k siy ete b o z u k lu k la rın d a serotonerjik transm isyon ve resep tö r alt tip le ri ö n em ta şım ak tad ır. A n cak
fizyopatoloji aydınlığa k arışm a m a k la b e ra b e r S erotoninerjik transm isyonun artırılm asın ın an tian k siy e te etki yaptığı v e
te d av id e ö n em li o lduğu k esin d ir.
D O P A M İN
D A ’in a n k siy e ted ek i ro lü n e d a ir fazla bulgu yoktur. B u sp iro n ’un anksiyolitik etk isin d e D A ’d a n söz
e d ilm e k te d ir.B u sp iro n u n G A B A ’nm S.N igradaki D A hücrelerine olan in h ib ito r etk isin i d u rd u ra ra k te sir ettiği ileri
s ü rülüyor. B u n u n için anksiyeteyi gid e rirk en uyanıklık ve dikkat gibi kognitif fonksiyonları b o zm ad ığ ı b elirtiliyor (9 ).
11-. A N K S İY E T E D E N Ö R O E N D O K R İ N B E L İR L E Y İC İL E R
L im b ik -h ip o to la m ik -h ip o ıiz e r-k o rtik o l (L H P A ) eksenin fizyolojisi stresle y akından ilgili o ld u ğ u n a d air v eriler p ek ço k tu r.
L a b a ra tu a r h ay v a n ların d a ve in s a n la rd a deneysel olarak m eydana getirilen stres d e h e m LC h e m H P A
(h ip o to lam ik -h ip o fiz A d re n o k o rtik a l) eksen aktivasyonuna ait bulg u lar v ard ır.L C ’u n elek trik sel uyarılm ası veya C R H
(C o rtic o tro p in -re le a sin g h o rm o n ) ’un m erkezi uygulanm ası şiddetli anksiyete b elirtileri o rtay a ç ık arm ak tad ır. C R H stre s te
h e m N ö ro e n d o k rin h e m d e d av ran ışsal cevabı k o o rd in e etm ektedir.
P an ik b o z u k lu k ta y ap ılan a ra ş tırm a la rd a C R H ’ya azalm ış A C T H cevabı ve Bazal h ip e rk o rtik o liz m b ild irilm ek ted ir. Y an i
p a n ik b o z u k lu k ta e n d o je n C R H a ş ın salınm aktadır. A lprazolam la yapılan çalışm alard a A lp ro z o la m C R H ’yı doza b ağlı
o la rak b a s k ıla m a k ta d ır ve D ia z e p a m d a n 10 defa d aha güçlü baskılam aktadır. B u d a ak u ta n k siy e te d e alp ro zo lam ın
ü stü n lü ğ ü n ü açıklayabilir. Y a p ıla n çalışm alarda A lprazolam ın H P A ek sendeki baskılayıcı ro lü b ü y ü k ih tim alle C R H
n ö ro n la rın ı b ask ılam a sı yoluyla o lm a k ta d ır (11).
P o sttra v m a tik stres b o z u k lu ğ u n d a i.v .C R H ’ya A C T H ve K ortizol cevapları ölçülm üş D ep re sy o n d a k i h a sta la ra b e n z e r
ce v ap lar alınm ıştır. Y an i k ü n tle ş m iş A C T H ve norm al kortizol cevabı,
D e n e y h ay v a n ların d a C R H ’u n L C uyarım hızını belirgin şekilde artırdığı isp atlan m ıştır. N A ’d a in v itro sıçan h ip o lata m ik
o rg a n k ü ltü rü n d e C R H salg ılan m asın ı uyarm aktadır. Bu v eriler ışığında C R H ve L C -N A siste m le rin b e ra b e rc e p o z itif
feed b a ck sistem i ile an k siy e te b o zu k lu ğ u n u n özellikle pan ik anksiyetenin klinik ve b iy o k im y ad a ö n em li yeri olduğu
sö ylenebilir (10-12).
D S T s o n u ç la n : D e p re s y o n u o lm ay an p an ik bozukluklu h asta lard a yapılan çalışm alard a % 20 D S T pozitifliği
b u lu n m a k ta d ır. Bu o ra n d e p re s y o n d a n düşük n o rm a ld en yüksektir.
T R H ya T S H cevabı: S o n u ç la r çelişkili olm akla b e ra b e r genellikle cevabda azalm a g ö ste rilm e k te d ir.
K lo n id in e G H c e v a b ı:D a h a ço k k o n tro l gru b u n a g ö re düşük G H cevabı so n u çla n b ild irilm e k te d ir (7 ).
111A N K S İY E T E B O Z U K L U Ğ U N D A D İĞ E R Ö N E M L İ B İY O L O JİK B U L G U L A R
P a n ik o je n ik ajan lar: S o d y u m la k ta tla p an ik anksiyete ortaya çıkarm a, K afeinle p an ik a tak p ro v ak asy o n u , A lfa-2 -ad re n ejik
an ta g o n is tle ri ile p a n ik o rta y a çık arm a gibi belirleyiciler sayılabilir.
P E T : P a ra h ip o k a m p a l g y ru sta k a n akım ı hızında hem isferik asim etri b u lu n m u ştu r. L a k ta tla p ro v o k asy o n a ta k la n o la n la rd a
p a n ik olm ad ığ ı d ö n e m le rd e is tira h a t sırasında da p arah ip o k am p a l gyrusda b irço k a n o m a lite le rd e v e k an b e y in b ariy e ri
g eç irg en liğ in d e a rtış b u lu n m u ş tu r (13).
M R I: P a ra h ip o k a m p a l g y ru stak i yapısal asim etri ile ilgili M R I araştırm aların d a yü k sek k o rtik a l a tro fi insidansı, sağ
te m p o ra l lo b d a d a h a b e lirg in beyaz cev h erd e düşük yoğunluk a lan lan b ild irilm ek ted ir.
S O L U N U M D İS F O N K S İY O N U : D üzensiz solunum anksiyete ve panik anksiyeteyi a r t ı n a ro lü o ld u ğ u sö y len m ek ted ir.
N ite k im
% 5
C 0 2 in h a lasy o n u ile p a n ik provoke o lab ilm ek ted ir (13).
E n d o rfin le r v e d iğ e r p e p tid le r:
A lfa-2 -N A re s e p tö r ag o n isti k lo n id in in anksiyete tedavisi yanında opiot ab stin en si n d e d e etk ili o lm asın d an h a re k e tle
e n d o je n o p io id le rin a n k s iy e te n in regülasyonunda rol aldıkları söylenm ektedir. M am a fih B O S B e ta en d o rfin le r p a n ik
b o z u k lu k ta n o rm a l k o n tr o lle re g ö re yüksek b u lunm aktadır.
A d en o sin : P u rin e rjik P1 re s e p tö r agonisti olan a d s n o 2 İnin relatif an tikonvulsan v e an siyolitik etk isi b ilin m e k ted ir. B z’ler
M S S ’d e A d e n o 2İn alm ım ım in h ib e ed e rler.
-66-
P sik o fa rm a k o lo jid e Y e n ilik le r S e m p o z y u m u 1991 İ sta n b u l
N ik otinam ide: Bz re s e p tö rle rin e düşük bağlanm a g österirler. B enzodiazepine b en z er etkisi v ard ır (3).
E E G : A nksiyete b o z u k lu ğ u n d a E E G ’de düşük am plitüdlü hızlı aktivite tem el beyin b io elek tiritesin i kap lam ış gözükür.
A lfa aktivitesi azalm ış h a tta silinm iş gözükebilir. G özlerin açılm ası ile olan A lfa blo k ajıd a azalır A ktıv asy o n m e to d la rın d a
fizyolojik anksiyetede am p litü d a rta r.E ğ e r am plitüd artm azsa anksiyetenin ağır
n itelik te old u ğ u d ü şü n ü lü r (15).
İV -A N K SİY E T L B O Z U K L U Ğ U N D A K A L IT IM
A ile çalışm alar:T ablo İt de g ö rü ld ü ğ ü gibi anksiyete bozuklukları içerisinde p anik b o zu k lu k ve yaygın anksiyete
b o zukluğunu yakın a k ra b a la rd a hastalık görülm esini oldukça yükseltir (16).
TABLO-11
IO W A A N K S İY E T E B O Z U K İ.U Ğ U A İ L E Ç A LIŞM A SI S O N U Ç L A R I
T A N I:
A K R A B A T A N IL A R I
PANİK AGOROFOBİ
<7c
Panik bozukluk
Agorafobi
Yaygın Anksiyete
Hastalık yok
%
YAYGIN
ANKSİ­
YETE
%
DİĞER A N K ­
SİYETE B O Z ­
UKLUKLARI
%
2
5
4
4
7
*4
5
3
20
4
4
4
3
3
15
7
A ile ve ikiz çalışm aları anksiyete bozukluklarının oluşum unda geçerli faktörlerin rol oynadığını g österir tarzd ad ır.
M onozigot ikizlerde dızigot ikizlere göre anksiyete bozukluğu görülm e sıklığı dah a fazladır.A ncak belirli bir gen ve
m onogenetik b ir geçiş isbat ed ile m e m e k te d ir (17).
KAYNAKLAR
1- D iagonostic C rite ria from D SM -lll-R .19S 7,T he A m erican Psychiatric A sso ciatio n .C am b rid g e, C B 21R P.
2- K aplan H .T .:S adock B J.:S y n o p sis of P sychiatry.Fifth ed, W illiams W ilkins,B altim o r, 1985 S.314-315.
3- V elluci S .V J o r d a n cc.A nxiety, E d :W eb ster R .A :N eurotram sm itters, D rugs an d D isease L o n d o n Blackwell
Scien.Pub.1989 S:394-427.
4- H e n in g e r R .G .N e u ro b ıo lo g ıc m echanism s in th e pathogenesis and treatm en t o f P an ic d is o rd er.Jo u r.o f P sychiatric
research 24, s u p p .1,53-56, 1990.
5- L eo n ard , B .E :M e ch an ism s o f action o f B enzodiazepines Jour.of Psychiatry R esea rc h , 24,S u p p J. 63-65, 1990.
6- H en n in g e r R .G .C h a rn e y D .S .N o rad re n erjik m echanism s in the pathogenesis an d tre a tm e n t o f panic d iso rd ers J o u r, of
P sychiatric R e s e a rc h , 24,S u p p 1, 92-93, 1990.
7- E riksson E :N e u ro e n d o c rin M a rte rs an d N eu ro tran sm itters and transm itter m e tab o lites in P atien ts w ith p an ic d iso rd er.
E d A c h te K .et al: M an y F ace s o f P anic D iso rd er, F inland.Psy.F en.S uppl.,1989,S:35-40.
8- E riksson E :F a c ilita tio n o f s e ro to n e rjik neu ro tran sm issio n as a m ode action of an tip aru c drugs. Jour, o f
P sych.R es.24,Suppl, 88-89, 1990.
9- Ç etin M .T a rh a n N .S ü rm eli A .:Y aygtn anksiyete bozukluğu tedavisinde Buspiron, T ü rk iy e K linikleri T ıp B ilim leri
A raştırm a D erg isi C .8 S.6, 1990.
10- G o ld P .W .P o ssib le ro le fo r C R H ’ın panic d iso rd er.Jo u r.o f psychiatric R esearch.24, Suppl.86-87, 1990.
11- N em e ro ff W eiss J .M .B ıss e tte G .eta l.E v ıd en ce fo r a role for C R F m path o g en esis o f anxiety d iso rd ers Jo u r.o f
psychiatric R e s e ra rc h , 24.supp.l, 90-91, 1990
12- A ld en h o ff.J.B .:Im b alan c e b e tw e e n th e n eu ro m o d u lato ry aehonsof C R H and C o rtic o s te ro n e as a p ath o p h y sio lo g ic
m echanism in p a n ic d is o rd e rJ o u r of P syc.R eser.24,su p p .1,94-96, 1990.
13- L epola U :O n b io lo g ica l as p e c ts o f p anic d is o rd e rs .E d A c h te K .et al.M any F aces o f P an ic D iso rd er, F in la n d P sy ch iatric
F en nize S u p p lem en tu m .1 9 8 9 S:23-28b
14- R o sen b au m J.P o lla c k M .H . A n x ie ty E d :H a ck ett T .C assem N .H :H adbook o f G e n e ra l H o sp ita l P sy chiatry.S econd
E d itio n ,M assech u setts, P S G P u b lish in g C o.O nc.1986 S: 154-183.
15- P ek er G .:E le k tro e n s e fo lo g ra fi, EdıS.Ö zaydın, Psikiyatri,Istanbul, Istanbul ün iv ersitesi y ay ın lan , 1984, s:177
16- T o rg e rse n S .rG e n e tic o f P a n ic D iso rd ers E d A c h te , K .et al M any F aces o f P an ic D is o rd e r, F in lan d .P sy ch iatric F e n n iz e
S u p p lem en tu m , 1989,s:29-34.
17- C lo n in g er C .R .:G e n e tic s o f A nxiety E d :M e ltz er H .lY :Psychofarnachology T h e T h ird g e n .o f P ro g .R av en P ress.N ew
Y ork. 1987 s:955-965.
Download

Biyolojik Çeşitlilik