MEDYA NEDİR?
Hazırlayan
Yrd. Doç. Dr. Ramazan Cihan
Zirve Üniversitesi, İletişim Fakültesi
Radyo TV Sinema Bölümü
Medya Kelimesinin Kökeni
Türkçe’de “medya” olarak kullanılan ve Latince bir
kelimedir. Araç, orta, ortam anlamlarına gelen
medium sözcüğünün çoğuludur.
Türkiye’de “media” sözcüğünü karşılamak üzere,
“kitle iletişim araçları” kavramı kullanılmaktadır.
Bu da «yazılı, sesli ve görüntülü» tüm unsurları içine
alan bir tanımdır.
Medya ve İnsan
 Mc Luhan’a göre, “araçlar insanların teknolojik
uzantısıdır.” Tekerlek, kalem, telefon, matbaa,
radyo, televizyon insanın uzantılarıdır.
 Mc Luhan, “araç insanı değiştirir” diyerek onu
“mesaj araçtır” yargısına getirmiştir.
Dolayısıyla teknolojik gelişmeler bizim
düşünme, duyma ve hareket tarzımızı
belirlemektedir.
Medyanın Gelişimi
 1-Sözlü Kültür dönemi
 2-Yazılı Kültür Dönemi
 3-Elektrik-Elektronik Kültür Dönemi
1-Sözlü Kültür Dönemi








Platon, Fedro adlı eserinde açıklık ve eksiksizlik yazıda değil,
sözde olduğunu ifade eder. Söz insanlara gerçeği kazandırdığı halde,
yazı sadece gerçeğin görüntüsünü verebilir (Baldini, 2000: 8).
İnsan binlerce yıl bilgisini salt sesi ile aktarmıştır. Kavramlar ve bilgi
ağızdan ağza dolaşarak yayılmıştır.
-Kulaktan kulağa ve ağızdan ağıza dolaşan hazır ve kalıplaşmış deyişler
ezberlenir.
-Bu hazır kalıp deyişler ve atasözleri toplumun ortak malıdır ve
zamanla ortak düşünce haline gelir.
Hitabet: Şiir, destan, öykü,
Antik Tiyatrolar: Bergama, Efes, Patara şehirleri,
Agora: Dini ve edebi içerikli şenlikler, sözlü atışma ve yarışmaların
yapıldığı meydanlar
Kilise ve Havralar: Dini ayinler, öğütler ve vaazlar
2-Yazılı Kültür Dönemi

A-Elyazmalı Kültür Dönemi: Yazının icadıyla başlar. M.Ö. 5000
 -Chirografik (Çivi Yazısı): MÖ 3500, Mezopotamya Sümerler
 -Hiyeroglif (Hayvan ve Eşya Sembolleri): MÖ 3000 Mısır, Papirus
 -İlk Alfabe, MÖ 1300, Mezopotamya’da Sümerler
 -Elyazması kitaplar, M.Ö. 5. Yüzyılda Atina’da görülmeye başladı.


B-Basılı (Tipografik) Kültür Dönemi: Matbaanın icadı 15. Yüzyıl
McLuhan’a göre matbaanın icadı bilgilerin saklanması ve aktarılması
konusunda insanlığa çok yararlı olmasının yanında, insan zihninde köklü
değişikliklere yol açmıştır.

Gutenberg, kuyumcu bir ailenin çocuğuydu. Almanya’da Ren bölgesinde
Magonza’da dünyaya geldi. Farklı politik sınıf çatışması nedeniyle 1428’de
Strasbourg’a sürgüne gönderildi. Burada matbaa üzerinde ilk çalışmalarına
başladı. 1448’de Magonza’ya dönen Gutenberg, matbaasını kurdu.

3-Elektrik-Elektronik Kültür Dönemi

1800 yılında Aleksandro Volta ilk pili keşfetmesiyle ELEKTRİK
depolanmaya ve iletilmeye başlandı.

1820 yılında Danimarkalı bilim adamı Oestred, elektromanyetik
akımı keşfetti. Bu buluş iletişim araçlarının temel çalışma prensiplerini
ortaya koydu.

1837’lerden itibaren telgraf ve telefonun devreye girmesiyle ses ve
yazının elektronik ortamda iletilmesiyle medya çeşitlenmeye başladı.

1890’larda fotoğraf, sinema ve radyonun devreye girmesi, ardından
1925 yılında televizyonun icadıyla ses ve görüntünün elektromanyetik
dalgalarla uzaklara iletilmesi medya alanında bir devrim ortaya koydu.

1985 yılında internet, 1990 yılında www’nin devreye girmesiyle
iletişimde farklı bir boyuta gelindi.
Medya Organları

-Print Medya: Kitap, dergi, gazete vb. matbaada basılan medya. Bu
medya sektörü piyasada reklam, dağıtım ve pazarlamayı da içine alan
«yayıncılık» (Publishing) sektörü olarak adlandırılır.

-Broadcast Medya: Radyo-televizyon ve sinema alanını ifade eder. Bu
medyanın özelliği ses ve görüntü sinyallerinin uydu ve vericiler
üzerinden elektromanyetik olarak alıcılara iletilmesiyle gerçekleşen
yayıncılıktır.

-İnternet Medya: Bilgisayar üzerinden web aracılığıyla internet
ortamında gerçekleşen yayıncılık. İnternet gazeteciliği, internet
televizyonculuğu ve diğer sektörel yayıncılık.

-Outdoor Medya: Print ve broadcast yayıncılığın dışında açık hava
ortamını kullanan medya. Afiş, poster, bilboard, megalight, çatı ve
duvar panoları, cephe giydirme, araba donatma, branda, durak
reklamları, ışıklı veya ışıksız tabela ve ekranlar, bina üstlerindeki
hareketli küreler, insert duyurular, şehir mobilyaları, işlek cadde ve
sokaklara konan ayaklı ışıklı ve dekoratif raket tabelaları buna örnektir.
Medyanın Gücü
 Kitle iletişim araçlarının kamuoyu oluşturmadaki etkileri
tartışmasız bir gerçektir.
 Medya, toplumu etkileme ve siyasi süreçlere katkıda
bulunması yönüyle devlet idaresinde 4. kuvvet olarak
algılanmaktadır.
 Okunacak Kitap
 Keane, John. “Medya ve Demokrasi”, Ayrıntı Yayınları
No:62, İstanbul, 2010
Medya ve Basın Özgürlüğü
(Liberty of The Press)
Basın özgürlüğü kavramına dair ilk düzenlemeyi 15 Aralık
1791’de Amerikan Kongresi’nin “Kongre söz ve basın
özgürlüğünü kısıtlayıcı yasa yapamaz” maddesini kabul
etmesiyle görüyoruz.
Bir diğer hadise Rihgt of Man (İnsan Hakları) kitabının yazarı
Thomas Paine Londra’da 1792 yılında Kraliyet jürisi tarafından
yargılandı. Galler Prensi’nin Adalet Bakanı Thomas Erskine ise
Paine’i savunarak basın özgürlüğü alanında önemli bir adım attı.

1778’de cereyan eden Fransız İhtilali’nin yankıları devam
ederken İnsan Hakları adını taşıyan bu eserin İngiltere’de
kraliyete karşı bir başkaldırıya sebep olacağı düşüncesiyle
yargılanmasına karar verilmiş ancak bazı resmi kesimler ve halk
tarafından basın özgürlüğü adına büyük bir dirençle
karşılaşılmıştır.
Haber Alma ve Basın Özgürlüğü
 Haber alma özgürlüğü halkı ilgilendiren yöndür.
Vatandaşın ülke ve dünya gündemiyle ilgili gelişmelerden
haber alma hakkı ve özgürlüğü vardır.
 Halkın haber alma özgürlüğü, hukuk devletinde kişilere
sağlanan önemli haklardan birisidir. Halka ulaştırılacak
haberlerin üretimi ve yayımı için ise basın-yayın
özgürlüğüne ihtiyaç vardır.
 Bu nedenle bir olayla ilgili haberin yayınlanması belli
hukuki ve etik kriterlere göre yapılmalıdır. Toplumsal
barış ve huzurun zedelenmemesi açısından önemlidir.
Basın Özgürlüğü
Anayasanın 25. ve 26. maddeleri
 "Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir.” Her ne
sebep ve amaçla olursa olsun kimse, düşünce ve
kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; düşünce ve
kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz.
 "Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya
başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve
yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların
müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da
vermek serbestliğini de kapsar.
Basın Özgürlüğü ve Toplum

-Her insan, konuşma, bilgi alma ve fikirlerini yayma hakkına sahiptir.

-İnsanların dilleri, beyinleri ve gözlerinin yönetilmesi kabul edilemez.

-Özgür bir basın, vatandaşların yolsuzluk batağına batmış bir idareye
karşı kullanacakları en önemli bir araçtır.

-Özgür bir basın hukuk düzeni içinde iktidara çözüm ve önerilerde
bulunabilir, kusurlarını gösterebilir, yolsuzluklara karşı uyarılarda
bulunarak siyasal iktidarın kötüye kullanılmasını önleyebilir.

-Vatandaşların özgür bir basın yoluyla doğal haklarını istemeleri anarşi
ve isyana yol açmadan problemlerin bir an önce çözülmesine vesile
olabilir. Yaklaşan tehlikeler konusunda bir nöbetçi gibi zamanında
uyarılarda bulunabilir.

-Toplum düzeyinde vatandaşlar arasında yapılacak sağlıklı tartışmalar
kısıtlanıp engellenmemeli.
Basın Özgürlüğünün Sınırları


-Basın özgürlüğünden kasıt medya patronlarının istedikleri gibi at
oynatmaları değil, halkın manipüle edilmemiş, doğru ve özgür haber
alma hakkıdır. (Nuri Kayış, 2000-2002 RTÜK Başkanlığı yaptı)
-Aşırı ve dengesiz bir basın özgürlüğü zamanla iki yanı keskin bir kesici alete
dönüşebilir. Sivil toplumda kök salmış özgür basın anlayışı zamanla vatandaşları
yanlış temsil etme noktasına doğru kayabilir.

-Günümüzün medya kurumları birçok şirketi bünyesinde barındıran büyük bir
kartel olarak kendi şirketlerinin ayakta durması için politik, ekonomik ve siyasi
çıkarlarını da gözeten bir kurum haline gelmiştir. Bu nedenle medya temsilcileri
artık eskisi gibi hizmet ettikleri okuyucu yada izleyici topluluklarına karşı titiz bir
sorumluluk anlayışı içinde olmadıkları gözlemlenmektedir. (Gazete patronları
değişti)

Günümüzde dünyadan Murdoch ve Maxwell medya grupları ile ülkemizden Doğan
Medya, Doğuş Grubu, Ciner grubu gibi medya kuruluşları örnek olarak verilebilir.

-Medya patronları kazançları için basın özgürlüğünü kendi çıkarları için
kullanmayacaklarını kimse garanti edememektedir. Bu nedenle basın özürlüğünü
savunan ticari kurumların, aslında yeterince çoğulcu ve halktan yana
davranmadıkları ortaya çıkmıştır.
Türkiye’de Medya Çalışanlarının Dağılımı
 Türkiye’de 60 İletişim Fakültesinden yılda ortalama 750
mezun veriliyor.
 Bugün Türkiye’de yazılı, sesli ve görüntülü medya
sektöründe gazeteci olarak 21 bin çalışan
bulunmaktadır. Bu sayıdan sadece 1500 civarındaki
medya mensubu İletişim fakültelerinden mezun olduğu
gözlenmektedir.
 Bu da her iletişim fakültesinden mezun olan kişinin
medya sektörüne girmediğini göstermektedir.
Basın Kartı Sahipliği

Türkiye’de ilk basın kartı 01.01.1943 tarihinde verildi. 2013
sonu itibariyle 15 bin kişiye basın kartı verildi.




Basın Kartı
Sürekli Basın Kartı[1]
Basın Şeref Kartı
Serbest Basın Kartı[2]


: 8 567
: 4 195
: 195
: 162
[1] Sürekli sarı basın kartı, Türkiye’de Basın Kartları Yönetmeliği hükümleri
gereğince, gazeteciliğe başladıktan sonra alınan sarı basın kartını, aralıksız olarak
20 yıl fiilen gazetecilik yaparak taşıyan gazetecilere, bu tarihten sonra fiilen
gazetecilik yapmasalar bile ömür boyu taşıma hakkı veren karttır. Bu kartın daha
önceki ismi, "basın şeref kartı" idi.
[2] Emeklilik hakkını elde edememiş basın kartı sahibi gazetecilerin işlerinden
ayrılmaları halinde üç ay içinde basın kartını iade ederek bu süre içinde işsiz
olduğunu beyan etmiş olmaları şartıyla Serbest Basın kartı düzenlenir. (BYEGM,
Basın Kartları Yönetmeliği)
Basın Kartı Taşıyanların Kurumlara Göre Dağılımı






Gazete
Televizyon
Ajans
Dergi
Radyo
Toplam (Günümüzde)
:4350
:1113
:1108
: 271
: 263
:7105
Türkiye’de Yayın Yapan TV Sayısı
 Günümüzde 23 ulusal, 16 bölgesel ve
211 yerel bazda olmak üzere toplam
250 televizyon kanalı bulunmaktadır.]

Kaynak: Nuri Kayış. Meraklısına Medya
Dersleri. Sinemis Yayınları, 1. baskı, Ankara,
2011. (Nuri Kayış Mayıs 2000 - Haziran 2002
tarihleri arasında RTÜK Başkanlığı görevinde
bulundu.)
Download

MEDYA NEDİR? - Zirve Üniversitesi