KONSÜLTASYON - LİYEZON
PSİKİYATRİSİ
Prof. Dr. Mine Özmen
1
Tıbbi Hastalık Karşısında
Ruhsal Tepkiler
2
YAS
• Şok ve İnkar
• Öfke
• Pazarlık
• Depresyon
• Kabullenme
3
Fiziksel Hastalığa Yanıt
• Uyum
• Bunaltı
• Depresyon
• Paranoid tepkiler
• Hastalığın reddi
• Hastalıkla aşırı uğraş
• Hasta rolünün kullanılması
4
Hastaların Korkuları
• Ölüm
• Bağımlılık
• Beden biçiminde bozulma
• Yeti yitimi
• Kişilerarası ilişkilerde bozulma
5
Gözönüne Alınacak Faktörler-I
• Hastalığın kendisi
• Tıbbi hastalık öncesi uyum
• Yaşam dönemine özgü işlev ve amaçlara yönelik tehditler
• Kültürel ve dini tutumlar
• Hastanın çevresinde destek verecek kişi(ler)in varlığı
6
Gözönüne Alınacak Faktörler-II
• Hastanın fiziksel ve ruhsal rehabilitasyon potansiyeli
• Hastanın kişiliği ve baş etme yöntemleri
• Geçmişte hastalık ile ilişkili deneyimleri
• Diğer kayıpları
7
Ölümcül Hastalık-Psikolojik Tepkiler
tanı öncesi;
tanı konduğunda;
•
•
şok, inanamama, öfke, kaygı
•
inkar, tedavi reddi
•
kadercilik
•
depresyon
•
alternatif tedavi arayışı
•
•
tanısı konulmasına yönelik
endişe
aşırı uyarılma
hastalıkla aşırı meşgul olma
8
Tedavi Sırasında
•
•
•
•
ölüm/acı çekme, anestezi,
beden imajındaki olası
değişikliklerle ilişkili korku,
keder
radyoterapi cihazları ve ilaç
yan etkileri ile ilişkili korkular
anksiyete, hafif depresyon
insanlığın yararına yönelik
uğraşlar
•
•
•
•
operasyonun ertelenmesi,
cerrahi olmayan girişim
arayışı, operasyon sonrası
depresyon
hezeyan ve halüsinasyonlar,
psikotik süreçler
ilaca bağlı psikozlar
organik beyin sendromu /
deliryum
9
Tedavi Sonrası
• Uyum çabaları
• Nüks kaygısı
• Tedavi sonrası anksiyete ve depresyon
• Ağır anksiyete ve depresyon
10
Terminal Dönem
• Terkedilme korkusu
• Onur kaybı korkusu
• Ağrı korkusu
• İşlerin yarım kalması kaygısı
• Belli oranda ölümü kabullenme
• Depresyon
• Deliryum
11
Kişilik Özellikleri,
Hastalıkla Başetme Biçimleri,
Savunma Mekanizmaları
12
Bağımlı KB-hasta Olunca
• Talepkar ve muhtaçtır
• Tedaviye uyumlu
• Başta hekimde olumlu duygular uyanırsa da giderek
•
•
kaçınma hissi uyandırır
Engellenmeye tahammülsüzlük
Bakım alma gereksinimi artar.
13
“Bağımlı Kişilik” Hasta Olunca
Ne Yapmalı?
• Bakılacaklarına dair güvence verilmeli
• Sınırlar çizilmeli; hasta hekiminden
•
ne bekleyebileceğini bilmeli
Aşırı taleplerin tersine sonuçlara yol açabileceği
anlatılmalı
14
Obsesif KB-Hasta Olunca
• Katı, esnek olmayan bir tutum takınabilir
• Tedaviyi reddedebilir
• Hastalık=beden kontrolü kaybı,
• Emosyon ve dürtü kontrolü kaybı korkusu
• Katı ve inatçı tutumu hekimde kontrol altına alma
duygusu uyandırabilir.
15
“Obsesif Kişiler” Hasta Olunca
Ne Yapmalı?
• Ayrıntılı açıklamalar
• Seçme olanağı sağlamak
• Partner olmalarını sağlamak, kontrolde oldukları
hissini kazanmalarına yardım etmek
16
Histrionik KB-Hasta Olunca
• Kaygı uyandıran durumlarda inkar mekanizmasını
•
kullanırlar.
Hastalık sevgi ya da çekicilik kaybı ile ilgili çatışmaları
aktive eder
17
“Histrionik Kişilik” Hasta Olunca
Ne Yapmalı?
• Yakınlık ve profesyonel tutum dengeli olmalı
• Net sınırlar elzem
• Korkularını tartışması yönünde yüreklendirilmeli
18
Mazokistik Özellikler ve Hastalık
• Sıklıkla çocuklukta kötüye kullanım öyküsü
• Hastalık gerçekten bakıldıkları bir zamandır
• Hasta olmak hekimin dikkatini ve ilgisini çekmektir.
• Hastalık bir ceza olarak algılanır
• Hekim başarısız kılınmaya çalışılabilir
19
Mazokistik Özellikler ve Hastalık
• Somatoform ya da yapay bozuklukla hekime
•
•
•
başvurabilirler
Tedaviye yanıt vermez, ikna edilemez
Hekim çok hayal kırıklığına uğrar
Hekimlerde sinirlilik, depresyon, şüphe, umutsuzluk
uyandırırlar.
20
Mazokistik - Ne Yapmalı?
• Semptomlardan bağımsız düzenli kontroller
• Hastanın acı çektiği ve bunların kolay geçmeyeceği
•
duygusu paylaşılmalı
Hastalık ve tedavilerin hastaya ikinci bir yük olduğu
ifade edilir.
21
Paranoid KB-Hasta Olunca
• Hastalanınca başkalarını suçlarlar, dünya onların
•
•
•
karşısındadır.
Basit girişimler bile incitebilir, kötüye kullanılmış,
işgal edilmiş hissedebilirler.
Stresle şüpheci, ve aşırı kontrol edici olabilirler
Bakım verenlerde öfke uyandırırlar.
22
Paranoid - Ne Yapmalı?
• Hekimler öfkeli, suçlanmış hissederler, hasta ile
•
•
tartışıp, yanlış olduğu kanıtlamaya çalışabilirler.
Hastanın fikrine katılmadan ya da karşı çıkmadan
kabullenmek, tedavinin mantığını ayrıntılı anlatmak
Yeterli kişisel mesafeyi korumak
23
Narsisistik KB-hasta Olunca
• Hastalık mükemmel olmaya ve incinmez olduğu
•
•
duygusu sarsılır
Grandiyozite artar
Değersizleştirilmeye tepki gösteren dr, benzer bir
tepki verebilir
24
Narsisistik
• Hekimlerde kaçma ya da saldırma duygusu
•
•
•
uyandırabilir.
“en iyisini hak ediyorsunuz”
Uygunsa aksaklıklar için özür dilenebilir.
Değersizleştirme girişimleri hastanın benlik saygısını
koruma çabasıdır.
25
Şizoid KB-Hasta Olunca
• Gerçekten gerekli olmadıkça tıbbi yardım almazlar
• İşbirliği ve tedaviye uyum güçtür
• Hastalık ve hst. yatışı işgal edilmiş hissi ve yoğun
•
•
kaygı uyandırır
Sakin, mesafeli, nazik bir tutum, öngörülebilir rutin
Kırılgandır
26
Tıbbi Hastalık Karşısında
Hekim Hasta İlişkisi
27
• Stres altında hastanın uyum mekanizmaları
belirginleşir
• Regresyon ortaya çıkabilir
• Kişilik bzk.-bakım verenlerde yoğun olumsuz duygular
uyandırır
• Karşıaktarım tanınmalı
28
Tıbbi Hastalığı Olan Hastaların
Tedavisinde Aktarım
• Terapist gerçek bir ilişki sunar, yardımcı ego olarak
•
•
•
görev yapar
Sıklıkla ülküleştirilmiş aktarım gelişir
Olumsuz aktarım daha ender gelişir.
Bazen bölünmüş aktarım gelişir; öfke tıbbi tedaviyi
yürüten ekibe yönlendirilir.
29
Terminal Hastalıklarda Aktarım
• Terminal hastaların tedavisinde empatik bir ilişkinin
ve aktarımın gücü azımsanmamalıdır
• Hekim/Terapist terminal hastalıkta maternal bir nesne
haline gelebilir
• Regresif bir ilişki desteklenir
30
Katastrofik Hastalıklarda
Karşıaktarım
• Evrensel sosyal kaynaklar: hastanın gerilemesi
•
sonucunda ortaya çıkan durumlar (hastanın öfkesinin
yönlendirilmesi, ekibin tiksinmesi ve hastadan
çekilmesi, ekibin narsisistik gereksinimleri)
Bireysel etkenler: bakım verenin gelişimsel
yaşantılarının tortularını içerir (bağımlılık, agresyon,
benlik saygısı, cinsellik ve otonomi ile ilintili
çözümlenmemiş çatışmalar)
31
Karşıaktarım-Hatalı Tutumlar
• Tedavide çok pasif kalmak
• Çok fazla girişim
• Yersiz güven vermek
• Çok ilgilenmek
• Hastayı görmekten korkmak
• Hasta ile temastan kaçınmak
• Hasta ile empatik olamayan ya da yardımcı olamayan
•
bir ilişki kurmak
Umutsuzluk, depresyon, anksiyete ve düşük benlik
saygısı
32
Somatizasyon
33
Somatizasyon
• Duygu ve düşüncelerin iletilmesi
• İntrapsişik savunma mekanizması
• Manipulasyon
• Ayrıcalıklı konum elde etme
• Maddi kazanç
34
Somatizasyon-Hekimin Tutumu
• Nereye ve neden gönderildiği açıkça söylemek
• Hasta psikiyatriste başvurmak konusunda çok dirençli
•
•
•
ise ısrar etmemek, ileride tekrar bu fikri tartışmak.
Muayene sırasında normal bulguları hastaya iletmek
Belirsiz tümceler kullanmamak.
Anormal bulguları hastaya iletirken beraberinde ne
yapılacağını da söylemek
35
Hekimin Tutumu-2
• Gereksiz tetkik ve terapötik girişimler nedeniyle
•
•
•
komplikasyonlar, yan etkiler ya da iatrojenik
semptomlar ortaya çıkabilir
Tanısal tetkikler için objektif ölçütler göz önüne
alınmalı
Hekim kendisi gerek görmedikçe yeni tetkik
yaptırmamalı ve bu kararını hastası ile paylaşmalıdır.
Hasta ısrar ederse bazen son bir test için anlaşılır
36
Yapay Bozukluk
• Kadın, 30 lu yaşlar, tıbbi konularda bilgili
• Böbrek taşı-%2.6 yapay
• Adli sorunlar, ekip izlemeli
37
Download

Paranoid KB-Hasta Olunca