T.C.
SAYIġTAY BAġKANLIĞI
TÜRKĠYE LOKOMOTĠF
VE MOTOR SANAYĠĠ A.ġ.
(TÜLOMSAġ)
2013 YILI DENETĠM RAPORU
Sayıştay
Bu rapor 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile 08.06.1984 tarih
ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca hazırlanmış olup, Sayıştay Rapor
Değerlendirme Kurulu‟nun 21/05/2014 tarih ve 2014/12 sayılı oturumunda kabul
edilmiştir.
Sayıştay
Kuruluşun Unvanı : Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi (TÜLOMSAŞ)
Merkezi
: Eskişehir
Bağlı Olduğu Kuruluş: T.C. Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi Genel Müdürlüğü
Sermaye Durumu
Ortaklar
Taahhüt edilen
TL
%
Ödenen
TL
Ödenmemiş
TL
TCDD
150.000.000
100
150.000.000
-
Karar Organı
(Yönetim Kurulu)
Karar
organındaki
unvanı
Adı ve Soyadı
Temsil ettiği
bakanlık veya
kuruluş
Kuruluştaki
görevi veya
mesleği
Görevli bulunduğu süre
Başlama
Bitiş
tarihi
tarihi
22.03.2005 Devam ediyor
1 - Başkan
Hayri AVCI
TÜLOMSAŞ
Genel Müdür
2 - Üye
Y. Rıza
UZUNPOSTALCI
Hazine
Müsteşarlığı
Kamu Finasmanı
Gn. Md. Daire
Başk.
30.12.2010 Devam ediyor
3- Üye
Nedim KÜÇÜKER
Ulaştırma Den. TBMM-Dai.Başk
ve Hab. Bak.
14.05.2012 Devam ediyor
4- Üye
Prof. Dr. Muhittin
ŞİMŞEK
Ulaştırma Den. Marmara
ve Hab. Bak.
ÜniversitesiÖğretim Üyesi
21.11.2012 Devam ediyor
5- Üye
-
-
-
-
-
Sayıştay
ĠÇĠNDEKĠLER
Sayfa
I- TOPLU BAKIŞ
I
A- Kuruluşun tarihçesi ve Türkiye Ekonomisindeki yeri ve gelişimi …..
I
B- Öneriler ………………………..………………………………………
IV
II- İDARİ BÜNYE ………………………………………………….............
1
A- Mevzuat ………………………………………………………………..
1
B- Teşkilat ………………………………………………………………...
2
C- Personel durumu ……………………………………………………….
8
III- MALİ BÜNYE ……………………………………………...…………..
15
A- Mali durum …………………………………………………………….
15
B- Mali sonuçlar …………………………………………….…………….
20
IV- İŞLETME ÇALIŞMALARI …………………………………………...
21
A- İşletme bütçesinin genel durumu…………………..…………………..
21
B- Finansman ……………………………………………………………..
23
C- Giderler ………………………………………………………………...
25
D- Tedarik işleri ……………………………………………….………….
28
E- Üretim ve maliyetler ……………………………….…………………
39
1- Üretim ……………………………………………………………….
43
2- Üretim maliyetleri …………………………………………………...
56
F- Pazarlama …………………………………………………..…………..
58
G- Sigorta işleri ……………………………………………….…………..
67
H- İşletme sonuçları ……………………………………………..………..
67
I - Kalkınma planı ve yıllık programlar …………………………………...
72
1-Yatırımlar …………………………………………………………….
72
2-Yıllık programlarda yer alan politika öncelikleri ve tedbirler………..
76
V- BİLANÇO ………………………………………………...……………...
77
- Aktif ………………………………………………………...…...
77
- Pasif ……………………………………………………….…….
88
VI- GELİR TABLOSU ……………………………………...….………….
94
VII- EKLER …………………………………………….…………...............
102
Sayıştay
Kısaltmalar
AB
APK
Ar-Ge
CNC
E.R.A.
ERP
ELMS
GE
GSMH
GSYİH
GMŞ
ISG
KDV
KHK
KİT
MKE
NDT
PT
TCDD
Trans-European-Net
TS EN 15085
: Avrupa Birliği
: Araştırma Planlama Koordinasyon
: Araştırma - Geliştirme
: Computer Numerical Control
: Avrupa Demiryolu Ajansı
: Enterprise Resourche Planning (Kurumsal Kaynak Planlaması)
: Eskişehir Lokomotif ve Motor Sanayii Müessesesi
: General Elektrik
: Gayri safi milli hasıla
: Gayri safi yurtiçi hasıla
: Gayri müsait şartlar
: İş Sağlığı ve Güvenliği
: Katma Değer Vergisi
: Kanun Hükmünde Kararname
: Kamu İktisadi Teşebbüsleri
: Makine Kimya Endüstrisi Kurumu
: Tahribatsız malzeme muayenesi
: Penetrant muayenesi
: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
: Trans-Avrupa Demiryolu ağı
:Demiryolu uygulamaları-araçları ve bileşenlerinin kaynağı
standardı
TS EN ISO 14001 : Çevre Yönetim Sistemi standardı
TS EN ISO 9001 : Kalite Yönetim Sistemi standardı
TS EN OHSAS 18001: İşçi Sağlığı ve Güvenliği standardı
TSE
: Türk Standartları Enstitüsü
TSI
:Technical Specification for Interoperability (Avrupa Birliği
karşılıklı işletilebilirlik teknik şartları)
TUHİS
: Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri
TURKAK
: Türk Akreditasyon Kurumu
TÜBİTAK MAM : Türkiye Bilimsel ve teknolojik Araştırmalar Kurumu - Marmara
Araştırma Merkezi
TÜDEMSAŞ
: Türkiye Demiryolu Makineleri Sanayii Anonim Şirketi
TÜLOMSAŞ
: Türkiye Lokomotif Ve Motor Sanayii Anonim Şirketi
TÜVASAŞ
: Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketi
TÜV-SÜD
: Teknik Güvenlik ve Kalite Denetim Tic. Ltd. Şti.
UIC
: Union International de Chemin de Fer : Uluslararası Demiryolları
Birliği
WPQR
: Kaynak Yöntem Testleri
WPS
: Kaynak Yöntem Spesifikasyonu
YPK
: Yüksek Planlama Kurulu
Sayıştay
TABLOLAR
Bölümü
Tablo no Adı
Sayfa
I. Toplu Bakış
II. İdari Bünye
II. İdari Bünye
II. İdari Bünye
III. Mali Bünye
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
IV.İşletme Çalışmaları
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V.Bilanço
V. Gelir Tablosu
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
II
9
11
13
15
22
24
26
27
29
30
31
33
35
36
38
45
47
51
53
54
56
57
58
61
65
66
67
68
69
73
78
79
79
80
83
84
87
87
89
90
90
96
Toplu bilgiler
Personel durumu
Personele yapılan harcamalar
Sosyal giderler
Mali durum
Bütçeye ilişkin toplu bilgiler
Finansman programı büyüklükleri
Gider grupları
Çeşitli giderler
Yurt içi alımlar
Yurt dışı alımlar
İlk madde ve malzeme alımları
Hizmet alımları
İlk madde ve malzeme (İMM) stok hareketi
İMM stoklarının programla mukayesesi
Hareket görmeyen malzemelerin listesi
Üretim faaliyetleri
Malzeme ithal oranları
Yardımcı ürünler
Kapasite durumu
Giderlerin oransal dağılımı
Yapım işleri üretim giderleri
Onarım işleri üretim giderleri
Toplam üretim giderleri
Satışlar
Mamul ve yarı mamul ve ticari mal stokları
Mamul ve yarı mamullerin yıl içindeki hareketi
Sigorta işleri
Satış Sonuçları
Satış sonucu göstergeleri
Yatırım projeleri
Aktif
Bankalar hesabı
Ticari alacaklar
Alıcılar
Stoklar
Maddi duran varlıklar
Birikmiş Amortismanlar
Birikmiş amortismanların yıl içindeki hareketi
Pasif
Ticari borçlar
Satıcılar
Gelir Tablosu
Sayıştay
I
I. TOPLU BAKIġ
A-KuruluĢun tarihçesi, Türkiye Ekonomisindeki yeri ve geliĢimi:
Şirket, 1894 yılında Almanlar tarafından Anadolu-Bağdat demiryolu hattının
inşa edilmesi sırasında lokomotif ve vagon tamiri ihtiyacını karşılamak üzere
Eskişehir‟de Anadolu-Osmanlı Kumpanyası adıyla küçük bir atölye olarak
kurulmuştur.
Anadolu-Osmanlı Kumpanyası 1919‟da Anadolu‟nun işgali sırasında
İngilizlerin eline geçmişse de, 20 Mart 1920‟de Kuvayi Milliye tarafından geri alınmış
ve adı Eskişehir Cer Atölyesi olarak değiştirilmiştir.
20 Temmuz 1920‟de bu kez Yunanlıların eline geçen atölye, 2 Eylül 1922‟de
bir daha el değiştirmemek üzere geri alınmıştır.
Cer Atölyesi 1924 yılında, o zamanki unvanı “Anadolu-Bağdat Demiryolları
Müdüriyet-i Umumiyesi” olan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi
(TCDD) bünyesine dahil edilmiş; 1929 yılında Cer Atölyesine Yol Atölyesi ilave
edilmiştir.
1958 yılında Demiryolu Fabrikası adıyla yenilenen Şirkette, 1960 yılında ilk
Türk otomobili (Devrim Arabası), 1961 yılında ilk yerli lokomotif (Karakurt)
üretilmiş; 1962 yılında bojili yük vagonlarının, 1968 yılında ise dizel manevra
lokomotiflerinin yapımına geçilmiştir.
1970 yılında, TCDD‟ye bağlı “Eskişehir Lokomotif ve Motor Sanayii
Müessesesi”(ELMS) unvanını alan Şirket, 1971 yılında dizel elektrikli anahat
lokomotiflerinin üretimine başlamıştır.
1986 yılına gelindiğinde, Bakanlar Kurulunun 28.03.1986 tarih ve 86/10527
sayılı kararıyla TCDD Genel Müdürlüğünün bağlı ortaklığı haline dönüştürülen
Şirkete “Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. (TÜLOMSAŞ)” unvanıyla yeni bir
hukuki hüviyet kazandırılmıştır.
Şirket, Yüksek Planlama Kurulunun (YPK) 25.11.1993 tarih ve 93/35 sayılı
kararıyla özelleştirme kapsamına alınmışsa da, özelleştirme işlemlerine başlanmadan
yine YPK‟nın 26.01.1994 tarih ve 94/2 sayılı kararıyla özelleştirme kapsamından
çıkarılmıştır.
TÜLOMSAŞ faaliyetlerini 195.715 m2‟si kapalı olmak üzere toplam 500.000
m bir alan üzerinde sürdürmektedir. Şirketin üretim faaliyetleri; çeşitli tipte lokomotif
ve yük vagonu imalatı ve onarımı, çeşitli tipte demiryolu araçlarının onarımı, dizel ve
elektrikli motorlar, demiryolu iş makineleri, makine, malzeme, tesisat, motorlu ve
motorsuz araç ve gereç yedeklerini imal, tadil ve tamir etmek olarak özetlenebilir.
2
Şirketin son 5 yıllık faaliyetlerine ilişkin toplu bilgiler aşağıdaki çizelgede
gösterilmiştir.
I
Sayıştay
II
Tablo: 1 -Toplu bilgiler
Toplu bilgiler
Sermaye
Ödenmiş sermaye
Öz kaynaklar
Yabancı kaynaklar
Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar
Finansman giderleri
Maddi duran varlıklar (edinme değeri)
Maddi duran varlıklar birikmiş amort.
Yatırım için yapılan nakdi ödemeler
Yatırım gerçekleşme oranı (nakdi)
Tüm alım tutarı
Tüm üretim tutarı (üretim maliyeti)
Başlıca üretim miktarları:
Lokomotif yapımı (2012‟de GE, DH700
ve DH 1000 tipi üretim)
Yük vagonu (2012‟de Rilns, Eanoss ve
SGS tipi üretim)
Lokomotif onarımı (arıza hariç)
Yük vagonu onarımı, tadilatı
Üretim kapasitesi :
Lokomotif yapımı
Yük vagonu yapımı
Kapasiteden yararlanma oranı:
Lokomotif yapımı
Yük vagonu yapımı
Net satış tutarı
Stoklar:
İlk madde ve malzeme
Yarı mamuller
Mamuller
Diğer stoklar
Memur (ortalama)
Sözleşmeli (ortalama)
İşçi (ortalama)
Personel için yapılan tüm giderler
Cari yıla ilişkin:
Memurlar için yapılan giderler
Memur başına aylık ortalama gider
Sözleşmeliler için yapılan giderler
Sözleşmeli başına aylık ortalama gider
İşçiler için yapılan giderler
İşçi başına aylık ortalama gider
Dönem kârına ilişkin vergi ve diğer
yasal yükümlülükler
Tahakkuk eden vergiler
GSYH'ya katkı (üretici fiyatı)
GSYH'ya katkı (alıcı fiyatıyla)
GSMH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla)
Faaliyet kârlılığı (öz kaynaklar yönünden)
Mali kârlılık (öz kaynaklar yönünden)
Ekonomik kârlılık
Zararlılık
Faaliyet kârı veya zararı
Dönem kârı veya zararı
Bilanço kârı veya zararı
Ölçü
2013
Artış
veya
azalış
%
2010
2011
2012
150.000
85.000
92.148
30.938
1.853
75.370
39.551
2.644
66
41.839
134.222
150.000
101.251
114.961
38.944
1.563
77.962
42.339
2.879
56
53.861
142.715
150.000
101.251
117.348
46.156
1.733
84.363
44.533
7.938
87
105.526
156.630
150.000
150.000
162.191
44.375
1.089
88.308
45.024
7.576
87
107.658
179.386
Adet
15
-
1
5
3
(2)
(40)
"
"
"
147
94
165
302
108
122
394
96
156
393
91
121
174
253
106
(219)
162
(15)
(55,7)
178,1
(12,4)
Adet
"
60
500
60
500
60
500
60
500
60
500
-
-
%
%
Bin TL
25
29
145.068
60
155.287
2
79
180.433
5
78
193.328
5
35
43
154.829 (38.499)
(55,1)
(19,9)
Bin TL
"
"
"
Kişi
Kişi
Kişi
Bin TL
38.511
235
950
95
251
1.280
78.651
28.577
563
703
89
246
1.218
79.203
48.703
7.989
3.849
89
261
1.218
91.113
58.712
15.850
6.621
85
276
1.113
100.656
102.752
40.262
43.919
87
288
1.050
99.687
44.040
24.412
37.298
2
12
(63)
(969)
75,0
154,0
563,3
2,3
4,3
(5,7)
(1,0)
Bin TL
TL
Bin TL
TL
Bin TL
TL
3.704
3.216
7.889
2.619
61.075
3.976
3.782
3.541
8.384
2.840
63.334
4.333
4.484
4.198
10.976
3.504
68.400
4.680
5.142
5.041
12.880
3.889
68.346
5.117
5.620
5.383
14.475
4.188
67.735
5.376
478
342
1.595
299
(611)
259
9,3
6,8
12,4
7,7
(0,9)
4,8
Bin TL
"
"
"
"
%
%
%
%
Bin TL
"
"
691
957
84.035
84.301
84.301
11
2
3
9.687
2.099
6.951
1.955
2.641
91.684
92.370
92.609
12
7
6
13.242
8.280
13.116
736
1.885
98.001
99.150
99.537
9
2
1
10.071
1.830
13.893
1.062
97.256
98.318
98.564
8
3,7
9.409
(4.326)
9.567
988
(74)
111.707 14.451
112.695 14.377
70.923 (27.641)
5
(3)
5,1
8.335 (1.074)
(8.031)
3.705
1.536 (8.031)
(6,9)
14,9
14,6
(28,0)
(60)
(11,4)
71,1
(83,9)
Bin TL
"
"
"
"
"
"
"
Bin TL
%
Bin TL
Bin TL
2009
Son iki
yıl
farkı
150.000
150.000
155.802 (6.389)
115.704 71.329
418
(671)
94.779
6.470
49.117
4.093
7.439
(137)
86
(1)
127.587 19.929
133.144 (46.242)
(3,9)
160,7
(61,6)
7,3
9,1
(1,8)
(1,1)
18,5
(25,8)
II
Sayıştay
III
Şirket 2013 yılında 146,5 milyon TL satış maliyetine karşılık 154,8 milyon TL
net satış hasılatı elde etmiş; faaliyet kârı geçen yıldan % 11,8 oranında noksan olmak
üzere 8,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
2013 yılında, net satışlar önceki yıla göre % 20 oranında, satışların maliyeti ise
% 20,3 oranında olmak üzere yaklaşık aynı düzeyde noksan gerçeklemiştir. Satışlarda
ve satış maliyetlerindeki daralma, lokomotif ve vagon imalatlarında programın
gerisinde kalınmasından ileri gelmiştir.
2013 yılında satışların genel kârlılığı % 6 olarak gerçekleşmiş; birim satış
bazında en çok kârlılık yük vagonu satışları ile yurt dışına yapılan çeşitli imalat ve
onarım satışlarında oluşmuştur.
İşletme faaliyetleri sonucu kârlı olmasına rağmen, faaliyet dönemi sonunda 8
milyon TL dönem zararı oluşmuştur. Zararın oluşumunda; karşılık giderleri, kambiyo
zararları, emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı ödemeleri gibi diğer faaliyetlerden
olağan gider ve zararların önemli etkisi olmuştur.
2013 yılı Üretim Programı ile gerçekleşmeler mukayese edildiğinde, bir kısım
imalatlar yönünden üretim hedeflerinin gerisinde kalındığı, bunların 2014 yılında
tamamlandığı görülmektedir. Esasen yıl sonu itibariyle mevcut yarı mamul stokları da
bunu ortaya koymaktadır. 2013 yılı sonunda Şirketin tamamlanmamış durumdaki,
üretimlerini ifade eden yarı mamul stokları toplamı 40,3 milyon TL tutarında olup
geçen yıla göre % 154 oranında artış söz konusudur.
Gerçekleşen üretim sonuçları itibariyle ele alındığında; programda 5 adet DE
36000 Lokomotif İmalatı öngörülmüşken, yıl sonu itibariyle tamamlanamadığı; 50
adet Rilns Vagon yapımı programlanmışken 12 adet üretilebildiği; 40 adet olarak
üretilmesi planlanan Balast Tipi Vagondan 12 adet yapılabildiği, bir kısım
revizyonlarda da programın gerisinde kalındığı görülmektedir.
2013 yılında yeni tip lokomotif ve vagon üretimlerinin söz konusu olması,
bunlarla ilgili projelerde yıl içinde değişiklik yapılması ihtiyacının ortaya çıkması bu
konuda önemli etken olmuştur. Bununla birlikte talep ve tedarik birimleri arasında
daha etkin bir koordinasyon sağlanması gerekli görülmektedir.
Diğer yandan Şirketin işletme politikaları, mevcut kapasite düzeyi ve büyüme
hedeflerinin tüm yönleriyle yeniden ele alınıp stratejik planlarını yapması da önemli
bulunmaktadır. Zira, TÜLOMSAŞ bir yandan TCDD siparişlerini karşılarken, diğer
yandan TCDD dışı piyasalara açılma gayretini de sürdürmektedir. Özellikle GE
Firmasıyla yapılan işbirliği anlaşması kapsamında yapılan imalatlar giderek üretim
programı içinde önemli bir yer tutmaktadır. Diğer yandan yine yurt içi ve yurt dışı
piyasalara yönelik üretim ve satışları artırma çabaları sürdürülmektedir. Bu durum
siparişlerin tümünün karşılanmasını güçleştirebilmektedir. Dolayısıyla Şirketin
kapasite düzeyi, işgücü durumu, yan sanayiye yaptırılan işler ve ileriye dönük hedef ve
politikalar tüm yönleriyle irdelenmeli; mevcut ve gelecekte muhtemel sipariş
taleplerine uygun kapasite planlamaları yapılmalıdır.
İleriye dönük işletme politikaları ve kapasite planlamaları belirlenirken, yan
sanayiye yaptırılacak işlerle ilgili planlamalar da önemli bir yer tutmaktadır.
III
Sayıştay
IV
Esasen 2004 yılından bu yana, rekabet gücünün artırılması ve maliyetlerin
optimizasyonu için yan sanayi oluşturulması yönünde çalışmalar yürütülmekte olup bu
konuda belirli mesafeler de alınmıştır.
Özellikle üretimi kritik olmayan ve ağırlıklı olarak emek yoğun işlerden;
kaynak konstrüksiyon, döküm, talaşlı imalat ve elektronik girdi malzemelerin
temininde büyük oranda yan sanayiden yararlanılmaktadır. Hatta yan sanayi
firmalarının bir kısmının, demiryolu taşıt sektöründe yurt dışında faaliyet gösteren
firmalardan siparişler alarak ihracat yapma kabiliyeti kazandıkları da anlaşılmıştır.
Ancak bu konudaki gelişmeler henüz istenilen düzeyde bulunmamaktadır.
TÜLOMSAŞ‟ın halen önemli ölçüde tezgâh işçiliği ve emek yoğun işler yürüttüğü,
özellikle onarım işleri ile yapım işlerinin aynı anda yürütülmesinin çeşitli zorluklar
içerdiği, üretim programında aksamalar oluştuğu, programın gerisinde kalınmasında
bunun da etkisinin olduğu gözlenmektedir. Dolayısıyla yan sanayiye yaptırılacak
işlerin kapsamının genişletilmesinde maliyet tasarrufu ve verimlilik artışı açısından
fayda bulunduğu ortaya çıkmaktadır.
TÜLOMSAŞ‟ın emek yoğun işler, tezgâh işçiliği ve onarım işleri gibi
faaliyetler yerine, bir plan dâhilinde yüksek bilgi birikimi, ileri teknoloji ve
mühendislik çalışması gerektiren mamul üretimi ve montajına yönelmesinde yarar
bulunmaktadır. Bu konuda üzerinde durulması gereken bir diğer önemli husus, yan
sanayiye yaptırılacak işlerin planlanmasında yıllık programlar yerine, özellikle ana
kuruluş TCDD siparişlerinin ve bu siparişlere göre belirlenen yapım ve onarım
programlarının birden fazla yılı kapsayacak şekilde hazırlanması, yan sanayi
firmalarının da bu çerçevede ileriye dönük planlamalarını yapabilmeleri, gerekli
yatırımlara girişmeleri ve TSI şartlarına kendilerini uydurabilmeleridir. Bu husus, yerli
üretimin gelişmesi ve makro açıdan katma değer ve istihdam artışı sağlanması için de
son derece önemlidir.
Diğer yandan, 2013 yılında yürürlüğe konulan 6461 sayılı Türkiye Demiryolu
Ulaştırmasının Serbestleşmesi Hakkında Kanunla getirilen düzenlemelerin, demiryolu
hizmetlerinin yanı sıra, demiryolu imalat sektöründe de serbestleşmeye ve rekabetin
genişlemesine yol açacağı dikkate alınarak; birim maliyetlerin düşürülmesi başta
olmak üzere Şirketin rekabet gücünün artırılmasına yönelik tedbirlerin geliştirilmesi
hususu üzerinde de önemle durulmalıdır.
B-Öneriler:
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş.‟nin (TÜLOMSAŞ) 2013 yılındaki
çalışmaları üzerinde Sayıştay tarafından yapılan incelemeler sonucunda getirilen
öneriler aşağıdadır.
Yılına iliĢkin öneriler:
1- 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu ile sermaye şirketlerindeki denetim
kurullarının kaldırıldığı; daha önce uzman bilgisine sahip olması zorunlu bulunmayan
murakıplar eliyle yapılan denetlemenin yerine, bir bağımsız denetleme kuruluşunun
veya yeminli malî müşavirin ya da serbest muhasebeci malî müşavirin yaptığı,
uluslararası denetim standartları ile uyumlu bir denetim sisteminin getirildiği, bu
IV
Sayıştay
V
çerçevede TÜLOMSAŞ‟ın da 2015 yılı başından itibaren bağımsız denetime tabi
tutulacak şirketler arasında yer aldığı, ancak 233 sayılı KHK‟da aynı paralelde bir
değişikliğin söz konusu olmaması nedeniyle, Şirkette ayrıca bir denetim kurulunun
teşkilinin daha ortaya çıktığı göz önüne alındığında; aynı dönemle ilgili olarak farklı
usul ve yöntemlerle hazırlanacak denetim raporlarının birbiriyle çelişmesi ve farklı
denetim görüşleri içermesi durumunda, denetim sonuçları açısından uygulamada
tereddütlerin ve çeşitli hukuki ihtilafların ortaya çıkabileceği dikkate alınarak,
konunun tüm yönleriyle değerlendirilmesi için ilgili merciler nezdinde girişimlerde
bulunulması (Sayfa; 4-6),
2- Demiryolu ulaştırması ve raylı sistemler teknolojisinde meydana gelen
gelişmeler ve Şirketin uluslararası piyasalara yönelik üretim ve satış yapmak üzere
imzaladığı ortaklık ve lisans anlaşmaları Ar-Ge çalışmalarının önemini daha da
artırdığından; TÜBİTAK ve üniversitelerle de işbirliği yapılmak suretiyle Ar-Ge
çalışmalarının artırılması (Sayfa; 40-41),
3- Üretim faaliyetlerinin daha kârlı ve verimli bir şekilde yürütülmesini
teminen;
-Şirketin mevcut işgücü düzeyi, makine tezgâh parkı, üretim kapasitesi ve yan
sanayiye yaptırılabilecek işleri tüm yönleriyle değerlendirilerek, geleceğe dönük hedef
ve politikaların belirlenmesi; bu çerçevede Şirketin yüksek bilgi birikimi, ileri
teknoloji ve mühendislik çalışması gerektiren mamul üretimi ve montajına yönelerek,
yan sanayiye yaptırılacak işlerin kapsamının genişletilmesi konusu üzerinde
durulması; TÜLOMSAŞ bünyesinde ağırlığını sürdürdüğü gözlenen tezgâh işçiliği ve
diğer emek yoğun işler ile onarım işlerinin bir plan dâhilinde giderek daha fazla yan
sanayiye kaydırılması hususunun etüt edilmesi, üretimde yerli katkı payının artırılması
yönünde çalışmalar yürütülmesi,
-TCDD‟nin siparişleri olarak üretimi öngörülen ve TCDD ile TÜLOMSAŞ
arasında yapılan mutabakat protokolü ile cins ve miktarları belirlenerek iş programına
alınan yapım ve onarım işleri ile ilgili tedarik ve üretim süreci devam ederken yeni
protokol ve revize iş programı ile yıl içinde kapsamlı sipariş değişikliklerine
gidilmesinin olumsuz etkilere yol açabileceği dikkate alınarak; TCDD siparişlerinin
başlangıçta daha sağlıklı bir şekilde belirlenmesi ve zorunlu haller dışında yıl içinde
önemli miktarlarda sipariş değişikliklerine gidilmemesi için ana kuruluş TCDD
nezdinde girişimlerde bulunulması,
-Diğer yandan, gerek Şirketin, gerekse yan sanayi firmalarının ileriye dönük
işletme ve yatırım planlarını daha sağlıklı bir şekilde yapabilmeleri için, TCDD
siparişlerinin ve bu siparişlere göre belirlenen yapım ve onarım programlarının birden
fazla yılı kapsayacak şekilde hazırlanması hususunun da ana kuruluş TCDD ile birlikte
değerlendirilmesi,
-2013 yılı üretim faaliyetlerinde, bir kısım imalatlar yönünden programın
gerisinde kalınmasının nedenleri irdelenerek, üretimin programlandığı şekilde
gerçekleştirilmesi için gerekli diğer tedbirlerin alınması (Sayfa;43-48),
V
VI
Sayıştay
4- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‟nun öngördüğü yükümlülüklerin
hayata geçirilmesi ve OHSAS 18001 standardında İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim
Sisteminin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi konusunda birimler arası işbirliği
ve koordinasyonun geliştirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim faaliyetlerinin
ve iş başı bilinçlendirme çalışmalarının artırılması, özellikle kişisel koruyucu
donanımların gerektiği şekilde kullanılması yönünde gerekli bilincin oluşturulması
hususu üzerinde önemle durulması, çalışma ortamlarının daha elverişli hale
getirilmesine ve mevcut elektrik alt yapı sisteminin yenilenmesine yönelik
çalışmaların tamamlanması(Sayfa; 55-56),
5- Şirketin pazarlama ve satış faaliyetleri ile ilgili olarak;
-6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleşmesi Hakkında
Kanunla getirilen düzenlemelerin, demiryolu hizmetlerinin yanı sıra, demiryolu imalat
sektöründe de serbestleşmeye ve rekabetin genişlemesine yol açacağı dikkate alınarak;
birim maliyetlerin düşürülmesi başta olmak üzere Şirketin rekabet gücünün
artırılmasına yönelik tedbirlerin geliştirilmesi; Ar-Ge çalışmalarının yoğunlaştırılması;
yurtiçi ve yurt dışı pazarlara açılma ve alternatif piyasalara yönelme konusundaki
çabalara ve tanıtım faaliyetlerine etkinlik ve süreklilik kazandırılması,
-1981 yılında yürürlüğe konulmuş olan 2522 sayılı “Kamu Kuruluşlarının Yurt
Dışındaki İhalelere katılması Hakkında Kanun” uyarınca, yurt dışı ihalelere
katılabilmek için Bakanlar kurulu kararı gerektiğinden, yurt dışı ihalelerde her
defasında Bakanlar Kurulu kararına müracaat etme yerine, zaman kaybını önlemeye ve
daha süratli hareket etmeye imkan verecek bir düzenleme yapılması hususunun tüm
yönleriyle değerlendirilmesi amacıyla ilgili merciler nezdinde girişimlerde
bulunulması (Sayfa; 62-64),
6- Şirketin bilişim teknolojileri sisteminin, olası donanım arızaları, yazılım
hataları, insandan kaynaklanan olaylar ve doğal afet durumlarında kesintiye
uğramaması ve/veya verilerin geri dönülemez biçimde kaybolmaması için tek
merkezden kontrol edilen veri tabanının ayrı bir binada yedeklemesinin yapılması
(Sayfa; 76),
7- Şirketin kullanımında olan ve 2013 yılı sonu itibariyle maddi duran varlık
hesapları ile finansal tablolarda 25,9 milyon TL net değeri ile yer alan, toplam
varlıkların ise % 9,5‟ini oluşturan arsa, arazi ve binaların, tapu kayıtlarında TCDD‟nin
mülkiyetinde görünmesinin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Uluslararası (ve
Türkiye) Finansal Raporlama Standartları (UFRS/TFRS) açısından ortaya çıkaracağı
sorunlar da dikkate alınarak, finansal tabloların Şirketin gerçek mali durumunu
yansıtmasını teminen konunun bir an önce çözüme kavuşturulması için ana kuruluş
TCDD nezdinde girişimlerde bulunulması (Sayfa; 85-87),
8- Raporun ilgili bölümlerinde yer alan ve rapor ekinde (Ek:19) listesi verilen
diğer öneri ve tavsiyelerin de yerine getirilmesi.
Önceki yıllardan devam eden ve izlemede olan konular:
1- Verimliğin artırılması ve daha sağlıklı bir üretim planlaması yapılabilmesi
için; üretim safhalarının tamamında iş-zaman etütlerinin ve ölçümlerinin yapılması,
VI
Sayıştay
VII
yapılmış olanların tezgah modernizasyonu ve yan sanayi çalışmalarına paralel olarak
revize edilerek güncellenmesi, iş akış diyagramlarının ve ürün ağaçlarının elde
edilecek bulgular ile geliştirilmesi (Sayfa; 52-53)
Sonuç:
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş. (TÜLOMSAŞ) TCDD‟nin bağlı
ortaklığı statüsünde olup Şirket sermayesinin tamamı TCDD‟ye aittir.
KİT‟ler hakkında 233 sayılı KHK‟nın 23 üncü maddesi; “Sermayelerinin en az
% 91'i kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı ortaklıkların genel kurulu ve
denetçileri bulunmaz.” Hükmünü haizdir.
Ana kuruluş TCDD, 6461 sayılı “Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının
Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun” un yürürlüğe girdiği 01.05.2013 tarihine kadar
Kamu İktisadi Kuruluşu statüsünde faaliyetini sürdürmüş, dolayısıyla bu tarihe kadar
TÜLOMSAŞ‟ın kendi genel kurulu ve denetçileri bulunmamış; bilanço ve netice
hesapları TBMM KİT Komisyonu‟unda tasvip ve ibra işlemine tabi tutulmuştur.
Ancak 6461 sayılı Kanun‟la birlikte TCDD‟nin Kamu İktisadi Kuruluşu statüsü
sona erdirilerek, İktisadi Devlet Teşekkülü statüsünde yeniden yapılandırılmıştır.
Böylece 233 sayılı KHK‟nın 23 üncü maddesinin uygulaması sona ermiş ve
TÜLOMSAŞ‟ın kendi genel kurulu ve denetçilerinin oluşturulması gereği ortaya
çıkmıştır.
3346 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük millet
Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”un 9 uncu maddesi
uyarınca, kendi genel kurulu ve denetçileri bulunan Türk Ticaret Kanununa veya özel
kanunlarına tabi şirket ve kurumlar TBMM KİT Komisyonunda ibra işlemine tabi
tutulmamakta, bu kuruluşlar hakkında sadece genel görüşme yapılmaktadır.
Dolayısıyla, TÜLOMSAŞ‟ın 2013 faaliyet yılının 01.01.2013-30.04.2013 arası
dönemi TBMM KİT Komisyonunun ibra işlemine, 01.05.2013-31.12.2013 arası
dönemi ise genel görüşmeye tabi bulunmaktadır.
Bu çerçevede; TÜLOMSAŞ‟ın tüzel kişiliğine ilişkin statüsünde bir değişiklik
söz konusu olmadığından ve faaliyetler kesintisiz devam ettiğinden 2013 yılı Bilanço
ve Gelir Tablosu hazırlanmış, ancak yukarıda değinilen gelişmelerden dolayı sadece
bu yıla özgü olarak 01.01.2013-30.04.2013 ve 01.05.2013-31.12.2013 arası dönemlere
ait temel mali tablolar da ayrıca hazırlanmıştır.
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi’nin 2013 yılı bilançosu ve
8.030.512,90 Türk Lirası dönem zararı ile kapanan gelir tablosunun;
-01.01.2013-30.04.2013 arası döneme ilişkin 2.149.278.50 Türk Lirası dönem
zararı ile kapanan bilanço ve netice hesapları tasvibe,
-01.05.2013-31.12.2013 arası döneme ilişkin 5.881.234,40 Türk Lirası dönem
zararı ile kapanan bilanço ve netice hesapları genel görüşmeye,
Sunulur.
VII
Sayıştay
1
II. ĠDARĠ BÜNYE
A-Mevzuat:
1-Kanunlar ve kuruluĢ statüsüne iliĢkin mevzuat:
Şirket 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında
KHK ile 08.05.1986 tarihli Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanarak yürürlüğe giren
TÜLOMSAŞ Ana Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde faaliyetini sürdürmekte olup
anılan KHK ve Ana Sözleşmede saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine
tabi bulunmaktadır.
Ana Sözleşmenin 3 üncü maddesi ile Şirketin amaç ve faaliyet konuları;
-Her çeşit çeken ve çekilen araç imalatı ile inşaat, taahhüt ve onarım işlerini
yapmak,
-Makine, malzeme, tesisat, motorlu ve motorsuz araç ve gereç alet ve
yedeklerini ve benzerlerini imal etmek veya ettirmek, tadil, ıslah ve tamir etmek,
-Faaliyet konuları ile ilgili olarak yurtiçi ve yurtdışında yerli ve yabancı
kuruluşlarla işbirliği ve iştiraklerde bulunmak proje müşavirlik işleri yapmak,
-Faaliyet alanları ile ilgili tesisler kurmak ve işletmelerinin ihtiyacı olan enerjiyi
üretmek,
-Lisans, teknik beceri (know-how) ve benzeri anlaşmaları yapmak,
-Faaliyet konularına giren alanlarda araştırma geliştirme çalışmaları yapmak,
yaptırmak,
-Gerektiğinde yurt içinde ve yurt dışında büro açmak, acentelik, baş bayilik,
bayilik ihdas etmek, dahili sigorta fonu kurmak, sigorta acenteliği yapmak, sigorta
şirketlerine ortak olmak,
-Şirket, ihtiyacı halinde taşınmaz mal satın almak, satmak, kiraya vermek,
kiralamak, satın aldığı arsa ve arazi üzerinde inşaatlar yapmak, taşınmaz mallar
üzerinde gerek kendi ve gerekse üçüncü kişiler lehine ayni haklar tesis etmek.
-Faaliyet konuları ile ilgili diğer işleri yapmak,
Şeklinde belirlenmiştir.
Personelin özlük ve sosyal hakları konusunda; 399 sayılı KHK, 4857 sayılı İş
Kanunu, 6245 sayılı Harcırah Kanunu, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı
Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca yürürlüğe konulan diğer
düzenlemeler uygulanmaktadır.
13.01.2011 tarihinde kabul edilen ve önemli bir kısmı 01.07.2012 ve 2013 yılı
başında, bir kısmı da 2014 yılında yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile
iktisadi ve ticari alanda yeni bir dönem başlamıştır. Anılan Kanunla şirketlerin
kuruluşu, yönetimi, denetimi ve diğer faaliyetlerine ilişkin yeni esaslar getirilmiş
bulunmaktadır. Bu çerçevede anonim şirketlerin esas sözleşmelerini 6102 sayılı Türk
1
Sayıştay
2
Ticaret Kanunu'na uyumlu hale getirmeleri gereği ortaya çıkmış olup bu konudaki
çalışmaların 01.07.2014 tarihine kadar tamamlanması gerekmektedir.TÜLOMSAŞ‟ın
yeni düzenlemelere uygun ana statü taslağının hazırlanarak onaylanmak üzere ana
kuruluş TCDD‟ye gönderildiği, bu konudaki çalışmaların devam ettiği belirlenmiştir.
Diğer yandan 2012/4213 sayılı Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin
Belirlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararına göre Şirket, 2015 yılı başından itibaren
bağımsız denetime tabi tutulacak şirketler arasında yer almaktadır. Bu bakımdan,
Uluslararası Muhasebe Standartları (UMS) ve Uluslararası Finansal Raporlama
Standartları (UFRS) ile ilgili alt yapı hazırlık ve eğitim çalışmalarının sürdürülmesi
gerekli bulunmaktadır.
2-Tüzükler:
2013 yılında Şirketi doğrudan ilgilendiren bir tüzük yayımlanmamıştır.
3-Bakanlar Kurulu Kararları:
Bakanlar Kurulunca KİT‟lere ilişkin olarak alınan kararlar Şirkette de
uygulanmış olup bu konudaki açıklamalara ilgili bölümlerinde yer verilmiştir.
4-Uluslararası anlaĢmalar:
2013 yılında
bulunmamaktadır.
Şirketi
doğrudan
ilgilendiren
uluslararası
anlaşma
5-Yüksek Planlama Kurulu Kararları:
YPK‟nın KİT‟lerle ilgili olarak aldığı genel nitelikteki kararlar Şirkette de
uygulanmakta olup 2013 yılında doğrudan Şirketi ilgilendiren karar bulunmamaktadır.
6-Yönetmelikler:
Şirket faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenmiş 15 ayrı yönetmelik bulunmakta
olup bunlardan 14'ü Şirket Yönetim Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur. TCDD
topluluğu bünyesinde müştereken uygulanan „TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ve
Bağlı Ortaklıkları Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği‟
08.01.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Şirkette bir süredir devam eden iç mevzuat güncelleme çalışmalarının
sürdürülmesi; eski yıllarda düzenlenmiş ve yenileme ihtiyacı gereken yönetmeliklerin
değişen mevzuata ve günün koşullarına uygun hale getirilmesi çalışmalarının
tamamlanması önerilir.
B-TeĢkilat :
1-TeĢkilatın yapısı:
Şirketin teşkilat yapısı; genel kurul, denetçiler, karar organı (Yönetim Kurulu)
ve yürütme organından (Genel Müdürlük) oluşmaktadır.
Şirketin teşkilat yapısını gösteren çizelgeye ekler arasında (Ek:1) yer
verilmiştir.
2
Sayıştay
3
Şirketin, I sayılı cetvelde yer alan ve yönetim kademelerinden oluşan 657 sayılı
Kanun‟a tabi 129 adet kadrosunun 89‟u dolu, 40‟ı boş; II sayılı cetvelde yer alan 399
sayılı KHK‟ya tabi 457 sözleşmeli pozisyonunun 277‟si dolu, 180‟i boş durumdadır.
Ana hizmet birimleri ve alt birimler arasında benzer görev ve hizmet yürüten
birimlerin aynı grupta toplanması, faaliyet yapısına uygun daha ekonomik bir
yapılanmaya gidilmesi; münhal durumda olan ihtiyaç fazlası kadro ve pozisyonların
iptal edilmesi önem arz etmektedir.
Kârlılık-verimlilik ilkelerine ve ihtiyaca uygun etkin bir yapılanmaya gidilmesi
konusu, genel olarak tüm kamu kurum ve kuruluşlarında olduğu gibi Şirket açısından
da önemli bir husus teşkil etmektedir.
Bu konuda, kamu kurum ve kuruluşlarındaki norm kadro çalışmaları
kapsamında, 2002 yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesine bir çalışma yaptırılmış;
çalışmalar sonucunda “TÜLOMSAŞ Organizasyon El Kitabı”, “Kadro El Kitabı” ve
“Norm Kadro/Pozisyon Kılavuzu” hazırlanmıştır.
Söz konusu çalışmalar ilgili mercilere gönderilmişse de, bu çalışmalar daha
sonra yine kamudaki genel düzenlemeyle iptal edildiğinden uygulamaya
konulamamıştır.
Diğer yandan, 2013 yılında yürürlüğe konulan 6461 sayılı Türkiye Demiryolu
Ulaştırmasının Serbestleşmesi Hakkında Kanunla TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü
İktisadi Devlet Teşekkülü haline getirilmiş, TCDD Taşımacılık A.Ş. kurulmuş, ayrıca
sektörde özel şirketlerin de hizmet verebilmesine imkân sağlayan düzenlemeler
yapılmıştır. Bun göre demiryolu alanında yeni bir dönem başlamıştır. Ancak, anılan
Kanunda TCDD‟nin bağlı ortaklıklarına ilişkin yapısal bir düzenleme yer
almamaktadır.
Demiryolu ulaştırması ile ilgili olarak ortaya çıkan yeni hukuki alt yapı ve bu
kapsamda yürütülecek serbestleştirme uygulamaları sonucu, sektörde rekabet edecek
yerli ve yabancı firma sayısının artması beklenmektedir. Bu nedenle TÜLOMSAŞ‟ın
(ve diğer bağlı ortaklıkların) rekabet güçlerinin artırılması gerekli bulunmaktadır. Bu
noktada bağlı ortaklıkların yeniden yapılanmaları konusu üzerinde de önemle
durulmalıdır. Özellikle, bağlı ortaklıklar arası mevcut iş paylaşımı ile yan sanayiye
yaptırılacak işlerin niteliği ve kapsamı gözden geçirilmeli; Şirketin yüksek bilgi
birikimi ve ileri teknoloji ile kârlı ve verimli bir şekilde çalışmasını mümkün kılacak
bir yapılanma esas alınmalıdır.
Şirkette organizasyon, yöntem ve süreçlerle ilgili olarak üzerinde durulması
gereken bir diğer önemli husus ise etkin bir iç kontrol sistemi oluşturulmasıdır.
İç Kontrol, kuruluşların amaçlarına, belirlenmiş politikalarına ve mevzuata
uygun olarak faaliyetlerinin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini,
varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak
tutulmasını, karar oluşturmak için gerekli bilgilerin düzenli, zamanında ve güvenilir
olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem
ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünüdür. Üst Yönetim, İç
3
Sayıştay
4
Kontrol sisteminin tasarlanması, uygulanması, uygun bir şekilde yürütülmesinin
gözetilmesinden sorumludur.
Bu konuya KİT Genel Yatırım ve Finansman Programı Kararnamelerinde de
yer verilmektedir. 2014 yılı KİT Genel Yatırım ve Finansman Kararnamesinin “İç
Kontrol Sisteminin Kurulması” başlıklı 24‟üncü maddesinde İç kontrol; kamu iktisadi
teşebbüslerinin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak
faaliyetlerinin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesi, varlık ve
kaynaklarının korunması, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulması, malî
bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere
kamu iktisadi teşebbüsleri tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçler ile
iç denetimi kapsayan kontroller bütünü” olarak tanımlanmıştır.
KİT‟lerin, 2014 yılı Haziran ayı sonuna kadar bu maddede belirtilen şekilde bir
iç kontrol sisteminin iki yıl içinde kurulmasını taahhüt eden ayrıntılı bir eylem planı
hazırlamaları gerektiği, söz konusu eylem planının, yönetim kurulunun onayı ile ilgili
kamu iktisadi teşebbüsü tarafından 2014 yılı Temmuz ayı sonuna kadar Müsteşarlığa
gönderileceği, ayrıca, kamu iktisadi teşebbüsleri bu madde çerçevesinde verilen
görevlerin gerçekleşmelerine ilişkin hazırlayacakları raporları yönetim kurulunun da
onaylamasını müteakip 2014 yılı Aralık ayı sonuna kadar Müsteşarlığa göndermeleri
gereği belirtilmiştir.
TCDD ve bağlı ortaklıklarda bu konuya ilişkin çalışmalar yürütüldüğü
gözlenmiştir.
2- Genel kurul ve denetçiler:
Genel kurul Şirketin en yüksek düzeydeki karar organıdır.
Bağlı ortaklıklarda genel kurulun ve denetim kurulunun teşkili 233 sayılı KHK
ile düzenlenmiştir.
233 sayılı KHK‟nın 25 inci maddesi “bağlı ortaklıkların denetim kurulunun üç
üyeden oluşacağını, özel kesimi oluşturan hisselerin toplam olarak % 20'yi geçmesi
halinde özel kesimi temsil eden üyelerin kendi aralarında oya katılanların çoğunluğu
ile bu kesimi temsilen bir üye seçeceklerini, denetim kurulunun geri kalan 2 üyesinden
birinin ilgili bakan, diğerinin Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan ve
gerektiğinde üçüncü üyenin teşebbüs tarafından kendi mensupları arasından veya
dışarıdan atanacağını; denetçilerde, yönetim kurulu üyesi için gerekli nitelik ve şartlar
aranacağını, ancak, denetçilerden birinde mesleki ihtisas şartının aranmayabileceğini”
hükme bağlamıştır.
Söz konusu KHK‟nın 26 ncı maddesinde ise, “bağlı ortaklık genel kurulunun en
geç Haziran ayının sonuna kadar toplanacağı ve Sayıştay raporunu da dikkate alarak,
kararlarını vereceği” hükmü yer almıştır. Ancak, anılan KHK‟nın 23 üncü
maddesinde, sermayelerinin en az % 91'i kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı
ortaklıkların genel kurullarının ve denetçilerinin bulunmayacağı hükmüne yer
verilmiştir.
233 sayılı KHK‟nın değinilen bu hükümleri çerçevesinde, Şirketin bağlı olduğu
ana kuruluş TCDD, “Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleşmesi Hakkında
4
Sayıştay
5
Kanun”un yürürlüğe girdiği 01.05.2013 tarihine kadar kamu iktisadi kuruluşu
statüsünde faaliyetini sürdürdüğünden TÜLOMSAŞ‟ın genel kurulu ve denetçileri
bulunmamıştır. Ancak, anılan Kanunla birlikte ana kuruluş TCDD İktisadi Devlet
Teşekkülüne dönüştürülmüş olup mevzuat gereği TÜLOMSAŞ‟ın genel kurulu ve
denetim kurulunun oluşturulması gereği ortaya çıkmıştır. Nitekim halen tamamlanma
süreci devam eden taslak ana sözleşmede bu yönde hükümlere yer verildiği
görülmüştür.
Şirket sermayesinin tamamı TCDD‟ye ait olduğundan Şirket genel kurulunun
teşkili tek hissedar olan ana kuruluş TCDD‟den oluşmaktadır.
233 sayılı KHK‟nın
tamamlanmamış durumdadır.
öngördüğü
denetim
kurulunun
teşkili
henüz
Bu noktada Şirketin denetimi ile ilgili olarak farklı mevzuatta yer alan
düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinde yarar bulunduğu düşünülmektedir.
1984 yılında yürürlüğe giren 233 sayılı KHK‟nın denetimle ilgili yukarıda
değinilen hükümleri eski Türk Ticaret Kanununda yer alan şirketlerin denetimlerine
ilişkin hükümlere paralellik arz etmektedir. Ancak, 13.01.2011 tarihinde kabul edilen
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‟nda bu konuya yeni bir bakış açısı getirildiği;
sermaye şirketlerinin denetim sisteminin tümüyle değiştirildiği görülmektedir.
6102 sayılı TTK‟nın sermaye şirketlerinin denetimini düzenleyen 397 nci
maddesi ile denetime ilişkin diğer maddeler ve gerekçeleri irdelendiğinde; daha önce
uzman bilgisine sahip olması zorunlu bulunmayan "murakıp(lar)" eliyle yapılan
denetlemenin yerine, bir bağımsız denetleme kuruluşunun veya yeminli malî
müşavirin ya da serbest muhasebeci malî müşavirin yaptığı, uluslararası denetim
standartları ile uyumlu bir denetimin sisteminin getirildiği görülmektedir. Diğer bir
ifadeyle, denetimin, başta bağımsızlık ilkesi olmak üzere, denetçilik mesleğinin
gereklerine, etiğine ve uluslararası standartlara göre yapılması gereği yasa
hükümlerine bağlanmıştır. Bu çerçevede, 6102 sayılı TTK‟nın söz konusu 397 nci
maddesine istinaden, 2012/4213 sayılı Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin
Belirlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılarak 23.01.2013 tarihli Resmi
Gazetede yayımlanmıştır. Buna göre, TÜLOMSAŞ‟ın da 2015 yılı başından itibaren
bağımsız denetime tabi tutulacak şirketler arasında yer aldığı görülmektedir.
Sermaye şirketlerinin bağımsız denetimine ilişkin bu düzenlemeler yapılırken,
KİT‟ler hakkında 233 sayılı KHK‟da, eski TTK paralelinde oluşturulmuş olan bağlı
ortaklıkların denetimine ilişkin hükümlerde bir değişikliğe gidilmediği için,
TÜLOMSAŞ‟ta hem 233 sayılı KHK‟ya göre teşkil edilmiş bir denetim kurulu
tarafından denetim yapılması, hem de 6102 sayılı TTK ve 2012/4213 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararına göre bir bağımsız denetim kuruluşunca denetim yapılması durumu
ortaya çıkmış bulunmaktadır. Dolayısıyla bu ikili yapı sonucu, aynı dönemle ilgili
olarak farklı usul ve yöntemlerle hazırlanacak denetim raporlarının, birbiriyle çelişme
ve farklı denetim görüşleri içerme ihtimali nedeniyle, denetim sonuçları açısından
uygulamada çeşitli ihtilafların ortaya çıkması da muhtemel bulunmaktadır. Bu itibarla;
5
Sayıştay
6
6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu ile sermaye şirketlerindeki denetim
kurullarının kaldırıldığı; daha önce uzman bilgisine sahip olması zorunlu bulunmayan
murakıplar eliyle yapılan denetlemenin yerine, bir bağımsız denetleme kuruluşunun
veya yeminli malî müşavirin ya da serbest muhasebeci malî müşavirin yaptığı,
uluslararası denetim standartları ile uyumlu bir denetim sisteminin getirildiği, bu
çerçevede TÜLOMSAŞ‟ın da 2015 yılı başından itibaren bağımsız denetime tabi
tutulacak şirketler arasında yer aldığı, ancak 233 sayılı KHK‟da aynı paralelde bir
değişikliğin söz konusu olmaması nedeniyle, Şirkette ayrıca bir denetim kurulunun
teşkilinin daha ortaya çıktığı göz önüne alındığında; aynı dönemle ilgili olarak farklı
usul ve yöntemlerle hazırlanacak denetim raporlarının birbiriyle çelişmesi ve farklı
denetim görüşleri içermesi durumunda, denetim sonuçları açısından uygulamada
tereddütlerin ve çeşitli hukuki ihtilafların ortaya çıkabileceği dikkate alınarak,
konunun tüm yönleriyle değerlendirilmesi için ilgili merciler nezdinde girişimlerde
bulunulması önerilir.
3- Karar organı
Şirketin en üst seviyede yetkili ve sorumlu karar organı olan yönetim kurulu bir
başkan ve dört üyeden oluşmaktadır. Şirket Genel Müdürü aynı zamanda Yönetim
Kurulunun başkanı olup ilgili bakanın teklifi üzerine ortak karar ile atanmaktadır.
Yönetim Kurulunun genel müdür dışında kalan ve kuruluşu temsil edecek
üyelerinden biri Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan, diğerleri ilgili bakan
tarafından atanmaktadır.
Yönetim Kurulu 2013 yılında 16 toplantı yaparak muhtelif konularda toplam
123 karar almıştır.
4-Yürütme organı:
Şirketin yürütme organı olan Genel Müdürlük, genel müdür ve 4 genel müdür
yardımcılığı ile bağlı ana ve yardımcı hizmet birimlerinden oluşmaktadır.
Şirkette Genel Müdüre doğrudan bağlı Teftiş Kurulu Başkanlığı, Hukuk
Müşavirliği, Basın yayın hakla İlişkiler Müdürlüğü ve Genel Müdür Yardımcılarına
bağlı 5 esas işletme, 2 yardımcı işletme ve 11 Daire Başkanlığı bulunmaktadır.
Genel Müdürlük, yönetim kurulu kararları çerçevesinde ve mevzuat hükümleri
dahilinde Şirket faaliyetlerini yürütmekle görevli, yetkili ve sorumlu bulunmaktadır.
5-Servisler:
Servislerin 2013 yılında yürüttükleri faaliyetlere ilişkin tespit ve
değerlendirmelere Raporun ilgili bölümlerinde yer verilmiş, üzerinde ayrıca durulması
gerekli görülen ünitelerin çalışmalarına ise aşağıda değinilmiştir.
a) Hukuk MüĢavirliği:
Hukuk Müşavirliği, Şirketle ilgili adli, idari ve icrai dava ve işlemleri yürütmek,
diğer hukuki işleri takip etmek, hukuki mütalaada bulunmak ve mevzuatla verilen
diğer görevleri yürütmekle yetkili ve sorumlu bulunmaktadır. Söz konusu görevler,
6
Sayıştay
7
kanunlar, diğer ilgili mevzuat ve TÜLOMSAŞ Hukuk Müşavirliği Yönetmeliği
hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
Genel Müdüre doğrudan bağlı olarak çalışan Hukuk Müşavirliğinde 2 Hukuk
Müşaviri, 1 Avukat, 1 Şef olmak üzere 4 personel çalışmaktadır.
2012 yılından 2013 yılına 37 adet dava dosyası devretmiş, 2013 yılında 9 „u
Şirket aleyhine, 5‟i Şirket tarafından olmak üzere 14 adet dava açılmıştır.
2013 yılından 2014 yılına 33 adet dava dosyası devretmiştir. Bunlardan 10 adet
adli ve 2 adet idari dava dosyası derdest olup, 8 adli, 10 idari, 1 ceza dava dosyası
temyizdedir.2 adet dava sonuçlanmıştır. Bunların dışında 21 adet icra dosyası
mevcuttur.
Şirketçe yürütülen davalar arasında, Şirket tarafından Nursoy A.Ş. aleyhine
açılan dava parasal tutarı itibariyle önemli bir yer tutmaktadır.
Şirket ile Nursoy A.Ş. arasında yapılan 27.01.2012 tarihli Van Tatvan
feribotlarında (2 adet) kullanılmak üzere 8 adet dizel jeneratör setinin imaline yönelik
sözleşme uyarınca kesilen 4 adet dizel jeneratör bedeline ait 27.12.2012 tarihli fatura
bedeli olan 3.964.032 TL 'nin firma tarafından ödenmemesi nedeniyle, söz konusu
tutarın faiz ve icra masrafları ile birlikte tahsiline yönelik olarak TÜLOMSAŞ
tarafından Eskişehir 1. İcra Müdürlüğü'nün 2013/6736 E. sayılı dosyası ile 22.07.2013
tarihinde icra takibi başlatılmıştır. Ancak, adı geçen firmanın TCDD‟nin Van Gölü
Feribot ve İskele Tevsii işinden dolayı TCDD‟den alacağı bulunduğundan firma ile
anlaşma yoluna gidilmiş ve firma TCDD'den olan alacağını önce Şekerbanka temlik
etmiş; daha sonra 24.10.2013 tarihli üçlü protokol (TÜLOMSAŞ, Şekerbank, Nursoy
A.Ş.) yapılarak firmanın Şekerbank'a temlik ettiği alacakları TÜLOMSAŞ‟a temlik
edilmiştir. Söz konusu protokol uyarınca 270 bin TL tahsilat sağlandığı belirlenmiş
olup TCDD tarafından firmaya ödeme yapıldıkça, kalan meblağın tahsil edileceği
anlaşılmıştır.
Diğer yandan 16.10.2006 tarihli sözleşme ile 100 adet vagon sarnıcı imalatını
üstlenen ancak teslimlerini zamanında gerçekleştiremediği için TÜLOMSAŞ
tarafından 207,6 bin TL gecikme cezası uygulan Aktes Isı Sanayi Ticaret Limitet
Şirketi tarafından Şirket aleyhine açılmış olan dava da TÜLOMSAŞ lehine
sonuçlanmış olup temyiz süreci devam etmektedir.
b) TeftiĢ Kurulu BaĢkanlığı:
Genel Müdüre doğrudan bağlı olarak faaliyetini sürdüren Teftiş Kurulu
Başkanlığında; 1 Başkan, 1 Başmüfettiş ve 1 Müfettiş olmak üzere 3 denetim elemanı
ile görev yapmaktadır.
Teftiş Kurulu, çalışmalarını 1993 yılında yürürlüğe konulmuş olan
TÜLOMSAŞ Teftiş Kurulu Yönetmeliği esaslarına göre yürütmektedir. Söz konusu
yönetmeliğin bir kısım hükümleri, zaman içinde mevzuatta ve uygulamada meydana
gelen değişiklikler nedeniyle güncelleme ihtiyacı içinde bulunmaktadır. Geçmiş
dönemlerde bu konuda bir çalışma yürütülmüşse de yönetmelik değişikliğinin
7
Sayıştay
8
gerçekleşmediği belirlenmiştir. Bu konudaki çalışmaların daha fazla gecikilmeksizin
tamamlanması önem arz etmektedir.
2013 yılı Teftiş Programı ile 5 ünitenin teftişi öngörülmüş; ancak 5 inceleme ve
5 soruşturma görevi nedeniyle 3 ünitenin teftişi yapılamamış ve 2014 yılına
devretmiştir.
2013 yılında, Lokomotif Fabrikası Müdürlüğü ile sosyal güvenlik mevzuatı
kapsamında kayıt dışı istihdamın kontrolü ve sigorta uygulamalarının teftişi
yapılmıştır.
Diğer yandan, TCDD Teftiş Kurulunca da Satınalma ve İkmal Dairesi
Başkanlığının teftişinin yapıldığı tespit edilmiştir.
Şirket faaliyetlerinde ortaya çıkması muhtemel aksaklıkların zamanında
belirlenmesi, alınabilecek tedbirlerin ortaya konulması ve daha iyi bir çalışma
düzeninin sağlanmasına yönelik yol gösterici önerilerde bulunulabilmesi açısından
ünite teftişlerinin önemli bir yeri bulunduğundan, teftiş programının gerçekleştirilmesi
için gayret gösterilmesi ve Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin daha fazla gecikilmeksizin
güncel hale getirilmesi önerilir.
C-Personel durumu:
1- Personel kadroları ve personele iliĢkin iĢlemler:
Şirketin 2013 yılı personel durumu, program kadro ve geçen yıl verileriyle
birlikte aşağıda gösterilmiştir.
8
Sayıştay
9
Tablo: 2 – Personel durumu
2012
Personel
Çalışan personel
Ortalama
Kişi
A- Memurlar
1- Genel İdari Hizmetler
2013
85
2- Teknik Hizmetler
Yıl Sonu
Kişi
84
Norm
Kadro
Program
Kadro
Çalışan personel
Sayı
Sayı
Ortalama Yıl Sonu
Kişi
Kişi
87
1
89
1
3- Yardımcı Hizmetler
Toplam (A)
B- Sözleşmeliler
1- 399 Sayılı KHK‟ye göre
çalışanlar
Toplam (B)
C- İşçiler
1-Sürekli İşçiler
a) Aylıklılar
b) Gündelikçiler
(Saat ücretliler)
2-Geçici İşçiler
Toplam (C)
Genel Toplam (A+B+C)
Yüklenici İşçileri
85
85
87
90
276
312
288
264
276
312
288
264
1.113
1.030
1.050
1.086
1.113
1.030
1.050
1.086
1.474
1.427
1.425
1.440
141
141
87
89
Şirket 2013 yılı faaliyetlerini ortalama olarak 87 memur, 288 sözleşmeli ve
1.050 daimi işçi olmak üzere toplam 1.425 personelle yürütmüş; yıl sonu personel
mevcudu ise 1.440 olarak gerçekleşmiştir.
Diğer yandan, 2013 yılı KİT Genel Yatırım ve Finansman Programına istinaden
Hazine Müsteşarlığından alınan onaylar çerçevesinde temizlik, taşıma, iaşe ve koruma
güvenlik hizmetlerinin hizmet alımı yoluyla yürütüldüğü ve bu kapsamda ortalama 87
yüklenici işçi çalıştığı anlaşılmıştır.
Personelin servislere dağılımı (Ek:2)'de, memur ve sözleşmeli personelin
hareketi (Ek:3)'de, işçi personelin hareketi (Ek:4)'de ve işçilerin işyerlerine dağılımı
(Ek:5) no.lu çizelgelerde gösterilmiştir.
a) Memurlarla ilgili iĢlemler:
Memurların, atama, nakil, ilerleme, disiplin ve emeklilik işlemleri 657 ve 5510
sayılı kanunlar ile 399 sayılı KHK, söz konusu mevzuata istinaden yürürlüğe konulan
Bakanlar Kurulu Kararları, TÜLOMSAŞ Personel Yönetmeliği ve TCDD İşletmesi
Genel Müdürlüğü ve Bağlı Ortaklıkları Görevde Yükselme Esaslarına Dair
Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
9
Sayıştay
10
Bu dönem I Sayılı cetvele tabi memur kadrolarına sözleşmeli statüden geçiş
suretiyle 21 kişilik giriş yapılmış, emeklilik suretiyle 16 kişinin çıkışı yapılmıştır.
Memur sayısı geçen yıla göre 5 kişi artmıştır.
b) SözleĢmelilerle ilgili iĢlemler:
Sözleşmeli personelle ilgili işlemler, 399 sayılı KHK ile bunların ek ve
değişiklikleri, 5510 sayılı Kanun ve yıllık bütçe kanunları ile Bakanlar Kurulu ve
Yüksek Planlama Kurulu Kararları ile Şirket iç mevzuatı çerçevesinde
yürütülmektedir.
2013 yılında II Sayılı cetvele tabi sözleşmeli pozisyonlara açıktan atama
yoluyla 5, nakil yoluyla 4, askerlik dönüşü ve diğer nedenlerle 2 olmak üzere 11
kişinin girişi yapılırken, aynı dönemde 28‟i emeklilik, 21‟i memur kadrolarına geçiş ve
10‟u da diğer nedenlerle olmak üzere toplam 59 kişinin çıkışı yapılmıştır. Böylece
sözleşmeli personel sayısı önceki döneme göre 48 kişi azalmıştır.
c) ĠĢçilerle ilgili iĢlemler:
İşçilerle ilgili işlemler; 4857 sayılı İş Kanunu, 2821 sayılı Sendikalar, 2822
sayılı Toplu-İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile yürürlükteki Toplu İş Sözleşmesi ve Şirket
tarafından yürürlüğe konulan yönetmelik ve genelgelere göre yürütülmektedir.
2013 yılında Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığından gerekli
izinler alınarak, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul
ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde Türkiye İş Kurumu aracılığıyla toplam
150 işçinin açıktan alımı gerçekleştirilmiştir. İşçi kadrolarına ayrıca askerlik dönüşü ve
diğer nedenlerle 6 kişinin daha girişi yapılmış, 85‟ i emeklilik olmak üzere toplam 100
işçinin de ayrıldığı belirlenmiştir.
Böylece işçi sayısı geçen yıla göre 56 kişi artmıştır.
2-Personele yapılan harcamalar:
2013 yılı personel harcamaları aşağıda gösterilmiştir.
10
4.843
Fark
1.620
42.790
87.260
30.112
12.060
2.068
Geçen yıl toplamı
71.783
14.515
5.625
170
Bin TL
Esas
ücretler
44.410
5.117
3.889
5.041
180
Bin TL
Ödeneğin
son
durumu
92.103
81.777
D-İşçiler
100.656
12.959
C-Sözleşmeliler
Toplam
5.794
125
TL
Bin TL
B-Memurlar
A-Yönetim Kurulu Üyeleri
ve denetçiler (kuruluş dışı)
Personele yapılan
harcamalar
Kişi
başına
ayda
düşen
Toplam
harcama
Harcanan
2012
Tablo: 3- Personele yapılan harcamalar
2
(154)
23.949
23.795
21.170
64
2.559
Bin TL
Ek
ödemeler
43
19.754
19.797
16.453
2.351
993
Bin TL
Sosyal
giderler
1.538
86.494
88.002
67.735
14.475
5.620
172
Bin TL
Cari yıl
toplamı
Harcanan
2013
(2.476)
14.162
11.686
8.291
1.619
1.775
Bin TL
Geçmiş
yıllarla
ilgili
ödeme ve
geri alışlar
(969)
100.656
99.687
76.026
16.094
7.395
172
Bin TL
Toplam
harcama
5.376
4.188
5.383
TL
Kişi
başına
ayda
düşen
11
Sayıştay
11
12
Sayıştay
Şirketin 2013 yılı personel harcamaları 99,7 milyon TL olarak gerçekleşmiş olup
bunun 88 milyon TL‟si cari yıla, 11,7 milyon TL‟si geçmiş yıla ilişkindir.
Cari yıl personel harcamalarının % 50‟5ini esas ücretler, % 27‟sini ek ödemeler,
% 22,5‟ini de sosyal giderler oluşturmuştur.
Cari yıl harcama tutarında geçen yıla göre % 1,8 oranında artış söz konusudur.
Toplam harcamadaki artışın, personel maaş ve ücret artış oranlarının gerisinde
bulunması, önceki dönem 1.113 olan ortalama çalışan personel sayısının bu dönem
1.050‟ye gerilemesinden kaynaklanmıştır.
Kişi başına ayda düşen harcama tutarları ise; memurlarda 5.041 TL‟den 5.383
TL‟ye, sözleşmelilerde kişi başına düşen aylık harcama tutarı 3.889 TL‟den 4.188
TL‟ye, işçilerde kişi başına düşen aylık harcama tutarı da 5.117 TL‟den 5.376 TL‟ye
yükselmiştir. Kişi başına ayda düşen harcama tutarlarındaki artış, kamu görevlileri
toplu sözleşme uygulamalarına istinaden memur ve sözleşmeli personel maaş ve
ücretlerine yapılan zamlar, Toplu İş Sözleşmesi ile işçi ücretlerinde yapılan artışlar ve
sosyal harcamalara esas teşkil eden mal ve hizmet fiyatlarındaki yükselmelerden ileri
gelmiştir.
İşçilerin ücret ve diğer ödemeleri 01.03.2013-28.02.2015 tarihleri arasını
kapsamak üzere TÜHİS ile Demiryol-İş Sendikası arasında imzalanan 25. Dönem
Toplu İş Sözleşmesi çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Toplu Sözleşme ile işçilere
birinci yıl birinci altı ay için, sözleşme kapsamındaki işyerlerindeki işe başlama tarihi,
sanat kolları ve derecelerin kök saat ücretlerinde iyileştirme yapıldıktan sonra % 4 zam
yapılmış, ikinci altı aylık dönem için yine % 4 seyyanen zam uygulamasına gidilmiştir.
3-Sosyal konular ve giderleri:
2013 yılında personel için yapılan sosyal nitelikli harcamaların ayrıntısı
aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
12
A- Cari yılla ilgili
1-Aile ve çocuk yardımı.
2-Evlenme, doğum ve ölüm yardımı.
3-Sosyal yardım
4-Barındırma giderleri
5-Yedirme yardımı
6-Giydirme yardımı
7-Taşıma giderleri
8-Sosyal Güv.ve GSS primi işv. payı ve ek karş.
9-Emekli ikramiyesi işten ayrıl. tazminatı
10-İşsizlik sigortası işveren payı
11-Sağlık giderleri
12-Eğitim giderleri
13-Spor giderleri
14-Dinlenme kamplarına yapılan harcamalar
15-Personel dernek ve vakıflarına yardımlar
16-Ayni ve nakdi başka sosyal giderler
Toplam (A)
B- Geçmiş yıllarla ilgili
1-Emekli ikramiyesi işten ayrılma tazminatı
2-Diğer ödemeler
Toplam (B)
Genel Toplam ( A+ B )
Sosyal Giderler
Tablo: 4- Sosyal giderler
25
44
17
802
66
6
993
1.247
528
1.775
2.768
7
702
3
2
26
835
291
360
651
1.485
1.619
1.619
3.970
79
2.229
24
2.351
104
1,849
58
36
274
6
79
23
2.150
88
1.701
1
265
1
102
Sözleşmeliler
2012
2013
Bin TL
Bin TL
92
Memurlar
2012
2013
Bin TL
Bin TL
13.431
30.200
13.431
16.769
1.468
920
14
10.910
380
1.046
19
32
393
12
1.575
2012
Bin TL
8.291
24.744
8.291
16.453
1,679
519
23
10,554
138
1,048
21
130
239
23
2,079
2013
Bin TL
İşçiler
13.802
360
14.162
33.914
49
19.754
1.500
964
14
11.614
384
1.046
19
122
750
13
1.575
2012
Bin TL
11.157
528
11.685
31.482
30
19.797
1.754
555
23
13.205
138
1.048
21
300
615
29
2.079
2013
Bin TL
Toplam
13
(2.645)
168
(2.477)
(2.434)
(19)
43
254
(409)
9
1,591
(246)
2
2
178
(135)
16
504
Fark
Bin TL
Sayıştay
13
14
Sayıştay
Şirket personeli için 2013 yılında yapılan sosyal nitelikli harcama tutarı 31,5
milyon TL olup bunun 19,8 milyon TL‟si cari yıla, 11,7 milyon TL‟si geçmiş yıla
ilişkindir.
Cari yıl sosyal harcama tutarı yaklaşık geçen yıl düzeyinde gerçekleşmiş,
toplamda ise önceki döneme göre % 7 oranında azalma meydana gelmiştir.
Sosyal harcamalar içinde en önemli kalemi 13,2 milyon TL sosyal güvenlik ve
genel sağlık sigortası primi işveren payı ve ek karşılıkları oluşturmuştur.
Geçmiş yıllarla ilgili sosyal harcamalar tutarının temel kalemi ise 11,2 milyon
TL ile emekli ikramiyesi ve işten ayrılma tazminatıdır.
2013 yılında Şirkette 32 adet planlı, 81 adet plan dışı eğitim gerçekleştirilmiş,
ayrıca 20 adet Şirket dışı eğitim yaptırılmıştır. Eğitimlere 1.494 memur ve sözleşmeli
personel ile 2.745 işçi ve 91 öğrenci katılmıştır.
14
Sayıştay
15
III. MALĠ BÜNYE
TÜLOMSAŞ‟ın 2013 yılı bilançosu sadeleştirilerek ekler arasına alınmış
(Ek:6,7) ve mali bünye incelemelerine esas olmak üzere aşağıdaki mali durum
çizelgesi düzenlenmiştir.
Tablo: 5 - Mali durum
Mali durum
Varlıklar (Aktif)
1-Dönen varlıklar:
a)Hazır değerler
b)Kısa sürede paraya
çevrilebilir değerler
Toplam (1)
2-Duran varlıklar:
a)Uzun sürede paraya
çevrilebilir değerler
b)Bağlı değerler
Toplam (2)
Varlıklar toplamı
Kaynaklar (Pasif)
1-Yabancı kaynaklar:
a)Kısa süreli
b)Uzun süreli
Toplam (1)
2-Öz kaynaklar
Kaynaklar toplamı
2012
Bin TL
%
2013
Bin TL
%
Fark
Bin TL
3.580
1,7
8.731
3,2
5.151
158.574
162.154
76,8
78,5
215.018
223.749
79,2
82,4
56.444
61.595
44.412
44.412
206.566
21,5
21,5
100,0
47.758 17,6
47.758 17,6
271.507 100,0
3.346
3.346
64.941
43.537
838
44.375
162.191
206.566
21,1
0,4
21,5
78,5
100,0
114.766 42,3
938
0,3
115.704 42,6
155.803 57,4
271.507 100,0
71.229
100
71.329
(6.388)
64.941
Bilançonun sadeleştirilmesinde, aktifte yer alan ve geri alınacak KDV alt
hesabında izlenen KDV iadesi tutarı 1,5 milyon TL, pasifte ödenecek vergi ve
yükümlükler hesabından düşülmüştür.
A- Mali durum :
2013 yılında varlıklar (ve kaynaklar) toplamı önceki döneme göre % 31,4
oranında artarak 271,5 milyon TL‟ye yükselmiştir.
Toplam varlıkların % 82,4'ünü dönen varlıklar, % 17,6‟sını duran varlıklar
oluşturmuştur. Dönen varlıkların toplam varlıklar içindeki payı geçen yıla göre 3,9
puan artarken, duran varlıkların payı aynı puanda azalmıştır.
Sanayi işletmelerinde varlıkların ağırlıklı kısmı duran varlıklardan oluşurken,
Şirkette dönen varlıkların ağırlıkta olması, esas itibariyle maddi duran varlıkların
önemli kısmının eski yıllarda edinilmiş ve % 51,8 oranında amorti edilmiş olmasından
ileri gelmektedir.
Şirketin mali durumuna ilişkin ayrıntılı incelemeler rasyolar aracılığıyla aşağıda
yapılmıştır.
15
Sayıştay
16
1- Mali yapı oranları:
a) Mali kaldıraç :
Yabancı kaynaklar X 100
=
Varlıklar toplamı
115.704 x 100
271.507
=
2013
%
2012
%
42,6
21,5
2013 yılında yabancı kaynak kullanımı geçen yıla göre % 160,7 oranında artış
göstermiş, aynı şekilde varlıklar toplamında da % 31,4 oranında artış meydana
gelmesine rağmen yabancı kaynak kullanım artış oranının varlıklar artış oranından çok
yüksek olmasından dolayı gösterge puanının geçen yıla göre 21,1 puan artmasına
neden olmuştur.
Yabancı kaynakların bileşimi irdelendiğinde; % 99,2 oranında kısa süreli
olduğu, bunun da ağırlıklı kısmını üretime dönük olarak satın alınan mal ve hizmetler
karşılığı gerçek ve tüzel kişilere borçlardan oluştuğu görülmektedir.
b) Mali yeterlilik (finansman):
Öz kaynaklar x 100
Yabancı kaynaklar
=
155.803 x 100
115.704
=
2013
%
2012
%
134,7
365,5
2013 yılında yabancı kaynaklar bir önceki döneme göre % 160,7 oranında
artmış, buna karşılık öz kaynaklar 2013 yılı dönem net zararının da artmasıyla % 3,9
oranında azalış göstermiştir. Bu durum Şirketin mali yeterlilik göstergesini 230,8 puan
azaltmıştır.
c) Oto finansman(iç kaynaklar):
Şirketin yedekleri henüz yeterli düzeyde olmadığından oto finansman
incelemesi yapılmamıştır.
d) Bağlı değerlerin finansmanında kullanılan kaynaklar ve bu değerlerin
kaynaklar içindeki yeri:
2013
2012
%
%
Bağlı değerler x 100
47.758 x 100
=
=
30,7
27,4
155.803
Öz kaynaklar
Bağlı değerler x 100
Varlıklar toplamı
=
47.758 x 100
271.507
=
17,6
21,5
Önceki döneme göre bağlı değerlerdeki artış % 7,5, öz kaynaklardaki azalışın
% 3,9 ve varlıklar toplamındaki artışın % 31,4 oranında artması nedeniyle; bağlı
değerlerin öz kaynaklarla karşılanma oranı 3,3 puan artmış, bağlı değerlerin toplam
varlıklar içindeki payı ise 3,9 puan gerilemiştir. Göstergeler, bağlı değerlerin
tamamının öz kaynaklarla finanse edildiğini ifade etmektedir.
16
Sayıştay
17
Genel olarak sanayi kuruluşlarında, bağlı değerlerin toplam varlıklar içindeki
payı daha ağırlıklı durumda iken, Şirkette düşük düzeyde bulunmaktadır. Bu durum,
esas itibariyle maddi duran varlıkların eski yıllarda edinilmiş olmasından ve önemli
düzeyde amorti edilmiş bulunmalarından ileri gelmektedir.
Şirketin yurtdışı pazarlara yönelik üretim faaliyetlerini genişletme çabaları ve
bu alandaki gelişmeler dikkate alınarak, imkanlar ölçüsünde ve bir plan dahilinde
teknolojik yatırımlara devam edilmesi; ana üretim unsurları dışında kalan işler ile
onarım işlerinin yan sanayiye yönlendirilmesi; Şirketin yüksek bilgi birikimi
gerektiren lokomotif ve yüksek hızlı tren gibi ileri teknoloji ve mühendislik çalışması
gerektiren üretimlerde yoğunlaşması önem arz etmektedir.
e) Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar içindeki yeri:
2013
%
Paraya çevrilebilir ve
Hazır değerler x 100
Varlıklar toplamı
Bağlı değerler x 100
Paraya çevrilebilir ve
hazır değerler
=
=
223.749 x 100
271.507
44.412 x 100
223.749
2012
%
=
82,4
78,5
=
19,8
34,4
Önceki yıla göre paraya çevrilebilir ve hazır değerlerde % 37,9, bağlı
değerlerde de % 7,5 oranında artış meydana gelmiş, dolayısıyla paraya çevrilebilir ve
hazır değerlerin toplam varlıklar içindeki payı 3,9 puan yükselmiştir.2013 yılı mali
tablolarında bağlı değerler, paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin % 19,8‟ine tekabül
etmektedir.
Toplam varlıklar içinde bağlı değerlerin payının düşük, paraya çevrilebilir ve
hazır değerlerin payının ise yüksek olması, yukarıda değinildiği gibi maddi duran
varlıkların önemli kısmının eski yıllarda edinilmiş olmasından kaynaklanmaktadır.
Piyasa payı yükselme eğilimi içinde olan Şirketin bir program dahilinde
modernize yatırımlarını sürdürmesi önem arz etmektedir. Bu çerçevede ihtiyaç
duyulan makine ve teçhizatın temini ile birlikte bağlı değerlerin payının artması
muhtemel bulunmaktadır.
2- Likidite oranları :
Cari oran =
Dönen varlıklar x 100
=
Kısa vadeli yabancı kaynaklar
223.749 x 100
114.766
=
2013
%
2012
%
194,9
372,5
17
Sayıştay
18
Likidite
oranı
Nakit
oranı
=
(Dönen varlıklar
– stoklar) x 100
Kısa vadeli
yabancı kaynaklar
=
(223.749
-186.933) x100
=
114.766
(Hazır değerler +Çok kısa sürede
paraya çevrilebilir değerler) x 100
8.731 x 100
=
=
=
Kısa süreli yabancı kaynaklar
114.766
32,1
186,0
7,6
8,2
Önceki döneme göre kısa süreli yabancı kaynaklar % 163,6 oranında, dönen
varlıkların da % 37,9 oranında artması nedeniyle cari oran geçen yıla göre 177,6 puan
düzeyinde düşüş göstermiştir. Cari oran, geçen yıla göre önemli oranda düşmesine
rağmen yüksek seviyede bulunmaktadır.
Kısa süreli yabancı kaynakların cari yılda artmasının sebebi, satıcılar hesabında
yer alan gerçek ve tüzel kişilere borçlar tutarındaki artış olup, bunun sebebi de GE
firması ile birlikte TCDD Genel Müdürlüğü‟ne yapılacak lokomotiflerle ilgili ilk
madde malzeme alımından kaynaklanmıştır.
Cari oran yüksek seviyede bulunmasına rağmen, dönen varlıklar içerisinde yer
alan stoklar tutarı elimine edildiğinde likidite oranının önceki yıla göre 153,9 puan
azalışla % 32,1 düzeyine gerilediği, bu yönüyle düşük seviyede bulunduğu
görülmektedir.
Cari ve likidite göstergelerinde olduğu gibi nakit oranında da önceki yıla göre
düşüş meydana gelmiştir.
3- Varlık kullanım oranları:
a) Alacak devir hızı :
Net satışlar
Ortalama ticari alacaklar
=
154.829
27.671
=
2013
2012
5,6
4,2
Ticari alacaklar 2013 yılında ortalama olarak 6 kez devretmiştir. Devir hızı
geçen yıla göre 1,4 puan artmıştır. Önceki yıl bilançosunda, ticari alacakların önemli
kısmı Ana Kuruluş TCDD ve TCDD‟nin bağlı ortaklığı olan TÜVASAŞ‟dan olan
alacak tutarından oluşmakta olup faaliyet döneminde anılan kuruluşlarla olan alacak
ve borçlarda mahsuplaşma yapılması nedeniyle Şirketin bu kurumlardan 2013 yılı
dönem sonunda bir alacağı kalmamıştır.
b) Stok devir hızı:
Mamul stoku oluşmadığından stok devir hızı hesaplanmamıştır.
c) Dönen varlık devir hızı:
Net satışlar
Dönen varlıklar
=
154.995
223.749
=
2013
2012
0,7
1,2
18
Sayıştay
19
Dönen varlık devir hızı önceki döneme göre 0,5 puan düşmüştür.
Dönen varlıkların % 82,9‟unu stoklar, % 3,9‟unu hazır değerler, kalan %
13,2‟lik kısmını da dönen varlıkların diğer kalemleri oluşturmaktadır.
Lokomotif ve vagon imalatı ve tamir işlerinin uzun süre alması ve önemli
ölçüde stok malzeme tedarikini gerektirmesi nedeniyle dönen varlıkların net satışlar
içinde dönüşü yavaş bulunmaktadır. Stok kontrolündeki iyileştirici çalışmalar ve
satışları artırıcı çabaların etkinlikle sürdürülmesi durumunda, dönen varlık devir
hızının artması mümkün bulunmaktadır.
d) Maddi duran varlıklar devir hızı:
Net satışlar
Maddi duran varlıklar (net)
=
154.829
45.662
=
2013
2012
3,4
4,5
Maddi duran varlıklar devir hızı önceki yıla göre 1,1 puan düşerek % 3,4
düzeyinde gerçekleşmiştir. Dönen varlık devir hızının düşük, maddi duran varlık devir
hızının yüksek çıkması, maddi duran varlıkların ağırlıklı kısmının eski yıllarda
edinilmiş ve büyük ölçüde amorti edilmiş olmasından kaynaklanmaktadır.
e) Aktif devir hızı:
Net satışlar
Varlıklar toplamı
=
154.829
271.507
=
2013
2012
0,6
0,9
Net satışlarla toplam varlıklar birbirine oranı önceki yıla göre 0,3 puan düşerek
devir hızı 0,6 oranında oluşmuştur. Devir hızının artırılması için, piyasa payının
yükseltilmesi ile iş ve faaliyet hacminin daha da genişletilmesi gerekmektedir.
g) Net iĢletme sermayesi devir hızı :
Net satışlar
Net işletme sermayesi
=
154.829
108.983
=
2013
2012
1,4
1,6
Net işletme sermayesi (Dönen varlıklar-kısa süreli borçlar) önceki yıla göre %
8,8 oranında artmış, buna karşılık net satışlarda % 19,9 düzeyinde azalış gerçekleşmiş
olup net işletme sermayesi devir hızı 0,2 puan gerilemiştir.
İşletme sermayesi devir hızının artırılabilmesi için Şirketin piyasa gücünün ve
satışlarının artırılması yönündeki çabalara etkinlik kazandırılmalıdır.
h) Öz kaynak devir hızı:
Net satışlar
Öz kaynaklar
=
154.829
155.803
=
2013
2012
1,0
1,2
Önceki döneme göre öz kaynaklarda % 3,9, net satışlarda % 19,9 oranında
azalış meydana geldiğinden dolayı öz kaynak devir hızı 0,2 puan azalmıştır.
19
Sayıştay
20
Şirketin piyasa gücünün ve payının artırılması
yoğunlaştırılarak öz kaynak verimliliği yükseltilmelidir.
yönündeki
gayretler
B- Mali sonuçlar:
-Kârlılık ve zararlılık:
a) Faaliyet kârlılığı:
Faaliyet kârı x100
Öz kaynaklar (Dönem başı)
=
8.335 x 100
162.191
=
b) Zararlılık (Öz kaynak yitirilişi):
Dönem zararı x100
Öz kaynaklar (Dönem başı)
=
(8.031) x 100
162.191
=
2013
%
2012
%
5,1
8,0
2013
%
2012
%
(5,0)
(3,6)
TÜLOMSAŞ 2013 yılı faaliyet döneminde, geçen yıldan % 11,4 oranında
noksan olmak üzere 8.335 bin TL faaliyet kârı sağlamıştır.
İşletme faaliyetleri sonucu önceki yıla göre düşükde olsa kârlılık oluşmuş,
ancak yıl sonunda bu kâr, karşılık giderleri, kambiyo zararları, emekli ikramiyesi ve
kıdem tazminatı ödemeleri gibi diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararların önemli
etkisiyle dönem zararına dönüşmüştür. Özkaynaklar yönünden % 5 düzeyinde
zararlılık meydana gelmiştir.
Şirketin mali yapısının güçlendirilmesi ve daha kârlı ve verimli bir çalışma
düzeninin kurulması için;
- TÜLOMSAŞ‟ın ileri teknoloji ve kendi lisansı ile lokomotif ve yüksek hızlı
tren üretebilecek bir faaliyet yapısına kavuşturulması konusunda yürütülen ve belirli
mesafeler alındığı gözlenen çalışmaların sürdürülmesi,
-Yurtiçi ve yurt dışı pazarlara açılma ve alternatif piyasalara yönelme
konusundaki çabalara ve tanıtım faaliyetlerine etkinlik ve süreklilik kazandırılması,
-Demiryolu sektörünün serbestleştirilmesine yönelik hukuki düzenlemeler de
dikkate alınarak; üretim maliyetlerinin aşağı çekilmesi ve Şirketin rekabet gücünün
yükseltilmesi yönündeki çabaların geliştirilmesi,
gerekli görülmektedir.
20
Sayıştay
21
IV. ĠġLETME ÇALIġMALARI
A-ĠĢletme bütçesinin genel durumu :
TÜLOMSAŞ‟ın 2013 yılına ilişkin olarak hazırlanan İş Programı ve İşletme
Bütçesi, Şirket Yönetim Kurulunun 26.12.2012 tarih ve 27/309 sayılı kararı ile kabul
edilmiş olup, TCDD Yönetim Kurulunun 26.12.2012 tarih ve 13/116 sayılı kararı ile
de onaylanarak uygulamaya konulmuştur.
2013 yılı İş Programı ile 5 adet lokomotif imalatı, 250 adet çeşitli özelliklerde
vagon, 80 adet lokomotif için yardımcı güç ünitesi imalatı, 50 adet yarı otomatik
koşum takımı, cer motoru yedek parça imalat işleri ve muhtelif işlerin onarımı
öngörülmüştür. Söz konusu üretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için gereken
işgücü kapasitesi 2.629.604 adam-saat olarak belirlenmiş; bunun 1.822.468 adamsaatinin 1.033 daimi işçi statüsü ile, 807.136 adam-saatlik kısmının fazla mesai ile bir
kısım işlerin dışarıya yaptırılması suretiyle karşılanması planlanmıştır.
İşletme Bütçesi ile TCDD‟ye yapılacak satışlarda satış maliyetleri üzerine %
7,5 dönem faaliyet gider payı ve faaliyet gideri dahil satış maliyetine % 4 kâr payı
ilave edilmek suretiyle satış fiyatları belirlenmiştir.
Söz konusu bütçe ile toplam gelirlerin 254,1 milyon TL, satışların maliyetinin
222,6 milyon TL olacağı, brüt satış kârının 31,5 milyon TL oluşacağı, 35,7 milyon TL
tutarındaki faaliyet giderleri, diğer olağan ve olağandışı gider ve zararlar ile
finansman giderlerinin düşülmesine karşılık, 4,4 milyon diğer olağan ve olağandışı
gelir ve kârların eklenmesi sonucu dönem net kârının 208 bin TL olarak
gerçekleşeceği tahmin edilmiş, 2013 yılı yatırımları ise 8,7 milyon TL olarak
belirlenmiştir.
Yıl içinde iş programı ve işletme bütçesi revize edilmiş; hazırlanan 2013 yılı
Revize İş Programı ve İşletme Bütçesi, Şirket Yönetim Kurulunun 02.09.2013 tarih ve
11/79 sayılı kararı ile kabul edilmiş ve TCDD Yönetim Kurulunun 10.10.2013 tarih ve
22/241 sayılı kararı ile onaylanarak uygulamaya konulmuştur.
2013 yılı Revize iş Programı ile 5 adet lokomotif imalatı, 144 adet çeşitli
özelliklerde vagon, 90 adet lokomotif için yardımcı güç ünitesi imalatı, yarı otomatik
koşum takımı, cer motoru yedek parça imalat işleri ve muhtelif işlerin onarımı
öngörülmüştür. Söz konusu üretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için gereken
revize işgücü kapasitesi 2.314.532 adam-saat olarak belirlenmiş; bunun 1.847.822
adam-saatinin daimi işçi ile, 466.710 adam-saatlik kısmının fazla mesai ile bir kısım
işlerin dışarıya yaptırılması suretiyle karşılanması planlanmıştır.
Söz konusu revize bütçe ile toplam gelirlerin 256,7 milyon TL, satışların
maliyetinin 224,9 milyon TL olacağı, brüt satış kârının 31,8 milyon TL oluşacağı,
34,9 milyon TL tutarındaki faaliyet giderleri, diğer olağan ve olağandışı gider ve
zararlar ile finansman giderlerinin düşülmesine karşılık, 3,4 milyon diğer olağan ve
olağandışı gelir ve kârların eklenmesi sonucu dönem net kârının 240 bin TL olarak
gerçekleşeceği tahmin edilmiştir.
21
Sayıştay
22
Şirketin 2013 yılı bütçesine ilişkin toplu bilgileri, geçen yıl değerleri ile birlikte
aşağıda gösterilmiştir.
Tablo: 6 - Bütçeye ilişkin toplu bilgiler
2012
Bütçeye ilişkin toplu bilgiler
2013
Bütçeye göre
sapma
(ilk) %
Ölçü
Kişi
1.403
(10,4)
1.390
1.462
1.425
(2,6)
Bin TL
86.530
(3,5)
86.324
91.608
99.687
8,8
"
107.658
41,4
147.957
152.149
127.587
(16,1)
"
94.982
42,5
115.903
116.583
110.718
(4,5)
12.676
33,3
32.054
35.566
13.186
(58,9)
"
179.386
5,1
230.306
234.772
133.144
(43,8)
-Lokomotif üretimi
"
6.622
5,4
34.963
40.658
-
(100,0)
-Vagon üretimi
"
31.046
(9,7)
46.564
34.766
14.209
(69,5)
-Muhtelif onarım
"
81.495
(17,4)
121.699
132.006
92.823
(23,7)
-Diğer yapımlar
"
60.223
92,4
27.080
27.342
22.703
(16,2)
7-Net satış tutarı
"
193.328
4,3
254.139
256.783
154.829
(39,1)
-Lokomotif satışı
"
7.751
(1,7)
37.147
42.618
-
(100,0)
-Vagon satışı
"
63.693
65,6
52.059
38.868
19.490
(62,6)
-Muhtelif onarım
"
91.027
(24,6)
127.534
136.942
103.806
(18,6)
-Diğer yapımlar
"
30.857
69,0
37.400
38.355
31.533
(15,7)
9-Yatırımlar (nakti harcama)
"
7.577
(12,9)
8.700
8.700
7.447
(14,4)
10-Finansman ihtiyacı ya da faz.
"
-
-
-
-
-
-
11-Dönem kârı veya zararı
"
(4.326)
(583,1)
378
418
(8.031)
(2.227,2)
1-Personel sayısı
2-Personel giderleri
3-Tüm alım tutarı
İlk
durum
Son
durum
Bütçeye göre
Sapma
(ilk) %
Gerçekleş
en
Gerçekleşen
4-Başlıca alımlar
a-İlk madde ve malzeme alımları
b-Hizmet alımları
5-Tüm üretim maliyeti
6-Başlıca üretim
8-Başlıca satışlar
2013 yılı sonu İş Programı ve Bütçesinde yer alan temel öngörü ve gelir-gider
kalemlerinin gerçekleşen verilerle karşılaştırılması sonucu, önceki dönemlerde olduğu
gibi bu dönemde de çeşitli sapmalar meydana geldiği görülmektedir. İlk bütçeye
nazaran görülen sapmalar, revize bütçede de meydana gelmiştir.
Şirketin ana müşterisi TCDD olduğundan, tedarik, üretim ve satış
programlarının şekillenmesinde TCDD‟nin siparişleri başlıca etken olmaktadır.
Dolayısıyla gerek iş programı ve bütçelerin hazırlanmasında, gerekse uygulanmasında
TCDD ile Şirket arasında daha etkin bir koordinasyon ve mutabakat sağlanmalıdır.
22
Sayıştay
23
Diğer yandan, yıl sonunda İşletme Bütçesinin bazı gider kalemlerinde ödenek
aşımı, bazı gider kalemlerinde ise ödenek fazlası ortaya çıkması nedeniyle 31.12.2013
tarihi itibariyle Genel Müdür onayıyla, ödenek fazlası olan kalemlerden, ödenek aşımı
olan kalemlere toplam 5,3 milyon TL tutarında ödenek aktarması yapılmıştır. Ancak
bu işlem harcamadan sonra ve yılın sonu itibariyle yapılmıştır.
İş programı ve işletme bütçesinin daha sağlıklı bir şekilde hazırlanması
konusunda gerekli tedbirlerin alınması; harcamaların ödenekleri paralelinde titizlikle
takibi sağlanarak, bütçe revize ve ödenek aktarma işlemlerinin harcamadan önce
gerçekleştirilmesi önerilir.
B-Finansman:
Şirketin 2013 yılına ilişkin finansman programı büyüklükleri önceki dönem
verileriyle birlikte aşağıda gösterilmiştir.
23
24
Sayıştay
Tablo: 7 - Finansman programı büyüklükleri
Finansman programı büyüklükleri
I-Yaratılan fonlar (1+2):
1-Ayıklanmış dönem kâr veya zararı (-) (A+B+C+D+E):
A-Dönem kâr veya zararı (-):
-Brüt satışlar (+)
-Satış indirimleri (-)
-Satışların maliyeti (-)
-Faaliyet giderleri (-)
-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar (+)
-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar(-)
-Finansman giderleri (-)
-Olağandışı gelir ve kârlar (+)
-Olağandışı gider ve zararlar (-)
B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-)
C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+)
D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan) (+)
E-Kur farkları (+)
2-Kanuni yükümlükler:
-Kurumlar vergisi (önceki dönem) (-)
-Dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yüküml.
(cari dönem) (-)
-Mahsup edilen peşin vergi (önceki dönem) (+)
-Temettü ödemesi (önceki dönem kâr. Hazineye) (-)
-Temettü stopajı (önceki dönem kârından) (-)
II-Toplam finansman ihtiyacı:
-Yatırım
-Stok artışı
-Sabit kıymet artışı
III-Borçlanma gereği (I-II)
IV-Net faiz ödemesi:
-Faiz gelirleri (-)
-Faiz giderleri (+)
V-Faiz dışı fazla (bütçe transferleri hariç) (III-IV)
VI-Toplam bütçe ve fon transferleri (tahsil veya
mahsup olunan):
-Sermaye
-Görev zararı
-Yardım
-Özel fonlar
VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (VI-V)
2012
yılı
kesin
Bin TL
(420)
316
(4.326)
193.328
168.216
15.704
3.479
3.172
1.089
1.193
14.146
4.630
12
(736)
736
2013 yılı
Program Revize
Bin TL Bin TL
5.320
7.879
5.763
7.879
2.163
1.544
216.339 220.032
200.039 200.628
10.790 12.298
2.654
3.078
2.394
2.678
1.500
1.337
1.293
433
3.400
5.058
3.600
6.295
40
(434)
434
-
Kesin
Bin TL
(8.031)
(8.031)
(8.031)
154.829
129.736
16.758
4.437
9.322
418
783
11.846
5.062
4.069
1.040
-
-
-
26.802
7.577
17.987
1.239
27.222
1.089
1.089
(26.133)
4.073
8.700
73
4.700
(1.256)
1.495
5
1.500
2.751
49.169
-
48.749
420
23.036
2.751
6.985 114.159
8.700
7.439
(3.002) 105.751
1.287
969
(894) (122.190)
1.337
377
41
1.337
418
2.231 (122.567)
1.578
1.641
1.578
1.641
3.809 (120.926)
24
Sayıştay
25
2013 yılı Finansman Programıyla, Şirket faaliyetleri sonucu 5,3 milyon TL fon
oluşacağı, buna karşılık 4,1 milyon TL finansman ihtiyacı doğacağı, ancak
borçlanmaya gerek kalmayacağı, dönem sonunda yaklaşık 2,8 milyon TL faiz dışı
fazlanın meydana geleceği tahmin edilmiştir.
Revize finansman programıyla ise, bu kez 7,9 milyon TL fon oluşumu ön
görülmüş, toplam finansman ihtiyacı 7 milyon TL olarak hesaplanmış, borçlanma
öngörülmemiş, faiz dışı fazla 2,2 milyon TL olarak tahmin edilmiştir.
Uygulamada, 2013 yılı faaliyet dönemi zararla kapanmış, finansman ihtiyacı
114,2 milyon TL olarak ortaya çıkmış ve borçlanma gereği 122,2 milyon TL olarak
gerçekleşmiştir. Özel fonlardan 1,6 milyon kaynak elde edilmiş ve transfer sonrası faiz
dışı fazla 121 milyon TL negatif olarak meydana gelmiştir.
C-Giderler:
Şirketin 2013 yılı giderlerinin ayrıntısı, ödenekleri ve geçen yıl değerleri ile
birlikte aşağıda gösterilmiştir.
25
17.159
3 -Dışardan sağlanan fayda ve hizmetler
4.630
1.089
6 -Amortisman ve tükenme payları
7 -Finansman giderleri
198.756
1.062
5 -Vergi resim ve harçlar
Toplam
18.366
2 -Memur ve sözleşmeli personel ücret ve gider.
818
68.164
1 -İşçi ücret ve giderleri
4 -Çeşitli giderler
87.468
2012 yılı
gerçekleşen
Bin TL
0 -İlk madde ve malzeme giderleri
Giderler
Tablo: 8 - Gider grupları
248.684
2.025
4.800
930
1.067
40.446
19.552
66.772
113.093
253.472
2.025
5.841
1.070
1.484
43.727
20.831
71.920
106.574
İlk durum Son durum
Bin TL
Bin TL
Ödenek
179.738
418
5.062
988
1.222
21.834
20.518
67.525
62.171
Gerçekleşen
Bin TL
2013
(73.717)
(1.607)
(778)
(82)
(263)
(21.892)
(313)
(4.395)
(44.402)
Ödeneğin
son
duruma
göre fark
Bin TL
(27,7)
(79,3)
5,5
6,2
14,6
(46,0)
4,9
1,1
(45,0)
İlk
duruma
göre %
(29,1)
(79,3)
(13,3)
(8,1)
(17,7)
(50,1)
(1,5)
(6,1)
(41,7)
Son
duruma
göre %
Ödeneğe göre
sapmalar
26
Sayıştay
26
Sayıştay
27
2013 yılı Gider Bütçesiyle tüm giderler için toplam 248,6 milyon TL harcama
yapılması öngörülmüş, revize bütçeyle bu tutar 253,5 milyon TL‟ye yükseltilmiştir.
Bütçenin uygulaması sonucu giderler toplamı 179,8 milyon TL olarak
gerçekleşmiş; harcama tutarı bütçenin ilk durumuna göre % 27,7 ve son durumuna
göre de % 29,1 oranında eksik gerçekleşmiştir.
Giderler toplamında
gelmiştir.
önceki yıla göre % 9,6 oranında azalma meydana
Faaliyet döneminde toplam giderlerin % 34,6'sını ilk madde ve malzeme
giderleri, % 48,9'unu işçi, memur ve sözleşmeli personelin ücret ve giderleri toplamı,
kalan % 16,5'ini de diğer gider grupları teşkil etmiştir.
TÜLOMSAŞ‟ın giderlerine genel olarak bakıldığında, personel giderleri
toplam giderler içinde önemli bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle,
teknoloji yoğun üretime geçiş konusunda yürütülen ve önemli gelişmeler sağlandığı
gözlenen çalışmaların sürdürülmesi; iş gücü maliyetlerinin aşağı çekilmesi ve mevcut
işgücünün en verimli şekilde kullanımı konusundaki çabaların daha da geliştirilmesi
önem arz etmektedir.
Finansman giderleri, finansman sıkıntısı nedeniyle vadesinde ödenemeyen vergi
ve diğer kanuni yükümlülüklerin tecil ve gecikme faizleri ile yargı kararları sonucunda
ödenen faiz tutarlarından oluşmaktadır.
Gider kalemleri ile ilgili ayrıntılı bilgilere Raporun ilgili bölümlerinde, çeşitli
giderler ise aşağıda yer verilmiştir.
Tablo: 9 - Çeşitli giderler
Çeşitli giderler
-Sigorta giderleri
-Yurtiçi çeşitli kuruluşlara ödenen aidat gid.
-Mahkeme, icra, noter ve harç giderleri
-Reklam ve tanıtma giderleri
-Misafir kabul, temsil giderleri
-Gazete, kitap ve dergi giderleri
-Seminer, kurs ve mesleki eğitim giderleri
-İlan giderleri
-İdari nakliyat giderleri
-Diğer
Toplam
2012
2013 yılı
yılında
Gerçekleşen İki yıl
gerçekleşen Ödenek
farkı
Bin TL
192
60
32
29
6
242
109
148
818
Bin TL
333
80
135
7
75
7
454
160
230
3
1.484
Bin TL
320
55
135
7
26
1
454
139
84
1.222
Bin TL
128
(5)
103
7
(3)
(5)
212
30
(64)
404
Cari yılda çeşitli giderler önceki dönemden % 49,4 oranında artarak 1.222 bin
TL olarak gerçekleşmiştir.
27
Sayıştay
28
55 bin TL tutarındaki yurtiçi çeşitli kuruluşlara ödenen aidat giderlerinin 50 bin
TL‟si Türk ağır sanayi ve hizmet sektörü kamu işverenleri sendikasına ödenen 2013 yılı aidat
tutarına, 5 bin TL‟si de ödenen diğer çeşitli aidat tutarlarına aittir.
2013 yılında Şirkette 32 adet planlı, 81 adet plan dışı eğitim gerçekleştirilmiş,
ayrıca 20 adet Şirket dışı eğitim yaptırılmıştır. Eğitimlere 1.494 memur ve sözleşmeli
personel ile 2.745 işçi ve 91 öğrenci katılmış olup bu seminer, kurs ve mesleki eğitim
giderleri için 454 bin TL ödenmiştir.
D-Tedarik iĢleri:
Şirketin üretim, yatırım ve işletme faaliyetlerinde ihtiyaç duyduğu mal ve
hizmetlerin yurt içi piyasadan yıllık iş programında öngörülen üretim hedeflerine
paralel olarak mevzuat hükümleri dahilinde satın alınması işlemleri Satınalma ve
İkmal Dairesi Başkanlığınca yapılmakta, yurtdışından alımı yapılacak malzeme ve
hizmetlere ilişkin işlemler ile ürünlerin yurtiçi ve yurtdışına pazarlanması işlemleri ise
Pazarlama Dairesi Başkanlığı‟nca yürütülmektedir.
Şirket iş programına göre üretim/onarım ve diğer faaliyetlerin yürütülmesine
yönelik olarak temin edilecek her türlü ham madde ve malzemenin teminine ilişkin
planlamalar, malzemenin tesellümü, stoklanması ve stokların kontrolü ile ihtiyaç
birimlerine sevk edilmesi, hurda malzemenin toplanıp değerlendirilmesi Malzeme
Dairesi Başkanlığı‟nca yürütülmektedir.
Şirketin her türlü mal ve hizmet alımları, 4734 sayılı Kanun çerçevesinde
yürütülürken, 4964 sayılı Kanun‟la yapılan değişikliğe uygun olarak 31.08.2003 tarih
ve 25215 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan 2003/9 sayılı Kamu İhale Kurulu tebliği
çerçevesinde Kamu İhale Kurumu‟nca kuruluşun istisna talebi kabul edilmiş;
02.06.2004 tarih ve 2004/DK.D-181 sayılı Kamu İhale Kurulu kararı ile de istisna
kapsamında kabul edilen mal ve hizmet alımları, söz konusu kararın birinci ekinde
istisna kapsamında kabul edilmeyen mal ve hizmetler ise ikinci ekinde belirtilmiştir.
Söz konusu kararın ardından, 25.08.2004 tarih ve 11/87 sayılı Yönetim Kurulu
kararıyla istisna kapsamında olan mal ve hizmet alımlarının temininde kullanılacak
olan yönetmelik kabul edilmiş, 16.12.2004 tarih ve 25672 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup, Şirket, 4734 sayılı Kanunun 3/g maddesi
kapsamındaki alımlarını bu yönetmeliğe göre gerçekleştirmektedir.
2012/1 sayılı Kamu İhale Tebliği uyarınca yaklaşık maliyeti 01.02.2012 ile
31.01.2013 tarihleri arasında 6,6 milyon TL ve 2013/1 sayılı Kamu İhale Tebliği
uyarınca da yaklaşık maliyeti 01.02.2013 ile 31.01.2014 tarihleri arasında 6,8 milyon
TL olan mal ve hizmet alımları TÜLOMSAŞ‟ın Mal ve Hizmet Alımları Hakkında
Yönetmelik hükümlerine göre ihale edilmiştir.
2013 yılında işletme bütçesi ödeneklerinden karşılanmak suretiyle yurt içine
ihale edilen işlerin, ihale adedi ve toplam tutarları aşağıda gösterilmiştir.
28
Sayıştay
29
Tablo: 10 - Yurt içi alımlar
Tülomsaş Yönetmeliğine göre (3/g)
Satın alma usulü
(Yurt içi alımlar)
Mal
Hizmet
Yapım
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
Kamu İhale Kanununa göre
Toplam
Toplam
Genel Toplam
Mal
Hizmet
Yapım
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
Açık İhale
Belli İstekliler
Pazarlık
Doğrudan Temin
İhale ve
doğrudan
temin sayısı
Yurtiçi alımlar
İptal
İhale tutarı
edilen
(Bin TL)
ihale
83
19
3
1.340
43
11
3
77
10
5
1.579
25
10
10
25.739
4.850
1.367
23.920
14.532
10.777
930
1.606
83.722
1.117
1
294
17
1
3
54
9
1
3
9
2
7
5
2.243
5.614
200
882
1.471
104
166
400
11.797
1.746
95.519
2013 yılında 4734 sayılı Kanunun 3/g maddesi kapsamında Şirketin kendi satın
alma yönetmeliğine göre 239 mal ve hizmet alım ihalesi yapılmıştır. Bunların 126‟sı
açık, 62‟si belli istekliler arası, 6‟sı da pazarlık yöntemiyle yapılmış; ancak bunlardan
25‟i iptal edilmiştir. Söz konusu ihaleler sonucu 59,8 milyon TL tutarında alım
yapılmıştır.
4734 sayılı kamu İhale Kanununa göre ise mal, hizmet ve yapım işlerine ilişkin
olarak; 36 açık ve 7 pazarlık yöntemiyle olmak üzere 43 ihale açılmış, bunlardan 16‟sı
iptal edilmiş, söz konusu ihaleler sonucu toplam 9,4 milyon TL‟lik alım yapılmıştır.
Ayrıca gerek Şirketin kendi satın alma yönetmeliği, gerekse 4734 sayılı Kanun
kapsamında doğrudan temin yoluyla toplam 28,8 milyon TL tutarında alım yapılmıştır
29
Sayıştay
30
Yukarıdaki verilere göre toplam yurt içi alımların % 50,7‟sinin açık ihale, %
16,4‟ünün belli istekliler arasında ihale, % 2,7‟sinin pazarlık yöntemiyle ihale edildiği,
% 30,2‟sinin ise doğrudan temin yoluyla yapıldığı ortaya çıkmaktadır.
2013 yılında yapılan yurt dışı alımlara ilişkin bilgiler ise aşağıdadır.
Tablo: 11 - Yurt dışı alımlar
Tülomsaş yönetmeliğine (3/g) göre
Satın alma usulü
(Yurt dışı alımlar)
Mal
Hizmet
Yapım işler
Toplam
Kamu ihale Kanununa göre
Mal
Hizmet
Yapım işler
Toplam
Genel toplam
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Açık ihale
Belli istekliler
Pazarlık
Doğrudan temin
Yurtdışı Alımlar
İhale ve
İhale
İptal edilen
doğrudan
tutarı
ihale sayısı
temin sayısı
(Bin TL)
26
3
15.478
4
1.920
42
1
1
1
1
1
75
1
1
76
67.023
135
486
536
5
5
85.578
7.617
7.617
93.195
2013 yılı yurt dışı alımları toplamı 93,2 milyon TL olarak gerçekleşmiş olup
bunun 85,5 milyon TL‟si TÜLOMSAŞ‟ın kendi satın alma yönetmeliğine göre, 7,6
milyon TL‟si ise 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılmıştır.
Toplam yurt dışı alımların % 24,8‟i açık ihale, % 2‟si belli istekliler arası ihale
yöntemiyle, % 71,9‟u da doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilmiştir.
Yurt içi alımlarda açık ihalenin ağırlıkta olduğu görülürken, yurt dışı alımların
ağırlıklı kısmının doğrudan temin yoluyla yapıldığı görülmektedir.
1 - Alımlar:
a) Ġlk madde ve malzeme alımları:
Şirketin 2013 yılı ilk madde ve malzeme alımları program ve geçen yıl verileri
ile birlikte aşağıda gösterilmiştir.
30
Sayıştay
31
Tablo: 12 - İlk madde ve malzeme alımları
Alımlar
1- İlk maddeler:
-İç
-Dış
Toplam
2- Yardımcı maddeler:
-İç
-Dış
Toplam
3- Yakıtlar:
-İç
-Dış
Toplam
4-Yedekler:
-İç
-Dış
Toplam
5-Diğerleri:
-İç
-Dış
Toplam
İç alımlar toplamı
Dış alımlar toplamı
Genel Toplam
Verilen sipariş avansları
2013 yılı
İlk
2012
Program
duruma
gerçekleşen İlk durum Son durum Gerçekleşen
göre
Sapma
Bin TL
Bin TL
Bin TL
Bin TL
%
35.336
20.601
55.936
20.731
15.263
35.994
20.791
15.263
36.054
33.276
19.601
52.877
61
28
47
350
60
409
1.437
50
1.487
1.437
50
1.487
499
260
759
(65)
421
(49)
195
195
250
250
300
300
306
306
23
23
22.078
16.265
38.343
9.951
68.402
78.353
9.971
69.002
78.973
17.819
38.848
56.668
79
(43)
(28)
98
98
58.057
36.925
94.982
4.664
70
70
32.189
83.714
115.903
70
70
32.269
84.314
116.583
109
109
52.009
58.709
110.718
5.865
55
55
60
(30)
(4)
2013 yılında 52 milyon TL‟si iç, 58,7 milyon TL‟si dış olmak üzere toplam
110,7 milyon TL tutarında alım yapılmıştır. Alımlar toplamı önceki döneme göre %
16,5 oranında artmıştır.
Cari dönem için hazırlanan ilk bütçede alımlar 115,9 milyon TL olarak
öngörülmüş iken, revize bütçeyle bu tutar 116,6 milyon TL‟ye yükseltilmiş; ilk
duruma göre % 4, son duruma göre % 5 daha düşük gerçekleşme sağlanmıştır.
Alımların tamamına yakın kısmını ilk maddeler ve yedekler teşkil etmektedir.
Bu dönem dış alımlar geçen yıla göre % 59 oranında artarken, iç alımlar % 10,4
oranında azalmıştır. Bu durum yeni üretim lokomotif ve vagon tiplerinde kullanılan
malzemelerin niteliğinden ileri gelmiştir.
2013 yılında General Electric (GE) Firması ile yapılan anlaşma kapsamında
GE Firması için 8 adet, TCDD için 5 Adet dizel elektrikli lokomotif ve Hyundai
ROTEM Firması için 80 adet elektrikli lokomotif imalatı kapsamında lokomotif ve
154 adet motor imalatlarına başlanmıştır.
31
Sayıştay
32
Ancak, 2013 yılı revize bütçesinde 5 adet TCDD ve 4 adet GE Firmasına olmak
üzere toplam 9 adet DE 36000 lokomotifi programlanmışken, 3 adet GE Firmasına
teslimat yapılmış, 5 adet lokomotifin TCDD‟ye teslimi yıl sonuna yetişememiştir. Bu
durum ithal malzeme temininde yaşanan gecikmelerle, lokomotif projelerinde yapılan
bazı proje değişikliklerinden kaynaklanmıştır.
Şirketin yut içi alımları ile ilgili olarak yapılan incelemelerde; dışarıya
yaptırılan imalat, bakım, onarım v.b. işleri ile ilgili olarak Şirket tarafından temin
edilip yüklenicilere verileceği belirtilen bir kısım malzemelerin zamanında
verilemediği, bu durumunda bir kısım işlerin sözleşmesinde belirlenen tarihlerde
bitirilememesine yol açtığı görülmektedir. Uygulamada bir çok örnekte mal ve
malzemeler yükleniciye geç teslim edildiğinden tüm teslimat programında
değişiklikler ve dolayısıyla gecikmeler yaşandığı belirlenmiştir. Dolayısıyla malzeme
temin ve teslim alma terminlerinin, üretim terminleriyle uyumlu olacak şekilde
gerçekleştirilmesi ve üniteler arasında daha etkin bir koordinasyon sağlanması
gerekmektedir.
Dışarıya yaptırılan işlerde yaşanan gecikmelerde bazı imalat, bakım, onarım
v.b. işlerin yeni tip projelere ilişkin olması ve bunların özel sektör tarafından ilk defa
yapılan işler niteliğinde bulunması, bir başka deyişle özel sektörün bazı imalatlarla
ilgili yeterli iş deneyiminin bulunmamasının da etkili olduğu anlaşılmaktadır.
Yurt içi alımlarda ortaya çıkan bu durumun, ithal malzemelerde de söz konusu
olduğu, tedarikte yaşanan gecikmelerin, Şirketin diğer üretim faaliyetlerini de olumsuz
etkilediği, bazı vagonların (örneğin; balast tipi vagon) 2013 yılı sonuna kadar
tamamlanamadığı belirlenmiştir.
Dışarıya yaptırılan imalat, bakım, onarım v.b. işler ile ilgili olarak Şirket
tarafından temin edilip yüklenicilere teslimi öngörülen bir kısım malzemelerin,
zamanında ilgili firmalara verilemediği, bu durumun dışarıya yaptırılan imalat ve
onarım işlerinin süresinde tamamlanamamasına, dolayısıyla Şirketin üstlendiği bazı
siparişlerin gecikmesine yol açtığı belirlendiğinden; malzeme temin ve teslim alma
terminlerinin, üretim terminleriyle uyumlu olacak şekilde gerçekleştirilmesi, üretim
planlama, üretim, yurt içi ve yurt dışı satın alma ve malzeme üniteleri arasında daha
etkin bir koordinasyon sağlanması önerilir.
b) Hizmet alımları:
Şirketin 2013 yılı hizmet alımları programla karşılaştırmalı olarak geçen yıl
gerçekleşmesi ile birlikte aşağıda gösterilmiştir.
32
1-Üretim‟e yönelik hizmet alımları
2-Temizlik, park bahçe düzenleme
3-Taşıma (Araç kiralama, şoför temini)
4-İaşe
5-Koruma ve güvenlik
6-Sağlık hizmet alımı (2 adet Doktor)
Toplam
Alımlar
Tablo: 13- Hizmet alımları
Miktar
8.930
1.072
131
1.686
690
166
12.676
Tutar
Bin TL
2012
Gerçekleşen
Miktar
31.775
1.150
232
1.617
730
279
35.783
Ödenek
Bin TL
Miktar
35.287
1.150
246
1.617
767
279
39.346
Ödenek
Bin TL
Program Ödeneği
İlk durum
Son durum
2013
Miktar
12.908
1.156
239
1.494
794
278
16.869
Tutar
Bin TL
Gerçekleşen
Ödeneğin
İlk
Durumuna
Göre
Sapma %
40.6
100.5
103.1
92.4
108.7
99.7
47.1
Sayıştay
33
Sayıştay
34
Şirketin 2013 yılı hizmet alımları tutarı, geçen yıldan % 33 fazlasıyla 16,9
milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Hizmet alımlarında, üretime yönelik olarak yapılan ve iç piyasadan temin edilen
hizmetler önemli bir yer tutmaktadır. Şirket tarafından üretime yönelik olarak yapılan
hizmet alımları TCDD siparişi onarım işlerine ilişkin olup bu hizmetler esas itibariyle
yan sanayiden temin edilmektedir. Bu çerçevede 35,3 milyon TL ödenek ayrılmış
olup, bunun 12,9 milyon TL harcanmış olup, toplam hizmet alımlarının % 76,5‟ini
teşkil etmektedir.
Üretime yönelik hizmet alımları dışında kalan hizmet alımları temizlik, taşıma,
iaşe, koruma güvenlik ve sağlık hizmet alımından oluşmakta olup, 2013 yılında toplam
3,9 milyon TL harcama yapılmıştır.
2-TaĢıma ve gümrükleme:
Şirketin ana faaliyet kalemleri için ihtiyaç duyulan yabancı menşeili kalemlerin
satın alınma ve gümrük işlemleri Pazarlama Daire Başkanlığı tarafından
yapılmaktadır.
İthalat işlemi; ilgili birimlerden gelen onaylı yurtdışı talep yazısının alınmasıyla
başlayarak, malzeme daire başkanlığınca talep modelinin düzenlenmesi ve piyasa
araştırmasıyla devam eden süreç, satın alma onayının ve temin metodunun ve temin
şeklinin belirlenmesiyle sürmektedir. İhale neticesi sözleşme yapılması, akreditif
açılması, malzeme temini ve TÜLOMSAŞ‟a getirilmesi neticesinde kalite kontrol
işlemlerinin yapılarak dosyanın nihayetlendirilmesiyle son bulmaktadır. Akreditif,
taşıma (navlun işleri ve sigorta), gümrükleme işleri de ithalat sürecinin bir parçasını
oluşturmaktadır.
İthalat işlemlerinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu‟na göre işlemler
yapılmakta, 3/g istisna maddesi kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarına dair
TÜLOMSAŞ Satınalma ve İhale Yönetmeliği kullanılmaktadır.
Satıcı firmalarla yapılan idari şartname ve tip sözleşmelerde; yerli istekliler için
teslim yerinin TÜLOMSAŞ olduğu, sözleşmenin yabancı istekli ile imzalanması
halinde FOB/FCA olarak teslimde yüklenicinin sorumluluğu malzemenin nakil aracına
teslim edilmesinden sonra sona ereceği anlaşılmaktadır. Malzemenin CİF olarak teslim
edilmesi durumunda yüklenicinin sorumluluğunun idarece malzemenin gümrükten
çekilerek teslim alınmasından sonra sona ermektedir.
3-Ġlk madde ve malzeme stokları
İlk madde ve malzeme stoklarının 2013 yılı içindeki hareketi önceki yıl
değerleri ile birlikte aşağıda gösterilmiştir.
34
A-İlk madde malzeme
stokları:
-İlk madde ve malzeme
-Yardımcı malzeme
-Yakıtlar
-Yedekler
- Diğerleri
Toplam ( A )
B-Diğer stoklar :
-Elden çıkarılacak stoklar
-Yoldaki malzeme
-Gelecek yıllar ihtiyacı
-Ödünç ve imalata verilen
Toplam ( B )
B-Verilen sipariş avansları :
Genel Toplam
Stoklar
155
2
805
647
1
8.882
7.850
244
17
771
Bin TL
Diğer
46.406
736
343
24.778
110
72.374
Toplam
Bin TL
40.161
118
20
62.451
2
102.752
2014'e
devreden
Bin TL
1.822
38.055
5.865
146.672
37.909
491
327
23.852
108
62.687
Satılan
Bin TL
Çıkan
1.924
1.957
4.664
65.332
52.877
759
306
62.364
108
116.414
Toplam
Bin TL
İşletmede
kullanılan
Bin TL
39
36.194
5.696
5.696
Diğer
Bin TL
Giren
2013 yılında
33
33.690 52.877
95
759
57
306
24.866 56.668
4
108
58.712 110.718
2012'den Alım İmalattan
devreden yoluyla
gelen
Bin TL Bin TL Bin TL
Tablo: 14 -İlk madde ve malzeme stoklarının yıl içindeki hareketi
Sayıştay
35
35
Sayıştay
36
Önceki yıldan devreden 58,7 milyon TL tutarındaki ilk madde ve malzeme
stoklarına bu dönem satın alma yoluyla 110,7 milyon TL ve imalat yoluyla 5,7 milyon
TL tutarında olmak üzere toplam 116,4 milyon TL tutarında stok girişi yapılmış; aynı
dönemde imalat, satış ve diğer çıkış yoluyla olmak üzere toplam 72,4 milyon TL‟lik
çıkış yapılmış, böylece gelecek yıla 102,8 milyon TL tutarında ilk madde ve malzeme
stoku devretmiştir.
İlk madde ve malzeme dışındaki diğer stoklar ise 38,1 milyon TL olup bunun
ağırlıklı kısmını 36,2 milyon TL ile yoldaki mallar oluşturmaktadır.
İlk madde ve malzeme stokları ile diğer stokları geçen yıl ve program değerleri
ile birlikte gösteren çizelge aşağıdadır.
Tablo: 15- İlk madde ve malzeme stoklarının programla mukayesesi
2013 yılı
2012den
Stoklar
A-İlk madde malzeme :
1-İlk maddeler
2 -Yardımcı madde ve malzemeler
3-Yakıtlar
4-Yedekler
5-Diğerleri
Toplam ( A )
B-Diğer stoklar :
-Elden çıkarılacak stoklar
-Yoldaki mallar ve tedarik giderleri
-Ödünç ve imalata verilen malzeme
-Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar
Toplam ( B )
C-Verilen sipariş avansları
Genel Toplam
devreden
Bin TL
Program
İlk durum
Bin TL
Son durum
Bin TL
Programın
İlk
durumuna
Göre
Gerçekleşen
sapma
Bin TL
%
33.690
95
57
24.866
4
58.712
40.318
1.487
250
85.839
11
127.905
40.378
1.487
300
86.459
9
128.633
40.161
118
20
62.451
2
102.752
33
289
289
39
36.194
1.822
1.957
289
38.055
5.865
146.672
1.924
1.957
4.664
65.332
(92)
(92)
(27)
(77)
(20)
2013 yılı stok programı ile 127,9 milyon TL ilk madde ve malzeme stoku
öngörülmüş, revize program ile bu tutar 128,6 milyon TL olarak belirlenmiş,
gerçekleşme ilk durumdan % 20 noksan olmak üzere 102,8 milyon TL düzeyinde
oluşmuştur.
Önceki yıla göre ise ilk madde ve malzeme stoklarında % 75 oranında artış söz
konusudur. Artış esas itibariyle, bu dönem yapım ağırlıklı çalışılmasından, özelikle
yeni tip lokomotif ve vagon imalatlarından ileri gelmiş; ayrıca yıl sonu itibariyle bir
kısım imalatların tamamlanıp teslimatlarının yapılamamış olmasının da stok
artışlarında etkisi olmuştur. Diğer yandan, standart üretim ve tamirata da
çalışıldığından yıl bazında stoklarda artış ve azalış farklılıkları olmaktadır. Özellikle
revizyonda kullanılan malzemelerde artış ve azalışın fazla olduğu görülmektedir.
Revizyona gelen lokomotif ve vagonlarda hangi malzemelerin değişeceği belli
36
Sayıştay
37
olmadığı için tahmini talepler yapılmaktadır. Ayrıca değişik nedenlerle üretim iş
programlarındaki kaymalar üretim için temin edilen ve üretiminin bir kısmı bir sonraki
yıla sarktığından henüz kullanılmayan malzemeler de stoklar içinde bulunduğundan yıl
sonu stok durumlarının bir önceki yıl sonu stokları ile karşılaştırılması da çok gerçekçi
sonuçlar verememektedir. Nitekim inceleme tarihi (Nisan/2014) itibariyle ilk madde
ve malzeme stoklarının 99,2 milyon TL düzeyinde olduğu belirlenmiştir.
İlk madde ve malzeme stoklarına ilişkin işlemler Malzeme Dairesi Başkanlığı
tarafından yürütülmektedir. Daire bünyesinde; Malzeme Planlama ve Talep
Değerlendirme Şube Müdürlüğü, Stok Kontrol Şube Müdürlüğü ile Atık Madde
Değerlendirme Müdürlüğü bulunmaktadır. Daire Başkanlığının görevi; Şirketin mal ve
hizmet ihtiyaçları taleplerini yapmak, malzemelerin tesellümünü yapmak, kalite
kontrolden geçen malzemeleri stoklamak, red olan malzemeleri iade etmek, masraf
yerlerine malzemeleri vermek, malzemelerin giriş-çıkış işlemlerini yapmak, şirket içişirket dışı nakliye hizmetlerini yürütmek, manevra hizmetlerini yürütmek, vagon ve
karayolu araçlarını tahmil tahliye etmek, kantar hizmeti vermek, hurda-atık
malzemeleri toplamak, stoklamak, teslim etmek şeklinde sıralanabilir.
Şirket bünyesinde üretim çeşidinin fazla olması, sipariş usulüne göre
çalışılması, üretilen ürün çeşitlerinin yıllar itibariyle farklılıklar göstermesi ve altmış
binin üzerinde malzeme çeşidi bulunması nedeniyle asgari ve azami stok seviyelerinin
belirlenemediği gözlenmektedir.
Ürünlerin imalatı ile TCDD Genel Müdürlüğü siparişlerindeki (revizyon)
malzemelerinin teslim alınması stoklanması, üretime paralel olarak ilgili fabrikalara
nakledilmesi işlemleri önemli bir stok yönetimini beraberinde getirmiştir. Son yıllarda
Kurumsal Kaynak Yönetimi sisteminin olumlu etkisiyle stokların büyük ölçüde
kontrol altına alındığı gözlenmiş olup, stok seviyelerindeki artış nedeniyle oluşan
sirkülasyon sürecinin aksatılmadan yönetilmeye çalışıldığı izlenmiştir.
Şirkette 5 yıldan fazla hareket görmeyen malzemelerin serileri ve tutarları
aşağıda gösterilmiştir.
37
Sayıştay
38
Tablo : 16- Hareket görmeyen malzemelerin listesi
Seri
Malzeme Grubu
Tutarı TL
02
Vagon ve Yedekleri
04
Ölçme ve Çizme Aletleri
05
İşlenmiş Madenler (Çivi vb.)
06
Yarı Mamul Madenler(Profil vb)
07
Keresteler
08
Madeni Yağ, Akaryakıt, Boya ve
09
Soba, Lamba ve Kalorifer Mlz.
10
Elektrik Malzemeleri
11
Cam,Asbest,Klingerit,Mantar
13854.00
12
Büro ve Mutfak Malzemeleri
6916.80
14
Tezgahlar (Torna,Freze vb.)
678.90
15
Yol Malzemeleri (Ray vb.)
684.20
16
İlaçlar ve Laboratuvar Malz.
3315.20
20
Bilyalı Yataklar ( Rulmanlar)
48365.80
26
Giyim Eşyaları
25283.80
28
İnşaat Yol Makinaları ve Yd.
24614.20
30
Lastik Malz.(Oring, Conta vb.)
53937.70
31
Baga, Perno, SandelveTamponlar
34
KM 11000 Tipi Loko ve Yd.
43
MAK 33100 Tipi Loko ve Yd.
29847.50
45
DE 24000 Tipi Loko Şasi Yd.
59432.60
47
DE 24000 Tipi Loko Motor Yd.
33.90
49
Monoblok Tek., Bandaj ve Ding.
8.10
50
Cıvata, Vida, Somun ve Rondela
34194.50
56
GM DE 22000 Loko ve Yedekleri
45181.40
57
TOSHIBA E 43000 Elek. Loko ve
16078.70
62
MT 5700 Raybüs Yedekleri
3320.40
2.40
66018.40
187061.10
998.40
21818.50
762.00
284189.90
2116.90
529077.20
192311.50
Toplam
1.650.104
2013 yılı sonu itibariyle tespit edilen ve 5 yıldan fazla hareket görmeyen
malzemelerin 1749 kalem ve 1,7 milyon TL düzeyinde olduğu belirlenmiştir.
Hareketsiz malzemelerin bir kısmının ihtiyaç dışı olduğu, bir kısmının ise talep
durumunda kullanılabileceği (özellikle revizyon ve arıza onarım taleplerine istinaden
tutulduğu) belirlenmiştir.
38
Sayıştay
39
İhtiyaç fazlası malzemelere, teknolojik değişimlerin yanı sıra, TCDD‟ye ait çok
sayıda lokomotif tip ve modelinin bulunmasının ve bunlar için ayrı ayrı yedek ve
onarım malzemesi stoklanmasının neden olduğu; ancak bunların yanı sıra, geçmişte
özellikle kurumsal kaynak yönetimi siteminin bulunmadığı dönemlerde olmak üzere
ihtiyacın üzerinde alım yapılmasının da bu oluşumda önemli etkisinin bulunduğu
değerlendirilmektedir.
Hareket görmeyen malzemelerden ihtiyaç dışı olan 138 kalem malzemenin
elden çıkarılması için 13.11.2012 tarihinde ihaleye çıkılmışsa da herhangi bir teklif
gelmediğinden ihale iptal edilmiştir.
Hareketsiz ve ihtiyaç dışı stokların satışı ve değerlendirilmesi konusundaki
çalışmalara hız verilmesi önerilir.
E. Üretim ve maliyetler:
Şirketin üretim faaliyetleri; Lokomotif, Vagon, Motor, Elektrik Makineleri ve
Raylı Sistem Araçları fabrikalarından oluşan 5 esas işletme ile; Dişli ve Tekerlek
İmalat ve Bakım ve Yardımcı Üretim fabrikalarından oluşan 2 yardımcı işletmede
yürütülmektedir.
Üretim konuları; çeşitli tipte lokomotif ve yük vagonu imalatı ve onarımı,
çeşitli tipte demiryolu araçlarının onarımı, dizel ve elektrikli motorlar, demiryolu iş
makineleri, makine, malzeme, tesisat, motorlu ve motorsuz araç ve gereç yedeklerini
imal, tadil ve tamir etmek olarak özetlenebilir.
Şirket tarafından kuruluşundan 2013 yılı sonuna kadar; yabancı lisanslarla 712
adet, projesi TÜLOMSAŞ‟ a ait 88 adet olmak üzere toplam 800 adet lokomotif,
10.164 adet de yük vagonu (bojili) üretilmiştir. 2013 yılı içerisinde bir lojistik firması
için 100 adet Rilnss tipi vagon üretilmiştir. Ayrıca, ortak üretim olarak;
Krupp/Almanya firmasıyla 8 adet ağır vinçli poz otosu, Rolba/İsviçre firmasıyla 5 adet
kar kürer aracı üretilmiştir. Denizcilik sektörüne yönelik olarak 2012 yılında ilk kez
Van Gölü feribotlarında kullanılmak üzere 8 adet dizel jeneratör seti siparişi alınmış ve
4 adet dizel jeneratör setinin imalatı tamamlanmıştır.
Üretimde kullanılan tezgâhların durumu irdelendiğinde; 2013 Yılı sonu
itibariyle mevcut 538 adet tezgahın; yaklaşık % 7,8‟inin 1 ile 10 yaş (42 adet), %
5,2‟sinin 11 ile 20 yaş (27 adet), %10‟unun 21 ile 30 yaş (54 adet) arasında,
%77,1‟inin (415 adet) ise 31 yaş ve üzerinde olduğu görülmektedir.
2013 yılında tezgah yatırımı veya modernizasyonuna gidilmemiştir. Ancak
Şirkette tezgah işçiliğinin yan sanayiye kaydırılması yönünde bir yaklaşımın
benimsendiği gözlenmiştir.
TÜLOMSAŞ‟ın üretiminin tamamına yakın bir kısmının TCDD ve bağlı
şirketlerinin taleplerine yönelik olması, Şirketi ana kuruluşun yatırım ve finansman
programına bağlı kılmaktadır. İhracata yönelik kaliteli üretim yapma konusunda alt
yapı oluşturmayı hedefleyen ve bilgi birikimini bu şekilde kullanmayı planlamış olan
Şirketin; sadece TCDD‟ye üretim yapan bir kuruluş konumundan çıkması, dışa
açılabilmesi için diğer bağlı ortaklıklar TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ‟ın sahip olduğu
olanakların da değerlendirmesi gerekli bulunmaktadır. Bu noktada, esasen TCDD‟nin
39
40
Sayıştay
üç bağlı ortaklığı olan TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ‟ın görev ve
fonksiyonları ile teşkilat ve faaliyet yapılarının, demiryolu teknolojisinde meydana
gelen gelişmeler, TCDD‟nin yeniden yapılanma çalışmaları ve sektörün
serbestleştirilmesine yönelik hukuki düzenlemeler çerçevesinde yeniden gözden
geçirilmesinde önemli yarar bulunmaktadır.
TÜLOMSAŞ‟ta, cer sistemi teknolojisinin geliştirilmesi, lisans ve teknoloji
transferi yoluyla edinilen bilgilerin kalıcılığının sağlanması ve teknolojik gelişmelere
uyarlanması, üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve verimlilik ve rekabet gücünün
yükseltilmesi için önem arz eden hususlardan bir diğeri de AR-GE çalışmalarıdır.
Ar-Ge çalışmaları kapsamında yürütülen faaliyetlere ilişkin bilgilere aşağıda
özetle yer verilmiştir.
Yardımcı Güç Ünitesi çalışmaları 2013 yılında da devam etmiş ve 66 adet DE
22000 tipi lokomotife Yardımcı Güç Ünitesi takılmıştır.
GE (General Electric)-TÜLOMSAŞ stratejik işbirliği kapsamında, Avrupa,
Ortadoğu ve Kuzey Afrika pazarlarına yönelik olarak yeni nesil Avrupa platformu
lokomotiflerin üretimine başlanmıştır. Proje kapsamında alınan sipariş miktarı, TCDD
için 20 ve GE için 30 olmak üzere toplam 50 adettir.
TCDD‟nin yaptığı ihale sonucunda, 80 adet elektrikli lokomotif üretimi,
HYUNDAI ROTEM firmasına sipariş edilmiş olup, lokomotiflerin 72 adedinin
TÜLOMSAŞ‟ta imalatına yönelik görüşmeler tamamlanmış; yapılan incelemelerde
lokomotiflerin seri imalatına geçildiği görülmüştür.
TLM 16PA4 tipi dizel motorun, deniz araçlarında ana makine ve dizel
jeneratör olarak kullanılması amacıyla Türk Loydu kuruluşundan Tip Onay Sertifikası
alınmıştır. Bu kapsamda, Van-Tatvan arası çalışacak 50 adet vagon taşıma kapasiteli 2
adet feribotta kullanılmak üzere 8 adet 1.5 MW gücünde dizel jeneratör siparişi
alınmış olup, ilk 4 dizel jeneratör setinin üretimi ve sertifikalandırılması işlemleri
tamamlanmıştır. Kalan 4 setin çalışmaları devam etmektedir.
MARMARAY CR2 projesi kapsamında EUROTEM‟den 240 adet cer motoru
imali, 330 adet motorlu boji montajı ve 1100 adet tekerlek-aks seti montajı siparişi
alınmış olup, bu kapsamda 2013 yılında 154 adet cer motor imali, 272 adet tekerlek aks seti montajı ve 84 adet motorlu boji montajı yapılarak sipariş tamamlanmıştır.
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi için, tramvay modernizasyonu çalışmaları
kapsamında, 2013 yılında 10 adet aracın daha modernizasyonu tamamlanarak teslim
edilmiştir. Toplamda 25 adet aracın modernizasyonu yapılmıştır.
2013 yılında Ar-Gü firmasına 100 adet Rgs Tipi konteyner vagonu üretilerek
teslim edilmiştir. TSI kapsamında İkişer adet üretilmesi planlanan Tadns ve Rilns Tipi
vagon üretimi için sertifikasyon çalışmalarına devam edildiği görülmüştür.
2014 yılı içerisinde üretilmesi planlanan 12 adet Araba Taşıma Vagonundan 2
adedinin imalatı tamamlanmıştır.
TÜBİTAK projeleri kapsamında; kompozit sabo projesi çalışmaları 01.08.2010
tarihinde tamamlanmış, Proje Sonuçları Uygulama Planı (PSUB) devam etmektedir.
40
Sayıştay
41
Ayrıca, 2011 yılı Şubat ayında başlanılan “E1000 Tipi Elektrikli Lokomotif
Geliştirme Projesi, TÜBİTAK-MAM, Anadolu Üniversitesi ve TÜLOMSAŞ‟ın yer
aldığı 3 yıl sürecek bir proje olup, bu konuda tasarım çalışmaları tamamlanmış ve
ünitelerin imalatlarında son aşamaya gelindiği belirlenmiştir.
Diğer yandan, “Hafifletilmiş Yük Vagonu Projesi” için proje ve prototip imalat
çalışmaları 2013 yılında tamamlanmıştır. Bu proje ile vagon darası 24 tondan 19,7
tona indirilmiş, vagon başına 4,3 ton, 12 vagonluk katar başına 51,6 ton daha fazla yük
taşınması sağlanmıştır. Söz konusu proje ile, TCDD ve lojistik firmalarının çok fazla
ihtiyaç duyduğu konteynır, blok mermer, uzun boru-demir kütük vb. yüklerin
taşınabileceği darası hafifletilmiş çok amaçlı vagon ile yakıt ve personel tasarrufu ile
kapasite artışı sağlanması amaçlanmaktadır.
Ar-Ge çalışmaları kapsamında yürütülen önemli projelerden biri de Yüksek
Hızlı Tren Projesidir. Toplam süresi 5 yıl olarak öngörülen projede TÜBİTAK,
Üniversiteler, TÜLOMSAŞ ve özel sektör firmaları yer alacaktır. Konsept tasarım
çalışmaları 2013 yılında tamamlanmıştır.
Yüksek teknolojiye ulaşılmasında araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin önemi
büyüktür. Zira teknolojik gelişmeler, üretim adına satın alınan teknoloji transferleri ile
sağlanamamaktadır. Teknoloji transferi yapıldıktan sonra sağlanan bilgi aktarımın
özümsenmesi ve üretimde elde edilen bu bilgiler ışığında yapılacak Ar-Ge
çalışmalarıyla yüksek teknolojiye sahip ürünlerin üretimlerinin yapılması mümkün
olabilecektir.
Demiryolu ulaştırması ve raylı sistemler teknolojisinde meydana gelen
gelişmeler ve Şirketin uluslararası piyasalara yönelik üretim ve satış yapmak üzere
imzaladığı ortaklık ve lisans anlaşmaları Ar-Ge çalışmalarının önemini daha da
artırdığından; TÜBİTAK ve üniversitelerle de işbirliği yapılmak suretiyle Ar-Ge
çalışmalarının artırılması önerilir.
AB ülkelerinde 2007 yılı başında kanunlaşarak yürürlüğe giren Trans-Avrupa
Konvansiyonel Demiryolu Sistemi çeken ve çekilen demiryolu araçları ve yük
vagonlarının alt sistemine ilişkin karşılıklı işletim teknik şartlarını belirleyen ve kısaca
TSI (Technical Specification for Interoperability) olarak adlandırılan ve 28.07.2006
tarihli 2006/861EC Avrupa Komisyonu kararı doğrultusunda vagon üreticileri ve
vagon kullanıcılarının Trans-Avrupa Demiryolu ağında (Trans–European-Net)
vagonları çalıştırabilmeleri için sertifika alması gereği ortaya çıkmıştır.
TSI, lokomotif ve vagonların ülkeler arasında çalıştırılabilirlikleriyle ilgili
olması gereken teknik özellikleri ve kuralları tanımlamaktadır. TSI kurallarına uygun
imalat yapıldığının belgelenmesi için, imalatçıların EN 15085 kaynaklı imalat
uygunluk belgesine sahip olmaları gerekmektedir. Bu belgenin ön şartı ise; TS EN ISO
9001 Kalite Yönetim Sistemi belgesi, TS EN ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi
Belgesi ile TS 18001(OHSAS) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Belgelerine
sahip olunmasıdır. EN 15085 standardı kapsamında imalatçıların ayrıca EN 3834‟e
uygun olarak sistem dokümanlarını hazırlaması ve yapılanması gerekli olup, “kaynak
koordinatörü” ve “kaynak koordinatör yardımcısı” bulunması zorunluluğu vardır.
Kaynaklı imalat malzeme talepleri, stoklanması, proje-çizim ve kontrolleri Atölye
41
Sayıştay
42
imalat şartları ve gerekleri, malzeme izlenebilirliği ve tanımlamaları, kaynak cihazları
kalibrasyonları, bakım planları, sertifikalı kaynakçı personel çalıştırma, NDT
(Tahribatsız muayene testleri) personelinin seviye-II personel şartları, kaynak
planları,WPQR(Kaynak Yöntem Testi Onay Raporu)‟na göre hazırlanmış WPS‟ler
(Kaynak Yöntem Spesifikasyonu), imalat kontrol planları, iş emirleri, refakatçi
kartları standartlara uygun olarak hazırlanmış olmalıdır.
Avrupa‟da TSI öncelikle yük vagonu konusunda uygulamaya alındığından,
TÜLOMSAŞ‟ın öncelikle yük vagonu imalatı ile ilgili bu standardı alması ve
belgelemesi gereği ortaya çıkmıştır.Bu nedenle TCDD Cer Dairesinde yapılan
toplantıda, 2013 yılı iş programına konulan ve TÜLOMSAŞ tarafından üretilecek 100
adet Rilnss tipi Tenteli vagonun TSI şartlarında imal edilmesine karar verilmiştir.Bu
karar doğrultusunda, TSI sertifikasyonu ile ilgili ön eğitimler alınarak teknik şartname
oluşturulmuştur. Belge verecek kuruluşu belirlemek için ihale sürecinin tamamlanarak,
sertifika çalışmalarına başlanması gerekmektedir.
TSI için gerekli olan belgelerden ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi belgesi, TS
EN ISO 9001:2008 standardına göre 2013 yılında, OHSAS 18001 İş Sağlığı ve
Güvenliği Yönetim Sistemi Belgesi 2011 yılında yenilenmiş, ve ISO 14001 Çevre
Yönetim Sistemi belgesi 2009 yılında alınmış, Söz konusu belge 2012 yılında
yenilenmiştir .Şirkette çalışmalar bu doğrultuda sürdürülmektedir.
18.02.2104
gerçekleşmiştir.
tarihinde
2
belgelendirme
döneminin
ilk
ara
denetimi
TS EN 15085 uygulamalarının 1‟er yıllık periyotlarla ara denetlemeleri de
GSI-SLV firması tarafından yapılmaktadır. Şirket genelinde TS EN 15085 kapsamında
12 kaynak mühendisi, 175 sertifikalı kaynakçı ve 25 sertifikalı NDT (Tahribatsız
Muayene) personeli çalışmaktadır. Yapılan incelemelerde, Şirket tarafından
üretilmekte olan ürünlerde kaynak kalitesinin korunması amacıyla, Şirkette tedarikçi
olarak hizmet veren (kaynaklı imalat yapan) firmalardan EN 15085 sahibi olmaları
şartnamelerde istenmektedir. Ayrıca TCDD tarafından kurulan “Yurtiçinde Üçüncü
Şahıslarca Üretilen Yük Vagonu ve Vagon Ana Aksamlarının Teknik Kabulü
Hakkında Komisyon Raporunun Nisan-2009” sonuç kısmının 3 üncü maddesinde
2011 yılına kadar yük vagonlarının AB normlarında sertifikalandırılmasına ilişkin
gerekli alt yapının sağlanması belirtilmiştir. Ancak 2011 yılına kadar çalışmaların AB
üyesi ülkelerde de tamamlanamaması üzerine bu tarihin ötelendiği anlaşılmıştır.
Şirkette halen vagon, boji ve boji alt bileşenleri için TSI belgesi alma
çalışmaları kapsamında teknik şartnamenin hazırlandığı belirlenmiş olup ihale
sürecinin başlatılacağı anlaşılmıştır.
Diğer yandan, Şirket bünyesinde çelik, alüminyum ve otomasyon kaynağı
konusunda personel eğitimi ve sertifikalandırma amacıyla Kaynak Eğitim ve Teknoloji
Merkezi kurulmuştur. Merkezin akredite edilmesi için TÜRKAK‟a başvurulmuş,
yapılan denetimler sonucunda merkez 22.10.2010 tarihinde akredite olmuş;
akreditasyon belgesi TÜRKAK tarafından yayınlanmıştır. 21.12.2012 tarihinde ise
TÜRKAK tarafından 2.ara denetim yapılmıştır. Merkezde Şirket içi eğitimlerin yanı
sıra Şirket dışından gelen talepler doğrultusunda da eğitim verilmektedir.
42
Sayıştay
43
Boji imalatında kullanılan işgücünden tasarruf sağlanması, kaynak kalitesinin
artırılması ve bir vardiyada TS EN 15085-2 ye uygun olarak 8 adet boji üretilmesi
amacıyla TSI çalışmaları için gerekli bir yatırım olan “Robot kaynaklı boji sistemi”
nin kurulumunun yapıldığı ve deneme üretimlerine devam edildiği belirlenmiştir.
TSI standartları, Demiryolu sanayinde E.R.A. (Avrupa Demiryolu Ajansı)
tarafından, Avrupa Birliği ülkelerinde emniyetli, rekabetçi ve modern bir demiryolu
ağı için geliştirdiği ortak teknik standartlardır. Bu standartlara uygunluğunu
belgelemeyen üreticilerin ürettikleri yük vagonlarının Avrupa Birliği ülkelerinde
serbest dolaşımına izin verilmeyeceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Şirketin bu
konudaki çalışmalarına hız vermesi gerekmektedir.
Avrupa Birliği üyesi ülkelerde uygulanan karşılıklı işletilebilirlik teknik şartları
TSI (Technical Specification for Interoperability) sertifika belgesi bulunmayan yük
vagonlarının Avrupa Demiryollarında işletilemeyeceği hususu göz önüne alınarak,
Şirketin Trans-Avrupa Demiryolu ağında çalıştırılmak üzere yeni üreteceği yük
vagonlarının ve parçalarının, Avrupa Birliği normlarında sertifikalandırılmasına
yönelik çalışmaların sonuçlandırılması önerilir.
1.Üretim:
Şirketin 2013 yılı İş Programı taslağı ile ilgili çalışmalar ana kuruluş TCDD Cer
Dairesi ve TÜLOMSAŞ yetkilileri tarafından müştereken yürütülmüş ve İş
Programına esas olmak üzere 03.12.2012 tarihli protokol düzenlenmiştir. Söz konusu
protokol çerçevesinde hazırlanarak TÜLOMSAŞ ve TCDD yetkili kurullarınca
onaylandıktan sonra 2013 yılı İş Programı uygulamaya konulmuş, ancak yıl içinde
programda revize ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Aynı paralelde, yine TCDD Cer Dairesi ve TÜLOMSAŞ yetkilileri tarafından
yürütülen çalışmalarla 02.08.2013 tarihli protokol düzenlenmiş ve 2013 yılı Revize İş
Programı hazırlanarak TÜLOMSAŞ ve TCDD yetkili kurullarının onayından
geçirilmek suretiyle uygulamaya konulmuştur.
Her iki iş programı tetkik edildiğinde bazı üretim kalemlerinde önemli farklar
olduğu görülmektedir. Örneğin; Tadns tipi vagon yapımı ilk programda 98 adet
öngörülmüşken, revize programla 50‟ye düşürülmüş; Rilnss tipi vagon 100 adetten
48‟e, araba taşıma vagonu 12‟den 2‟ye düşürülmüş; DE 22000 loko yardımcı güç
ünitesi montajı 65‟ten 75‟e yükseltilmiş, ilk programda cer motoru imalatı
öngörülmemişken, revize programda 20 adet imalat planlanmış, yine diğer yapım ve
onarım işleri ile ilgili olarak da çeşitli değişiklikler yapılmıştır.
Kuşkusuz talep ve sipariş durumlarına bağlı olarak iş programlarında zaman
zaman değişikliklere gidilmesi gerekli olabilmektedir. Ancak bunun, üretim
programında önemli değişikliklere neden olabilecek şekilde değil, daha kabul edilebilir
ölçüler içinde olması önem arz etmektedir. Bu nedenle, en büyük müşteri
konumundaki TCDD siparişlerinin daha sağlıklı bir şekilde belirlenmesi, zorunlu
haller dışında programın uygulanması sırasında kapsamlı değişikliklere gidilmemesi
hususu üzerinde önemle durulmalıdır. Zira, belirlenmiş sipariş ve planlanmış üretim
faaliyetlerine uygun şekilde tedarik ve stok planlamaları yapılmakta; bu işlemler
43
44
Sayıştay
sürerken yapılan büyük değişikliklerin ihtiyaç fazlası veya ihtiyacın altında malzeme
teminine neden olabildiği, bunun da kimi zaman çeşitli sorunlara ve aksaklıklara yol
açabildiği gözlenmektedir. Nitekim; 2013 Yılı İlk İş Programında öngörüldüğü
şekilde UIC standardında 100 adet Rilnss Tipi Vagon imalatında kullanılmak üzere
100 Adet Komple Fren Sistemi Alımı ihalesine çıkılmış, ihale 22.05.2013 tarihinde
yapılmış ve yüklenici ile 20.06.2013 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Ancak Revize
iş programı ile daha önce bahsi geçen miktarda gerçekleşen iş azalışı sebebi ile Şirket
tarafından 2013 yılında üretimde kullanılması düşünülmeyen fazladan 50 adet fren
sistemi alınmak zorunda kalınmıştır. Ayrıca 28.11.2013 tarihinde yapılan mutabakata
binaen hazırlanan 2014 Yılı İş Programında da söz konusu fazladan 50 adet fren
sisteminin kullanılabileceği (50 adet Rilnss Tipi Vagon İmalatı) bir imalatın
planlanmadığı görülmüştür. Fren sistemlerinin daha sonraki dönemde kullanılması
mümkün olsa bile, gereksiz bir alıma yol açılmış olmaktadır. Böylesi bir durum, kimi
zaman malzemenin elde kalması riskine de yol açabilecek nitelikte bulunmaktadır.
Dolayısıyla bu tür aksaklıklara mahal verilmemesini teminen TCDD siparişlerinin ve
buna bağlı planlamaların daha gerçekçi bir şekilde yapılması gerekli görülmektedir.
Bu nedenle sipariş, üretim, satın alma ve stok programlarının birbiri ile uyumlu
bir şekilde yürütülmesi, bunun için de TCDD siparişlerinin gerçekçi ve sağlıklı bir
şekilde yürütülmesi sağlanmalıdır.
Şirket tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen imalatların program ve
gerçekleşme değerleri geçen yıl ile verileri ile birlikte aşağıdaki çizelgede
gösterilmiştir.
44
Sayıştay
Tablo:17-Üretim faaliyetleri
Üretim Faaliyetleri
1-TCDD Yapım ĠĢleri:
1.1 DE 36000 Lokomotif İmalatı
1.2 YHT Proje Çalışmaları
1.3 Rilns Vagon Yapımı
1.4 Araba Taşıma Vagon Yapımı
1.5 Yarı Oto. Koşum Tak.Temin Ve Mon.
1.6 Tadns Tipi Vagon Yapımı
1.7 Eanoss Tipi Vagon Yapımı
1.8 Balast Tipi Vagon Yapımı
1.9 Vagon yapım kalıp kolaylık işleri
1.10 Diğer Yapım İşleri
TCDD Yapım ĠĢleri Toplamı
2- Lokomtif Bakım Ve Onarım ĠĢleri
2.1 DE-E-DH Loko Ağır Hasar Onarımı
2.2 DE-E-DH Loko Hafif Hasar Onarımı
2.3 DE Lokomotif Revizyonları
2.4 DH Lokomotif Bakımları
2.5 DE-DH Ve E Tipi Loko Arıza Onarımı
2.6 E 43000 Tipi Loko İçin E2 Revizyonu
2.7 DE-E Loko.Komp.Boji Ve Mek. Bak.
2.8 Diğer Onarım Ve Bakım İşleri
Lokomotif Bakım Ve Onarım Toplamı
3-Loko Komponentleri:
3.1 Dizel Motor Onarımı Ve Bakımı
3.2
Cer Motor Onarımı
3.3 Tekerlek Onarımı
3.4 Loko Komp. Diğer On. Ve Bak. İşl.
Loko Komponentleri Toplamı:
4-Vagon Onarım Ve Komp.Leri
4.1 Vagon Onarımı
4.2 Ray Otobüsü Genel Revizyonu
4.3 Diğer Vagon Onarım İşleri
Vagon Onarım Ve Komp.Leri Toplamı:
5. Diğer Onarım ĠĢleri:
5.1 Dmy Fab.Bağ.Ort.Yap.Diğ.Ona.İşleri
5.2 Böl.Lim.Mer.Dai.Yap.Diğ.Ona.İşleri
Diğer Onarım ĠĢleri Toplamı
Tcdd Onarım İşleri Toplamı ( 2+3+4+5)
Tcdd Yapılan İşleri(1+2+3+4+5)
6.Tcdd DıĢına Yapılan ĠĢler:
6.1 GE Loko İmalatı
6.2 Çeşitli Tipte Manevra Loko İm.
6.3 Çeşitli Tipte Vagon Yapımı
6.1 Rgs Tipi Vagon Yapımı (Ar-gü)
6.2 E 68000 Loko İmalatı (Rotem)
6.3 Motorlu Boji Montajı
6.4 Cer Motoru İmalatı(Hyundai Rotem)
6.5 Tekerlek Aks seti Montajı
6.6 Tramvay Modernizasyonu
6.7 Çeşitli Yapım İşleri
6.8 Çeşitli Onarım İşleri
Tcdd DıĢına Yapılan ĠĢler Toplamı
Üretim Toplamı ( 1+2+3+4+5+6)
7.Şirket İçin Yapılan İşler Toplamı
Üretim Toplamı ( 1+2+3+4+5+6+7)
8.Endirekt İşçilikler Toplamı
Şirket Genel Toplamı (1+2+3+4+5+6+7+8)
Ölçü
2012 Yılı gerçekleşen
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
0
0
100
0
0
133.101,50
Vagon-Saat
20
Adet-Saat
Adet-Saat
Saat
Adet-Saat
80
2.400
657
87.131,50
9.595,50
44.002
45
2013 Yılı
Revize program
5
0
50
2
52
40
70.000
0
86.850
5.600
6.120
106.184
66.280
1.460
45.450
Gerçekleşme
0
0
12
0
50
12
387.944
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
39.021,5
0
42.978
18,5
2.610
83.525,5
15.882,5
17.237
122.163,5
Gerçekleşme %
2012 Yılına
Programa göre
göre
0
24
0
96
30
-
56
49
0
43
79
24
1.180
269
12
0
-
32
109
0
180
278
323.436,5
2
2
57
5
20
5
2
11.976
2.122
477.144,50
19.298
17.460
42.230,50
5.885
18.735,50
594.851,50
6
1
70
5
18
10
3
216
64.800
2.360
660.536
20.265
18.000
85.440
9.667
17.960
879.028
6
1
48
3
19
8
0
168
64.117
898
392.837
16.215
0
54.884,5
0
29.568
558.519,5
100
100
69
60
105
80
0
0
99
38
59
80
0
64
0
164
300
50
84
60
95
160
0
0
535
42
82
84
0
130
0
158
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
8
328
1.705
14.257,50
102.479
43.624
28.909
189.269,50
8
288
210
1418
12.045
92.160
18.566
39.202
161.973
6
288
219
1860
8.506,5
84.835
17.535,5
48.722
159.599
75
100
104
131
71
92
94
124
75
88
13
-
60
83
41
69
Adet-Saat
Adet-Saat
Saat
Saat
128
3
1
47.764,50
20.263
868
68.895,50
55
7
52
21.535
89.300
1.971
112.806
54
4
48
21.291
16.002,5
1.500
38.793,5
98
57
92
99
18
76
42
133
-
45
79
173
4.841
10.805
15.646
868.662,50
1.143.150
2.810
12.500
2.810
12.500
15.310
1.169.117
1.557.061
0
0
2.974,5
10.870,5
13.845
770.757
1.094.193,5
-
105
87
-
62
101
29.075
26.704,5
105.110,5
4
56.000
3
42.000
100
28.600
100
28.600
75
100
75
100
150
-
144
-
84
154
250
10
8.316
16.786
5.000
13.760
93.219,5
17.460
239.141,5
1.796.202,5
51.620
1.847.822,5
365.860,5
2.213.683
84
154
272
10
8.316
16.786
5.440
13.760
166.812,5
18.164
299.878,5
1.397.072
0
1.397.072
6.937
1.401.009
100
100
109
100
-
100
100
109
100
179
104
-
372
92
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Adet-Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
Saat
2
3
213
44.822
19.788
225.500,50
1.368.650,50
124.036
1.492.686,50
516.704,50
2.009.391
Şirketin 2013 yılı Revize İş Programında yer alan başlıca yapım işleri arasında;
TCDD tarafından talep edilen 5 adet DE36000 tipi lokokomotif, 52 adet Tadns tipi, 50
adet Rilns tipi, 40 adet Balast tipi yük vagonu ile 2 adet Araba Taşıma vagon yapımı
ve yurtiçi lojistik firmaları için 100 adet Rgs tipi vagon yapımı ve yurtdışına 5 adet GE
EURO lokomotif yapımı yer almaktadır.
45
46
Sayıştay
2013 yılı Üretim Programı ile gerçekleşmeler mukayese edildiğinde, bir kısım
imalatlar yönünden üretim hedeflerinin gerisinde kalındığı, bunların 2014 yılında
tamamlandığı görülmektedir. Esasen yıl sonu itibariyle mevcut yarı mamul stokları da
bunu ortaya koymaktadır. 2013 yılı sonunda Şirketin tamamlanmamış durumdaki,
üretimlerini ifade eden yarı mamul stokları toplamı 40,3 milyon TL tutarında olup
geçen yıla göre % 154 oranında artış söz konusudur.
Gerçekleşen üretim sonuçları itibariyle ele alındığında; programda 5 adet DE
36000 Lokomotif İmalatı öngörülmüşken, yıl sonu itibariyle tamamlanamadığı; 50
adet Rilns Vagon yapımı programlanmışken 12 adet üretilebildiği; 40 adet olarak
üretilmesi planlanan Balast Tipi Vagondan 12 adet yapılabildiği, bir kısım
revizyonlarda da programın gerisinde kalındığı görülmektedir.
Kuşkusuz 2013 yılında yeni tip lokomotif ve vagon üretimlerinin söz konusu
olması, bunlarla ilgili projelerde yıl içinde değişiklik yapılması ihtiyacının ortaya
çıkması bu konuda önemli etken olmuştur. Ancak raporun Tedarik İşleri alt
bölümünde ayrıntılı olarak değinildiği üzere tedarik sürecinde ortaya çıkan çeşitli
aksaklık ve gecikmelerin de bunda etkisi bulunmaktadır. Dolayısıyla tüm bu
hususların irdelenmesi ve gerekli tedbirlerin alınması önem arz etmektedir.
Bu noktada, Şirketin işletme politikaları, mevcut kapasite düzeyi ve büyüme
hedeflerinin tüm yönleriyle yeniden ele alınması da önemli bulunmaktadır. Zira,
TÜLOMSAŞ bir yandan TCDD siparişlerini karşılarken, diğer yandan TCDD dışı
piyasalara açılma gayretini de sürdürmektedir. Özellikle GE Firmasıyla yapılan
işbirliği anlaşması kapsamında yapılan imalatlar giderek üretim programı içinde
önemli bir yer tutmaktadır. Diğer yandan yine yurt içi ve yurt dışı piyasalara yönelik
üretim ve satışları artırma çabaları sürdürülmektedir. Bu durum siparişlerin tümünün
karşılanmasını güçleştirebilmektedir. Dolayısıyla Şirketin kapasite düzeyi, işgücü
durumu, yan sanayiye yaptırılan işler ve ileriye dönük hedef ve politikalar tüm
yönleriyle irdelenmeli; mevcut ve gelecekte muhtemel sipariş taleplerine uygun
kapasite planlamaları yapılmalıdır.
İleriye dönük işletme politikaları ve kapasite planlamaları belirlenirken, yan
sanayiye yaptırılacak işlerle ilgili planlamalar da önemli bir yer tutmaktadır.
Esasen 2004 yılından bu yana, rekabet gücünün artırılması ve maliyetlerin
optimizasyonu için yan sanayi oluşturulması yönünde çalışmalar yürütülmekte olup bu
konuda belirli mesafeler de alınmıştır.
Özellikle üretimi kritik olmayan ve ağırlıklı olarak emek yoğun işlerden;
kaynak konstrüksiyon, döküm, talaşlı imalat ve elektronik girdi malzemelerin
temininde büyük oranda yan sanayiden yararlanılmaktadır. Hatta yan sanayi
firmalarının bir kısmının, demiryolu taşıt sektöründe yurt dışında faaliyet gösteren
firmalardan siparişler alarak ihracat yapma kabiliyeti kazandıkları da anlaşılmıştır.
Ancak bu konudaki gelişmeler henüz istenilen düzeyde bulunmamaktadır.
TÜLOMSAŞ‟ın halen önemli ölçüde tezgâh işçiliği ve emek yoğun işler yürüttüğü,
özellikle onarım işleri ile yapım işlerinin aynı anda yürütülmesinin çeşitli zorluklar
içerdiği, üretim programında aksamalar oluştuğu, programın gerisinde kalınmasında
bunun da etkisinin olduğu gözlenmektedir. Dolayısıyla yan sanayiye yaptırılacak
46
Sayıştay
47
işlerin kapsamının genişletilmesinde maliyet tasarrufu ve verimlilik artışı açısından
fayda bulunduğu ortaya çıkmaktadır. TÜLOMSAŞ‟ın emek yoğun işler, tezgâh işçiliği
ve onarım işleri gibi faaliyetler yerine, bir plan dâhilinde yüksek bilgi birikimi, ileri
teknoloji ve mühendislik çalışması gerektiren mamul üretimi ve montajına
yönelmesinde yarar bulunmaktadır. Bu konuda üzerinde durulması gereken bir diğer
önemli husus, yan sanayiye yaptırılacak işlerin planlanmasında yıllık programlar
yerine, özellikle ana kuruluş TCDD siparişlerinin ve bu siparişlere göre belirlenen
yapım ve onarım programlarının birden fazla yılı kapsayacak şekilde hazırlanması, yan
sanayi firmalarının da bu çerçevede ileriye dönük planlamalarını yapabilmeleri, gerekli
yatırımlara girişmeleri ve TSI şartlarına kendilerini uydurabilmeleridir.
Bu husus, yerli üretimin gelişmesi ve makro açıdan katma değer ve istihdam
artışı sağlanması için de son derece önemlidir. Zira, aşağıdaki tabloda görüleceği üzere
lokomotif ve vagon imalatlarında kullanılan malzemelerin ithal oranları halen yüksek
düzeyde bulunmaktadır.
Tablo: 18 -Malzeme ithal oranları
Ürün cinsi
DE 33000 Lokomotif
DH 12000 Lokomotif
DH 10000 Lokomotif
Konteynır Vagon
Konteynır Vagon
RILNS Vagon
SGS Vagon
SGS Vagon
EANOSS Vagon
SGS Vagon
DH 10000 Lokomotif
DH 10000 Lokomotif
DH 7000 Lokomotif
DE 36000 Lokomotif
DE 36000 Lokomotif
PH37ACmi Lokomotif*
E 68000 Lokomotif**
Miktar
(Adet)
89
2
1
50
52
200
78
22
72
115
1
1
2
5
1
Müşteri
TCDD
IRAN IRASCO
KARDEMİR
TCDD
KÖKTAŞ
TCDD
ETİ LOJİSTİK
ATAKARBON
İÇDAŞ
AR-GÜ
ETİ MADEN
TTK
ERDEMİR
GE
TCDD
GE
TCDD
İthal oranı
%
51,0
73,1
73,0
18,3
18,3
16,5
18,3
18,3
20,0
18,3
75,0
75,0
75,0
68
73,78
100
100
*GE firması ile 12/11/2010 tarihinde imzalanan PH37ACmi Demonstrasyon Anlaşması kapsamında
Şirkette sadece işçilik yapılmaktadır.
**Hyundai Rotem Company ile 11/04/2012 tarihli “Alt Yüklenici Anlaşması”na göre Şirkette sadece
işçilik yapılmaktadır.
İthal malzemeler arasında önemli ve yüksek maliyetli olanlar; lokomotif dizel
motoru, cer motoru komponentleri, alternatör, fren sistemi ve tekerleklerdir. Vagon
imalatlarında kullanılan ithal malzemeler arasında ise önemli kalemler olarak; fren
sistemi, cer tertibatı, tekerlek takımı, rulman yer almaktadır.
47
Sayıştay
48
Yerli sanayinin bu alandaki üretim imkânlarının daha da gelişmesi, halen
yüksek düzeylerde bulunan ithal oranlarının düşmesine, dolayısıyla dışa bağımlılığın
azalmasına katkıda bulunacaktır.
Üretim faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan tüm bu tespit ve değerlendirmeler
çerçevesinde, üretim faaliyetlerinin daha kârlı ve verimli bir şekilde yürütülmesini
teminen;
-Şirketin mevcut işgücü düzeyi, makine tezgâh parkı, üretim kapasitesi ve yan
sanayiye yaptırılabilecek işleri tüm yönleriyle değerlendirilerek, geleceğe dönük hedef
ve politikaların belirlenmesi; bu çerçevede Şirketin yüksek bilgi birikimi, ileri
teknoloji ve mühendislik çalışması gerektiren mamul üretimi ve montajına yönelerek,
yan sanayiye yaptırılacak işlerin kapsamının genişletilmesi konusu üzerinde
durulması; TÜLOMSAŞ bünyesinde ağırlığını sürdürdüğü gözlenen tezgâh işçiliği ve
diğer emek yoğun işler ile onarım işlerinin bir plan dâhilinde giderek daha fazla yan
sanayiye kaydırılması hususunun etüt edilmesi, üretimde yerli katkı payının artırılması
yönünde çalışmalar yürütülmesi,
-TCDD‟nin siparişleri olarak üretimi öngörülen ve TCDD ile TÜLOMSAŞ
arasında yapılan mutabakat protokolü ile cins ve miktarları belirlenerek iş programına
alınan yapım ve onarım işleri ile ilgili tedarik ve üretim süreci devam ederken yeni
protokol ve revize iş programı ile yıl içinde kapsamlı sipariş değişikliklerine
gidilmesinin olumsuz etkilere yol açabileceği dikkate alınarak; TCDD siparişlerinin
başlangıçta daha sağlıklı bir şekilde belirlenmesi ve zorunlu haller dışında yıl içinde
önemli miktarlarda sipariş değişikliklerine gidilmemesi için ana kuruluş TCDD
nezdinde girişimlerde bulunulması,
-Diğer yandan, gerek Şirketin, gerekse yan sanayi firmalarının ileriye dönük
işletme ve yatırım planlarını daha sağlıklı bir şekilde yapabilmeleri için, TCDD
siparişlerinin ve bu siparişlere göre belirlenen yapım ve onarım programlarının birden
fazla yılı kapsayacak şekilde hazırlanması hususunun da ana kuruluş TCDD ile birlikte
değerlendirilmesi,
-2013 yılı üretim faaliyetlerinde, bir kısım imalatlar yönünden programın
gerisinde kalınmasının nedenleri irdelenerek, üretimin programlandığı şekilde
gerçekleştirilmesi için gerekli diğer tedbirlerin alınması,
önerilir.
Şirketin yapım ve onarım işlerinin ayrıntısı aşağıda açıklanmıştır.
a) Yapım iĢleri:
(1) aa) TCDD yapım iĢleri:
(2) Lokomotif yapım iĢleri:
2013 yılı İş Programı ile 5 adet DE 36000 Lokomotif İmalatı planlanmış, ancak
söz konusu imalatlar yıl sonu itibariyle tamamlanamamış ve 2014 yılına yarı mamul
olarak devretmiştir.
(3)Vagon yapım iĢleri:
48
Sayıştay
49
Revize iş programında vagon yapım, ihzarat ve kalıp kolaylık işleri için toplam
266.374 adam-saat işçilik planlanmış, gerçekleşme %59,9 oranında 159,641,5 adamsaat olmuştur.
(i)Tadns tipi vagon yapımı:
Revize iş programında 52 adet planlanan Tadns tipi (Başta manyezit olmak
üzere buğday, kum vb dökme yükleri taşımak için tasarlanmıştır) vagon yapım işleri
için 106.184 adam-saat işçilik planlanmış, gerçekleşme %78,6 oranında 83.525,5
adam-saat olmuş, %96 gerçekleşme ile 50 adet vagon imalatı yapılmıştır sağlanmıştır.
(ii) Rilnss vagon yapımı:
Revize iş programında 50 adet planlanan Rilnss tipi vagon(Tenteli vagon)
yapım işleri için 86.850 adam-saat işçilik planlanmıştır. Programa göre işçilik olarak
gerçekleşme %49,5 oranında 42.978 adam-saat olmuş, %24 oranında gerçekleşme ile
12 adet vagon imalatı yapılmıştır.
(iii) Araba TaĢıma Vagon Yapımı:
Revize iş programında 2 adet planlanan araba taşıma vagon yapım işleri için
5.600 adam-saat işçilik planlanmıştır. Programa göre 18,5 adam-saatlik hazırlık
çalışması yapılmış ve programa göre gerçekleşme olmamıştır.
(iv) Vagon yapımı kalıp kolaylık iĢleri:
Revize iĢ programında vagon yapımı kalıp kolaylık iĢleri için 1.460 adamsaat iĢçilik planlanmıĢ, 17.237 adam-saat gerçekleĢme olmuĢtur.
(vi) Balast vagon yapımı ihzarat çalıĢması:
Revize iĢ programında 40 adet planlanan Balast tipi vagon yapım iĢleri için
66.280 adam-saat iĢçilik planlanmıĢtır. Programa göre iĢçilik olarak gerçekleĢme
%24 oranında 15.882,5 adam-saat olmuĢ, %30 oranında gerçekleĢme ile 12 adet
vagon imalatı yapılmıĢtır.
(vii) Yarı otomatik koĢum takımı temini ve montajı:
Revize iĢ programında yarı otomatik koĢum takımı temin ve montajı için
6.120 adam-saat iĢçilik planlanmıĢtır. Programa göre iĢçilik olarak gerçekleĢme
%43 oranında 2.610 adam-saat olmuĢtur.
(3) Diğer yapım iĢleri:
TCDD için 2013 yılında D78 cer motor imalatı, yedek parça imalatları vb. işlerin
yapılması için 45.450 adam-saat işçilik programlanmış, buna karşılık toplam 122.163,5
adam-saat çalışma yapılarak; 20 adet D78 cer motor imalatı, DE 22000 tipi lokomotif için
15 adet Yardımcı güç ünitesi (APU) temini, DE 22000-33000 tipi lokomotifler için 66
adet Yardımcı güç ünitesi (APU) montajı gerçekleştirilmiştir.
ab) TCDD dıĢına yapılan iĢler:
Toplam 239.141,5 adam-saatlik bir iĢçilik kapasitesi programlanan TCDD
dıĢına yapılan yapım iĢleri için toplam 299.878,5 adam-saatlik bir çalıĢma
yapılmıĢtır.
49
Sayıştay
50
(1) Lokomotif yapım işleri:
(i) GE lokomotif yapımı :
Revize iş programında 4 adet GE lokomotif yapımı için 56.000 adam-saat işçilik
planlanmıştır. Programa göre işçilik olarak gerçekleşme % 75 oranında 42.000 adam-saat
olmuş, % 75 oranında gerçekleşme ile 3 adet GE lokomotif imalatı yapılmıştır.
(2) Vagon yapım işleri:
Bu kapsamda AR-GÜ A.Ş. için 100 adet vagon imalatı, EUROTEM için 154 adet
cer motoru yapımı, 84 adet motorlu boji montajı ve 272 adet tekerlek- aks seti montajı yer
almaktadır.
(i) Rgs tipi vagon yapımı :
Revize iş programında AR-GÜ A.Ş.'ye verilmek üzere 100 adet Rgs tipi vagon
yapımı için 28.600 adam-saat işçilik planlanmıştır. Programa göre işçilik olarak
gerçekleşme % 100 oranında 28.600 adam-saat olmuş, % 100 oranında gerçekleşme ile
100 adet Rgs tipi vagon imalatı yapılmıştır.
(ii) Tramvay Modernizasyonu
Revize iş programında Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'ne 10 adet tramvay
modernizasyonu içim 13.760 adam-saatlik işçilik planlanmıştır. Programa göre işçilik
olarak gerçekleşme %100 oranında 13.760 adam-saat olmuş, % 100 oranında gerçekleşme
ile 10 adet tramvay modernizasyonu yapılmıştır.
ac) Şirket için yapılan işler:
Yedek parça üretimi için 51.620 adam-saat programlanmış ve gerçekleşme
olmamıştır.
ad) Şirketin yatırımları için yapılan işler:
Şirketin yatırımları için 200 adam-saatlik bir işçilik kapasitesi programlanmış,
ancak gerçekleşme olmamıştır.
b) Onarım işleri
ba) TCDD onarım işleri:
(1) Çeken-çekilen araç ve aksamları onarım işleri:
2013 yılında çeken-çekilen araçların onarımları kapsamında; 82 adet lokomotif
onarımı, 3 adet lokomotif bakımı, 288 adet cer motoru onarımı, 54 adet vagon onarımı,
219 adet tekerlek onarımı ve çeşitli miktar ve sayıda diğer onarımlar
gerçekleştirilmiştir. Şirket dizel elektrikli ana hat lokomotif tiplerinden Societe
Francaise D’exportation De Material De Traction/Fransa lisansı ile üretilen DE24000,
General Motors, EMD/ABD teknik yardımı ile üretilen DE22000 ve DE33000,
elektrikli anahat lokomotiflerinden Toshiba/Japonya Lisansı ile üretilen E43000, dizel
hidrolik manevra ve ana hat lokomotiflerden lisansı TÜLOMSAŞ’a ait DH7000 ve
DH9500, Krauss-Maffei lisansı ile dizel elektrikli manevra ve ana hat DE11000 tipi
lokomotiflerin revizyon bakım ve onarımlarını gerçekleştirmektedir. Anılan lokomotif
tiplerinden farklı marka ve ülkelerle üretilmiş olması bu lokomotiflerin revizyon
50
Sayıştay
51
onarım ve bakımları için gerekli malzeme tedarikini olumsuz etkilemektedir. Yine, bu
kadar farklı tipte lokomotifin kullanımı açısından işletme esnasında sorunlar
yaşanması olağan bir hale gelmektedir. Özellikle E43000 tipi elektrikli lokomotifler
ile DE11000 tipi dizel elektrikli lokomotiflerin Türkiye koşullarına uygun tasarıma
sahip olmaması bunların işletmede kullanımlarını, bakım ve onarımlarını
zorlaştırmaktadır. Bu nedenle çok sayıda tip lokomotif yerine, belirli tip lokomotifte
uzmanlaşmaya ve markalaşmaya gidilmesi önem arz etmektedir.
2013 yılında gerçekleştirilen 756.912 adam-saatlik çalışmanın; 558.519,5
adam-saatlik kısmı lokomotif bakım ve onarımlarında, 84.835 adam-saatlik kısmı cer
motoru onarımlarında, 38.793,5 adam-saatlik kısmı vagon onarımlarında ve 74.764
adam-saatlik kısmı ise diğer bakım ve onarım işlerinde kullanılmıştır.
(2) TCDD’ye yapılan diğer onarım işleri:
Bu kapsamda 15.310 adam-saatlik işçilik kapasitesi programlanan TCDD’nin
çeşitli birimleri ile diğer bağlı ortaklıkların muhtelif işleri için 13.845 adam-saatlik
çalışma yapılarak programa göre %90, geçen yıla göre %88 oranlarında gerçekleşme
olmuştur.
bc) TCDD dışına yapılan onarım işleri:
Bu kapsamda 17.460 adam-saat işçilik programlanmış, 18.164 adam-saat işçilik
kullanılarak çeşitli kuruluşlara ait bazı onarım işleri yapılmıştır.
c) Üretimde kullanılan yardımcı ürünlerin üretim faaliyetleri:
Bu kapsamda, üretim faaliyetlerinde kullanılan ve Şirket bünyesinde üretilen
ürünlerin üretim miktarları ve birim fiyatları incelenmiş olup, 2012 ve 2013 yılları
değerleri karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Tablo: 19 -Yardımcı ürünler
Yardımcı ürünler
Üretim miktarları
Geçen
yıla göre
Adı
Birimi
2012
2013
fark
%
Asetilen
m³
8.585
7.056
(9)
Basınçlı Hava Bin m³
3.540
3.315
(7)
Buhar
Ton
80.082
72.752
(9)
Su
Ton
595.420 352.755
(41)
Birim maliyetler
Geçen
2012
2013 yıla göre
TL
TL
fark
%
19,0
19,0
0
72,6
72,6
0
58,0
58,0
0
0.73
1,47
201
Çizelgede görüldüğü üzere 2013 yılında geçen yıla göre; asetilen üretiminde
%9 basınçlı hava üretiminde %7, buhar üretiminde %9 ve su üretiminde %41 oranında
azalma meydana gelmiştir. Birim maliyetlerde ise 2012 yılına göre; asetilen, basınçlı
hava ve buhar üretiminde değişme olmamış, su üretiminde ise %201 oranında artış
meydana gelmiştir.
Şirkette üretilen buhar genel itibariyle ısıtma ve sıcak su üretiminde
kullanılmaktadır. Isıtılan ve sıcak su verilen mekanlar kullanım şekli bakımından
incelendiğinde; idari bina, atölye, imalathaneler, lojman, hastane, okul, eğitim
51
Sayıştay
52
incelendiğinde; idari bina, atölye, imalathaneler, lojman, hastane, okul, eğitim
merkezi, istasyon, misafirhane, müze binaları vb. gibi çok farklılıklar olduğu
anlaşılmaktadır.
Ayrıca, geniş bir alana yayılan 195.715 m2 kapalı alana sahip bu mekanların
ısıtılması için 2 adet sofaj (ısı santralında), doğalgazla çalışan 13 kazan ile 42,5 milyon
kcal/h ısı üretilmekte, yaklaşık 39 km uzunluğunda ana hat (gidiş-dönüş) buhar
borusu kullanılmakta, 2 adet sofaj (ısı santralı) merkezi, 31 adet kondens dairesi, 32
adet ısı değiştirici (eşanjör) ve 36 adet sıcak su boyleri bulunmaktadır.
Üretilen ısı enerjisinin yaklaşık 1/3‟ü TÜLOMSAŞ üretim sahası dışındaki
mekanlara nakledilmektedir. Geniş bir alana yayılan bu yapılanma dolayısıyla ısı
kayıpları artmakta ve verim düşmektedir. Isıtılan mekanların çeşitliliği ve
fonksiyonlarının farklılığı üretilen buharın verimli kullanılmasını ve kontrolünü
zorlaştırmaktadır. Mevcut büyük ve yaygın sistem nedeniyle işletme masrafları da
yüksek olmaktadır. Bu mekanlara ait ısıtma sisteminin ayrıştırılarak Şirket ile
ilişkilerinin kesilmesi ve lokal ısıtma-sıcak su sistemine geçilmesi çalışmalarına
devam edilmesi, dolayısıyla maliyetlerin minimum düzeyde tutulması çalışmaları
sürdürülmelidir. Bu kapsamda yapılan incelemelerde; Anadolu Üniversitesi Porsuk
Meslek Yüksek Okulu doğalgaz hattının TÜLOMSAŞ tesisinden ayrılarak Esgaz
şebekesine bağlandığı, TCDD Eskişehir yeni gar inşaat çalışmalarının devam etmekte
olduğu, ısıtma sistemi düzenlemelerinin bu proje doğrultusunda devam edeceği
anlaşılmıştır.
d) Verimlilik:
Şirketin esas üretim konularının çeşitli tipte lokomotif ve yük vagonu imalatı ve
onarımı, çeşitli tipte demiryolu araçlarının onarımı, dizel ve elektrikli motorların
imalat ve bakım-onarımları, demiryolu iş makineleri, çeşitli döküm işleri, malzeme,
tesisat, motorlu ve motorsuz araç ve gereç yedeklerini imal-tadil-tamir etmek gibi çok
geniş ve çeşitli olması, imalat-onarım tür ve miktarlarının yıldan yıla değişkenlik
gösterebilmesi, ayrıca Şirketin faaliyet konularında alıcı tekeli ve ağırlıklı olarak
TCDD‟ye üretim yapması gibi nedenlerle sağlıklı bir verimlilik analizi
yapılamamaktadır. Ancak kurulu kapasite ve işçilik kapasitelerinden yararlanma
oranları ile toplam gider içindeki işçilik ve ilk madde-malzeme payları incelenerek bir
değerlendirme yapılabilmektedir.
Sanayi işletmeleri istenilen kapasite düzeyinde çalışabilmeleri için finansman
kaynağına ihtiyaç duymaktadır. İşletmelerde yeni finansal kaynakların en sağlam ve
rasyonel olanı, üretim faaliyeti sonucunda elde edilen kârlar olmaktadır. İşletmelerin
kârlarını arttırabilmeleri mevcut ve yeni mamullerin üretimlerini planlanması ve yeni
mamullerin geliştirilmesi ile mümkün olmaktadır.
Modern bir şirkette kaynakların etkin ve verimli kullanılabilmesi sağlıklı bir
üretim planlaması ve kontrolü ile mümkün olmaktadır. Diğer bir ifadeyle ürün ağacı,
üretim planlama sisteminin ana unsurundan biridir.
Ürün Ağacı, en alt kademedeki ham malzemeden başlayarak en üst kademedeki
son ham malzemeye kadar ürün sürecini gösteren bir şemadır. Malzeme listesi olarak
52
Sayıştay
53
anılan ürün ağaçlarında, üretilmekte olan ürünün hangi malzemeden ne kadar birim
kullanılarak üretildiği gösterilmektedir. Ürün Ağacı, Üretim Planlamasının temel
girdisidir. Bu şemalar sayesinde ürünün üretiminde kullanılacak olan malzemenin
ihtiyaç duyulan miktarları ve tedarik sürelerine ilişkin bilgiler tutularak, ürün
üretilmeden önce ne kadar sürede temin edileceği bilgisine ulaşılır. Bu sayede ürünün
teslim süresi belirlenmiş olmaktadır.
Son yıllarda Şirketin üretim ve faaliyet yapısında bazı değişimler yaşanmıştır.
Bunların başında ERP sisteminin uygulamaya konulması, GE Firmasıyla ortaklık
anlaşması yapılması, üretimi yapılan mamul tip ve modellerinde değişiklik ve üretim
çeşitliliğinin ortaya çıkması sayılabilir. Ortaya çıkan gelişmeler, Şirkette iş zaman
etütleri ve ölçümlerinin gözden geçirilmesini ve ürün ağaçlarının bu çerçevede
oluşturulup geliştirilmesini, tezgah modernizasyonu ve yan sanayi çalışmalarının buna
göre geliştirilmesini daha yararlı kılmaktadır. Bu çalışmalar verimlilik artışına katkı
sağlayacağı gibi daha sağlıklı üretim ve tedarik planlamalarının yapılmasını da
mümkün kılacaktır.
Bu itibarla, verimliğin artırılması ve daha sağlıklı bir üretim planlaması
yapılabilmesi için; üretim safhalarının tamamında iş-zaman etütlerinin ve ölçümlerinin
yapılması, yapılmış olanların tezgah modernizasyonu ve yan sanayi çalışmalarına
paralel olarak revize edilerek güncellenmesi, iş akış diyagramlarının ve ürün
ağaçlarının elde edilecek bulgular ile geliştirilmesi önerilir.
26.01.2008 tarih ve 2008/5 sayılı rapor ile düzenlenen, Türkiye Odalar ve
Borsalar Birliği, Eskişehir Sanayi Odası tarafından onaylı ve geçerlik süresi sonu
28.01.2011 tarihi olan, yıllık üretim kapasitesini gösteren, kapasite raporu
yenilenmiştir. 29.03.2013 tarih ve 2013/144 sayılı rapor ile düzenlenen ve geçerliliği
23.09.2016 tarihi olan yeni kapasite raporuna göre, yıllık imalat kapasitesine ait bazı
ayrıntılar ise aşağıdaki gibidir.
Tablo: 20 -Kapasite durumu
Eskişehir Sanayi Odası tarafından onaylı kapasite raporu
Üretim miktarı / Yıl
Üretim Cinsi
Miktar
Çeşitli Tipte Lokomotif
60
Dizel Lokomotif Motoru 250 -4000 BG
100
Fan Dişli Kutusu
60
Cer Motor Vantilatörü
100
Boji (Cer Motorlu)
12
Turbo Şanzıman
6
İleri Geri Şanzıman
6
Kataner Bakım Aracı, Poz Otosu, Kar Kürüme makinesi
24
DC Cer Motorları
360
2000 KW‟a kadar çeşitli güçte alternatörler
60
Çeşitli Tipte Yük Vagon İmali
500
Lokomotif Redresörleri
60
Toplam 12.194,4
Birim
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Adet
Ton
53
Sayıştay
54
TÜLOMSAŞ kurulu kapasitesine ait değerlere göre, Sanayi Odasının kapasite
değerleri çok daha farklı olmuştur. Sanayi Odası tarafından verilen kapasite raporunda
belirtilen üretim kalemlerinin, imalat ya da onarım olup olmadığı belirtilmemiş,
onarım kalemleri imalat, imalat kalemleri ise onarım şeklinde anlaşılabilmektedir.
Bazı onarım kalemleri ise hiç yer almamıştır.
Kapasite raporunun yenilenmesi aşamasında, üretim kalemlerinin imalat ve
onarım olarak ayırımının yapılması, şirkete ait muhtelif standart ve imalat
belgelerindeki şirket faaliyetlerinin bütünlük ve uygunluğunun sağlanması önerilir.
Şirkete ait üretim kapasite raporuna göre:
-Şirketin 2013 yılı için kapasiteden yararlanma oranları:
Lokomotif imalat kapasitesinden yararlanma oranı = 3/60 = % 5
Vagon imalat kapasitesinden yararlanma oranı = 174/500 = %34,8
Lokomotif ve vagon imalat kapasitesinden yararlanma oranları, yeni imalat
projelerinin devreye alınması ve ithal malzeme temininde yaşanan gecikmeler gibi
nedenlerle düşük gerçekleşmiştir.
Şirketin üretim kapasitesinin bir kısmı onarım işlerinde kullanılmaktadır. Ancak
ayrıca bir onarım kapasitesi belirlenmemiş olduğundan onarıma ilişkin kapasite
kullanım değerlendirilmesi yapılamamıştır.
Şirketin 2013 yılında işçilik kapasitesinden (İK) yararlanma oranları:
-Kullanılan İK / Planlanan İK = 1.869.788,5 / 1.840.830 =% 101,57
-Direkt üretimde kullanılan İK/ Kullanılan İK=1.401.009/ 1.869.788,5 =%74,9
-Direkt üretimde kullanılan İK/Planlanan İK=1.401.009,50/1.840.830 =%76,1
şeklinde gerçekleşmiştir.
Toplam giderlerin oransal dağılımı ise son beş yıl itibariyle aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo: 21- Giderlerin oransal dağılımı
Giderler
- İlk madde ve malzeme giderleri
- İşçilik giderleri
- Diğer personel giderleri
- Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
- Diğer giderler
Toplam
2009
yılı
(%)
36,9
43,1
8,4
7,7
3,9
100,0
2010
Yılı
(%)
42,4
39,5
7,9
6,5
3,9
100,0
2011
Yılı
(%)
41,2
37,2
8,7
8,7
4,2
100,0
2012
Yılı
(%)
44,0
34,3
9,2
8,6
3,9
100,0
2013
Yılı
(%)
34,6
37,6
11,4
12,4
4,3
100,0
Şirketin ilk madde ve malzeme giderlerinin tüm giderler içerisindeki payı
önceki döneme göre 9,4 puan azalmış, işçilik giderlerinin payı 3,3 puan, dışarıdan
sağlanan fayda ve hizmetler de 3,8 puan artmıştır.
Daha önce de değinildiği üzere, Şirkette emek yoğun üretim yapısının
ağırlığının devam ettiği görülmekte olup bu kapsamdaki işlerin büyük ölçüde yan
54
Sayıştay
55
sanayiye kaydırılarak, yüksek bilgi birikimi, ileri teknoloji ve mühendislik çalışması
gerektiren mamul üretimi ve montajına ağırlık verilmesinde yarar bulunmaktadır.
e) ĠĢçi sağlığı-iĢ güvenliği ve iĢ kazaları
2013 yılında biri ölümlü olmak üzere 47 kaza ve 1048 kayıp gün meydana
gelmiştir. 71 iş kazasının meydana geldiği önceki yıla göre kaza sayısında %36,5
azalma, gün kaybında ise %40,1 artış meydana gelmiştir.
2013 yılında en çok ayak yaralanmalı kaza meydana gelmiş ve 444 istirahatlı
gün sayısı kaydedilmiştir.
İş kazaları sonucu en fazla kayıp günün gerçekleştiği birim Lokomotif Fabrikası
olmuştur. Lokomotif Fabrikasında meydana gelen 9 iş kazası sonucunda 479 kayıp
gün olmuştur. Vagon Fabrikasında ise 15 iş kazası meydana gelmiş, 374 kayıp gün
olmuştur.
Şirket OHSAS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemine sahip olup bu
konudaki son denetim TÜV NORD kuruluşu tarafından 17-18 Ekim 2013 tarihinde
yapılmıştır.
2013 yılında iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı çerçevesinde işçi personelin yıllık
periyodik muayeneleri yaptırılmıştır. Toz ve duman oluşan ortamlarda çalışan 972
personele akciğer grafileri çekimleri yapılmıştır. Gürültülü ortamda çalışan 992
personelin odyometrik kulak muayeneleri ile kurşun ile çalışan 38 işçi personelin
kanda kurşun tetkikleri yapılmıştır. Kimyasal maddelerle çalışan 169 işçi personelin
muayeneleri yapılmıştır. Yüksek ışın ve enfraruj olan ortamlarda çalışan 22 personelin
görme yeterliliği testi yaptırılmıştır. 2013 yılında periyodik sağlık muayenesi
kapsamında 972 işçinin muayeneden geçirilmiştir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı,
işçilere her yıl yapılması zorunlu olan periyodik sağlık muayenelerini 2014 yılından
itibaren üç yıla çıkartmıştır.
Şirket OHSAS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemine sahip olup bu
konudaki I. denetim TÜV NORD kuruluşu tarafından 15-16 Ekim 2012 tarihinde
yapılmıştır.
Şirkette iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konusunda titiz bir
çalışma içine girildiği, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Kurul toplantılarının düzenli
olarak yapıldığı, toplantıda alınan kararların ilgili tüm birimlere yazılı olarak
dağıtıldığı yapılan incelemelerde tespit edilmiştir. İş sağlığı ve mevzuatı ile Kurulun
aldığı kararlar çerçevesinde; iş sağlığı ve güvenliğine yönelik görev tanımlamalarının
yapıldığı, risk analizi çalışmalarının yürütüldüğü, işçilerin periyodik koruyucu sağlık
muayenelerinin gerçekleştirildiği, işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda eğitim
çalışmalarının yapıldığı, TS EN standartları göz önüne alınarak kişisel koruyucu
donanımların temin edilerek dağıtıldığı belirlenmiştir. Ancak üretim birimlerinde
yapılan tetkiklerde, işçilerin bir kısmının kendilerine dağıtılmış olan kişisel koruyucu
donanımları kullanmaktan imtina ettikleri görülmüştür. İş kazalarının önlenmesinde
kişisel koruyucu donanımların önemli bir yeri bulunduğu hususu dikkate alınarak,
koruyucu malzemelerin gerektiği şekilde kullanımı konusunda gerekli tedbirler
55
Sayıştay
56
alınmalı ve eğitimlerde bu husus üzerinde ağırlıklı olarak durularak iş sağlığı ve
güvenliği konusunda yeterli bilincin oluşturulmasına çalışılmalı ve kişisel koruyucu
donanımların kullanılması denetimi özellikle atölye yetkilileri tarafından daha etkin bir
şekilde yapılmalıdır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‟nun öngördüğü yükümlülüklerin
hayata geçirilmesi ve OHSAS 18001 standardında İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim
Sisteminin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi konusunda birimler arası işbirliği
ve koordinasyonun geliştirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim faaliyetlerinin
ve iş başı bilinçlendirme çalışmalarının artırılması, özellikle kişisel koruyucu
donanımların gerektiği şekilde kullanılması yönünde gerekli bilincin oluşturulması
hususu üzerinde önemle durulması, çalışma ortamlarının daha elverişli hale
getirilmesine ve mevcut elektrik alt yapı sisteminin yenilenmesine yönelik
çalışmaların tamamlanması önerilir.
2- Üretim maliyetleri:
Şirketin ana üretim faaliyetleri olan yapım işleri, onarım işleri ve bunların
toplamını ifade eden tüm üretim giderleri aşağıda sırasıyla açıklanmıştır.
Yapım işleri ile ilgili üretim giderleri, program ve önceki yıl değerleriyle
birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Tablo:22 -Yapım işleri üretim giderleri
2012
2 0 13
Üretim giderleri
(Yapım İşleri)
Program
Gerçekleşen
(Revize)
Gerçekleşen
Programa
göre
Fark
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
%
A-Yapım işleri
1-Üretimle doğrudan ilgili giderler:
-İlk madde ve malzeme
-Direkt işçilik
-Genel üretim giderleri
Toplam (1)
58.492
60
74.404
60
37.175
47
(50)
7.407
7
6.945
5
7.442
10
7
31.991
33
43.173
35
33.142
43
(23)
97.890 100
124.522 100
77.759 100
(38)
97.890 100
124.522 100
77.759 100
(38)
2-Üretimle dolaylı ilgili giderler
Toplam (2)
Toplam (1+2)
3-Yarı mamul değişmeleri (+,-)
4-Üretim giderlerinden indirimler (-)
(7.354)
347
1.526
(21.676)
1.806
-Ara ve yan ürün giderleri
5-Maliyet Giderleri Toplamı
89.010
124.868
54.276
(57)
56
Sayıştay
57
2013 yılında yapım işleriyle ilgili üretim giderlerinin dağılımında, ilk madde ve
malzeme giderleri %47, işçilik giderleri %10 ve genel üretim giderleri %43 oranında
pay almış, tüm üretim giderleri 77,8 milyon TL olmuştur. Bunun 21,7 milyon TL‟si
yarı mamullere yüklenmiş, 1,8 milyon TL‟si ara ve yan ürün maliyetleri olarak
indirilmiş, 54,3 milyon TL‟si de üretimi tamamlanan mamullerin maliyetini
oluşturmuştur.
Yapım işleri giderlerinin oransal dağılımı geçen yıl ile karşılaştırıldığında;
işçilik giderleri payının %7‟den %10‟a, genel üretim giderleri payının %33‟den %43‟e
yükseldiği buna karşılık olarak ilk madde ve malzeme giderleri payının %60‟dan
%47‟ye düştüğü görülmektedir.
Gider gruplarının üretim maliyetleri içindeki payı üretim konusu mamulün
niteliğine göre dönemsel farklılık gösterebilmektedir.
Öngörülen ve gerçekleşen maliyetler arasındaki farklılık, bir kısım imalatlar
yönünden program hedeflerinin gerisinde kalınmasından ileri gelmiştir.
Onarım işleri ile ilgili üretim giderleri, program ve önceki yıl değerleriyle
birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Tablo:23-Onarım işleri üretim giderleri
2012
2 0 13
Üretim giderleri
(Onarım İşleri)
Gerçekleşen
Bin TL
%
Program
(Revize)
Bin TL
Gerçekleşen
%
Bin TL
Programa
göre
%
fark %
1-Üretimle doğrudan ilgili
giderler:
-İlk madde ve malzeme
26.204
32
30.170
27
21.271
26
(29)
-Direkt işçilik
10.477
13
11.610
11
9.463
12
(18)
-Genel üretim giderleri
44.814
55
68.470
62
50.869
62
(26)
81.495
100
110.250 100
81.603 100
(26)
Toplam (1+2)
81.495
100
110.250 100
81.603 100
(26)
3-Yarı mamul değişmeleri (+,-)
(507)
(1)
(2.735)
439
80.988
99
78.868
(28)
Toplam (1)
2-Üretimle dolaylı ilgili giderler
Toplam (2)
4-Üretim giderlerinden ind.(-):
-Ara ve yan ürün giderleri
Toplam (4)
5-Maliyet Giderleri Toplamı
110.250
57
Sayıştay
58
2013 yılında onarım işleriyle ilgili tüm üretim giderleri 81,6 milyon TL olarak
gerçekleşmiş; bunun 2.7 milyon TL‟si yarı mamullere yüklenmiş, 78,9 milyon TL‟si
üretimi tamamlanan mamullerin maliyetini oluşturmuştur.
Tüm üretim giderleri itibariyle; ilk madde ve malzeme giderlerinin %26, işçilik
giderlerinin %12 ve genel üretim giderlerinin %62 oranında pay sahibi olduğu
görülmektedir. Giderlerin oransal dağılımı geçen yıl ile karşılaştırıldığında, ilk madde
ve malzeme giderleri payı %32‟den %26‟ya, işçilik giderleri payı %13'den %12'ye
düşmüş, genel üretim giderleri payı ise % 55‟den % 62'ye yükselmiştir.
Giderlerin oransal dağılımı, onarım işlerinin niteliğine (periyodik bakım, ağır
bakım…) göre dönemsel olarak değişkenlik gösterebilmektedir.
Yapım ve onarım işleri ile ilgili toplam üretim giderleri, program ve önceki yıl
değerleriyle birlikte aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir.
Tablo: 24 -Toplam üretim giderleri
2012
Toplam Üretim giderleri
(Yapım ve Onarım)
2 0 13
Gerçekleşen
Bin TL
%
Program
(Revize)
Bin TL
Gerçekleşen
%
Bin TL
Programa
göre
% fark %
1-Üretimle doğrudan ilgili giderler:
-İlk madde ve malzeme
-Direkt işçilik
84.696
17.884
47
10
104.574
18.554
44
8
58.446
16.905
36
11
(44)
(9)
-Genel üretim giderleri
76.805
43
111.644
48
84.011
53
(25)
Toplam (1)
179.385 100
234.772 100
159.362 100
(32)
Toplam (1+2)
179.385 100
3-Yarı mamul değişmeleri (+,-)
(7.861)
4-Üretim giderlerinden indirimler(-) (1.526)
234.772 100
347
159.362 100
(24.412)
(1.806)
(32)
5-Maliyet Giderleri Toplamı
235.119 100
133.144
2-Üretimle dolaylı ilgili giderler
Toplam (2)
169.998
2013 yılında yapım ve onarım işlerine ait tüm giderler toplamı geçen yıla göre
% 11,2 oranında azalarak 159,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bunun 133 milyon
TL‟sini üretimi tamamlanan mamullerin maliyeti, 24,4 milyon TL‟si yarı mamul
maliyeti, 1,8 milyon TL‟si de yan ürün maliyetidir.
Tüm üretim giderlerinin oransal dağılımı irdelendiğinde; ilk madde ve malzeme
giderlerinin %36, işçilik giderlerinin %11 ve genel üretim giderlerinin %53 oranında
pay sahibi olduğu görülmektedir. Söz konusu dağılım geçen yıl ile karşılaştırıldığında;
ilk madde ve malzeme giderleri payının %47 ‟ten %37‟ye düştüğü, işçilik giderleri
payının %10‟dan %11‟e, genel üretim giderleri payının ise %43‟den %53‟e yükseldiği
görülmektedir.
58
Sayıştay
59
F-Pazarlama:
Şirketin üretimini yaptığı mamullerle ilgili pazarlama ve satış faaliyetleri ile
yurt dışı satın alma faaliyetleri Pazarlama Dairesi Başkanlığı tarafından
yürütülmektedir.
Anılan daire bünyesinde yurt içi satış pazarlama şubesi, ihracat şubesi, ithalat
şubesi ve satış sonrası hizmetler şubesi olmak üzere dört şube müdürlüğü teşkil
edilmiştir.
Yurt içi satın alma işlemleri Satınalma ve İkmal Dairesi Başkanlığınca
yürütülürken, yurt dışı satın alma işlerinin Pazarlama Dairesinin görev alanına alındığı
görülmektedir.
Gümrükleme ve kambiyo işlemlerinin tek elden yürütülmesi, ihracata dönük
üretimde kullanılan malzemelerin belirgin bir yer tutması gibi nedenlerle ithalat ve
ihracat birimlerinin aynı daire bünyesinde toplandığı belirlenmiş olmakla birlikte,
satınalma ve pazarlama faaliyetlerinin ayrı ayrı ihtisaslaşmayı gerektiren konular
olduğu hususu göz önünde bulundurularak, Pazarlama Dairesi bünyesindeki İthalat
Şube Müdürlüğünün zaman içinde Satınalma ve İkmal Dairesi Bünyesine nakledilmesi
hususu değerlendirilmelidir.
Pazarlama faaliyetleri için Şirketin ayrı bir yönetmeliği bulunmamakta, ancak
pazarlama faaliyetlerini düzenleyen, 1995 yılında çıkarılan TÜLOMSAŞ Alım ve
Satım Yönetmeliği ile 1999 yılında çıkarılan TÜLOMSAŞ Sipariş Açma ve Kapatma
Yönetmeliği yürürlükte bulunmaktadır. Açılan tüm siparişler için 08.01.2007 tarihinde
yürürlüğe giren sipariş planı uygulanmaktadır. Yurtdışından alınan ithal malzemeler
için Kamu İhale Mevzuatı uygulanmaktadır.
Geçmişte satınalma ve satış faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü dönemlerde
çıkarılmış olan söz konusu yönetmelikler, değişen mevzuat ve gelişen koşullar
karşısında ihtiyacı tümüyle karşılamamaktadır. Bu nedenle, günün koşullarına ve
Şirketin faaliyet yapısına uygun olarak pazarlama faaliyetlerinin tümünü kapsayacak
biçimde ayrı bir yönetmelik düzenlenmesi önerilir.
Çeşitli tipte lokomotif, yük vagonu, demiryolu iş makineleri, dizel motoru, cer
motoru, alternatör, kesici özel takımlar, çeşitli döküm işleri üretimi, köprü ve çelik
konstrüksiyon üretimi ayrıca lokomotif ve vagon onarımı yapan Şirketin ana müşterisi
TCDD‟dir.
Bununla birlikte son yıllarda, ürün çeşitliliğini artırarak TCDD dışındaki iç ve
dış pazarlara açılma ve alternatif piyasalara yönelme politikaları benimsenmiştir.
TÜLOMSAŞ‟ın yurt dışı pazar payının artırılmasına yönelik en önemli gelişme,
General Elektrik (GE)/ABD Firması ile yürütülen stratejik ortaklık çalışmalarıdır.
Avrupa pazarına yönelik olarak tasarlanmış olan, AC transmisyon sistemli,
düşük yakıt tüketimi olan ve düşük emisyon seviyesi ile AB‟ye uygun, asenkron tahrik
sistemli, yüksek tork verebilen, modern dizel motorlu, bakım gereksinimi çok düşük,
IGBT (Hızlı tetikleme özellikli transistör) ve mikroişlemci kontrollü, yüksek dinamik
ve havalı fren sistemine sahip General Electric/A.B.D PH37ACi lokomotiflerinin
59
Sayıştay
60
birlikte imalatı konusunda 30.12.2008 tarihinde bir MoU (Ön Mutabakat Zaptı),
30.12.2009 tarihinde Teknik Yardım ve Lisans Anlaşması, 30.06.2010 tarihinde 30
adet imalatı kapsayan bir Sipariş Anlaşması imzalanmıştır. Ayrıca, 1 adet
Demonstrasyon Lokomotifinin Tülomsaş tesislerinde montajının gerçekleştirilmesi,
TCDD hatlarında 1 yıl test edilerek, tespit edilen bir ülkeye ihraç edilmesi amacıyla
12.11.2010 tarihinde PH37ACmi Demonstrasyon (Teşhir) Lokomotifi Anlaşması
imzalanarak Demonstrasyon Lokomotifinin imalat ve montajı tamamlanmış ve
İngiltere'ye ihraç edilmiştir. 09.11.2012 tarihinde Stratejik Ortaklık Anlaşması
imzalanmıştır. İlk etapta 20 adedi TCDD‟ye 10 adedi Avrupa Pazarına verilmek üzere
30 adet Lokomotifin üretimine başlanmıştır.
Ortak olarak imal edilecek Lokomotifler Avrupa, Kuzey Afrika ve Ortadoğu
ülkelerine ihraç edilecektir.
Ayrıca GE siparişi diğer lokomotifler için komponent ve yarı mamul üretilmesi
konusunda da çalışmalar devam etmektedir.
Şirketin GE Firması ile yapacağı ortaklık sonucu önemli kazanımlar elde
edilmesi mümkün olabilecektir. Bu çerçevede;
-Avrupa ülkelerine yönelik bir lokomotif dizayn edileceğinden, TÜLOMSAŞ‟ın
Avrupa‟nın dizel elektrikli anahat lokomotif üssü olması,
-Lokomotifler Avrupa, Kuzey Afrika
edileceğinden geniş bir pazara sahip olunması,
ve
Ortadoğu
ülkelerine
ihraç
-TÜLOMSAŞ‟ın ileri teknoloji ile lokomotif üretebilecek bir konuma gelmesi
ve yüksek teknoloji lisansına sahip olması,
-Eskişehir ve bölgesinin demiryolu araçları üretim merkezi haline gelmesi, yan
sanayinin gelişmesi ve istihdamın artması,
hedeflenmektedir.
Diğer yandan, TCDD'nin açmış olduğu 80 adet Elektrikli Lokomotif ihalesini
Hyundai / ROTEM firması kazanmış olup bununla ilgili olarak 11.04.2012 tarihinde
Hyundai Rotem ile TÜLOMSAŞ arasında Alt Yüklenicilik sözleşmesi imzalanmış ve
üretim çalışmalarına başlanmıştır.
1-SatıĢlar:
a)SatıĢ programı ve uygulaması:
Şirketin 2013 yılı satış programı ve gerçekleşmeleri önceki dönem değerleriyle
birlikte aşağıda gösterilmiştir.
60
193.328
254.139
9.831
Yurt dışı satış toplamı (b)
Genel toplam (a+b)
9.831
256.782
256.782
254.139
1.782
183.497
55
88.689
Yurt içi satış toplamı (a)
2.964
110
38.868
b) Yurt dışı :
- Çeşitli imalat ve onarımlar
100
73.009
144
41.500
31.124
1.921
3.293
112
52.059
5
31.084
2.105
121
Adet
53.624
250
37.147
Miktar
Tutar
TL
Son durum
2013 yılı
32.443
1.668
91
Adet
35.096
28.596
7,751
5
Miktar
Tutar
TL
İlk durum
Program
13.763
39.135
180
213
Adet
Adet
Tutar
TL
Gerçekleşen
2012 Yılı
17.591
38.180
3
Miktar
Adet
Adet
Ölçü
15.436
5.590
1 Esas ürün :
a) Yurt içi :
aa) Lokomotif satışları
-TCDD
-Diğerleri;
ab) Yük vagonu satışları:
-TCDD
-Diğerleri
ac) Lokomotif onarımları
-TCDD
-Diğerleri
ad) Vagon onarımları:
-TCDD
-Diğerleri
ae) Çeşitli imalatlar:
-TCDD
-Diğerleri
af) Çeşitli onarımlar:
-TCDD
-Diğerleri
Satışlar
Tablo: 25 -Satışlar
54
85
100
74
Miktar
154.829
15.834
15.834
138.995
25.030
1.890
15.329
1.606
1.632
58.319
19.490
15.699
Tutar
TL
Gerçekleşen
Sayıştay
61
61
62
Sayıştay
Şirketin 2013 yılı satışları geçen yıldan % 20 oranında düşük olmak üzere
toplam 154,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Toplam satışların 139 milyon TL‟si yurt içine, 15,8 milyon TL‟si yurt dışına
yapılmıştır.
Yurt içi satışların 119,8 milyon TL‟si TCDD‟ye yapılmış olup söz konusu tutar
yurt içi satışların % 86,2‟sini, toplam satışların % 77,4‟ünü oluşturmaktadır.
Önceki döneme göre satışlarda meydana gelen azalma, esas itibariyle TCDD
siparişlerindeki azalmadan kaynaklanmıştır.
2012 yılında TCDD‟ye 180 adet yük vagonu satışı yapılmış ve 91 adet
lokomotif ile 121 adet yük vagonu onarımı gerçekleştirilmişken, bu dönem yük
vagonu satışı 74, onarımı yapılan lokomotif adedi 85 ve onarımı yapılan yük vagonu
adedi 54 olarak gerçekleşmiştir.
Diğer yandan geçen yıl iç piyasaya 213 adet yük vagonu satılmışken, bu yıl bu
miktar 100‟e düşmüştür.
Yurt içi satışlardaki düşüşe karşılık yurt dışı satışlarda % 61 oranında artış
kaydedilmiştir, Ancak yurt dışı satışların toplam satışlar içindeki oranı % 10 olup
halen istenilen düzeylerde bulunmamaktadır.
2013 yılı satışlarında önceki döneme göre ortaya çıkan azalma, TCDD
siparişlerinin azalması ve üretim programının, dolayısıyla satış hedeflerinin
öngörüldüğü şekilde gerçekleştirilememesinden kaynaklanmıştır.
Üretim programındaki gecikmelerle ilgili tespit ve değerlendirmelere Raporun
“Üretim ve maliyetler” alt bölümünde yer verilmiştir.
Şirketin sadece TCDD siparişlerine bağımlı kalmaması ve yurt içi ve yurt
dışında alternatif piyasalara yönelerek piyasa payını artırması önem arz etmektedir. Bu
husus 2013 yılında yürürlüğe giren 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının
Serbestleşmesi Hakkında Kanunla birlikte daha da önem kazanmış bulunmaktadır.
Zira, anılan Kanunla getirilen düzenlemeler, ulaştırma hizmetlerinin yanı sıra,
demiryolu imalat sektöründe de serbestleşmeye ve rekabetin genişlemesine imkan
sağlamaktadır.
Şirketin uluslararası piyasalara açılma konusunda önemli bir potansiyeli
bulunmakta olup GE Firmasıyla yapılan ortaklık anlaşması bunun önemli bir
göstergesidir. Bu açıdan, Ar-Ge çalışmalarının artırılması, birim maliyetlerin
düşürülmesi ve rekabet gücünün yükseltilmesi çalışmalarının etkin bir şekilde
sürdürülmesi gerekmektedir.
Bu noktada üzerinde durulması gereken önemli bir husus da, TÜLOMSAŞ‟ın
11.09.1981 tarihli ve 2522 sayılı „Kamu Kuruluşlarının Yurt Dışındaki İhalelere
Katılması Hakkında Kanun” kapsamında bulunmasıdır.
Anılan Kanunun 1 inci maddesinde; “Genel, katma ve özel bütçeli kuruluşlar ve
müesseseler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve
62
Sayıştay
63
kanunla kurulan diğer kamu kuruluşları ile sermayesinin yarısından fazlası tek başına
ya da birlikte Devlete, Kamu İktisadi Teşebbüslerine ait olan kuruluşların faaliyet
alanlarına giren konularda yurt dışında yapılacak ihalelere katılabilmelerine,
taahhütlere girişebilmelerine, bu amaçla gerekli inceleme, araştırma, proje, inşaat ve
işletme gibi hizmetlerle girişilen taahhüdün gereği olan diğer işlem ve hizmetleri
bizzat veya aralarında birleşerek yahut bu kanun kapsamı dışında kalan yerli ve
yabancı kuruluşlarla ortaklık şeklinde yapabilmelerine izin vermeye, bu faaliyetleri
kontrol ve nezaret etmeye ve bu konulardaki usul ve esasları tespit etmeye Bakanlar
Kurulu yetkilidir.” Hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu hüküm gereği, yurt dışı ihalelere katılabilmek veya taahhüt altına
girebilmek için her defasında Bakanlar kurulu kararına müracaat etme ve karar
istihsalini bekleme durumu ortaya çıkmaktadır.
Oysa ticari hayatta kimi zaman süratli hareket etme gereği bulunmaktadır. Bu
nedenle, TÜLOMSAŞ‟ın (keza diğer bağlı ortaklıkların) faaliyet hacmindeki bu
gelişmeler nedeniyle, yurt dışı ihalelere katılma konusunda, İlgili Bakanlığın izin
vermeye yetkili kılınması söz konusu faaliyetlere işlerlik kazandıracaktır. Dolayısıyla
bu hususun değerlendirilmesinde, hatta Kanunun genel olarak gözden geçirilmesinde
önemli yarar bulunmaktadır. Zira, söz konusu Kanun yaklaşık 30 yıl önce yürürlüğe
girmiş olup geçen zaman zarfında ulusal ve uluslararası alanda önemli değişimler
meydana gelmiş, Dünya global bir pazar haline dönüşmüş, para ve malların serbest
dolaşımı giderek yaygınlaşmıştır.
2522 sayılı Kanun kapsamı dışına çıkma konusunda örnek uygulama
bulunmaktadır. 03.12.1997 tarih ve 4309 sayılı Kanunla 2804 sayılı Maden Tetkik
Arama Genel Müdürlüğü kanununa ek 1 inci madde eklenerek; 2522 sayılı Kanuna
tabi olmadan, MTA‟nın yurt dışı faaliyetleri ile ilgili usul ve esasları tespit etmeye
bağlı olduğu bakanlık yetkili kılınmıştır.
Değinilen tüm bu hususlar çerçevesinde, TÜLOMSAŞ‟ın hem ana kuruluş
TCDD‟nin ihtiyaçlarını karşılayacak, hem de ulusal ve uluslararası alanda rekabet
gücünü ve piyasa payını daha da yükseltecek bir konuma getirilmesi konusunda
gerekli tüm tedbirler alınmalıdır. Bu itibarla;
Şirketin pazarlama ve satış faaliyetleri ile ilgili olarak;
6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleşmesi Hakkında
Kanunla getirilen düzenlemelerin, demiryolu hizmetlerinin yanı sıra, demiryolu imalat
sektöründe de serbestleşmeye ve rekabetin genişlemesine yol açacağı dikkate alınarak;
birim maliyetlerin düşürülmesi başta olmak üzere Şirketin rekabet gücünün
artırılmasına yönelik tedbirlerin geliştirilmesi; Ar-Ge çalışmalarının yoğunlaştırılması;
yurtiçi ve yurt dışı pazarlara açılma ve alternatif piyasalara yönelme konusundaki
çabalara ve tanıtım faaliyetlerine etkinlik ve süreklilik kazandırılması,
-1981 yılında yürürlüğe konulmuş olan 2522 sayılı “Kamu Kuruluşlarının Yurt
Dışındaki İhalelere katılması Hakkında Kanun” uyarınca, yurt dışı ihalelere
katılabilmek için Bakanlar kurulu kararı gerektiğinden, yurt dışı ihalelerde her
defasında Bakanlar Kurulu kararına müracaat etme yerine, zaman kaybını önlemeye ve
63
Sayıştay
64
daha süratli hareket etmeye imkan verecek bir düzenleme yapılması hususunun tüm
yönleriyle değerlendirilmesi amacıyla ilgili merciler nezdinde girişimlerde
bulunulması,
önerilir.
b)SatıĢ fiyatları:
Şirketin TCDD ve üçüncü şahısların siparişlerine dayalı olarak yürüttüğü yapım
ve onarım işlerinin fiyatları üretimini yaptığı mamuller ve onarım işlerinin satış
fiyatları, yıllık iş programı ve işletme bütçeleri ile belirlenmektedir.
2013 yılı Revize İş Programı ve Bütçesinde ; TCDD‟ye yapılacak işlerde üretim
maliyetlerine %11,5 oranında (% 7,5 dönem gider payı ve dönem giderleri dahil
satışların maliyetine % 4 kâr payı) uygulanmak üzere ürün satış fiyatlarının
uygulanacağı öngörülmüştür.
2-Mamul, yarı mamul ve ticari mal stokları:
Mamul, yarı mamul ve ticari mal stoklarına ilişkin 2013 yılı program ve
gerçekleşme değerleri, önceki yıl değerleriyle birlikte aşağıda gösterilmiştir.
64
Sayıştay
65
Tablo: 26 -Mamul, yarı mamul ve ticari mal stokları
Stoklar
A-Mamul stokları
B-Yarı ve ara mamuller:
1-Yapım işleri:
a)TCDD ye yapılanlar:
-Lokomotif yapımı
-Yük vagonu yapımı
-Diğer yapımlar
-Kuruluş için yapımlar
b)TCDD dışına yapılanlar
Toplam (1)
2-Onarım işleri:
a)TCDD ye yapılanlar:
-Lokomotif onarımları
-Vagon onarımları
-Diğer onarımlar
b)TCDD dışına yapılanlar
Toplam (2)
Toplam (B)
Genel Toplam
Geçen
yıldan
devir
Bin TL
350
3.829
6.843
2.316
13.338
1.436
1
1.068
7
2.512
15.850
15.850
2013 yılı
İlk durum
Bin TL
İlk
duruma
Son durum Gerçekleşen
göre
Bin TL
Bin TL
sapma %
729.402
33.366
729.402
42,128
762.768
771.530
3.916
6.257
4.034
9.089
11.783
35.079
(99)
(73)
(95)
3.951
762.768
762,768
771.530
771.530
1.224
8
5.183
40.262
40.262
(94)
(94)
Yıl sonu itibariyle mamul stoku bulunmamakta; 35 milyon TL‟si yapım
işlerine, 5,2 milyon TL‟si onarım işlerine ait olmak üzere toplam 40,3 milyon TL yarı
mamul stokları bulunmaktadır.
Şirketin 2013 yılına ilişkin imalat, gerçekleşme ve yıl sonu devir hareketleri bir
önceki yıl değerleriyle birlikte aşağıda gösterilmiştir.
65
A-Mamul stokları
B-Yarı ve ara mamuller:
1-Yapım işleri:
a)TCDD ye yapılanlar:
-Lokomotif yapımı
-Yük vagonu yapımı
-Diğer yapımlar
-Kuruluş için yapımlar
b)TCDD dışına yapılanlar
Toplam (1)
2-Onarım işleri:
a)TCDD ye yapılanlar:
-Lokomotif onarımları
-Vagon onarımları
-Diğer onarımlar
b)TCDD dışına yapılanlar
Toplam (2)
Toplam (B)
Genel Toplam
Stoklar
350
3.829
6.908
2.316
13.403
1.436
1
1.003
7
2.447
15.850
15.850
Adet
Adet
Adet
Adet
Ölçü
Geçen yıldan devir
Tutar
Miktar
Bin TL
Tablo: 27-Mamul ve yarı mamul stoklarının yıl içindeki hareketi
56.597
1.439
22.224
1.343
81.603
158.885
158.885
3.916
20.116
12.280
7.877
33.093
77.282
Yıl içindeki imalat
Tutar
Miktar
Bin TL
54.082
1.440
22.003
1.343
78.868
134.473
134.473
14.209
12.074
5.696
23.626
55.605
Satılan
Tutar
Miktar Bin TL
1.224
8
5.183
40.262
40.262
3.951
3.916
6.257
4.034
9.089
11.783
35.079
2014'e devreden
stok
Tutar
Miktar
Bin TL
66
Sayıştay
66
Sayıştay
67
Önceki dönemden devreden 15,9 milyon TL tutarındaki yarı mamul stoklarına,
bu dönem imalat yoluyla 158,9 milyon TL tutarında giriş yapılmış, aynı dönem 134,5
milyon TL‟sinin mamul stoka dönüştürülerek satılması sonucu 2014 yılına yaklaşık
40,3 milyon TL tutarında stok devretmiştir.
G-Sigorta iĢleri:
Şirketin riske maruz varlıkları dahili ve harici sigorta yoluyla teminat altına
alınmakta olup sigorta işlemleri TÜLOMSAŞ Sigorta İşleri Yönetmeliği esas alınarak
yürütülmektedir.
2013 yılına ilişkin sigorta bilgilerine aşağıda yer verilmiştir.
Tablo: 28 -Sigorta işleri
Sigorta Türü
A-2012 ' den devreden
iç sigorta fonu
B-Yıl içinde yaptırılan
1- İç sigorta
2- Sigorta şirketleri
Toplam (B)
C- 2013 ' e devreden
İç sigorta fonu
Sigorta
Kıymeti
Bin TL
Ayrılan fon
veya ödenen
prim tutarı
Bin TL
Mahsup
Birikmiş iç
veya
Fark
sigorta fonu
tahsil edilen
Bin TL
Bin TL
Bin TL
930
256.294
334.576
590.870
100
202
302
100
1.030
2013 yılında riske maruz kıymetlerin toplam bedeli 590,9 milyon TL olarak
belirlenmiş, bunun 256,3 milyon TL‟si iç sigorta, 334,6 milyon TL‟si dış sigorta
yoluyla güvence altına alınmıştır.
Bu dönem iç sigorta kapsamında 100 bin TL prim tahakkuk ettirilmiş, dönem
içinde iç sigorta hasar bedeli oluşmamıştır. Böylece, önceki yıldan devreden 930 bin
TL ile birlikte gelecek yıla 1.030 bin TL tutarında birikmiş iç sigorta fonu
devretmiştir.
2013 yılında, dış sigorta kapsamında 202 bin TL prim ödenmiştir.
H-ĠĢletme sonuçları:
1-SatıĢların kârlılığı:
Şirketin 2013 yılına ait satış sonuçları,
gerçekleşmeleriyle birlikte aşağıda gösterilmiştir.
satış programı ve önceki yıl
67
25.030
1.890
138.995
25.030
1.890
138.995
Programa göre fark
Geçen dönem satış sonuçları
(101.954)
193.327
256.783
Satış programı
154.829
154.829
Toplam (a+b)
15.329
1.606
15.329
1.606
(101.954)
193.327
256.783
154.829
154.829
15.834
1.632
1.632
15.834
58.319
Bin TL
58.319
Bin TL
Bin TL
satışlar
19.490
15.699
indirimleri
satışlar
Net
19.490
15.699
Satış
Brüt
Genel Toplam
Faaliyet giderleri
- Çeşitli imalat ve onarımlar
1 Esas ürün :
a) Yurt içi :
aa) Lokomotif satışları
-TCDD
-Diğerleri;
ab) Yük vagonu satışları:
-TCDD
-Diğerleri
ac) Lokomotif onarımları
-TCDD
-Diğerleri
ad) Vagon onarımları:
-TCDD
-Diğerleri
ae) Çeşitli imalatlar:
-TCDD
-Diğerleri
af) Çeşitli onarımlar:
-TCDD
-Diğerleri
Yurt içi satış toplamı (a)
b) Yurt dışı:
Satış sonuçları
Tablo: 29 -Satış sonuçları
(95.171)
168.215
224.906
129.735
129.735
10.518
22.003
1.343
119.217
12.543
1.412
1.440
54.082
14.209
12.185
Bin TL
maliyeti
Satışların
64
15.703
16.695
16.759
16.759
1.359
2.842
173
15.400
1.620
183
151
6.986
1.870
1.574
Bin TL
giderleri
Faaliyet
(95.107)
183.919
241.601
146.494
146.494
11.877
24.845
1.516
134.617
14.164
1.595
1.591
61.068
16.080
13.759
Bin TL
toplamı
Satış
maliyetleri
(6.846)
9.408
15.181
8.335
8.335
3.957
185
374
4.378
1.165
11
41
(2.749)
3.410
1.940
Bin TL
zararı
Faaliyet
kârı veya
(1)
5
6
6
6
33
1
25
3
8
1
3
(5)
21
14
Satışların
maliyetleri
toplamına
göre kâr
veya zarar
% si
68
Sayıştay
68
Sayıştay
69
Şirket 2013 yılında 146,5 milyon TL satış maliyetine karşılık 154,8 milyon TL
net satış hasılatı elde etmiş; faaliyet kârı geçen yıldan % 11,8 oranında noksan olmak
üzere 8,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Faaliyet kârında programa göre de % 45 oranında noksan gerçekleşme söz
konusudur.
2013 yılında satışların genel kârlılığı % 6 olarak gerçekleşmiş; birim satış
bazında en çok kârlılık yük vagonu satışları ile yurt dışına yapılan çeşitli imalat ve
onarım satışlarında oluşmuştur.
Şirketin 2013 yılı satış sonuçlarına ilişkin göstergelere aşağıda yer verilmiştir.
Tablo: 30 -Satış sonucu göstergeleri
2012 yılı
Göstergeler
Gerçekleşen
%
1-Maliyet giderleri göstergesi :
Satışların maliyeti x 100
Net satışlar
2-Faaliyet giderleri göstergesi :
Faaliyet giderleri x 100
Net satışlar
3-Satış göstergesi :
Satış maliyetleri toplamı x 100
Net satışlar
4-Faaliyet sonucu göstergesi :
Faaliyet kârı x 100
Net satışlar
2013 yılı
Program
Gerçekleşme
%
%
87,0
87,6
83,8
8,1
6,5
10,8
95,3
94,1
94,6
4,8
5,9
5,4
2013 yılında, net satışlar önceki yıla göre % 20 oranında, satışların maliyeti ise
% 20,3 oranında olmak üzere yaklaşık aynı düzeyde noksan gerçeklemiştir.
Net satışlar ve satışların maliyetindeki azalma, lokomotif ve vagon
imalatlarında programın gerisinde kalınmasından ileri gelmiştir.
Net satış hasılatı artış hızının satış maliyeti artış hızının cüzi miktarda üzerinde
gerçekleşmesinin etkisiyle, faaliyet kârlılığı önceki döneme göre 0,6 puanlık küçük bir
artışla % 5,4 olarak gerçeklemiştir.
Önceki yıl her 100 TL‟lik satıştan 4,8 TL faaliyet kârı elde edilmişken, 2013
yılında her 100 TL‟lik satışın 5,4 TL‟sini faaliyet kârı oluşturmuştur.
Satışların kârlılığını etkileyen bünye içi ve bünye dışı unsurlar aşağıda kısaca
açıklanmıştır.
69
Sayıştay
70
a)Bünye içi faktörler:
-Verimlilik:
Üretim çeşitliliğinin fazlalığı ve yıldan yıla değişmesi, yapılacak üretim cins ve
miktarının alınacak siparişe bağlı olması, onarım işlerinin çok değişik cins ve formatta
olması gibi nedenlerle sağlıklı bir verimlilik analizi yapılamamaktadır. Ancak kurulu
kapasite ve işçilik kapasitelerinden yararlanma oranları ile toplam gider içindeki işçilik
ve ilk madde-malzeme payları incelenerek bir değerlendirme yapılabilmektedir.
Verimliğin artırılması ve daha sağlıklı bir üretim planlaması yapılabilmesi için;
iş-zaman etütlerinin ve ölçümlerinin yapılması, iş akış diyagramlarının ve ürün
ağaçlarının oluşturulması gerekli görülmektedir.
- Maliyetler:
2013 yılında yapım ve onarım işlerine ait tüm giderler toplamı geçen yıla göre
% 11,2 oranında azalarak 159,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bunun 133 milyon
TL‟sini üretimi tamamlanan mamullerin maliyeti, 24,4 milyon TL‟si yarı mamul
maliyeti, 1,8 milyon TL‟si de yan ürün maliyetidir.
Tüm üretim giderlerinin oransal dağılımı irdelendiğinde; ilk madde ve malzeme
giderlerinin %36, işçilik giderlerinin %11 ve genel üretim giderlerinin %53 oranında
pay sahibi olduğu görülmektedir.
İşgücü maliyetleri başta olmak üzere üretim maliyetlerinin aşağı çekilmesi ve
dolayısıyla Şirketin rekabet gücünün yükseltilmesi yönündeki çabaların geliştirilmesi
gerekmektedir.
- Stoklar:
Şirkette stokların kontrol altına alınması ve daha etkin bir stok kontrol sistemi
kurulması konusunda, ERP (Kurumsal Kaynak Yönetimi) Projesinden de
yararlanılarak önemli mesafeler alındığı, stok kontrol işlerinin bilgisayar programı ile
takip edildiği, stok sahalarının yeniden düzenlendiği, bu kapsamda açık sahada
bulunup korozyon tehlikesine maruz bulunan bir kısım stokların önemli bölümünün
kapalı alanlara alınarak iyi bir stoklama sistemine tabi tutulduğu, böylece açık
alanlarda önemli stok kalmadığı, açık alanlarda kalan stokların toprakla irtibatının
kesildiği, benzer malzemelerin bir araya toplandığı, kapalı alanlardaki raf gözlerinin
büyütülerek açık sahada bulunan malzemelerin bu raflara alındığı, böylece geçmişe
kıyasla çok daha düzenli ve muntazam bir yapı oluşturulduğu, Şirketin üretime yönelik
birimlerinin; Malzemelerin tedarik stoklama ve kullanım süreçlerini kontrol altında
tutan ERP sisteminin devreye girmesiyle malzeme yönetimi ve stok kontrolü
açısından önemli bir gelişme kaydedildiği görülmektedir.
Şirkette çok az hareket eden stokların öncelikle topluluk bünyesinde, bu
mümkün olmadığı takdirde, ihtiyacı olabileceği düşünülen kamu ve özel Sektör
kuruluşları ile temas kurularak değerlendirilmesi için gerekli girişimlerde bulunulması,
bu yöntemle de değerlendirilemeyen stokların hurdaya ayrılarak MKE‟ye satılması
veya fason döküm yaptırılması yönüyle değerlendirilmesi gerekli görülmektedir.
70
Sayıştay
71
b)Bünye dıĢı faktörler:
-ĠĢletmenin piyasa payı ve gücü:
Şirket üretim faaliyetlerinin ağırlıklı kısmı TCDD ve bağlı birimleri ile diğer
bağlı ortaklıkların taleplerine yönelik olarak şekillenmektedir. Ancak son dönemler
TCDD dışı piyasaya yönelik satışların artırılması yönünde çalışmaların
yoğunlaştırıldığı gözlenmektedir. Diğer yandan General Elektrik firması ile stratejik
ortaklık anlaşmasının hayata geçirilmesi durumunda, gerek Şirket açısından, gerek
ülke ekonomisi açısından, gerekse bölgedeki yan sanayinin gelişmesi ve istihdam artışı
sağlanması açısından önemli kazanımlar elde edilmesi ve piyasa payının genişlemesi
muhtemel bulunmaktadır.
Bu çerçevede Şirketin hem TCDD siparişlerini aksamaya yol açılmadan
karşılayabilecek, hem de piyasa gücünü artırarak yurt içi ve dışı piyasalara açılabilecek
bir yapılanmaya gitmesi önem arz etmektedir. Piyasa gücünün artırılması açısından,
birim maliyetlerin düşürülmesi konusundaki çabalara da etkinlik kazandırılmalıdır.
-Fiyatlar:
Şirketin, Ana Kuruluş TCDD için üretip satacağı mal ve hizmetlerin fiyatları
TCDD yönetim kurulunca onaylanan şirket programı ve bütçesi ile belirlenen satış
maliyetine dönem gideri ve kâr oranının ilavesi suretiyle tespit edilmektedir. Yıl
içerisinde bütçenin revize edilmesi halinde satış fiyatlarında da değişiklik
yapılabilmektedir. Bu uygulama kapsamında, TCDD‟nin yatırım ödeneklerinin yeterli
olmaması durumunda, kimi zaman satış fiyatlarında maliyet+kâr yönteminin dışına
çıkılabilmekte ve satış fiyatları TCDD tarafından aşağı çekilebilmektedir. TCDD‟nin
yatırım ödeneklerinin ve satış fiyatlarının gerçekçi bir şekilde tespiti önem arz
etmektedir.
Diğer taraftan, üçüncü kişi ve kuruluşlara yapılan işler ile TCDD ve bağlı
ortaklıklarına yapılan ancak iş programında yer almayan işlerin fiyatları, ürünlerin
maliyetine faaliyet giderleri ve belirlenen kâr payları ilave edilmek yoluyla tespit
edildiği gibi bazı zamanlarda da pazarlık yapılmak suretiyle satış fiyatları tespit
edilmektedir.
2-Milli ekonomiye katkı:
a)Gayri safi yurt içi hasılaya katkı:
Şirket 2013 yılında, üretici fiyatlarıyla gayri safi yurt içi hasılaya 111,7 milyon
TL, alıcı fiyatlarıyla gayri safi yurt içi hasılaya 112,7 milyon TL ve alıcı fiyatlarıyla
gayri safi milli hasılaya 70,9 milyon TL katkıda bulunmuştur.
Şirketin milli gelire katkısı (Ek :10) sayılı çizelgede gösterilmiştir.
b)DıĢ ödemeler dengesine etki:
Şirket 2013 yılında, ithal ettiği malzemeler için dış aleme 58,2 milyon TL
tutarında ödeme yapmış, buna karşılık dış alemden ihracat bedeli olarak 15,8 milyon
TL hasılat sağlamış olup 42,4 milyon TL denge farkı meydana gelmiştir.
Şirketin dış ödemeler dengesine etkisi (Ek:11) sayılı çizelgede gösterilmiştir.
71
Sayıştay
72
c)Hazine ile iliĢkiler :
2013 yılına ilişkin olarak Şirket adına, vergi yükümlüsü sıfatıyla 988 bin TL,
vergi sorumlusu sıfatıyla da 12,9 milyon TL olmak üzere toplam 13,9 milyon TL
tutarında vergi tahakkuku yapılmış; geçen yıldan devir 5,9 milyon TL ile birlikte
toplam 19,8 milyon TL‟ye ulaşan vergi ve diğer yasal yükümlülüklerin 18,3 milyon
TL‟si dönem içinde ödenmiş, 1,5 milyon TL‟si ise 2014 yılına devretmiştir.
Vergiler çizelgesine ekler arasında (Ek:13) yer verilmiştir.
I - Kalkınma planı ve yıllık programlar:
1 - Yatırımlar:
TÜLOMSAŞ'ın 2013 Yılı Yatırım Programı 12.01.2013 gün ve 28526 sayılı
Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olup yatırım ödenekleri toplamı 8,7
milyon TL olarak belirlenmiştir.
2013 Yılı Yatırım Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine
dair 2012/3839 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesinin 7 nci maddesine istinaden;
26.08.2013 tarih ve 3062 sayılı Bakan Oluruyla ödenek miktarı değişmeden
programda revizyona gidilmiştir.
Söz konusu programın 2013 yılı ödenekleri, nakdi ve fiziki harcamaları ile
gerçekleşme yüzdeleri aşağıda gösterilmiştir.
72
1-İdame ve Yenileme 2013C280040
-Altyapının İyileştirilmesi
-Çevre Yönetim Sistemi ile
İş Sağlığı ve Güvenliğinin
Korunması ile İlgili İşler
- Tezgah Temini ve Tesis
Modernizasyonu
- Demirbaş Takım Teçhizat Temini
b) 2013 Yılından Sonraya Kalanlar
Toplam ( C )
Toplam (A+B+C)
C-Yeni projeler:
a) 2013 Yılında Bitenler
B-Devam eden projeler:
a) 2013 Yılında Bitenler
b) 2013 Yılından Sonraya Kalanlar
Toplam ( B )
A-Etüt-proje işleri:
a) 2013 Yılında Bitenler
b) 2013 Yılından Sonraya Kalanlar
Toplam ( A )
Projeler
Tablo: 31- Yatırım projeleri
20132013
7.439
7.439
7.439
8.700
8.700
Bin TL
7.439
7.439
7.439
Bin TL
sonuna kadar
Nakit
Fiziki
Ödeme
Yatırım
8.700
Projenin
Yıllar
Son
itibariyle Tutarı
süresi
Bin TL
Başlangıçtan 2013 yılı
2.410
173
2.967
1.889
3.000
200
3.445
2.055
7.439
7.439
7.439
8.700
8.700
Gerçekleşme (%)
7.439
7.439
1.889
2.967
2.410
173
7.439
86
86
92
86
80
87
86
86
86
92
86
80
87
86
86
86
92
86
80
87
86
86
86
92
86
80
87
86
2013 Yılında
Nakdi
Fiziki
Nakit
Fiziki
Ödeme Yatırım Tümünde 2013 Tümünde 2013
Yılında
Yılında
Bin TL Bin TL
8.700
Bin TL
Ödeneğinin
Son
Tutarı
2013 Yılı
Sayıştay
73
73
3
7
Sayıştay
74
Tamamı idame ve yenileme yatırımlarından oluşan ve toplam 8,7 milyon TL
ödenek tahsis edilen 2013 Yılı Yatırım Programı, 7,4 milyon TL nakdi harcama ve
aynı tutardaki fiziki yatırım ile % 86 oranında nakdi ve fiziki gerçekleşme ile
tamamlanmıştır.
2013 Yılı Yatırım Programı ve gerçekleşmelerine ilişkin tespit ve
değerlendirmeler aşağıdadır.
A) Etüt-proje iĢleri:
2013 yılında etüt proje işi bulunmamaktadır.
B) Devam eden projeler:
a) 2013 yılında bitenler:
2013 yılında biten proje bulunmamaktadır.
b) 2013 yılından sonraya kalanlar:
2013 yılından sonraya kalan proje bulunmamaktadır.
C)Yeni projeler:
a) 2013 yılında bitenler:
1-Ġdame ve yenileme yatırımları (2013C280040):
2013 yılını kapsayan ve 2013C280040 proje numaralı idame ve yenileme
yatırımı için 8,7 milyon TL proje tutarı ve aynı miktardaki yılı ödeneğinden 7,4
milyon TL harcama yapılmıştır. 2013 yılı ödeneğine göre % 86 oranında nakdi
gerçekleşme olmuştur.
İdame ve yenileme projesi adı altında altyapının iyileştirilmesi, çevre ve enerji
yönetim sistemi ile UIC standartlarına uyumlu, iş sağlığı ve güvenliğinin korunması,
tezgâh ve tesislerin modernizasyonu, demirbaş, takım ve teçhizat temini projelerinden
oluşmuştur. Söz konusu proje detayları ile ilgili açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.
- Alt Yapının ĠyileĢtirilmesi:
Üretim Teknolojisi Altyapısının İyileştirilmesi faslında; yeni elektrikli lokomotif
test atölyesi iç kısmının elektrifikasyonu kurulması ile Ürün Ar-Ge Dairesi eski ve
yeni yerleşim yerinin tadilatının yapılması,
Şirket Yollarının ve Vinç Yollarının Yenilenmesi ve Onarımı faslında;
Demiryolu bakım onarımı ve makas temini, vinç yollarının yenilenmesi,
Şirket Binalarının Bakım-Onarımı faslında; vagon fabrikası 3. hallesi zeminin
beton yapımı, eski döküm fabrikasından dönüştürülen raylı sistem araçları atölyesi
tadilatı, Galvene atölyesine 80 mt kanallı demiryolu yapılması, Lokomotif fabrikası
zeminlerinin iyileştirilmesi, şasi onarımları için çektirme yerlerinin yapılması, dizel
loko test atölyesine seyyar sundurma için proje temini, elektronik kantar atölyesi
74
Sayıştay
75
altyapısının yapılması ve 423 masraf yeri 2.000 metre kare elektrostatik zemin
yapılması,
ile ilgili harcamalar yapılmıştır.
Tablodan görüleceği üzere 2013 yılında 3 milyon TL ödenek tahsis edilen proje
için 2,4 bin TL harcama yapılarak %80 oranında nakdi gerçekleşme sağlanmıştır.
- Çevre ve enerji yönetim sistemi ile UIC standardına uyumlu, iĢ sağlığı ve
güvenliğinin korunması:
Çevre ve enerji yönetim sistemi ile UIC standardına uyumlu, iş sağlığı ve
güvenliğinin korunması ile ilgili olarak; atölyelere kapı temini, yıkama mahallerinin
yenilenmesi, elektrik enerji analizörü, 424 masraf yeri (yeni montaj atölyesi) iki halle
arasının bölünmesi, atölyelerin aydınlatma modernizasyonu, yangın söndürme
sisteminin kurulması ve şasi atölyesine platform temini yapılmıştır.
Proje için 200 bin TL ödenek tahsis edilmiş, 173 bin TL harcama yapılarak
%87 oranında nakdi gerçekleşme sağlanmıştır.
- Tezgâh temini ve tesislerin modernizasyonu:
Tezgâh temini ve tesislerin modernizasyonu kapsamında; lokomotif test kantarı,
motor-sürücü sistem ve ekipmanlarının modernizasyonu, 2 adet motor döndürme
kolaylığı, elektronik kantar sistemi temini, motor test ünitesi soğutma kuleleri için
boru ve elektrik hatlarının çekilmesi, motor test ünitesi soğutma kuleleri için
yumuşatma sistemi, dizel motor yakıt sistemi kazan parçalarının yıkanması için
ultrasonik yıkama makinesi, akülü forklift, atölyelere vinç temini, eski boyahaneye
yangın söndürme sisteminin kurulması, yaş boya uygulama ve kurutma kabini (motor
deneme atölyesine), galvene atölyesine 60 mt yaş boya uygulama ve kurutma kabini,
2x10 tonluk tavan vincin modernizasyonu, yıkama ünitesinin lokomotif yağmurlama
testi yapılacak şekilde modernizasyonu, 2 adet boji çatma fikstürü, kendinden
yürüyüşlü, rayda hareketli, merdivenli, merdivensiz platform, 16 tonluk çift şaryolu
vinç temini ile ilgili harcamalar yapılmıştır.
3,4 milyon TL ödenek tahsis edilen proje için 3 milyon TL harcama yapılarak
%86 oranında nakdi gerçekleşme sağlanmıştır.
- DemirbaĢ, takım, teçhizat Temini:
Mevcut fabrika ve dairelerin ihtiyacı demirbaş, takım, teçhizat ve avadanlık
satın alımları yapılarak bakım masraflarını düşürerek teknolojik olarak daha iyi
şartlarda, daha fazla üretimde kalmaları sağlanmaya çalışılmıştır.
Proje için 2,1 milyon TL ödenek tahsis edilmiş olup, 1,9 milyon TL harcama
yapılarak %92 oranında nakdi gerçekleşme sağlanmıştır.
b) 2013 yılından sonraya kalanlar:
Yeni projeler arasında 2013 yılından sonraya kalan proje bulunmamaktadır.
75
76
Sayıştay
BiliĢim teknolojilerinin kullanımı:
Şirkette “İşletmenin stratejik amaç ve hedefleri doğrultusunda müşteri taleplerini
en uygun şekilde karşılayabilmek için farklı coğrafi bölgelerde bulunan tedarik, üretim ve
dağıtım kaynaklarının en etkin ve verimli bir şekilde planlanması koordinasyonu ve
kontrol edilmesi fonksiyonlarını kapsayan” bir yazılım sistemi olan Kurumsal Kaynak
Planlaması- ERP Projesi 2008 yılından itibaren hayata geçirilmiştir. ERP sistemi ile tüm
faaliyetlerde otomasyona gidilmesi, fonksiyonel verilerin merkezi veri tabanında
toplanarak kontrol altına alınması, üniteler arasında doğru ve hızlı bilgi akışına dayalı
koordinasyon sağlanması, yönetim kararlarına ve politikalarına ışık tutacak güncel ve
doğru bilgilerin raporlanması, eşgüdümlü çalışma geliştirilerek üretim maliyetlerine
zamanında erişimin sağlanması, stokların kontrol altına alınması, tüm işletme
fonksiyonlarında daha sağlıklı planlar oluşturulması, maliyetlerin azaltılması, verimliliğin
artırılması ve nihayet etkin bir çalışma düzeni kurulması amaçlanmıştır.
Zaman içinde İş Zekası, Ürün İzlenebilirliği, Elektronik Belge Yönetim Sistemi,
Elektronik imza gibi projelerin sisteme entegre edilmesiyle Şirketin bilgisayar
donanım ve yazılım parkı genişlemiş; sistem içindeki veri ve bilgilerin paylaşımı daha
güvenli, yönetilebilir, hızlı ve sağlıklı bir yapıya kavuşturulmuştur. Ancak bu noktada,
bilgi güvenliği ve veri yedekleme sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanması da bir
ihtiyaç olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Bilgi teknolojileri sistemini işlevsel kılan temel birimlerin, üzerinde çalışan
yazılımların ve saklanan verilerin; donanım arızaları, yazılım hataları, insandan
kaynaklanan olaylar ve doğal afet durumlarında çalışmaların kesintiye uğramasını
ve/veya verilerin geri dönülemez biçimde kaybolmasını engellemek amacıyla birden
fazla kopya halinde bulundurulmasını sağlayan işlemler bütünü olarak bilinen
“yedekleme” işleminin, Şirket tarafından yeterince sağlanamadığı, en azından aynı
mekanda yapılan bir kısım yedekleme işleminin bu konuda yeterli bir güvence
oluşturmadığı gözlenmektedir. Dolayısıyla Şirket tarafından bilişim teknolojileri
aracılığıyla oluşturulan verilerin farklı mekanlarda yedeklemesinin yapılması hususu
üzerinde durulmalıdır. Bu itibarla;
Şirketin bilişim teknolojileri sisteminin, olası donanım arızaları, yazılım
hataları, insandan kaynaklanan olaylar ve doğal afet durumlarında kesintiye
uğramaması ve/veya verilerin geri dönülemez biçimde kaybolmaması için tek
merkezden kontrol edilen veri tabanının ayrı bir binada yedeklemesinin yapılması
önerilir.
2- Yıllık programlarda yer alan politika öncelikleri ve tedbirler:
2013 yılı programında yer alan politika öncelikleri ve tedbirler içerisinde,
Şirkette gerek “Sorumlu Kuruluş” olarak gerekse “İşbirliği Yapılacak Kuruluş” olarak
herhangi bir görev verilmemiştir.
76
Sayıştay
77
V. BĠLANÇO
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş.‟nin 2013 yılı bilançosu Şirket
Yönetim Kurulu‟nun 24.03.2014 tarih ve 3/27 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.
Şirketin mali işlemleri Mali İşler Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmekte
olup daire başkanlığı bünyesinde Genel Muhasebe, Finansman, Maliyet Muhasebesi
ve Bütçe ve Mali Analiz Şubesi olmak üzere 4 şube bulunmaktadır. Yapılan tetkikte;
anılan dairenin 23 kadrosunun bulunduğu, fiilen 16 personelin çalıştığı, 7 kadronun
münhal olduğu, maliyet muhasebe servisinde sadece şube müdürünün görev yaptığı
belirlenmiştir.
Şirketin görev ve faaliyet hacminin önemli ölçüde genişlediği, UMS ve
UFRS/TFRS uygulamaları nedeniyle iş hacminin daha da artacağı dikkate alınarak
Mali İşler Dairesi Başkanlığının boş bulunan kadrolarına ihtiyaç nispetinde atama
yapılmasında önemli yarar bulunmaktadır.
Muhasebe kayıt ve işlemleri 01.01.1994 tarihinde yürürlüğe konulan 1 sıra
numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu tebliğ ekinde yer alan
Muhasebe Usul ve Esasları çerçevesinde yürütülmekte olup incelemeler bu esaslara
göre düzenlenen mali tablolar üzerinden yürütülmüştür.
13.01.2011 tarihinde kabul edilen, 26.6.2012 tarih ve 6335 sayılı Kanunla
üzerinde bazı değişiklikler yapılan ve önemli bir kısmı 01.07.2012, bir kısmı da 2013
yılında yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu gereği, sermaye şirketlerinin
2013 yılı başından itibaren finansal tablolarını Uluslararası Muhasebe Standartları
(UMS) ve Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına (UFRS/TFRS) uygun olarak
hazırlamaları gerekmektedir.
Anılan standartlar, vergi odaklı muhasebe yerine bilgi odaklı muhasebeyi ve
raporlamayı esas almakta olup mevcut muhasebe sistemine göre oldukça kapsamlı
uygulamalar içermektedir. Diğer yandan, anılan Kanunla bağımsız denetim
uygulaması getirilmiş olup denetime tabi şirketlerin ve şirketler topluluğunun finansal
tablolarının bağımsız denetçi tarafından, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim
Standartları Kurumunca yayımlanan uluslararası denetim standartlarıyla uyumlu
Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenmesi öngörülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‟nun (TTK) 397 nci maddesine dayanılarak
çıkarılan ve 23.01.2013 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2012/4213 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararına göre, TÜLOMSAŞ‟ın da 01.01.2015 tarihinden itibaren bağımsız
denetime tabi olacağı hükme bağlanmıştır.
Mali İşler Dairesi Başkanlığı personelinin UFRS/TFRS ve UMS/TMS ile ilgili
eğitim çalışmalarına devam edilmesi; anılan dairenin münhal kadrolarına ihtiyaca
uygun sayıda atamalar yapılması, yeni alınacak personelin de bu çerçevede
yetişmelerinin sağlanması önerilir.
Aktif :
2013 yılı bilançosunun aktifini oluşturan
karşılaştırmalı olarak aşağıda gösterilmiştir.
değerler,
önceki
dönemle
77
Sayıştay
78
Tablo: 32 - Aktif
Aktif
Önceki dönem
Bin TL
Cari dönem
%
Bin TL
1,7
26,1
39.1
0,4
11,3
78,6
8.731
1.251
32
186.933
800
27.519
225.266
II- Duran varlıklar
A-Ticari alacaklar
1
B-Diğer alacaklar
C-Mali duran varlıklar
D-Maddi duran varlıklar
43.285 20,9
E-Maddi olmayan duran varlıklar
1.127
0,5
F-Özel tükenmeye tabi varlıklar
G-Gelecek yıl. ait giderler ve gelir tahak.
H-Diğer duran varlıklar
Toplam( II) 44.413 21,4
Genel Toplam ( I+II ) 207.671 100,0
1
45.662
2.095
47.758
273.024
I- Dönen varlıklar
A-Hazır değerler
3.580
B-Menkul kıymetler
C-Ticari alacaklar
54.091
D-Diğer alacaklar
28
E-Stoklar
81.182
F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri
G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahak.
906
H-Diğer dönen varlıklar
23.471
Toplam ( I ) 163.258
Fark
%
Bin TL
3,2
5.151
0,5 (52.840)
4
68,5 105.751
0,3
(106)
10,1
4.048
82,5 62.008
16,7
0,8
17,5
100,0
2.377
968
3.345
65.353
I-Dönen Varlıklar:
Dönen varlıklar geçen yıla göre % 37,9 oranında artışla 225,3 milyon TL
olarak gerçekleşmiştir. Dönen varlıkları oluşturan hesaplarla ilgili tespit ve
değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
A-Hazır değerler:
Hazır değerlerin yıl sonu bakiyesi 8.731 bin TL olarak gerçekleşmiş olup bu
tutarın;
6 bin TL‟si kasa mevcudu,
8.739 bin TL‟si bankalar hesabı,
14 bin TL'si verilen çekler ve ödeme emirleridir.
Kasa mevcudu yıl sonu sayım tutanağıyla, mevduat bakiyeleri banka
ekstreleriyle mutabık durumdadır. Bankalarda mevduatın ayrıntısı önceki dönemle
78
Sayıştay
79
karşılaştırmalı olarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo: 33 - Bankalar hesabı
Bankanın unvanı
Önceki dönem Cari dönem
Bin TL
Bin TL
Fark
Bin TL
1-Yurt içi bankalar
a)Kamu Bankaları:
-TC Ziraat Bankası
-T.Halk Bankası
-T.Vakıflar Bankası
Toplam (a)
b) Özel bankalar
Toplam (b)
2- Yurt dışı bankalar
Genel toplam
520
769
2.284
3.573
3.573
6.818
584
1.337
8.739
8.739
6.298
(185)
(947)
5.166
5.166
Şirket mevduat işlemlerini Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği kapsamında kamu
bankaları ile yürütmektedir. Bununla birlikte, ihalelere katılan firmaların gerek
sözleşme bedellerini gerekse nakdi teminatlarını ve sözleşme damga vergisi gibi
ödemelerini kendi bankalarından göndermeleri sonucu veya akreditif işlemleri
nedeniyle özel bankalarda da geçici nitelikte hesaplar oluşabilmektedir.
C-Ticari alacaklar:
Ticari alacakların ayrıntısı geçen yılla karşılaştırmalı olarak aşağıdaki çizelgede
gösterilmiştir.
Tablo: 34 - Ticari alacaklar
Ticari alacaklar
Ca) Alıcılar
Cb) Alacak senetleri
Cd) Diğer ticari alacaklar
Ce) Şüpheli ticari alacaklar
Toplam
Cf) Alacak senetleri reeskontu (-)
Cg) Kaz. Finan.kir. faiz gelirleri (-)
Ch) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı (-)
Ticari alacaklar net toplamı
Önceki
dönem
Bin TL
54.091
406
54.497
406
54.091
Cari dönem
Bin TL
1.251
4.471
5.722
4.471
1.251
Fark
Bin TL
52.840
4.065
(48.775)
4.065
(52.840)
Ticari alacaklar önceki yıla göre % 97,7 oranında azalış göstermiş olup
hesaptaki tutarın tamamı, şüpheli ticari alacaklar tutarı dışında alıcılar hesabında
kayıtlı bulunmaktadır.
79
Sayıştay
80
Ca) Alıcılar:
Alıcılar hesabının ayrıntısı önceki dönemle karşılaştırmalı olarak aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo:35- Alıcılar
Alıcılar
Resmi dairelerden alacaklar
Kamu İktisadi Teşebbüslerinden alacaklar
Ana Kuruluştan (TCDD) alacaklar
TÜVASAŞ‟dan alacaklar
Gerçek ve tüzel kişilerden alacaklar
Yurtdışından alacaklar
Toplam (1)
Önceki dönem Cari dönem Fark
Bin TL
Bin TL
Bin TL
72
2.636
36.548
1.551
13.183
101
54.091
82
10
1 (2.635)
- (36.548)
- (1.551)
985 (12.198)
183
82
1.251 (52.840)
Resmi dairelerden alacak tutarı 82 bin TL'nin; 46 bin TL’si Eskişehir Devlet
Hastanesinden sıcak su ve kalorifer işletme bedeli işinden doğan alacağı, 36 bin TL’si
ise EGO Genel Müdürlüğünden şanzımansız tekerlek değişiminden doğan alacağı olup
ertesi dönem bu alacaklar tahsil edilmiştir.
KİT’lerden alacaklar tutarı 1 bin TL TTK Genel müdürlüğünden olan alacağı
göstermektedir.
Ana Kuruluştan (TCDD) ve Bağlı ortaklığı olan TÜVASAŞ ‟dan alacak
toplamı olan 38.099 bin TL, 2013 yıl sonunda TCDD Genel Müdürlüğü ve TÜVASAŞ
ile yapılan cari hesabın mahsuplaşılması sonunda tahsil edilmiş olup, hesaptaki önemli
oranda azalmanın sebebi de bu alacağın tahsilinden kaynaklanmaktadır.
TCDD ve bağlı ortaklıkları arasında sürekli iş ilişkisi bulunduğu için Şirketler
arasında cari hesap uygulaması yapılmaktadır. Şirketler birbirlerine karşı bazen
alacaklı, bazen de borçlu duruma gelebilmektedirler. TÜLOMSAŞ finansman
gereksinimi olduğu zaman ihtiyacı olan tutarı TCDD‟ye bildirmekte ve
TÜLOMSAŞ‟ın ihtiyacı olan finansman tutarı aralarında herhangi bir
anlaşma/protokol olmamasına karşın, Ana kuruluş TCDD tarafından karşılanmaktadır.
Şirketin TCDD‟ye teslim ettiği ürünlere fatura düzenlendikçe 120 nolu Alıcılar
hesabına borç kaydı, TCDD tarafından gönderilen finansman ise (personel ödemeleri,
diğer giderler vb) 320 nolu Satıcılar hesabına alacak kaydedilmektedir. Yıl sonunda ise
hesaplar karşılıklı olarak kapatılır.
TCDD ile TÜLOMSAŞ arasında işleyen cari hesaba taraflar arasında cari hesap
kesim dönemleri itibariyle faiz işletilmemektedir. Örneğin 2013 yıl sonu itibariyle
TÜLOMSAŞ‟ın TCDD‟ye 11.838 bin TL satıcılar hesabında borcu bulunmakta olup
bu tutara ilişkin herhangi bir faiz işletilmemiştir.
TCDD ile TÜLOMSAŞ arasında işleyen cari hesaba işletilecek olan faizin, hem
üretim maliyetlerinin gerçekçi hesaplanması hem de finansal tabloların gerçek durumu
yansıtması bakımından önemli bulunmaktadır.
80
Sayıştay
81
Gerçek ve tüzel kişilerden alacaklar tutarı 985 bin TL imalat ve onarım işleri
karşılığı çeşitli firmalardan alacakları göstermektedir. Bu alacak tutarının;
174 bin TL’si General Elektrik Ticaret Servis A.Ş.'nin ilave işçilik ve malzeme
faturaları nedeniyle Şirkete borcu olan 81.602,09 ABD Doları karşılığı olup
27/01/2014 tarihinde tahsil edilmiştir.
763 bin TL tutarındaki alacak ise Tube Solutions AG Türkiye Ofisi'nin
Tramway seti onarımı nedeniyle 257,5 bin AVRO karşılığı TÜLOMSAŞ’a borcu
olup bu tutarın 154,5 bin AVRO’su sözleşme gereği 2014 yılı içinde tahsil edilmiş,
kalan bakiye tutarı 103 bin AVRO 2014 yılı içinde tahsil edilecektir.
48 bin TL’si çeşitli firmalara verilen hizmetlerden kaynaklanmış olup 2014 yılı
içerisinde tahsil edilmiştir.
Yurtdışından alacaklar tutarı olan 183 bin TL'nin;
172 bin TL’si Hyundai-Rotem Company firmasının lokomotif malzemesi alımı
nedeniyle 80.866,99 ABD Doları karşılığı borcu olup bu tutar 23/01/2014 tarihinde
tahsil edilmiştir.
6 bin TL’si Skoda Electric S.A. firmasının gümrük masrafı yansıtma faturası
nedeniyle 2.068,62 AVRO karşılığı borcu olup bu tutar 07/03/2014 tarihinde tahsil
edilmiştir.
5 bin TL’si Man Diesel S.A. firmasının silindir başlığı yapım işi nedeniyle
1.610,70 AVRO karşılığı olan borcudur.
Cc) ġüpheli ticari alacaklar:
Tamamı davalı durumda olan şüpheli ticari alacakların yıl sonu bakiyesi 4.064
bin TL artarak 4.471 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
Şüpheli ticari alacak haline gelen ve karşılık ayrılan alacaklara ilişkin aşağıda
bilgi verilmiştir.
3.997 bin TL tutarında Nur-Soy İnş.San.Tic.A.Ş. firmasından olan alacak
şüpheli hale gelmiş olup, Şirket ile Nursoy A.Ş. arasında yapılan 27.01.2012 tarihli
Van Tatvan feribotlarında (2 adet) kullanılmak üzere 8 adet dizel jeneratör setinin
imaline yönelik sözleşme uyarınca kesilen 4 adet dizel jeneratör bedeline ait
27.12.2012 tarihli fatura bedeli olan 3.964 bin TL 'nin firma tarafından ödenmemesi
nedeniyle, söz konusu tutarın faiz ve icra masrafları ile birlikte tahsiline yönelik olarak
TÜLOMSAŞ tarafından Eskişehir 1. İcra Müdürlüğü'nün 2013/6736 E. sayılı dosyası
ile 22.07.2013 tarihinde icra takibi başlatılmıştır.
İcra işlemleri devam ederken Nursoy A.Ş., TCDD‟nin Van Gölü Feribot ve
İskele Tevsii işinden dolayı TCDD‟den alacağını Şekerbank T.A.Ş.‟ye temlik etmiş,
ve daha sonra da Şirket Hukuk Müşavirliği, Şekerbank ve Nur-Soy A.Ş. ile
24.10.2013 tarihinde bir protokol imzalamış olup bu protokol gereği Nur-Soy A.Ş.‟nin
TCDD‟den alacağı olan hak edişinden doğan alacağı Şekerbank tarafından
TÜLOMSAŞ‟a temlik edilmiştir.
81
Sayıştay
82
Denetim tarihi (Nisan 2014) itibariyle, imzalanan protokole istinaden,
Şekerbank tarafından 26/02/2014 tarihinde 199 bin TL ve 18/03/2014 tarihinde de 71
bin TL olmak üzere toplam olarak 270 bin TL tahsilat yapılmıştır.
440 bin TL tutarında O.P.F. France firmasından olan alacak tutarına aittir.
Yurtdışı firması olan O.P.F. France Şirketinden 1996 yılında üretimde kullanılacak
malzemenin alımı için açılan akreditifin ödenmesine rağmen, satıcı O.P.F. France
Şirketinin 5 kalem malzemeyi eksik teslim etmesi nedeniyle oluşan alacak tutarı olup,
bu alacağın tahsiline ilişkin çalışmalar devam etmektedir.
13 bin TL tutarında Zirve Güvenlik Ltd. Şti firmasından olan alacak şüpheli
hale gelmiş ve bu alacak için karşılık ayrılmış olup bu alacağa ilişkin dava süreci
devam etmektedir.
21 bin TL tutarında şüpheli alacak tutarı da icra aşamasında takip edilen diğer
çeşitli tutarlardaki şüpheli hale gelen alacaklara ilişkindir.
Hukuk müşavirliği tarafından yapılacak olan çalışmalarda; hukuki takibinde
fayda umulmayan, takip edilmemesi halinde yargı harç ve masraflarından ve iş
gücünden tasarruf sağlanacak olan yargıya intikal etmiş alacakların belirlenmesi önem
arz etmektedir.
Bu çerçevede; Şirketin şüpheli alacak tutarları ile ilgili çalışma yaparak, uzun
yıllardan beri takip edilen,
yapılan takibata rağmen uzun zamandan beri
sonuçlanmayan ve değeri zaman içinde küçülen, alacağın tahsili için yapılacak
giderlerin tahsil edilmesi halinde elde edilecek gelirden daha fazla olduğu tespit edilen
şüpheli alacakların usulüne uygun olarak tasfiye edilmesi uygun olacaktır.
Cc) ġüpheli ticari alacaklar karĢılığı (-):
Şüpheli ticari alacakların tamamını kapsayacak şekilde 4.471 bin TL tutarında
karşılık ayrılmıştır.
D-Diğer alacaklar :
Hesaptaki 32 bin TL’nin, 8 bin TL’si personelden alacaklar tutarına, 12 bin
TL’si resmi dairelerden alacaklar, 12 bin TL’si de gerçek ve tüzel kişilerden alacaklar
tutarına aittir.
E-Stoklar:
Şirketin 2013 yılı sonu itibariyle mevcut stokları önceki dönemle karşılaştırmalı
olarak aşağıda gösterilmiştir.
82
Sayıştay
83
Tablo: 36 -Stoklar
Önceki dönem Cari dönem Fark
Stoklar
Bin TL
Bin TL
Bin TL
İlk madde ve malzeme
58.712
102.752 44.040
Yarı mamuller-üretim
15.850
40.262 24.412
Yoldaki mal stokları
36.194 36.194
Diğer stoklar
1.957
1.860
(97)
Toplam
76.519
181.068 104.549
Verilen sipariş avansları
4.663
5.865
1.202
Genel toplam
81.182
186.933 105.751
Stoklar tutarı önceki yıla göre % 130,3 oranında artarak 186.933 bin TL olarak
gerçekleşmiştir.
Stoklar hesabında bulunan tutarın; % 54,9‟unu ilk madde ve malzeme stok
tutarı, % 21,5‟ini yarı mamuller stok tutarı, % 19,4‟ünü yoldaki mallar stok tutarı,
% 1‟ini diğer stoklar, % 3,2‟sini verilen sipariş avansları oluşturmaktadır.
Stoklarla ilgili meydana gelen artış sebeplerine ilişkin ayrıntılı bilgi ve
değerlendirmelere Raporun İşletme Çalışmaları bölümünde yer verilmiştir.
G- Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları :
Hesapta görülen 800 bin TL bakiyenin;
787 bin TL‟si memur ve sözleşmeli personele 15.12.2013 tarihinde
ödenen maaş ve ücretlerin 01.01.2014 - 15.01.2014 dönemine isabet eden kısmı,
13 bin TL‟si peşin ödenen sigorta giderlerine aittir.
H-Diğer dönen varlıklar :
27.519 bin TL bakiye veren diğer dönen varlıklar hesap grubu bakiyesinin;
25.996 bin TL’si devreden KDV, 1.517 bin TL‟si geri alınacak KDV, 6 bin TL‟si de
peşin ödenen vergi ve fonlar hesabına aittir.
3065 sayılı KDV Kanununun 13/a maddesi gereği, faaliyetleri kısmen veya
tamamen demiryolu taşıma araçlarının çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere
bu amaçla yapılan demiryolu araçların teslimleri, imal ve inşası ile ilgili olarak yapılan
teslim ve hizmetler ile bunların tadili, bakım ve onarımı şeklinde ortaya çıkan
hizmetler, katma değer vergisinden istisna edilmiştir.
Şirketin esas faaliyetleri demiryolu araçlarının imal ve inşası ile tadil, bakım ve
onarımı olduğundan, başta TCDD olmak üzere işleticilere yapmış olduğu teslim ve
hizmetlerden KDV tahsil etmemektedir.
Söz konusu bu uygulama kapsamında; vagon imalatı ile ilgili malzemelerin
tedariki aşamasında, Maliye Bakanlığından alınmış istisna belgesi ibraz edilerek satıcı
firmalara KDV ödenmemektedir.
Ancak vagon onarımında farklı bir uygulama söz konusu olmaktadır. Onarımla
ilgili temin edilen malzemeler için KDV ödenmektedir. Ödenen KDV tutarlarının,
83
Sayıştay
84
onarımın tamamlanması ve vagonların teslimi aşamasında onarımda kullanılan
malzemelere ait KDV tutarları geri alınacak KDV olarak işleme tabi tutulmaktadır. Bu
çerçevede, 2013 yılı sonu itibariyle hesapta kayıtlı geri alınacak KDV tutarı 1.517 bin
TL‟dir.
Şirketin TCDD‟ye satışlarının esas itibariyle KDV'den istisna tutulmuş
lokomotif, vagon ve diğer demiryolu araçlarına ilişkin olması nedeniyle, Şirket
tarafından ana faaliyet konusuyla ilgili olmayan giderler (yatırım harcamaları, hizmet
alımları gibi) için ödenen KDV tutarlarının önemli bir kısmı, hesaplanan KDV tutarları
yetersiz kaldığı için mahsup edilememekte, dolayısıyla devreden KDV tutarları yüksek
meblağlara ulaşmaktadır. Nitekim yıl sonu itibariyle indirim konusu yapılamadığı için
devreden KDV tutarı geçen yıla göre % 13,9 oranında artışla 25.996 bin TL'ye
ulaşmıştır.
II- Duran varlıklar:
Önceki yıla göre % 7,5 oranında artarak 47.758 bin TL‟ye yükselen duran
varlıklar hesap grupları itibariyle aşağıda açıklanmıştır.
A – Ticari alacaklar :
Hesapta bulunan 1 bin TL Elektrik aboneliği nedeniyle verilen depozito
tutarından oluşmaktadır.
D- Maddi duran varlıklar :
TÜLOMSAŞ‟ın aktifinde yer alan maddi duran varlıklar hesabının cari yılda ki
hesap hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
Tablo: 37 - Maddi duran varlıklar
2012‟den
devir
Bin TL
Arazi ve arsalar
62
Yeraltı ve yerüstü düzenleri
8.799
Binalar
32.207
Tesis, makine ve cihazlar
34.773
Taşıt araç ve gereçleri
297
Döşeme ve demirbaşlar
12.171
Diğer maddi duran varlıklar
Toplam (Brüt)
88.309
Birikmiş amortismanlar (-)
45.024
Toplam (net)
43.285
Yapılmakta olan yatırımlar
Yatırım avansları
Yatırım toplamı
Genel toplam
43.285
Maddi duran varlıklar
2013 yılında
Giren
Çıkan
Bin TL
1.647
1.714
1.865
1.992
7.218
4.841
7.447
7.447
Bin TL
296
197
255
748
748
7.447
7.447
2014 yılına
devir
Bin TL
62
10.150
33.921
36.441
297
13.908
94.779
49.117
45.662
45.662
Cari yılda maddi duran varlıklar hesap grubuna 7.218 bin TL tutarında giriş
yapılmış olup bunun 7.205 bin TL'si yapılmakta olan yatırımlardan tamamlanarak, 4
84
Sayıştay
85
bin TL‟si TÜBİTAK Ar-Ge desteği kapsamında, 9 bin TL'si de sosyal tesis
gelirlerinden karşılanmak suretiyle temin edilen sabit kıymetlerin girişi yoluyla
hesaplara intikal ettirilmiştir. Hesap grubundan çıkışı yapılan 748 bin TL de kullanım
dışı olduğu için ıskat ve imha edilen sabit kıymetleri ifade etmektedir.
Böylece geçen yıldan 88.309 bin TL olarak devreden maddi duran varlıklar
edinme değeri toplamı 94.779 bin TL‟ye yükselmiştir.
TÜBİTAK Ar-Ge desteği kapsamında temin edilen sabit kıymetler; vagon test
ünitesi zemin iyileştirme ve montajı ile çeşitli ölçme test cihaz ve diğer donanımla
ilgilidir.
Sosyal tesis gelirlerinden karşılanarak girişi yapılan sabit kıymetler ise yine
mutfak, kafeterya ve misafirhanede kullanılmak üzere alınan bulaşık makinesi ve diğer
kıymetlere ilişkindir.
Iskat ve imha edilen sabit kıymetler ekonomik ve teknik ömrünü tamamlamış
ve kullanım imkanı kalmamış olan çeşitli tezgah, cihaz ve demirbaşlara ilişkindir. Bu
kıymetlerin kayıtlı değeri 748 bin TL, birikmiş amortismanları ise 748 bin TL olup
her biri 1 TL iz bedelle kayıtlarda takip edilmekte iken Şirket Yönetim Kurulu kararı
ve Genel Müdür onayına istinaden kayıtlardan ihraç edilmiştir.
Maddi duran varlıkların edinme değeri toplamından birikmiş amortismanların
düşülmesiyle, maddi duran varlıkların toplam net değeri 45.662 bin TL olarak
gerçekleşmiştir.
2013 yılında toplam 7.447 bin TL tutarında yatırım harcaması yapılmıştır.
Bunun 7.205 bin TL‟si yukarıda değinildiği gibi maddi duran varlıklar hesap grubuna
aktarılırken, 242 bin TL‟si maddi olmayan duran varlıklara intikal ettirilmiştir.
Yatırımlar tablosu ile maddi duran varlıklar çizelgesi arasında bulunan 8 bin
TL‟lik fark, yatırım ödeneğinden alımı yapılmayan demirbaş kaydından
kaynaklanmıştır.
TÜLOMSAŞ‟ın maddi duran varlık kayıtlarında gayrimenkuller yer almakla
birlikte, bu kıymetlere ilişkin tapu kaydının Şirkete değil Ana Kuruluş olan TCDD‟ye
ait olduğu belirlenmiştir. Eski yıllarda, Şirketin kullanımına verilmiş olan ve maddi
duran varlık kayıtları arasına alınmış bulunan gayrimenkullerin emlak vergileri Şirket
tarafından ödenmektedir. Aynı durum, TCDD‟nin diğer bağlı ortaklıkları olan
TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ‟da da söz konusudur.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda Anonim Şirketlerin, finansal tablolarını,
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile uyumlu Türkiye Finansal Raporlama
Standartlarına göre şirketin mal varlığını, borç ve yükümlülüklerini, öz kaynaklarını ve
faaliyet sonuçlarını tam, anlaşılabilir, karşılaştırılabilir, ihtiyaçlara ve işletmenin
niteliğine uygun bir şekilde; şeffaf ve güvenilir olarak; gerçeği dürüst, aynen ve aslına
sadık surette yansıtacak şekilde çıkarılması gerektiği belirtilmiştir.
Buna göre, bağlı ortaklıkların kayıtlarında yer alan taşınmazların, tapu
kayıtlarının TCDD‟nin mülkiyetinde bulunması, Türk Ticaret Kanunu ve dolayısıyla
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile Türkiye Finansal Raporlama
85
86
Sayıştay
Standartları açısından uyumsuzluk teşkil etmektedir.
Konuya Sayıştay tarafından önceki yıllarda düzenlenen TCDD ve bağlı
ortaklıklar raporlarında yer verilerek; bağlı ortaklıkların kullanımında olan ve bu
kuruluşların maddi duran varlık hesaplarında kayıtlı bulunan yapı ve alanların tapu
kayıtlarında TCDD‟nin mülkiyetinde görünmesinin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
ile Uluslararası (ve Türkiye) Finansal Raporlama Standartları (UFRS/TFRS) açısından
ortaya çıkaracağı sorunlar dikkate alınarak konunun bir an önce çözüme
kavuşturulması” önerilmiştir.
Bu konuda, TCDD bünyesinde Emlak ve İnşaat Dairesi Başkan Yardımcısı
başkanlığında, aynı daireden bir şube müdürü, Mali İşler, APK ve CER dairelerinden
ilgili şube müdürleri, I, II ve IV. Bölge Müdürlüklerinden Bölge Müdür yardımcıları,
emlak ve inşaat servis müdürleri ve bağlı ortaklıklardan ilgili personelden oluşan
Komisyon çalışmalarına başlamıştır. Komisyon tarafından yapılan incelemeler
sonucunda;
“TCDD mülkiyetinde bulunan yapı ve tesislerin devir amaçları doğrultusunda
kullanılması ve devir amacının ortadan kalkması durumunda söz konusu parsellerin
TCDD‟ye iade edilmesi şartıyla ilgili Bağlı Ortaklığa uygun yöntemle (satış, tahsis
v.b.) devir edilerek ilgili Bağlı Ortaklığın kayıtlarına alınması, bunun mümkün
olmaması halinde her bir Bağlı Ortaklıkla ilgili olarak ayrıca düzenlenen protokollerin
ilgili maddesinin „TCDD mülkiyetinde bulunan ve halen Bağlı Ortaklığın kullandığı
taşınmazlar ve sabit tesislerin kullanım hakkı yıllık olarak her yıl mukavele
yenilenmek suretiyle tapuya şerh konulmadan Bağlı Ortaklığa devredilecektir. TCDD
tarafından yeni bir tasarrufta bulunulmaması halinde mukavele yenilenmiş
sayılacaktır.‟ Şeklinde revize edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” yönünde
karar verilmiştir.
Komisyonun kararının incelenmesinden, daha önceki yıllara ait denetim
raporlarında yer alan öneriye bir çözüm getirilmediği, zaten bağlı ortaklıkların
kayıtlarında olan taşınmazların bağlı ortaklıkların kayıtlarına alınmasının istenildiği,
bunun mümkün olmaması halinde ise ilgili taşınmazın tapuya şerh konulmadan bağlı
ortaklıklara devredilmesinin sağlanmasının yolunun gösterildiği anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, konunun çözümüne ilişkin olarak TBMM‟ye sevkedilen Türkiye
Demiryolu Ulaştırmasının Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun tasarısına “bağlı
ortaklıkların kullanımında olan TCDD‟ye ait taşınmazların bu kuruluşlara bedelsiz
devrini” öngören bir taslak düzenlemeye yer verildiği, ancak daha sonra bu
düzenlemenin tasarıdan çıkarıldığı ve kanunlaşan metinde yer almadığı belirlenmiştir.
Dolayısıyla bağlı ortaklıklarla ilgili olarak çözüm bekleyen sorunlardan birini de bu
konu oluşturmaktadır. Bu itibarla;
Şirketin kullanımında olan ve 2013 yılı sonu itibariyle maddi duran varlık
hesapları ile finansal tablolarda 25,9 milyon TL net değeri ile yer alan, toplam
varlıkların ise % 9,5‟ini oluşturan arsa, arazi ve binaların, tapu kayıtlarında TCDD‟nin
mülkiyetinde görünmesinin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Uluslararası (ve
Türkiye) Finansal Raporlama Standartları (UFRS/TFRS) açısından ortaya çıkaracağı
sorunlar da dikkate alınarak, finansal tabloların Şirketin gerçek mali durumunu
86
Sayıştay
87
yansıtmasını teminen konunun bir an önce çözüme kavuşturulması için ana kuruluş
TCDD nezdinde girişimlerde bulunulması önerilir.
Maddi duran varlıkların dönem sonundaki edinme değerleri, birikmiş
amortismanları, edinme değerine göre amortisman durumları ve net değerleri aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo: 38- Birikmiş amortismanlar
Maddi duran varlıklar
Arazi ve arsalar
Yeraltı ve yerüstü düzenleri
Binalar
Tesis, makine ve cihazlar
Taşıt araç ve gereçleri
Döşeme ve demirbaşlar
Diğer maddi duran varlıklar
Ara toplam
Yapılmakta olan yatırımlar
(yatırım avansları dahil)
Edinme
değeri
Bin TL
62
10.150
33.921
36.442
297
13.909
94.779
Birikmiş
amortismanlar
Edinme Net değer
Bin TL
değerine Bin TL
göre
%
62
5.337 52,6
4.813
8.116 23,9
25.805
27.030 74,2
9.412
189 63,6
108
8.446 60,7
5.463
49.117 51,8
45.662
-
-
-
-
2013
94.779
49.117
51,8
45.662
2012
Fark
88.309
6.470
45.024
4.093
51,0
-
43.285
2.377
2013 yılında maddi duran varlıklar hesap grubunun genel amortisman düzeyi
(amorti edilmiş kısmı) % 51,8 olarak gerçekleşmiştir.
Birikmiş amortismanların cari yıldaki hareketi aşağıda gösterilmiştir.
Tablo:39- Birikmiş amortismanların yıl içindeki hareketi
Birikmiş amortismanlar
Yeraltı ve yerüstü düzenleri
Binalar
Tesis, makine ve cihazlar
Taşıt araç ve gereçleri
Döşeme ve demirbaşlar
Toplam
2012‟den
devir
Bin TL
2013
Yılında
Giren
Bin TL
Çıkan
Bin TL
2014 yılına
devir
Bin TL
4.997
6.919
25.857
155
7.096
636
1.197
1.369
34
1.605
296
197
255
5.336
8.116
27.030
189
8.446
45.024
4.841
748
49.117
87
Sayıştay
88
Önceki dönemden devreden 45.024 bin TL tutarındaki birikmiş amortismanlara,
bu dönem gider kaydı olarak 4.841 bin TL giriş yapılmış; ıskat, imha ve satış yoluyla
kayıtlardan çıkarılan maddi duran varlıklara ait 748 bin TL tutarındaki amortisman da
iptal edilerek kayıtlardan çıkarılmıştır. Böylece 2014 yılına 49.117 bin TL tutarında
birikmiş amortisman devretmiştir.
E-Maddi olmayan duran varlıklar :
Maddi olmayan duran varlıkların net değeri geçen yıla göre 968 bin TL
tutarında artarak 2.095 bin TL‟ye ulaşmıştır. Bu tutarın, 1.832 bin TL'si araştırma ve
geliştirme giderlerine, 263 bin TL'si de diğer maddi olmayan duran varlıklardır.
1.832 bin TL tutarında araştırma ve geliştirme giderleri tutarı; Şirket ile
TÜBİTAK arasında yürütülen 2 adet projeye ait bulunmaktadır. Bunlardan birincisi E
1000 tipi yerli Elektrikli Lokomotif Projesi, ikincisi de Yerli Hafifletilmiş Yük Vagon
imalatı Projesidir. Bu kapsamda yapılan harcamalar 263 Araştırma Geliştirme
Giderleri hesabında takip edilmektedir. Projelerin başarıyla sonuçlanması halinde bu
hesapta biriken harcamalar elde edilecek olan haklar ile aktifleştirilecek, projelerin
olumlu sonuçlandırılamaması halinde ise bu hesapta biriken harcamalar doğrudan
gider yazılacaktır.
263 bin TL'si de diğer maddi olmayan duran varlıklarda yer alan tutarın tamamı
bilgisayar programları için yapılan harcamalara ait tutardır. Diğer maddi olmayan
varlıkların brüt tutarı 1.786 bin TL, yıl sonu birikmiş amortismanlar toplamı ise 1.523
bin TL olup net değer 263 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
Pasif:
Bilançonun pasif değerleri dönemle karşılaştırmalı olarak aşağıda gösterilmiştir.
88
Sayıştay
89
Tablo: 40 - Pasif
Önceki dönem
Pasif
Bin TL
I- Kısa vadeli yabancı kaynaklar
A-Mali borçlar
B-Ticari borçlar
C-Diğer borçlar
D-Alınan avanslar
E-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hak.
F-Ödenecek vergi ve yükümlülükler
G-Borç ve gider karşılıkları
H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tah.
I-Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar
Toplam( I )
II- Uzun vadeli yabancı kaynaklar
A-Mali borçlar
B-Ticari borçlar
C-Diğer borçlar
D-Alınan avanslar
E-Borç ve gider karşılıkları
F-Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tah.
G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar
Toplam( II )
Toplam (I+ II )
%
Cari dönem
Bin TL
%
Fark
Bin TL
20.122
1.133
13.951
7.250
2.185
44.641
9,7 97.139 35,6 77.017
0,5
1.297
0,5
164
6,7
12.206
4,5 (1.745)
3,5
3.036
1,1 (4.214)
1,1
2.606
1,0
421
21,5 116.283 42,7 71.643
838
838
45.478
0,4
938
0,3
0,4
938
0,3
21,9 117.221 43,0
100
100
71.743
III-Öz kaynaklar
A-Ödenmiş sermaye
B-Sermaye yedekleri
C-Kâr yedekleri
D-Geçmiş yıllar kârları
E-Geçmiş yıllar zararları (-)
F-Dönem net zararı
150.000 72,2 150.000 54,9
2.679
1,3
4.322
1,6
1.642
13.838
6,7
9.512
3,4 (4.326)
(4.326) (2,1) (8.031) (2,9) (3.705)
Toplam( III )
162.191 78,1 155.803 57,0 (6.389)
Genel Toplam ( I+II+III ) 207.670 100,0 273.024 100 65.354
Nazım Hesaplar
25.292
-
129.876
I- Kısa vadeli yabancı kaynaklar:
Kısa vadeli yabancı kaynaklar önceki döneme göre % 160,5 oranında artarak
116.283 bin TL'ye yükselmiş, olup bu artışın en önemli sebebi de ticari borçlarda
89
Sayıştay
90
meydana gelen artıştan kaynaklanmıştır.
Kısa vadeli yabancı kaynaklarla ilgili açıklamalara hesap grupları itibariyle
aşağıda yer verilmiştir.
B- Ticari borçlar:
Ticari borçların ayrıntısı önceki dönemle karşılaştırmalı olarak aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo: 41 - Ticari borçlar
Önceki dönem
Bin TL
Ticari borçlar
Ba)Satıcılar
Bb)Borç senetleri
Bc)Alınan depozito ve teminatlar
Bd)Diğer ticari borçlar
Toplam
Be)Borç senetleri reeskontu (-)
Bf)Ertelenmiş finansal kiralama borç. Mal.(-)
Ticari borçlar net toplam
Cari dönem
Bin TL
Fark
Bin TL
19.208
914
95.784
1.355
76.576
441
20.122
20.122
97.139
-
77.017
-
97.139
77.017
Ticari borçlar geçen yıla göre 77.017 bin TL tutarında artarak 97.139 bin TL
tutarında gerçekleşmiştir. Bunun % 98,6 oranında 95.784 bin TL'si satıcılar, % 1,4
oranında 1.355 bin TL'sini alınan depozito ve teminatlar hesabı oluşturmaktadır.
Ba) Satıcılar :
Satıcılar hesabında kayıtlı borçlar geçen yılla karşılaştırmalı olarak aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo: 42 - Satıcılar
Satıcılar
TCDD‟ye borçlar
TÜDEMSAŞ ‟a borçlar
Gerçek ve tüzel kişilere borçlar
Yurtdışına borçlar
Toplam
Önceki dönem
Bin TL
3.668
15.224
316
19.208
Cari dönem
Bin TL
11.838
83.623
323
95.784
Satıcılar hesabında bulunan tutar önceki yıla göre 76.576
artarak 95.784 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
Fark
Bin TL
11.838
(3.668)
68.399
7
76.576
bin TL tutarında
- TCDD’ye borçlar :
Hesapta bulunan 11.838 bin TL Şirketin TCDD‟ye olan borç tutarıdır.
TÜLOMSAŞ her ay ödemesi geren mutat işçi ve memur ücretleri, sosyal güvenlik
prim borçları, vergi borçları ve emekli sandığı vb. giderleri cari hesaptan Ana Kuruluş
olan TCDD Genel Müdürlüğü tarafından karşılanmakta olup, buna karşılık yıl içinde
TCDD adına gerçekleştirilen işlerin tutarları, faturalar düzenlendikçe cari hesaptan
mahsup edilmektedir. Ancak 2013 yılında TCDD Genel Müdürlüğü‟ne Şirket
90
Sayıştay
91
tarafından yeterli üretim gerçekleştirilemediğinden dolayı, TCDD tarafından aktarılan
finansmana karşılık, Şirket tarafından yeterli üretim yapılmadığından dolayı cari yıl
dönem sonunda 11.838 bin TL borç tutarı oluşmuştur.
- Gerçek ve tüzel kiĢilere borçlar:
Satın alınan muhtelif mal ve hizmet karşılığı olarak gerçek ve tüzel kişilere olan
ticari borçların yıl sonu bakiyesi 68.399 bin TL artışla 83.623 bin TL olarak
gerçekleşmiştir. Satıcılar hesabında yer alan gerçek ve tüzel kişilere borçlar tutarındaki
artış, GE firması ile birlikte TCDD Genel Müdürlüğü‟ne yapılacak lokomotiflerle
ilgili ilk madde malzeme alımından kaynaklanmıştır.
-YurtdıĢına borçlar:
Hesapta bulunan 323 bin TL tutarındaki yurt dışına borçların;
107 bin TL‟si CET America INC./Kanada firmasına olan 50 bin ABD Doları
karşılığı olan borç tutarına, 21 bin TL‟si de CET Canadian Environmental Tech.
firmasına olan 10 bin ABD Doları karşılığı tutarındaki borca ait olup bunların tamamı
APU Montajı işine ait faturalardan kaynaklanmaktadır.
Kalan 195 bin TL ise; Rahvar Kaveer Rail Industry Company firmasına olan
66.246 AVRO karşılığı borç, ödenmesi gereken temsilci komisyon tutarına aittir.
Bc) Alınan depozito ve teminatlar:
Hesap bakiyesi 1.355 bin TL muhtelif firmalardan alınan sözleşme
teminatlarına ait tutarı ihtiva etmektedir.
C- Diğer borçlar:
1.297 bin TL tutarındaki diğer borçlar tutarının; 13 bin TL‟si resmi dairelere
olan çeşitli borçları, 1.284 bin TL‟si de çeşitli mal ve hizmet alımları (doğalgaz,
koruma güvenlik, yemek hizmetleri v.b.) karşılığı gerçek ve tüzel kişilere borçları
ifade etmekte olup denetim tarihi (Nisan 2014) itibariyle, borçların tamamının
ödendiği görülmüştür.
D- Alınan avanslar:
Hesapta bulunan bakiye 12.206 bin TL‟nin; 6.157 bin TL‟si alınan yurtiçi
sipariş avans tutarına, 6.049 bin TL‟si de alınan yurtdışı sipariş avans tutarına aittir.
6.157 bin TL‟si tutarındaki alınan yurtiçi sipariş avansının; 5.685 bin TL‟si
TCDD 2. Bölge Müdürlüğü için yapılacak olan imalatlar için alınan avans tutarına,
472 bin TL‟si de diğer yapılacak olan çeşitli imalatlar için alınan avans tutarına aittir.
6.049 bin TL tutarında alınan yurtdışı sipariş avansının; 5.902 bin TL‟si
Hyundai-Rotem Company firması için yapılacak olan imalatlar için alınan
2.010.045,90 EURO avans tutarına, 147 bin TL‟si de Yaver Group Gmbh&Co firması
için üretilecek motor setleri için alınan 50 bin EURO karşılığı avans tutarlarına aittir.
F-Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler:
Ödenecek vergi ve yükümlükler hesap grubunun yıl sonu bakiyesi 3.036 bin
TL olarak gerçekleşmiştir.
91
Sayıştay
92
Hesapta bulunan tutarın;
1.532 bin TL'si kaynakta kesilen gelir ve damga vergisi tutarına,
1.504 bin TL‟si ödenecek sosyal güvenlik kesintileri tutarına aittir.
H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları :
Hesapta bulunan 2.606 bin TL‟nin; 2.590 bin TL‟si işçi personelin 15.12 31.12.2013 dönemine isabet eden ücret tahakkukları, 16 bin TL‟si de stajyer
ücretlerine ait tutara aittir.
II-Uzun vadeli yabancı kaynaklar:
E-Borç ve gider karĢılıkları:
Borç ve gider karşılıklarında yer alan 938 bin TL, Şirket tarafından yangın
hasar risk karşılığı olarak dahili sigorta fonu olarak ayrılmış olan tutardır.
Sigorta işlemleri ile ilgili bilgilere Raporun İşletme Çalışmaları bölümü
“G-Sigorta işleri” alt bölümünde yer verilmiştir.
III-Öz kaynaklar:
Öz kaynaklar önceki döneme göre % 3,9 oranında azalarak 155.803 bin TL
olarak gerçekleşmiştir.
Öz kaynakların ayrıntısına hesap grupları itibariyle aşağıda yer verilmiştir.
A-ÖdenmiĢ sermaye:
Şirketin esas sermayesi 150 milyon TL olup tamamı ödenmiş durumda olup
2012 yılı sonu itibariyle Şirket esas sermayesinin,
149.997.489,33 TL‟si TCDD‟ye,
1.910,67 TL‟si Asil Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.‟ye
400,00 TL‟si TCDD Genel Müdür Yardımcısına,
100,00 TL‟si TCDD I. Hukuk Müşavirine,
100,00 TL‟si TÜLOMSAŞ Mali İşler Dairesi Başkanı‟na
ait bulunmakta iken, Ana kuruluş TCDD Yönetim Kurulu’nun 14.08.2012 tarih
ve 16/187 sayılı kararı ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 338 nci maddesi ile
anonim şirketlerde en az 5 ortak bulunması şartı kaldırıldığından TCDD üst düzey
yöneticilerinin bağlı ortaklıklardaki ortaklık statüsüne son verilmiş, ayrıca Asil Çelik
A.Ş.’nin hisseleri de ana kuruluş tarafından devralınmıştır.
Böylece ana kuruluş TCDD tek ortak durumuna gelerek TÜLOMSAŞ’ın % 100
hissesine sahip olmuş ve bu değişiklik 28.05.2013 tarih ve 8329 sayılı Ticaret Sicili
Gazetesinde yayımlanarak tescil edilmiştir.
C-Kâr yedekleri :
4.322 bin TL tutarındaki kâr yedeklerinin; 729 bin TL‟si yasal yedeklere, 3.593
bin TL‟si de özel fonlar hesabına ait olup, TÜBİTAK‟tan Ar-Ge desteği kapsamında
92
Sayıştay
93
alınan fonları ifade etmektedir.
Şirketin 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi
Hakkında Kanun çerçevesinde, Ar-Ge kapsamında yürüttüğü 2 adet projesi
bulunmaktadır.
3.593 bin TL tutarındaki özel fonlar hesabında bulunan tutar, devam eden 2
adet proje için TÜBİTAK tarafından gönderilen para toplamından oluşmaktadır. Bu
projeler, 110G001 E 1000 tipi Elektrikli Lokomotif Geliştirme Projesi ve 110G116
Hafifletilmiş Yeni Yük Vagonu Tasarım ve Prototip İmalatı devam eden projeleridir.
Bu projeler için TÜBİTAK tarafından gönderilen paralar gelir hesaplarıyla
ilişkilendirilmeden fon hesabına alınmaktadır. Yapılan harcamalar ise 263 Araştırma
Geliştirme Giderleri hesabında takip edilmektedir. Projelerin başarıyla sonuçlanması
halinde bu hesapta biriken harcamalar elde edilecek olan haklar ile aktifleştirilecektir.
Projelerin sonuçlandırılamaması halinde ise bu hesapta biriken harcamalar doğrudan
gider yazılacaktır.
D-GeçmiĢ yıllar kârları:
Şirketin geçmiş yıllar kârları toplamı 13.838 bin TL‟den 2012 yılı net dönem
zarar tutarı olan 4.326 bin TL‟nin düşülmesi sonucu 9.512 bin TL‟ye düşmüştür.
F-Dönem net zararı :
Önceki dönemi 4.326 bin TL dönem net zararı ile kapatan TÜLOMSAŞ 2013
yılını da 3.705 bin TL artışla 8.031 bin TL dönem net zararı ile kapatmıştır.
Dönem net zararının oluşumu Raporun VI. Gelir Tablosu bölümünde
irdelenmiş ve mali bünye bölümünde analiz edilmiştir.
-Nazım hesaplar:
2013 yılı faaliyet dönemine ait 129.876 bin TL nazım hesapların tutarının;
17.358 bin TL‟si alınan kefalet ve teminat mektup tutarına,
21.147 bin TL‟si verilen kefalet ve teminat mektup tutarına,
592 bin TL‟si vergilendirilecek gider ve zarar tutarına,
87.157 bin TL‟si gayri nakdi akreditif krediler tutarına,
3.621 bin TL‟si vergi matrahından düşülecek gider ve zarar tutarına,
1 bin TL‟si de diğer nazım hesap tutarlarına aittir.
93
94
Sayıştay
VI. GELİR TABLOSU
Şirket 2013 yılında 154.829 bin TL net satış hasılatı elde etmiş; satılan
mamullerin satış maliyeti 129.736 bin TL ile faaliyet giderleri toplamı 16.758 bin
TL‟nin satış hasılatından düşülmesi sonucu önceki yıla göre % 11,4 oranında azalışla
8.335 bin TL faaliyet kârı elde etmiştir.
2013 yılında, net satışlar önceki yıla göre % 20 oranında, satışların maliyeti ise
% 22,9 oranında noksan gerçeklemiştir. Satışlarda ve satış maliyetlerindeki daralma,
lokomotif ve vagon imalatlarında programın gerisinde kalınmasından ileri gelmiştir.
2013 yılında satışların genel kârlılığı % 6 olarak gerçekleşmiş; birim satış
bazında en çok kârlılık yük vagonu satışları ile yurt dışına yapılan çeşitli imalat ve
onarım satışlarında meydana gelmiştir.
İşletme faaliyetleri sonucu kârlı olmasına rağmen, faaliyet dönemi sonunda
8.031 bin TL dönem net zararı oluşmuştur. Zararın oluşumunda; karşılık giderleri,
kambiyo zararları, emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı ödemeleri gibi diğer
faaliyetlerden olağan gider ve zararların önemli etkisi olmuştur.
Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar arasında yer alan 1.455 bin TL
tutarındaki kambiyo kârları TÜLOMSAŞ‟ın yabancı para cinsinden olan alacakları
sebebiyle döviz kurunda meydana gelen artıştan kaynaklanan fiktif bir geliridir. Diğer
taraftan diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar içerisinde yer alan 2.495 bin TL
tutarındaki kambiyo zararları ise Şirketin yabancı para cinsinden olan borçları
sebebiyle döviz kurunda meydana gelen artıştan kaynaklanan zarardır. Bu iki tutarın
karşılıklı olarak mahsuplaştırılması sonucu, döviz kurunda meydana gelen artış
sebebiyle 2013 yılı gelir tablosunda yabancı paradan kaynaklanan 1.040 bin TL fiktif
bir zarar tutarı oluşmuş ve dönem sonucunu olumsuz etkilemiştir.
Emekli işçiler için ödenen kıdem tazminatları ile emekli memur ve sözleşmeli
personelin emekli ikramiyeleri bu dönem de önemli ölçüde faaliyet sonuçlarını
etkilemiştir. Faaliyet döneminde emekli personel tazminat ve ikramiyeleri cari dönem
ve önceki yıllara ait olmak üzere 11.296 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
Kıdem tazminatlarının cari yıla isabet eden kısmı cari dönem maliyetlerine
verilirken, geçmiş yıllara ait kısmı olağan dışı gider ve zararlar hesap grubunda önceki
dönem gider ve zararı olarak kaydedilmektedir. Bu durum yukarıda değinildiği gibi
işletme faaliyetleri sonucu oluşan faaliyet kârını, olumsuz etkileyerek dönem zararına
dönüşmesine yol açabilmektedir. Bu durum mevcut Tekdüzen Hesap Sistemindeki
uygulamanın bir sonucudur.
Şirketçe,
kıdem tazminatları için her dönem karşılık ayrılıp dönem
maliyetlerine intikal ettirilmesi durumunda hem dönemsellik ilkesine uygun hareket
edilmiş olacak, hem de üretim maliyetleri ve dolayısıyla finansal tablolar daha
gerçekçi bir şekilde hazırlanmış olacaktır.
6102 sayılı TTK gereği 01.01.2013 tarihinden itibaren uygulamaya konulan,
zaman içinde tüm anonim ve limited şirketler için zorunlu hale getirilmesi öngörülen
94
Sayıştay
95
ve TÜLOMSAŞ‟ın da 01.01.2015 tarihinden itibaren tabi olacağı UMS/TMS ve
UFRS/TFRS kapsamında bu tür aksaklıkların ortadan kalkacağı; tüm varlık ve kaynak
kalemleri ile finansal tabloların gerçek mali durumu yansıtacak şekilde
hazırlanmasının mümkün olacağı, bu kapsamda kıdem tazminatlarının da dönemsel
olarak maliyetlere intikal ettirileceği anlaşılmaktadır.
Dönem sonucunun oluşumunu gösteren gelir tablosu geçen yılla karşılaştırmalı
olarak aşağıda gösterilmiştir.
95
Sayıştay
96
Tablo: 43 - Gelir Tablosu
Gelir ve giderler
A- Brüt satışlar
1-Yurtiçi satışlar
2-Yurtdışı satışlar
3-Diğer gelirler
B- Satış indirimleri (-)
1-Satıştan iadeler (-)
2-Satış iskontoları (-)
3-Diğer indirimler (-)
C- Net Satışlar
D-Satışların maliyeti (-)
1-Satılan mamuller maliyeti (-)
2-Satılan ticari mallar maliyeti (-)
3-Satılan hizmet maliyeti (-)
4-Diğer satışların maliyeti (-)
Brüt satış kârı
E- Faaliyet giderleri (-)
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-)
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-)
3-Genel yönetim giderleri (-)
Faaliyet kârı
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar
1-İştiraklerden temettü gelirleri
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri
3-Faiz gelirleri
4-Komisyon gelirleri
5-Konusu kalmayan karşılıklar
6-Menkul kıymet satış kârları
7-Kambiyo kârları
8-Reeskont faiz gelirleri
9-Enflasyon düzeltmesi kârları
10-Faaliyetle ilgili diğer olağ. gelir. ve kârl.
G- Diğer faaliyet olağan gider ve zararlar ( -)
1-Komisyon giderleri (-)
2-Karşılık giderleri (-)
3-Menkul kıymet satış zararlar ( -)
4-Kambiyo zararları (-)
5-Reeskont faiz giderleri (-)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-)
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-)
H- Finansman giderleri (-)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-)
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-)
Olağan kâr
I- Olağandışı gelir ve kârlar
1-Önceki dönem gelir ve kârları
2-Diğer olağandışı gelir ve kârlar
J- Olağandışı gider ve zararlar (-)
1-Çalışmayan kısım giderleri (-)
2-Önceki dönem gider ve zararlar (-)
3-Diğer olağandışı gid.ve zararlar (-)
Dönem zararı
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yük. (-)
Dönem net kârı veya zararı
Önceki dönem
Bin TL
193.328
183.497
9.831
-
168.216
1.697
1.182
12.824
25
601
2.853
5
12
777
2.378
1.089
24
1.169
94
13.817
235
193.328
168.216
25.112
15.703
9.409
3.479
3.172
1.089
8.627
1.193
14.146
(4.326)
(4.326)
Fark
Cari dönem
Bin TL
Bin TL
154.829
(38.499)
138.995
(44.502)
15.834
6.003
-
129.736
2.044
1.223
13.491
41
7
1.455
2.937
9
4.069
2.495
2.749
418
1
782
16
11.247
583
154.829
129.736
(38.499)
(38.480)
(38.480)
25.093
16.758
(19)
1.055
347
41
667
(1.074)
958
8.335
4.437
41
(18)
854
9.322
418
3.032
783
11.846
(8.031)
(8.031)
84
6.150
4
4.057
1.718
371
(671)
(671)
(5.595)
(410)
(23)
(387)
(2.300)
(78)
(2.570)
348
3.705
3.705
96
Sayıştay
97
A-Brüt satışlar :
Cari yılda 138.995 bin TL’si yurt içine, 15.834 bin TL’si yurt dışına olmak
üzere önceki yıla göre % 19,9 oranında azalarak toplam 154.829 bin TL tutarında brüt
satış gerçekleşmiştir. 2013 yılında TCDD ve bağlı ortalıklara yapılan satışlar tutarı,
TÜLOMSAŞ‟ın yurt içi satışlar tutarının % 86,2’sini oluşturmaktadır.
Yurt içi satışlar tutarı 138.995 bin TL’nin; 119.798 bin TL’si TCDD ve bağlı
ortalıklara yapılan satışlar tutarına, 195 bin TL’si resmi dairelere yapılan satışlar
tutarına, 19.002 bin TL’si de diğer yurtiçi satışlara ait olan tutarı göstermektedir.
195 bin TL resmi dairelere yapılan satışlar tutarının; 76 bin TL‟si Ankara
Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğüne yapılan metro tekerlek onarım
bedeline, 119 bin TL‟si de TCDD İşletmesi binasında bulunan Eskişehir Devlet
Hastanesi Zübeyde Hanım Semt Polikliniği sıcak su ve kalorifer tesisat bakım bedeli
nedeniyle elde edilen gelire aittir.
19.002 bin TL tutarındaki diğer yurtiçi satışlar tutarının; 15.699 bin TL‟si ARGÜ firmasına yapılan 100 adet konteynır taşıma vagonu karşılığı yapılan satışlara,
3.303 bin TL‟si de muhtelif firmalara yapılan imalat ve onarım işleri karşılığı yapılan
satışlar tutarına aittir.
15.834 bin TL tutarındaki yurt dışına yapılan satışlar tutarı General Elektrik
firmasına yapılan 3 adet lokomotif ile Rotem firmasına yapılacak 72 adet elektrikli
lokomotife ait malzeme bedeli ve muhtelif yurt dışı firmalarına lokomotif yedek parça
satışlarından oluşmaktadır.
C-Net satıĢlar :
Satış indirimleri bulunmadığı için net satışlar tutarı, brüt satışlar tutarına eşittir.
D-SatıĢların maliyeti :
Önceki yıla göre toplam satışların maliyeti % 22,9 oranında azalarak 129.736
bin TL olarak gerçekleşmiştir. Satışlar tutarı ile satış maliyetlerinde meydana gelen
azalma, lokomotif ve vagon imalatlarında 2013 yılı üretim programının gerisinde
kalınmasından ileri gelmiştir.
Bu tutarın; 103.815 bin TL'si TCDD ve bağlı ortaklıklara yapılan imalat ve
onarım satışlarının maliyetini, 14.747 bin TL‟si diğer yurt içi satışların maliyetini,
10.518 bin TL‟si yurt dışına yapılan satışların maliyetini, 656 bin TL‟si de diğer
satışların maliyetini oluşturmaktadır.
-Brüt satış kârı :
Net satışlardan satışların maliyeti tutarının indirilmesi sonucu brüt satış kârı
25.093 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
E-Faaliyet giderleri :
Faaliyet giderleri önceki yıla göre % 6,7 oranında 1.055 bin TL artarak 16.758
bin TL olarak gerçekleşmiş olup bu tutarın;
2.044 bin TL‟sini araştırma ve geliştirme giderleri, Şirketin Ürün-Ar-ge Daire
97
Sayıştay
98
Başkanlığının personel ve diğer harcamalarından oluşan (ısınma, aydınlanma,
amortisman v.b.) araştırma ve geliştirme giderlerini kapsamaktadır. Bu kapsamda
TÜBİTAK‟la birlikte yürütülen E 1000 tipi Lokomotif, Hafifletilmiş Yük Vagon
imalatı ile birlikte GE ile birlikte yapılan DE 36000 tipi lokomotif ve ROTEM‟le
yapılan E 68000 lokomotif projesi kapsamındaki çalışmalara ait giderler bu harcama
kısmında muhasebeleştirilmektedir.
1.223 bin TL‟sini pazarlama, satış ve dağıtım giderleri,
13.491 bin TL‟sini genel yönetim giderleridir.
Önceki döneme göre; araştırma ve geliştirme giderleri % 20,4 oranında,
pazarlama, satış ve dağıtım giderleri % 3,5 oranında, genel yönetim giderleri ise % 5,2
oranında artış göstermiştir.
-Faaliyet kârı :
Brüt satış kârından faaliyet giderleri tutarının indirilmesiyle, TÜLOMSAŞ‟ın
cari yıl faaliyet kârı 1.074 bin TL azalarak 8.335 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
Önceki yıla göre brüt satış kârının 19,9 oranında azalması, faaliyet giderlerinin
de % 6,7 oranında artışı nedeniyle, faaliyet kârında önceki yıla göre % 11,4 oranında
azalma gerçekleşmiştir.
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar :
Cari yılda diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar hesap tutarı önceki döneme
göre % 27,5 oranında 958 bin TL artarak 4.437 bin TL olarak gerçekleşmiştir. Hesapta
yer alan tutarın; 41 bin TL‟si faiz gelirlerine, 7 bin TL‟si konusu kalmayan
karşılıklara, 1.455 bin TL döviz kurlarında meydana gelen değişiklik sonucu oluşan
kambiyo kârları tutarına, 2.937 bin TL‟si de faaliyetlerle ilgili diğer olağan gelir ve kâr
tutarına aittir.
2.937 bin TL tutarındaki faaliyetlerle ilgili diğer olağan gelir ve kârlar tutarının;
1.965 bin TL‟si arizi satış gelirleri tutarından meydana gelmiş olup, Şirket
lojmanları ile TCDD teşkilatına ait işyeri ve lojmanlarına verilen ısıtma, elektrik, su
karşılığı elde edilen gelirlerdir.
299 bin TL‟si lojman, misafirhane, hizmet evi gelirleri ile kira gelirleri,
337 bin TL‟si Şirket yemekhanesinden yararlanan Ana kuruluş TCDD'ye
bağlı işyerlerinde çalışan personele verilen yemek ücret bedellerinden sağlanan
gelirlere (iaşe bedelleri),
235 bin TL‟si sosyal tesis gelirlerine,
101 bin TL‟si de 3. şahıslara verilen kaynak eğitiminden ve diğer muhtelif
(şartname satış bedelleri vb.) gelirlerden elde edilen gelir tutarına aittir.
G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar:
Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar hesabı önceki yıla göre 6.150 bin
TL tutarında artarak 9.322 bin TL olarak gerçekleşmiştir.
98
Sayıştay
99
Bu tutarın; 9 bin TL‟si Banka teminat mektup komisyon giderleri tutarına,
4.069 bin TL‟si şüpheli alacak karşılık giderleri tutarına, 2.495 bin TL‟si döviz
kurlarında meydana gelen değişiklik sonucu oluşan kambiyo zararları tutarına, 2.749
bin TL‟si de diğer olağan gider ve zarar tutarına aittir.
2.749 bin TL diğer olağan gider ve zarar tutarının;
1.806 bin TL‟si arizi satış zararları (yardımcı istihsal satışı) tutarına,
528 bin TL‟si emekli memurlar için ödenen makam tazminatı,
302 bin TL‟si Şirket dışına satılan yemeğin maliyeti (iaşe bedeli maliyeti),
113 bin TL‟si de diğer çeşitli gider ve zarar tutarına aittir.
H-Finansman giderleri:
Hesapta yer alan ve önceki yıla göre % 61,6 oranında azalarak 418 bin TL
olarak gerçekleşen tutarın tamamı kısa vadeli borçlanma giderlerinden oluşmaktadır.
Bu tutarın; 324 bin TL’si ödenemeyen vergi borçlarına ilişkin tecil faizleri ile
gecikme zamlarını, 94 bin TL’si de iş kazası nedeniyle bir personele ödenen iş kazası
tazminat faiz tutarı ile kaybedilen davalar nedeniyle ödenen faiz tutarlarına aittir.
Finansman sıkıntısı nedeniyle vergi ve yasal yükümlülüklerin zamanında yerine
getirilememesi hususu TCDD ve bağlı ortaklıklarının genel bir sorunu niteliğinde
bulunmaktadır. TÜLOMSAŞ’ta da finansman ihtiyacı nedeniyle bu borçların
ödenmesinde aksamalar yaşandığı gözlenmekte, söz konusu borçlar bir finansman
kaynağı gibi görülebilmektedir.
Şirketin daha kârlı ve verimli bir şekilde çalışması ve mali bünyenin
güçlendirilmesine yönelik olarak sürdürülen çabalar artırılarak finansman giderleri
asgari seviyeye indirilmesi gerekmektedir.
-Olağan kâr:
2013 yılı olağan kârı önceki yıla göre % 64,9 oranında azalarak 3.032 bin TL
olarak gerçekleşmiştir.
I-OlağandıĢı gelir ve kârlar:
Olağandışı gelir ve kârlar hesabı önceki yıla göre % 34,3 oranında azalarak 783
bin TL olarak gerçekleşmiş olup bu tutarın, 1 bin TL‟si önceki dönem gelir ve kârları,
782 bin TL‟si de diğer olağan dışı gelir ve kârlardır.
782 bin TL tutarındaki diğer olağan dışı gelir ve kârların;
706 bin TL‟si yükümlülüklerini yerine getirmeyen muhtelif firmalardan alınan
sözleşmeler gereği gecikme cezaları ve eksik yapılan tamamlanmayan işler için nefaset
farkları,
54 bin TL’si emanet ve teminat iratları,
22 bin TL’si de diğer olağan dışı gelir ve kâr tutarına aittir.
99
Sayıştay
100
J-OlağandıĢı gider ve zararlar:
Olağan dışı gider ve zararlar hesabı önceki yıla göre % 16,3 oranında azalarak
11.846 bin TL olarak gerçekleşmiş olup bu tutarın;
16 bin TL‟si çalışmayan kısım giderleri,
11.247 bin TL‟si önceki dönem gider ve zararları,
583 bin TL‟si de diğer olağan dışı gider ve zararlardır.
11.247 bin TL tutarında ki önceki dönem gider ve zararları tutarının; 8.291 bin
TL‟si emekli işçiler için ödenen kıdem tazminatlarının geçmiş yıllara isabet eden
kısmına, 2.866 bin TL‟si emekli memur ve sözleşmeli personelin geçmiş yıllara ilişkin
emekli ikramiyeleri, 90 bin TL‟si de önceki yıllara ait diğer muhtelif gider ve
zararlardır.
Emekli işçiler için ödenen kıdem tazminatları ile emekli memur ve sözleşmeli
personelin emekli ikramiyeleri bu dönem de önemli ölçüde faaliyet sonuçlarını
etkilemiştir. Faaliyet döneminde emekli personel tazminat ve ikramiyeleri 11.157 bin
TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, işletme faaliyetlerinden 8.335 bin TL kâr elde
eden Şirketin faaliyet kârının, dönem sonunda 8.031 bin TL olarak dönem net zararına
dönüşmesinde en önemli etken olmuştur.
583 bin TL tutarında ki diğer olağan dışı gider ve zarar tutarının; 502 bin TL‟si
TCDD‟ye yapılan satışların sonrasında garanti kapsamında yapılan imalat ve onarıma
ilişkin garanti çalışma giderlerine, 81 bin TL‟si de diğer olağan dışı gider ve
zararlardır.
- Dönem zararı :
Önceki dönem 4.326 bin TL dönem zararı eden TÜLOMSAŞ‟ın, cari yıl dönem
zararı 3.705 bin TL artarak faaliyet dönemini 8.031 bin TL dönem zararı ile
kapatmıştır.
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karĢılıkları (-) :
Cari yıl ticari zararla kapatıldığından ve mali kâr rakamı da oluşmadığından
dolayı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılığı ayrılmamıştır.
-Dönem net zararı:
Vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılığı oluşmadığından, dönem zararı dönem
net zararına eşittir.
Sonuç:
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. (TÜLOMSAŞ) TCDD‟nin bağlı
ortaklığı statüsünde olup Şirket sermayesinin tamamı TCDD‟ye aittir.
KİT‟ler hakkında 233 sayılı KHK‟nın 23 üncü maddesi; “Sermayelerinin en az
% 91'i kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı ortaklıkların genel kurulu ve
denetçileri bulunmaz.” hükmünü haizdir.
100
Sayıştay
101
Ana kuruluş TCDD, 6461 sayılı “Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının
Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun” un yürürlüğe girdiği 01.05.2013 tarihine kadar
Kamu İktisadi Kuruluşu statüsünde faaliyetini sürdürmüş, dolayısıyla bu tarihe kadar
TÜLOMSAŞ‟ın kendi genel kurulu ve denetçileri bulunmamış; bilanço ve netice
hesapları TBMM KİT Komisyonu‟unda tasvip ve ibra işlemine tabi tutulmuştur.
Ancak 6461 sayılı Kanun‟la birlikte TCDD‟nin Kamu İktisadi Kuruluşu statüsü
sona erdirilerek, İktisadi Devlet Teşekkülü statüsünde yeniden yapılandırılmıştır.
Böylece 233 sayılı KHK‟nın 23 üncü maddesinin uygulaması sona ermiş ve
TÜLOMSAŞ‟ın kendi genel kurulu ve denetçilerinin oluşturulması gereği ortaya
çıkmıştır.
3346 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük millet
Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”un 9 uncu maddesi
uyarınca, kendi genel kurulu ve denetçileri bulunan Türk Ticaret Kanununa veya özel
kanunlarına tabi şirket ve kurumlar TBMM KİT Komisyonunda ibra işlemine tabi
tutulmamakta, bu kuruluşlar hakkında sadece genel görüşme yapılmaktadır.
Dolayısıyla, TÜLOMSAŞ‟ın 2013 faaliyet yılının 01.01.2013-30.04.2013 arası
dönemi TBMM KİT Komisyonunun ibra işlemine, 01.05.2013-31.12.2013 arası
dönemi ise genel görüşmeye tabi bulunmaktadır.
Bu çerçevede; TÜLOMSAŞ‟ın tüzel kişiliğine ilişkin statüsünde bir değişiklik
söz konusu olmadığından ve faaliyetler kesintisiz devam ettiğinden 2013 yılı Bilanço
ve Gelir Tablosu hazırlanmış, ancak yukarıda değinilen gelişmelerden dolayı sadece
bu yıla özgü olarak 01.01.2013-30.04.2013 ve 01.05.2013-31.12.2013 arası dönemlere
ait temel mali tablolar da ayrıca hazırlanmıştır.
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi’nin 2013 yılı bilançosu ve
8.030.512,90 Türk Lirası dönem kârı ile kapanan gelir tablosunun;
-01.01.2013-30.04.2013 arası döneme ilişkin 2.149.278,50 Türk Lirası dönem
zararı ile kapanan bilanço ve netice hesapları tasvibe,
-01.05.2013-31.12.2013 arası döneme ilişkin 5.881.234,40 Türk Lirası dönem
zararı ile kapanan bilanço ve netice hesapları genel görüşmeye,
Sunulur.
101
Sayıştay
102
VII. EKLER
1- Teşkilat şeması
2- Personelin teşkilatın içinde dağılımı
3- Memur ve sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelgeler
4- İşçi hareketini gösterir çizelgeler
5- İşçilerin işyerlerine dağılımı
6- Mali bünyedeki varlıkların ayrıntısı
7- Mali bünyedeki kaynakların ayrıntısı
8- Fon akım tablosu
9- Nakit akım tablosu
10- Kuruluşun gayri safi milli hasılaya katkısı
11- Dış ödemeler dengesine etki çizelgesi
12- Finansman giderleri
13- Vergiler
14/a - 2013 yılı bilançosu (Aktif)
14/b - 2013 yılı bilançosu (Pasif)
14/c-2013 yılı bilançosu dipnotları
15/a- 2013 yılı gelir tablosu
15/b– 2013 yılı gelir tablosu dipnotları
16/a- 01.01 - 30.04.2013 dönemi bilançosu(Aktif)
16/b- 01.01 - 30.04.2013 dönemi bilançosu(Pasif)
17- 01.01 - 30.04.2013 dönemi gelir tablosu
18- 01.05 - 31.12.2013 dönemi gelir tablosu
19-Raporun ilgili bölümlerinde yer alan diğer öneri ve tavsiyeler listesi
102
Sayıştay
Sayıştay
Memur ve İşçi Personelin teşkilat içindeki dağılımı
( Ek: 2)
2012 Çalışan kişi
Üniteler
A-Esas İşletmeler:
Motor Fabrikası Müdürlüğü
Elektrik Makinaları Fabrikası Müdür.
Lokomotif Fabrikası Müdürlüğü
Vagon ve Yol Gereçleri Fabrikası Müd.
Raylı Sistem Araçları Fabrikası Müd.
Toplam (A)
B- Yardımcı İşletmeler:
Dişli Takım ve Kalıp Fabrikası Müdür.
Bakım ve Yardımcı Üretim Fab.Müd.
Toplam (B)
C- İdari Servisler
Genel Müdürlük
Yönetim Kurulu Şube Müdürlüğü
Teftiş Kurulu Başkanlığı
Hukuk Müşavirliği
Sivil Savunma Uzmanlığı
Uzmanlık-Müşavirlik
Özel Kalem Müdürlüğü
Koruma ve Güvenlik Şube Müdürlüğü
Mali İşler Dairesi Başkanlığı
Pazarlama Dairesi Başkanlığı
Üretim Planlama Kontrol Dairesi Bşk.
Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Şb.Müd.
Sağlık ve Sosyal İşler Dairesi Başk.
Personel Dairesi Başkanlığı
Satınalma İkmal Dairesi Başkanlığı
Ürün Ar-Ge Dairesi Başkanlığı
Kalite Kontrol Dairesi Başkanlığı
APK Dairesi Başkanlığı
Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı
Malzeme Dairesi Başkanlığı
İş sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığı
Toplam ( C )
Genel toplam
2013 Çalışan kişi
Memur
Sözleşmeli
İşçi
Toplam Memur Sözleşmeli
İşçi
Toplam
3
4
4
4
3
11
14
17
19
14
110
190
195
188
58
124
208
216
211
75
5
4
5
5
3
5
12
14
12
14
110
179
222
190
80
120
195
241
207
97
18
75
741
834
22
57
781
860
2
3
9
13
82
89
93
105
2
3
4
13
75
106
81
122
5
22
171
198
5
17
181
203
5
1
3
2
2
5
1
1
5
5
4
6
30
-
5
1
4
5
2
8
4
26
16
21
9
2
49
18
23
30
81
11
15
65
-
4
3
4
4
4
5
2
3
-
3
12
11
13
4
1
17
14
17
23
21
6
4
31
-
5
1
3
3
2
8
1
1
4
4
3
1
3
4
4
2
4
4
2
3
-
3
25
12
17
6
1
22
14
17
27
22
7
7
32
-
62
215
118
395
63
85
312
1.030
1.427
90
1
2
24
2
1
55
2
31
-
5
1
3
4
13
5
4
13
16
18
8
2
45
17
23
28
88
11
8
65
-
190
124
377
264
1.086
1.440
2
11
1
24
2
1
63
Sayıştay
Memur ve sözleşmeli personelin hareketini gösterir çizelgeler
(Ek:3)
Sözleşmeli
Memurlar
Personel
Giriş ve çıkışlar
2012
2013
2012
2013
Kişi
Kişi
Kişi
Kişi
Yıl başı mevcudu
88
85
277
312
Yıl içinde giren
2
21
42
11
Yıl içinde çıkan ( - )
5
16
7
59
Yıl sonu mevcudu
85
90
312
264
Giriş şekli
- Açıktan tayin
- Naklen tayin
- Göreve iade
- Askerlik dönüşü
-Memuriyetten sözleşmeli
statüye geçiş
-Sözleşmeli statüden
memuriyete geçiş
- Bağlı ortaklıklardan geçiş
- İşçilikten nakil (Kurum içi)
- Başkaca nedenler
Toplam
Ayrılış nedenleri
- Emeklilik
- Başka kuruluşa nakil
- Bağlı ortaklıklara geçiş
-Memuriyetten sözleşmeli
statüye geçiş
-Sözleşmeli statüden
memuriyete geçiş
- Askerlik
- İşten çıkarma
- Sözleşmenin yenilenmemesi
- İstifa
- Ölüm
- Başkaca nedenler
Toplam
Sözleşmeli
Personel
2012
2013
Kişi
Kişi
41
5
4
Memurlar
2012
2013
Kişi
Kişi
1
1
1
1
42
1
11
21
2
21
Memurlar
2012
2013
Kişi
Kişi
4
16
1
Sözleşmeli
Personel
2012
2013
Kişi
Kişi
4
28
1
2
21
5
4
1
5
16
7
59
Sayıştay
İşçi hareketini gösterir çizelgeler
Giriş ve çıkış
Yıl başı mevcudu
Yıl içinde giren
Yıl içinde çıkan (-)
2012
Kişi
1.195
165
1.030
Yıl sonu mevcudu
Giriş şekli
- Açıktan tayin
- Geçici ve mevsimlik işçilerin başlatılması
- Naklen tayin
- Askerlik dönüşü
- Göreve iade
- Başkaca nedenler (Eski Hükümlü 1kişi-Deneme
süresinde ayrılanın yerine 1 kişi)
Toplam
Ayrılış nedenleri
- Emeklilik
- Askere alınma
- Ölüm
- Kendi isteği ile ayrılma
- İşten çıkarma
- Geçici ve mevsimlik işçilerin ayrılması
- Memur veya sözleşmeli statüye geçme
- Başkaca nedenler (Profesyonel Sendikacı)
2012
Kişi
2013
Kişi
150
4
2
156
2012
Kişi
Toplam
(Ek : 4)
2013
Kişi
1.030
156
100
1.086
151
4
1
7
2
165
2013
Kişi
85
4
3
6
2
100
Sayıştay
İşçilerin işyerlerine dağılımı
2012
İşyerleri
A-Esas işletmeler
1-Lokomotif Fabrikası Müd.
2-Vagon Fabrikası Müd.
3- Motor Fabrikası Müd.
4-Elektrik Makinaları Fabrikası Müd.
5-Raylı Sistemler Araçları Fabrikası Müd.
Toplam (A)
B-Yardımcı işletmeler
1-Dişli ve Tekerlek İmalat Fabrikası Müd.
2-Bakım ve Yardımcı Üretim Fabrikası Müd.
Toplam (B)
C-İdari servisler
1-Sağlık ve Sosyal İşler Dairesi Bşk.
2-Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müd.
3-Malzemel Dairesi Bşk.
4-Satınalma İkmal Dairesi Bşk.
5- Ar-Ge Dairesi Bşk.
6-Kalite Kontrol Dairesi Bşk.
7-ÜPK Dairesi Bşk.
8-Bilgi İşlem Dairesi Bşk.
Toplam (C)
Genel toplam
Norm Program
kadro
sayı
245
205
124
192
Yıl
sonu
kişi
(Ek:5)
2013
Program Yıl sonu
sayı
kişi
766
195
188
110
190
58
741
244
195
111
189
65
804
222
190
110
179
80
781
72
101
173
82
89
171
80
95
175
75
106
181
26
24
25
34
2
1
59
30
2
1
55
32
2
1
62
24
1
31
2
1
63
5
127
1.066
6
118
1.030
5
127
1.106
2
124
1.086
Sayıştay
Mali bünyedeki varlıkların ayrıntısı
Dönen
Varlıklar
Varlık türleri
Kod
Bin TL
1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler :
Kasa ve bankalar:
Kasa mevcudu
Bankalardaki nakit
Kanuni karşılıklar kasası
Diğer
Hazır değerler toplamı
Kasa ve bankalar toplamı
Menkul kıymetler :
Hisse senetleri
Tahvil,senet ve bonolar
Diğer
Menkul kıymetler toplamı
Alacaklar :
Bankaların verdiği krediler
Ticari alacaklar :
Kamu iktisadi teşebbüslerinden
Merkezi yönetim kapsamındaki kamu
idarelerinden
Bağlı ortaklıklardan (Konsolidasyon dışı)
İştiraklerden
Yurt dışından
Diğer
Ticari alacaklar toplamı
Diğer alacaklar :
Hazineden
Kamu iktisadi teşebbüslerinden
Merkezi yönetim kapsamındaki kamu
idarelerinden
Bağlı ortaklıklardan (Konsolidasyon dışı)
İştiraklerden
Yurt dışından
Diğer
Diğer alacaklar toplamı
Alacaklar toplamı
Stoklar :
İlk madde ve malzeme
Yarı mamuller
Mamuller
Ticari mallar
Diğer
Stoklar toplamı
Diğer paraya çevrilebilir değerler:
Kısa sürede paraya çevrilebilir
Değerler toplamı
Paraya çevrilebilir ve hazır
Değerler toplamı (1)
2-Bağlı değerler :
İştirakler
Bağlı ortaklıklar (Konsolidasyon dışı)
Maddi duran varlıklar :
Maddi duran varlıklar edinme değeri
Birikmiş amortismanlar (-)
Maddi duran varlıklar (Net)
Maddi olmayanlar duran varlıklar(net)
Özel tükenmeye tabi varlıklar(net)
Diğer Bağlı değerler
Bağlı değerler toplamı (2)
3-Konsolidasyon şerefiyesi
Varlıklar toplamı (1+2+3)
1
2
3
4
5
6
Duran
Varlıklar
Bin TL
6
8.725
(Ek: 6)
Toplam
Bin TL
6
8.725
-
8.731
8.731
7
8
9
10
11
12
1
1
13
82
82
14
15
16
17
18
183
985
1.251
183
985
1.251
21
12
12
22
23
24
25
26
27
20
32
1.283
20
32
1.283
28
29
30
31
32
33
34
102.752
40.262
102.752
40.262
43.919
186.933
26.802
43.919
186.933
26.802
35
215.018
215.018
36
223.749
223.749
19
20
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
94.779
(49.117)
223.749
2.095
94.779
(49.117)
45.662
2.095
47.758
47.758
47.758
271.507
Sayıştay
Mali bünyedeki kaynakların ayrıntısı
Kaynak türleri
1-Yabancı kaynaklar :
Mevduat:
Tasarruf mevduatı
Diğer mevduat
Mevduat toplamı
Mali borçlar :
Hazineye kredi ve kredi niteliğinde borçlar
Hazine aracılığıyla sağlanan dış krediler
Banka kredileri
Diğer krediler
Çıkarılmış menkul kıymetler,taksit ve faizleri
Diğer
Mali borçlar toplamı
Ticari borçlar :
Kamu iktisadi teşebbüslerine
Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerine
Bağlı ortaklıklara (Konsolidasyon dışı)
İştiraklere
Yurt dışına
Diğer
Ticari borçlar toplamı
Diğer borçlar :
Kamu iktisadi teşebbüslerine
Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerine
Sosyal Güvenlik Kurumuna
Bağlı ortaklıklara (Konsolidasyon dışı)
İştiraklere
Yurt dışına
Diğer
Diğer borçlar toplamı
Diğer yapancı kaynaklar :
İç sigorta fonları
Kıdem tazminatı karşılıkları
Dönem kârından Hazineye ödenecek kâr payı
Dönem kârından diğer ortaklara ödenecek kâr payı
Dönem kârından ödenecek vergi ve yasal yükümlülükler
Ödenecek diğer vergiler
Diğer
Diğer yabancı kaynaklar toplamı
Negatif konsolidasyon şerefiyesi
Yabancı kaynaklar toplamı (1)
2-Öz kaynaklar:
Sermaye
Ödenmemiş sermaye (-)
Ödenmiş sermaye
Sermaye düzeltmesi olumlu farkları (+)
Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-)
Tahsis sermayeleri olmayan kuruluşların
fon veya karşılıkları
Sermaye yedekleri
Kâr yedekleri
Geçmiş yıllar kârları
Geçmiş yıllar zararları (-)
Dönem kârının öz kaynaklarda kalacak kısmı
Dönem net zararı
Öz kaynaklar toplamı (2)
3-Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-)
4-Azınlık payları
5-Azınlık paylarına sirayet eden zarar (-)
Kaynaklar toplamı (1+2+4) - (3+5)
Kod
Kısa süreli
Bin TL
(Ek: 7)
Uzun süreli
Bin TL
Toplam
Bin TL
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
11.838
11.838
323
84.978
97.139
323
84.978
97.139
13
13
1.284
1.297
1.284
1.297
938
838
1.519
14.812
16.331
938
1.519
14.812
17.269
114.766
938
115.704
150.000
150.000
4.321
9.512
(8.031)
155.803
271.507
Sayıştay
Fon akım tablosu
(Ek:8)
Fon kaynakları ve kullanımları
A-Fon kaynakları
1-Faaliyetlerden sağlanan kaynaklar:
a)Olağan kâr
b)Amortismanlar (+)
c)Fon çıkışı gerektirmeyen diğer giderler (+)
d)Fon girişi sağlamayan gelirler (-)
2-Olağan dışı faaliyetlerden sağlanan kaynaklar :
3-Dönen varlıklar tutarındaki azalışlar
4-Duran varlıklar tutarındaki azalışlar
5-Kısa vadeli yabancı kaynaklardaki artışlar
(Bin TL)
3.031
4.035
5
7.341
80.725
71.643
(Borç ve gider karşılıklarını kapsamaz)
6-Uzun vadeli yabancı kaynaklardaki artışlar
100
(Borç ve gider karşılıklarını kapsamaz)
7-Sermaye artırımı (Nakit karşılığı veya dışarıdan getirilen
1.642
varlıklar)
8-Sermaye düzeltmesi olumlu fakları
9-Hiss senetleri ihraç primleri
B-Fon kullanımları
80.725
1-Faaliyetle ilgili kullanımlar:
4.069
a)Olağan zarar
b)Amortismanlar (+)
c)Fon çıkışı gerektirmeyen diğer giderler (+)
4.069
d)Fon girişi sağlamayan diğer gelirler (-)
2-Olağandışı faaliyetlerle ilgili kullanımlar:
11.062
a)Olağandışı zarar
11.062
b)Fon çıkışı gerektirmeyen giderler (+)
c)Fon girişi sağlamayan gelirler (-)
3-Ödenen vergi ve benzerleri (Bir önceki dönem kârından ödenen)
4-Ödenen temettüler :
a)Bir önceki dönem kârından ödenen
b)Yedeklerden dağıtılan
5-Dönen varlıklar tutarındaki artışlar
57.944
6-Duran varlıklar tutarındaki artışlar
7.650
(Yeniden değerlemeyi kapsamaz)
7-Kısa vadeli yabancı kaynaklardaki azalışlar
(Borç ve gider karşılıklarını kapsamaz)
8-Uzun vadeli yabancı kaynaklardaki azalışlar
(Borç ve gider karşılıklarını kapsamaz)
9-Birikmiş zararlar enflasyon düzeltmesi
10-Sermayedeki azalışlar
Sayıştay
Nakit akım tablosu
Nakit kaynakları ve kullanımları
A-Dönem başı nakit mevcudu
B-Dönem içi nakit girişleri
1-Satışlardan elde edilen nakit:
a)Net satışlar
b)Ticari alacaklardaki azalışlar
c)Ticari alacaklardaki artışlar (-)
2-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kâr dolayı sağlanan nakit
3-Olağandışı gelir ve kârlardan sağlanan nakit
4-Kısa vadeli yabancı kaynak artışlardan sağlanan nakit (Alımlarla ilgili
olmayan)
a)Menkul kıymet ihraçlarından
b)Alınan krediler
c)Diğer artışlar
5-Uzun vadeli yabancı kaynak artışlardan sağlanan nakit (Alımlarla ilgili
olmayan)
a)Menkul kıymet ihraçlarından
b)Alınan krediler
c)Diğer artışlar
6-Sermaye artışından sağlanan nakit
7-Vergi ve kanuni yükümlülük artışlarından sağlanan nakit
8-Diğer nakit girişleri
C-Dönem içi nakit çıkışları
1-Maliyetlerden sağlanan nakit çıkışları :
a)Satışların maliyeti
b)Stoklardaki artışlar
c)Ticari borçlardaki (alımlardan kaynaklanan) azalışlar
d)Ticari borçlardaki (alımlardan kaynaklanan) artışlar (-)
e)Stoklardaki azalışlar (-)
2-Faaliyet giderlerine ilişkin nakit çıkışları :
a)Araştırma ve geliştirme giderleri
b)Pazarlama satış ve dağıtım giderleri
c)Genel yönetim giderleri
d)Amortisman ve nakit çıkışı gerektirmeyen diğer giderler (-)
3-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zar.ilişkin nakit çıkışları :
a)Diğer faaliyetlerle ilgili olağan gider ve zararlar
b)Amortisman ve nakit çıkışı gerektirmeyen diğer gider ve zararlar (-)
4-Finansman giderlerinden dolayı nakit çıkışları :
5-Olağandışı gider ve zararlardan dolayı nakit çıkışı :
a)Olağandışı gider ve zararlar
b)Amortisman ve nakit çıkışı gerektirmeyen diğer gider ve zararlar (-)
6-Amortisman ve nakit çıkışı gerektirmeyen diğer gider ve zararlar (-)
7-Duran varlık yatırımlarına ilişkin nakit çıkışları :
8-Kısa vadeli yabancı kaynak ödemeleri (Alımlarla ilgili olmayan)
a)Menkul kıymetler anapara ödemeleri
b)Alınan krediler anapara ödemeleri
c)Diğer ödemeler
9-Uzun vadeli yabancı kaynak ödemeleri (Alımlarla ilgili olmayan)
a)Menkul kıymetler anapara ödemeleri
b)Alınan krediler anapara ödemeleri
c)Diğer ödemeler
10-Ödenen vergi ve benzerleri
11-Ödenen temettüler
12-Diğer nakit çıkışları
D-Dönem sonu nakit mevcudu (A+B-C)
E-Nakit artış ve azalışı (B-C)
(Bin TL)
154.829
52.840
(5.810)
(Ek: 9)
3.580
209.863
201.859
4.435
785
605
605
100
100
129.736
105.751
(76.579)
2.044
1.223
13.491
9.320
(4.065)
11.847
433
1.646
204.712
158.908
16.758
5.255
418
11.847
(4.930)
7.649
4
4
8.797
6
8.731
5.151
Sayıştay
Kuruluşun Gayri Safi Milli hâsıla ( GSMH )‟ya katkısı
(Gelir yoluyla )
(Ek: 10)
Sıra
Bin
No
TL
- Personel giderleri (Yevmiye defteri dahil )
1
99.687
- Verilen faizler (Yurtiçi)
2
418
- Verilen bina ve arazi kiraları
3
-
- Karşılık giderleri
4
4.069
- Mevzuat gereğince katılma payları
5
-
- Dernek ve benzeri yerlere bağışlar
6
-
- Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar
7
11.247
- İç sigorta fonu gideri
8
100
- Amortisman ve tükenme payları
9
5.062
- Dış aleme ödenen giderler
10
- Diğer pozitif etkiler
11
- Dönem kârı
12
Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu
A-Pozitif etkiler
Toplam ( A )
715
13
121.298
- Alınan faizler (yurtiçi)
14
41
- Alınan bina ve arazi kiraları
15
298
- Karşılıklardan kullanılmayan kısım
16
7
- Geçmiş yıllara ait gelir ve kârlar
17
1
- Bağlı ortaklıklardan ve iştiraklerden alınan kâr payları
18
-
- İç sigorta fonundan yapılan tahsilat
19
-
- Dış alemden sağlanan gelirler
20
- Diğer negatif etkiler
21
1.213
- Dönem zararı
22
8.031
Toplam ( B )
23
9.591
Üretici fiyatlarıyla gayri safi yurtiçi hâsıla (GSYİH )' ya katkı: (A-B)
24
111.707
- Sübvansiyonlar ( - )
25
-
- Hazine yardımları ( - )
26
-
- Diğer yardım ve bağışlar ( - )
27
-
- Vergi iadeleri ( - )
28
-
- Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar
29
988
Alıcı fiyatlarıyla gayri safi yurtiçi hâsıla ( GSYİH )' ya katkı:
30
112.695
- Dış aleme ödenen giderler ( - )
31
58.184
- Dış alemden sağlanan gelirler
32
16.412
Alıcı fiyatlarıyla gayri safi milli hâsıla ( GSMH )' ya katkı
33
70.923
B-Negatif etkiler
Sayıştay
2013 yılı dış ödemeler dengesine etki çizelgesi
Dış alemden sağlanan
Bin TL Dış aleme ödenen
1-İhracat bedellerinden
15.834 1-İthalat bedeline
2-Sermaye hareketlerinden
3-Görünmeyen İşlem
Toplam
Denge Farkı
(Ek:11)
Bin TL
58.184
- 2-Sermaye hareketine
-
3-Görünmeyen İşlem
15.834
Toplam
42.350
Denge Farkı
58.184
Finansman giderleri
Kaydedildiği hesaplar
ve ödendiği yerler
Kaydedildiği hesaplar bakımından:
İşletme maliyetine giren
Kâr ve zarar hesabına alınan
Yatırım harcamalarına alınan
Toplam
(Ek:12)
Kredi
Kur
Faiz komisyonu farkı Toplam
Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL
418
418
418
418
418
418
418
418
Ödendiği (yada alacak
kaydedildiği) yerler bakımından:
Hazine
T.C.Merkez Bankası
T.İhracat Kredi Bankası
İç borçlar için başkaca yerler
Dış borçlar için verilen
Diğer
Toplam
Sayıştay
Vergiler
Geçen yıldan
Devir
Bin TL
Vergi Türleri
(Ek:13)
Yıl sonu
kalıntısı
Bin TL
Ödenen veya
mahsup edilen
Bin TL
Tahakkuk
Bin TL
A-Kuruluşun yük. olduğu vergi,harç ve fonlar:
1-Gelirden alınan:
-Gelir vergisi
-Kurumlar vergisi
-Fonlar
-Vadesi geçmiş ve taksitlendirilmiş vergi
-Diğer
Toplam (1)
-
-
-
-
19
735
19
735
-
754
754
38
146
184
88
88
38
38
38
234
988
988
272
1.026
1.026
-
5.539
10.747
15.004
1.282
106
189
1.512
670
1.493
734
125
125
5.834
5.872
12.929
13.917
17.231
18.257
1.532
1.532
2-Servetten alınan:
-Motorlu taşıtlar vergisi
-Emlak vergisi
-Diğer
Toplam (2)
3-Mal ve hizmetten alınan:
(Dolaylı vergiler)
-KDV
-Ek vergi
-Taşıt alım vergisi
-Damga vergisi
-Dış ticarette ödenen vergiler
-Harçlar
-Belediyelere ödenen,resim ve harçlar
-Fonlar
Toplam (3)
Toplam (2+3)
Toplam (A)
B-Kuruluşun sor. olduğu vergi,resim,harç ve
fonlar:
-Personelden stope edilen gelir ve damga vergisi
-Yüklenici ve üreticilerden stope edilen gelir,
kurumlar ve damga vergileri ile menkul ve
gayrimenkul sermaye iradlarından stope edilen
gelir ve damga vergileri
-Tevkif edilen KDV
-Diğerleri
Toplam (B)
Toplam (A+B)
-
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
2013 Yılı Bilançosu
Önceki
Aktif Hesaplar
DÖNEN VARLIKLAR
A-Hazır değerler
B-Menkul kıymetler
1- Men.kıy.değ.düş.karş.(-)
C-Ticari alacaklar
1-Alacak senetleri reeskontu(-)
2-Şüpheli alacaklar karşılığı(-)
D-Diğer alacaklar
1-Alacak senetleri reeskontu(-)
2-Şüpheli alacaklar karşılığı(-)
E-Stoklar
1- Stok değer düşüklüğü karşılığı(-)
2- Verilen sipariş avansları
F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyeti
G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahak.
H-Diğer dönen varlıklar
DÖNEN VARLIKLAR TOPLAMI
DURAN VARLIKLAR
A-Ticari alacaklar
1-Alacak senetleri reeskontu(-)
2-Şüpheli alacaklar karşılığı(-)
B-Diger alacaklar
1-Alacak senetleri reeskontu(-)
2-Şüpheli alacaklar karşılığı(-)
C-Mali duran varlıklar
1- Bağlı menkul kıymetler
2- Bağlı menkul kıymetler değ.düş.kar.(-)
3- İştirakler
4- İştiraklere sermaye taahhütleri
5- İştirak sermaye pay değer düş.kar.(-)
6- Bağlı ortaklıklar
7- Bağlı ort. sermaye taahhütleri(-)
8- Bağlı ort.ser.pay değ.düş.kar.(-)
9- Diğer mali duran varlıklar
10- Diğer mali duran var. değ.düş.kar.(-)
D-Maddi duran varlıklar
1-Maddi duran varlıklar(Brüt)
2-Birikmiş amortismanlar(-)
3-Yapılmakta olan yatırımlar
4-Verilen sipariş avansları
E-Maddi olmayan duran varlıklar
1- Maddi olmayan duran varlıklar (Brüt)
2- Birikmiş amortismanlar(-)
3-Verilen avanslar
F-Özel tükenmeye tabi varlıklar
1- Özel tükenmeye tabi varlıklar(Brüt)
2- Birikmiş tükenme payları(-)
3-Verilen avanslar
G-Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahak.
H-Diğer duran varlıklar
DURAN VARLIKLAR TOPLAMI
AKTİF (VARLIKLAR) TOPLAMI
dönem
(Ek:14/a)
dönem
Cari
TL
TL
3.580.251,60
8.730.577,48
54.496.611,27
54.090.590,07
5.721.824,65
1.251.104,38
406.021,20
27.738,90
27.738,90
4.470.720,27
31.720,18
31.720,18
76.518.441,48
81.181.985,97 181.068.472,95 186.933.320,16
4.663.544,49
5.864.847,21
905.621,37
23.471.385,89
163.257.573,80
579,17
88.308.892,16
45.023.816,93
2.438.240,57
1.311.635,67
579,17
43.285.075,23
1.126.604,90
44.412.259,30
207.669.833,10
800.442,33
27.518.961,66
225.266.126,19
579,17
94.779.041,10
49.117.159,04
3.618.028,18
1.522.988,92
579,17
45.661.882,06
2.095.039,26
47.757.500,49
273.023.626,68
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
2013 Yılı Bilançosu
Önceki dönem
(Ek :14/b)
Cari dönem
Pasif Hesaplar
TL
TL
I-KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
A-Mali borçlar
B-Ticari borçlar
20.122.033,83 20.122.033,83 97.138.564,90
97.138.564,90
1-Borç senetleri reeskontu (-)
C-Diğer borçlar
1.133.278,54
1.133.278,54
1.297.041,27
1.297.041,27
1-Borç senetleri reeskontu (-)
D-Alınan avanslar
13.950.902,69
12.205.989,28
E-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri
F-Ödenecek vergi ve yükümlülükler
7.249.964,23
3.035.767,18
G-Borç ve gider karşılıkları
1- Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları
2- Dön. kârının peşin öd.vergi ve diğer yüküm(-)
3- Kıdem tazminatı karşılığı
4- Diğer borç ve gider karşılıkları
H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahak.
2.184.367,51
2.605.952,65
I-Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar
KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR TOPLAMI
44.640.546,80
116.283.315,28
II-UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
A-Mali borçlar
B-Ticari borçlar
1-Borç senetleri reeskontu (-)
C-Diğer borçlar
1-Borç senetleri reeskontu (-)
D-Alınan avanslar
E-Borç ve gider karşılıkları
837.886,23
937.885,23
1- Kıdem tazminatı karşılığı
2- Diğer borç ve gider karşılıkları
837.886,23
937.885,23
F-Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahak.
G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar
UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR TOPLAMI
837.886,23
937.885,23
YABANCI KAYNAKLAR TOPLAMI
45.478.433,03
117.221.200,51
III-ÖZ KAYNAKLAR
A-Ödenmiş sermaye
150.000.000,00
150.000.000,00
1- Sermaye
150.000.000,00
150.000.000,00
2- Ödenmemiş sermaye (-)
3-Sermaye düzeltmesi olumlu farkları
4-Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-)
B-Sermaye yedekleri
1- Hisse senedi ihraç primleri
2- Hisse senedi iptal kararları
3- M.duran varlık yeniden değerleme artışları
C-Kâr yedekleri
2.678.974,92
4.320.513,92
1-Yasal yedekler
728.331,54
728.331,54
2-Statü yedekleri
3-Olağanüstü yedekler
4-Diğer kâr yedekleri
5-Özel fonlar
1.950.643,38
3.592.182,38
D-Geçmiş yıllar kârları
13.838.299,10
9.512.425,15
E-Geçmiş yıllar zararları (-)
F-Dönem net zararı
(4.325.873,95)
(8.030.512,90)
ÖZ KAYNAKLAR TOPLAMI
162.191.400,07
155.802.426,17
PASİF (KAYNAKLAR) TOPLAMI
207.669.833,10
273.023.626,68
Sayıştay
2013 Yılı Bilançosu Tablosu Dipnotları ( TL)
(Ek:14/c)
1.Kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan ortaklıklarda kayıtlı sermaye tavanı......
2.Yönetim Kurulu Başkan ve üyeleri ile genel müdür,genel koordinatör, genel müdür
yardımcıları ve genel sekreter gibi üst yöneticilere;
a)Cari dönemde verilen her çeşit avans ve borcun toplam tutarı...................
b)Cari dönem sonundaki avans veya borcun bakiyesi.................................
3.Aktif değerlerin toplam sigorta tutarı........................................................................
4.Alacaklar için alınmış ipotek ve diğer teminatların toplam tutarı..................................
5.Yabancı kaynaklar için verilmiş ipotek ve diğer teminatların toplam tutarı....................
6.Pasifte yer almayan taahhütlerin toplam tutarı..........................................................
7.Kasa ve bankalardaki döviz mevcutları:
Döviz Cinsi
Miktarı
TL. Kuru
EUR
156.377,19
2.9365
USD
73.444,00
2.1343
TOPLAM
8.Yurt dışından alacaklar (Avanslar dahil ):
Döviz Cinsi
Miktarı
TL. Kuru
EUR
153.481,22
2.9365
USD
80.886,99
2.1343
TOPLAM
9.Yurt dışına borçlar (Avanslar Dahil ) :
Döviz Cinsi
Miktarı
TL. Kuru
USD
60.000,00
2.1343
EUR
2.126.291,90
2.9365
TOPLAM
10.Tedavüldeki tahvil ve finansman bonolarından banka garantili olanların tutarı...............
11.Cari ve gelecek dönemlerde yararlanılacak yatırım indiriminin toplam tutarı................
12.Tedavüldeki tahvillerden hisse senedine dönüştürülebilir niteliklerin tutarı...................
13.Sermayeyi temsil eden senetlerin dökümü :
Türü
Tertibi
Adedi
Üsleri
Toplam Tutar
319.397,20
4.963.340,00
Toplam Tutar
459.201,62
156.751,53
615.953,15
Toplam Tutar
450.697,60
172.637,10
623.334,70
Toplam Tutar
128.058,00
6.243.856,16
6.371.914,16
14.Cari dönemde ihraç edilmiş hisse senedi tutarı........................................................
15.İşletme sahibinin veya sermayesinin %10 veya daha fazlasına sahip ortaklarının:
Adı
Pay Oranı
Pay Tutarı
TCDD Genel Müd.
100.00
150.000.000,00 TL.
16.Sermayesinin %10 veya daha fazlasına sahip olunan iştirakler ile müessese ve
bağlı ortaklıkların;
Türü
Pay Oranı
Toplam Sermayesi
Son Dönem Kârı
17.Stok değerleme yöntemi
a)Cari dönemde uygulanan yöntem.....(Ağırlıklı ortalama maliyet).........
b)Öceki dönemde uygulanan yöntem.....(Ağırlıklı ortalama maliyet)......
c)Varsa, cari dönemdeki yöntem değişikliğinin stoklarda meydana getirdiği
artış (+) veya azalış (-) tutarı .........................................................
18.Cari dönemdeki maddi duran varlık hareketleri
a)Satın alınan, imal veya inşa edilen maddi duran varlıkların maliyeti...................
b)Elden çıkarılan veya hurdaya ayrılan maddi duran varlıkların maliyeti................
c)Cari dönemde ortaya çıkan yeniden değerleme artışları..................................
-Varlık maliyetlerinde(+).................
-,-Birikmiş amortismanlarda(-)..........
-,19.Ana Kuruluş, bağlı ortaklık ve iştiraklerin ticari alacak ve ticari borçlar
7.218.343,92
748.194,98
Sayıştay
içindeki payları
Ticari Alacak
Ticari Borç
1-Ana Kuruluş
12
2-Bağlı Ortaklıklar
3-İştirakler
20.Cari dönemdeki ortalama personel sayısı................................... 1.425
21.Bilanço tarihinden sonra ortaya çıkan ve açıklamayı gerektiren hususlara ilişkin bilgi
22.Belli bir döneme sahip olan, ancak tutarları tahmin edilemeyen şarta bağlı
zararlar ile her türlü şarta bağlı kazançlara ilişkin bilgi.
23.İşletmenin gayri safi kâr oranları üzerinde önemli ölçüde etkide bulunan muhasebe
tahminlerindeki değişikliklere ilişkin bilgi ve bunların parasal etkileri.
24.Bankalardaki mevduatın bloke olanına ilişkin tutarlar...............................................
25.Menkul kıymetler ve bağlı menkul kıymetler grubu içinde yer alıp işletmenin
ortakları ve bağlı ortaklıklar tarafından çıkarılmış bulunan menkul kıymet
tutarları ve bunları çıkaran ortaklıklar.....................................................................
26.İştirakler ve bağlı ortaklıklarda içsel kaynaklardan yapılan sermaye arttırımı
nedeniyle elde edilen bedelsiz hisse senedi tutarları................................................
27.Kısa ve uzun vadeli kredilerle ilgili olarak alınan kredilerin ve çıkarılmış
menkul kıymetleri (katılma intifa senedi dahil) kredi ve menkul kıymet türleri
itibarıyla tahakkuk etmemiş gelecek döneme ilişkin faiz borçları tutarları...................
28.Ortaklar,iştirakler ve bağlı ortaklıklar lehine verilen garanti,taahhüt,kefalet,
aval,ciro gibi yükümlülüklerin tutarı........................................................................
29.Mali tabloları önemli ölçüde etkileyen yada mali tabloların açık, yorumlanabilir
ve anlaşılabilir olması açısından açıklanması gerekli olan diğer hususlar....................
30.Bilançonun onaylanarak kesinleştiği tarih :
24/03/2014
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
2013 Yılı Gelir Tablosu
Önceki dönem
TL
Gelir ve giderler
A- Brüt satışlar
(Ek:15/a)
Cari dönem
TL
193.327.878,04 154.828.861,08
B- Satış indirimleri(-)
-
-
C- Net Satışlar
193.327.878,04 154.828.861,08
D-Satışların maliyeti(-)
168.215.596,89 129.735.523,11
Brüt satış kârı
25,112,281.15
25,093,337.97
15.703.594,45
16.758.128,79
9.408.686,70
8.335.209,18
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar
3.478.969,74
4.436.870,72
G- Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zar.(-)
3.171.701,62
9.322.269,32
H- Finansman giderleri(-)
1.089.245,64
418.404,33
8.626.709,18
3.031.406,25
1.193.434,99
783.888,63
14.146.018,12
11.845.807,78
E- Faaliyet giderleri(-)
Faaliyet kârı
Olağan kâr
I- Olağandışı gelir ve kârlar
J- Olağandışı gider ve zararlar(-)
Dönem zararı
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yük.karş. (-)
Dönem net zararı
(4.325.873,95) (8.030.512,90)
-
-
(4.325.873,95) (8.030.512,90)
Sayıştay
2013 Yılı Gelir Tablosu Dipnotları ( TL)
1.Dönemin tüm amortisman giderleri ile itfa ve tükenme payları...................................
a)Amortisman giderleri...............................................
aa)Normal amortisman giderleri...............................
5.062.331,95
ab)Yeniden değerlemeden doğan amortisman giderleri……………………... -,b)İtfa ve tükenme payları............................................
2.Dönem karşılık giderleri..........................................................................................
3.Dönemin tüm finansman giderleri............................................................................
a)Üretim maliyetine verilenleri..............................................
-,b)Sabit varlıkların maliyetine verilenler................................
-,c)Doğrudan gider yazılanlar................................................
418.404,33
4.Dönemin finansman giderlerinden ana kuruluş,ana ortaklık,müessese,
bağlı ortaklık ve iştiraklerle ilgili olan kısmın tutarı (Toplam tutar
içindeki payları %20'yi aşanlar ayrıca gösterilecektir.).............................................
5.Ana kuruluş,ana ortaklık,müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklere
yapılan satışlar (Toplam tutar içindeki payları %20'yi aşanlar
ayrıca gösterilecektir.)..........................................................................................
6.Ana kuruluş,ana ortaklık,müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerden
alınan ve bunlara ödenen faiz, kira ve benzerleri (Toplam tutar
içindeki payları %20'yi aşanlar ayrıca gösterilecektir.)...............................................
7.Yönetim kurulu başkan ve üyeleriyle genel müdür,genel koordinatör,
genel müdür yardımcıları gibi üst yöneticilere cari dönemde
sağlanan ücret ve benzeri menfaatlerin toplam tutarı................................................
8.Amortisman hesaplama yöntemleri ile bu yöntemlerde yapılan
değişikliklerin dönemin amortisman giderlerinde meydana getirdiği
artış (+) veya azalış (-).........................................................................................
9."Maliyet hesaplama sistemleri (safha veya sipariş) ve stok değerleme
yöntemleri (ağırlıklı ortalama maliyet,ilk giren ilk çıkar,hareketli
ortalama maliyet v.s.gibi) ..........sipariş ve ağırlıklı maliyet yöntemleri
10.Varsa, tamamen veya kısmen fiili stok sayımı yapılamasının gerekçeleri.....
11.Yurtiçi ve yurtdışı satışlar hesap kalemi içinde yer alan yan ürün,
hurda,döküntü gibi maddelerin satışları ile hizmet satışlarının ayrı
ayrı toplamlarının brüt satışların yüzde yirmisini aşması halinde bu
madde ve hizmetlere ilişkin tutarı...........................................................................
12.Önceki döneme ilişkin gelir ve giderler ile önceki döneme ait gider
ve zararların tutarlarını ve kaynaklarını gösteren açıklayıcı not...................................
Önceki dönem gelir ve kârları................................................................................
Eski yıl.ödenen personel hakediş geri alınan…………..
Eski yıllara ait faiz ve komisyon gelirleri…….................
Eski yıllara ait diğer gelir ve kârlar……..........................
1.455,20
Önceki dönem gider ve zararları............................................................................
Eski yıllara ait personel hakedişleri................................
132,00
T.C. Emekli Sandığı ve SSK..........................................
Eski yıllara ait faiz ve komisyon giderrleri..….................
56,71
Eski yıllara ait vergi ve resimler…..................................
110,15
Eski yıllarda yersiz olarak gelir kâr yazılanlar….............
1.195,00
İşçi kıdem tazminatı.......................................................
8.291.045,99
Memur emekli ikramiyesi................................................
1.247.122,31
Sözleşmeli personel emekli ikramiyesi..........................
1.619.262,60
Eski yıllara ait diğer gider ve zararlar..............................
88.490,33
(Ek:15/b)
5.062.331,95
5.062.331,95
4.069.357,91
418.404,33
119.799.657,82
577.828,22
1.455,20
11.247.415,09
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
01.01-30.04.2013 dönemi Bilançosu
(Ek: 16/a)
01.01-30.04.2013
TL
Aktif
I- Dönen varlıklar
A-Hazır değerler
6.385.748,18
B-Menkul kıymetler
-
C-Ticari alacaklar
9.296.581,44
D-Diğer alacaklar
45.638,96
E-Stoklar
115.313.540,93
F-Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri
-
G-Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahak.
8.074.993,23
H-Diğer dönen varlıklar
24.452.835,83
Toplam( I )
163.569.338,57
II- Duran varlıklar
A-Ticari alacaklar
579,17
B-Diğer alacaklar
-
C-Mali duran varlıklar
-
D-Maddi duran varlıklar
41.715.378,24
E-Maddi olmayan duran varlıklar
1.191.946,33
F-Özel tükenmeye tabi varlıklar
-
G-Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahak.
-
H-Diğer duran varlıklar
Toplam( I I)
Genel Toplam ( I+II )
42.907.903,74
206.477.242,31
Nazım Hesaplar
60.479.456,25
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
01.01-30.04.2013 dönemi Bilançosu
(Ek: 16/b
01.01-30.04.2013
Pasif
TL
I- Kısa vadeli yabancı kaynaklar
A-Mali borçlar
-
B-Ticari borçlar
13.405.685,80
C-Diğer borçlar
816.061,69
D-Alınan avanslar
14.088.427,61
E-Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri
-
F-Ödenecek vergi ve yükümlülükler
6.512.280,26
G-Borç ve gider karşılıkları
6.670.348,13
H-Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahak.
2.495.238,02
I-Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar
Toplam( I )
II- Uzun vadeli yabancı kaynaklar
A-Mali borçlar
43.988.041,51
-
B-Ticari borçlar
-
C-Diğer borçlar
-
D-Alınan avanslar
-
E-Borç ve gider karşılıkları
874.407,23
F-Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahak.
G-Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar
III-Öz kaynaklar
A-Ödenmiş sermaye
Toplam( II )
Toplam (I+ II )
874.407,23
44.862.448,74
150.000.000,00
B-Sermaye yedekleri
-
C-Kâr yedekleri
4.251.646,92
D-Geçmiş yıllar kârları
9.512.425,15
E-Geçmiş yıllar zararları (-)
F-Dönem net zararı
Toplam( III )
Genel Toplam ( I+II+III )
Nazım Hesaplar
(2.149.278,50)
161.614.793,57
206.477.242,31
60.479.456,25
)
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
01.01-30.04.2013 Dönemi Gelir Tablosu
Gelir ve giderler
A- Brüt satışlar
1-Yurtiçi satışlar
2-Yurtdışı satışlar
3-Diğer gelirler
B- Satış indirimleri(-)
1-Satıştan iadeler(-)
2-Satış iskontaları(-)
3-Diğer indirimler(-)
C- Net Satışlar
D-Satışların maliyeti(-)
1-Satılan mamuller maliyeti(-)
2-Satılan ticari mallar maliyeti(-)
3-Satılan hizmet maliyeti(-)
4-Diğer satışların maliyeti(-)
Brüt satış kârı
E- Faaliyet giderleri(-)
1-Araştırma ve geliştirme giderleri(-)
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri(-)
3-Genel yönetim giderleri(-)
Faaliyet kârı
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kâr
1-İştiraklerden temettü gelirleri
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri
3-Faiz gelirleri
4-Komisyon gelirleri
5-Konusu kalmayan karşılıklar
6-Menkul kıymet satış kârları
7-Kambiyo kârları
8-Reeskont faiz gelirleri
9-Enflasyon düzeltmesi kârları
10-Faaliyetle ilgili diğ.olağan gelir ve kârlar
G- Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar(-)
1-Komisyon giderleri(-)
2-Karşılık giderleri(-)
3-Menkul kıymet satış zararları(-)
4-Kambiyo zararları(-)
5-Reeskont faiz giderleri(-)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-)
7-Diğer olağan gider ve zararlar(-)
H- Finansman giderleri(-)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri(-)
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri(-)
Olağan zarar
I- Olağandışı gelir ve kârlar
1-Önceki dönem gelir ve kârları
2-Diğer olağandışı gelir ve kârlar
J- Olağandışı gider ve zararlar(-)
1-Çalışmayan kısım gider ve zararları(-)
2-Önceki dönem gider ve zararları
3-Diğer olağandışı gider ve zararlar(-)
Dönem zararı
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karş.
Dönem net zararı
(Ek: 17 )
01.01-30.04.2013
18.608.039,29
1.561.598,97
15.438.153,65
578.595,79
400.441,75
4.420.935,09
TL
20.169.638,26
20.169.638,26
15.438.153,65
4.731.484,61
5.399.972,63
(668.488,02)
1.326.304,77
4.658,84
284.976,25
1.036.669,68
1.913,94
1.077.798,48
131.195,88
944.688,66
127.001,27
127.001,27
(546.983,00)
298.270,94
298.270,94
4.375,63
1.672.408,69
223.782,12
1.900.566,44
(2.149.278,50)
(2.149.278,50)
Sayıştay
Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
01.05-31.12.2013 Dönemi Gelir Tablosu
01.05 - 31.12.2013
Gelir ve giderler
A- Brüt satışlar
1-Yurtiçi satışlar
2-Yurtdışı satışlar
3-Diğer gelirler
B- Satış indirimleri(-)
1-Satışdan iadeler(-)
2-Satış iskontoları(-)
C- Net Satışlar
D-Satışların maliyeti(-)
1-Satılan mamuller maliyeti(-)
2-Satılan ticari mallar maliyeti(-)
3-Satılan hizmet maliyeti(-)
4-Diğer satışların maliyeti(-)
E- Faaliyet giderleri(-)
1-Araştırma ve geliştirme giderleri(-)
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri(-)
3-Genel yönetim giderleri(-)
(Ek: 18 )
120.386.637,15
14.272.585,67
114.297.369,46
Brüt satış kârı
Faaliyet kârı
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kâr
1-İştiraklerden temettü gelirleri
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri
3-Faiz gelirleri
4-Komisyon gelirleri
5-Konusu kalmayan karşılıklar
6-Menkul kıymet satış kârları
7-Kambiyo kârları
8-Faaliyetle ilgili diğ.olağan gelir ve kârlar
G- Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar(-)
1-Komisyon giderleri(-)
2-Karşılık giderleri(-)
3-Menkul kıymet satış zararları(-)
4-Kambiyo zararları(-)
5-Diğer olağan gider ve zararlar(-)
H- Finansman giderleri(-)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri(-)
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri(-)
Olağan kâr
I- Olağandışı gelir ve kârlar
1-Önceki dönem gelir ve kârları
2-Diğer olağandışı gelir ve kârlar
J- Olağandışı gider ve zararlar(-)
1-Çalışmayan kısım gider ve zararları(-)
2-Önceki dönem gider ve zararları
3-Diğer olağandışı gider ve zararlar(-)
Dönem zararı
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (-)
Dönem net zararı
1.465.757,39
822.584,29
9.069.814,48
TL
134.659.222,82
134.659.222,82
114.297.369,46
20.361.853,36
11.358.156,16
9.003.697,20
3.110.565,95
40.613,12
1.169.913,20
1.900.039,63
6.910,73
4.069.357,91
2.363.576,39
1.804.625,81
291.403,06
1.455,20
484.162,49
11.367,77
9.575.006,40
358.867,17
8.244.470,84
291.403,06
3.578.389,25
485.617,69
9.945.241,34
(5.881.234,40)
(5.881.234,40)
Sayıştay
Diğer öneri ve tavsiyeler listesi
(Ek: 19 )
Öneri
No
Bölüm
Konu
İdari
1 bünye
Şirkette bir süredir devam eden iç mevzuat güncelleme
çalışmalarının sürdürülmesi; eski yıllarda düzenlenmiş ve
yenileme ihtiyacı gereken yönetmeliklerin değişen
mevzuata ve günün koşullarına uygun hale getirilmesi
çalışmalarının tamamlanması.
2 İdari
bünye
Şirket faaliyetlerinde ortaya çıkması muhtemel
aksaklıkların zamanında belirlenmesi, alınabilecek
tedbirlerin ortaya konulması ve daha iyi bir çalışma
düzeninin sağlanmasına yönelik yol gösterici önerilerde
bulunulabilmesi açısından ünite teftişlerinin önemli bir
yeri bulunduğundan, teftiş programının gerçekleştirilmesi
için gayret gösterilmesi ve Teftiş Kurulu Yönetmeliğinin
daha fazla gecikilmeksizin güncel hale getirilmesi.
İş programı ve işletme bütçesinin daha sağlıklı bir şekilde
İşletme
çalışmaları hazırlanması konusunda gerekli tedbirlerin alınması;
harcamaların ödenekleri paralelinde titizlikle takibi
3
sağlanarak, bütçe revize ve ödenek aktarma işlemlerinin
harcamadan önce gerçekleştirilmesi
Dışarıya yaptırılan imalat, bakım, onarım v.b. işler ile
ilgili olarak Şirket tarafından temin edilip yüklenicilere
teslimi öngörülen bir kısım malzemelerin, zamanında ilgili
4
firmalara verilemediği, bu durumun dışarıya yaptırılan
imalat ve onarım işlerinin süresinde tamamlanamamasına,
İşletme
dolayısıyla
Şirketin
üstlendiği
bazı
siparişlerin
çalışmaları
gecikmesine yol açtığı belirlendiğinden; malzeme temin
ve teslim alma terminlerinin, üretim terminleriyle uyumlu
olacak şekilde gerçekleştirilmesi, üretim planlama, üretim,
yurt içi ve yurt dışı satın alma ve malzeme üniteleri
arasında daha etkin bir koordinasyon sağlanması.
Hareketsiz ve ihtiyaç dışı stokların satışı ve
5 İşletme
çalışmaları değerlendirilmesi konusundaki çalışmalara hız verilmesi.
Avrupa Birliği üyesi ülkelerde uygulanan karşılıklı
6 İşletme
çalışmaları işletilebilirlik teknik şartları TSI (Technical Specification
for Interoperability) sertifika belgesi bulunmayan yük
vagonlarının Avrupa Demiryollarında işletilemeyeceği
Sayfa
2
7-8
22-23
32
38-39
41-43
Sayıştay
hususu göz önüne alınarak, Şirketin Trans-Avrupa
Demiryolu ağında çalıştırılmak üzere yeni üreteceği yük
vagonlarının ve parçalarının, Avrupa Birliği normlarında
sertifikalandırılmasına
yönelik
çalışmaların
sonuçlandırılması.
Kapasite raporunun yenilenmesi aşamasında, üretim
kalemlerinin imalat ve onarım olarak ayırımının yapılması,
7 İşletme
şirkete ait muhtelif standart ve imalat belgelerindeki şirket
çalışmaları faaliyetlerinin bütünlük ve uygunluğunun sağlanması.
8
9
Günün koşullarına ve Şirketin faaliyet yapısına uygun
İşletme
çalışmaları olarak pazarlama faaliyetlerinin tümünü kapsayacak
biçimde ayrı bir yönetmelik düzenlenmesi.
Bilanço
Mali İşler Dairesi Başkanlığı personelinin UFRS/TFRS ve
UMS/TMS ile ilgili eğitim çalışmalarına devam edilmesi;
anılan dairenin münhal kadrolarına ihtiyaca uygun sayıda
atamalar yapılması, yeni alınacak personelin de bu
çerçevede yetişmelerinin sağlanması
54
59
77
Download

TÜRKĠYE LOKOMOTĠF VE MOTOR SANAYĠĠ A.ġ