11.11.2014
10. Sınıf Türk Edebiyatı
(1.hafta)1-5 Aralık
Coşku ve Heyecanı Dile Getiren
Metinler (Şiir; Nefes, Gazel)
2
İlahi
○ İlahi, Allah’ı övmek, O’na dua etmek ve en büyük
aşkın Allah
○ aşkı olduğunu belirtmek amacıyla yazılmış
makamla okunan
○ dini tasavvufi halk edebiyatı nazım şeklidir.
3
○ İlahi denince akla ilk gelen Yunus Emre’dir.
Yunus Emre,
○ şiirlerini halkın anlayabileceği sade bir dille
yazmıştır.
○ Hece ölçüsü kullanmıştır.11
○ İlahiler tarikatlara göre farklı isimler alır:
Mevlevilerde
○ ayin, Bektaşilerde nefes, Alevilerde deme,
Gülşenilerde
○ tapuğ, Halvetilerde durak, öteki tarikatlar da hur
ya da
○ ilahi gibi.
5
İlahinin özellikleri şunlardır:
○ Kendine özgü bir ezgiyle okunur.
○ Hem koşma, hem semai biçiminde ve hem hece
hem de
○ aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
○ Hece ölçüsünde 7, 8 ve 11‘li kalıplar tercih
edilmiştir.
○ Dörtlüklerden oluşur. Dörtlük sayısı 3 ila 7
arasında
○ değişir.
○ Genelde şiirin içinde şairin mahlası geçer.
4
Gazel
○ Divan şiiri nazım şekillerindendir. Kelime olarak
kadınlarla
○ âşıkâne sohbet etmek, konuşmak anlamına
gelir. Terim
○ olarak aşk, şarap, tabiat ve kadın konularını
işleyen şiirlere
○ denir.
6
1
11.11.2014
Gazelin özellikleri şunlardır:
○ Beyit sayısı 5 ile 15 arasında değişir ama
genelde bu
○ sayı 5, 7, 9 beyittir.
○ İlk beyit kendi arasında kafiyelidir. Gazelin
kafiye düzeni
○ (örgüsü) şöyledir; aa, ba, ca, da, ea, fa9
○ Gazelin ilk beytine matla (doğuş yeri) denir.
○ Gazelin son beytine makta (bitiş, kesiliş yeri)
denir.
○ Şairin isminin geçtiği beyte taç beyit denir.
7
○ Gazelin en güzel beytine beytü’l-gazel denir. Bu
beyte
○ Şah beyit de denir.
○ Gazelde genelde anlam bütünlüğü aranmaz,
anlam
○ beyitte tamamlanır.
○ Bir gazelin bütününde aynı konu işleniyorsa,
böyle gazellere
○ yek-ahenk gazel denir.
○ Bütün bir şiirin aynı söyleyiş güzelliğine sahip
olduğu
○ gazellere yek-âvâz gazel denir.
8
○ Gazelde konu aşk, şarap, güzellik ve aşkın
ıstırabıdır.
○ Bazı gazellerin matladan sonra gelen
beyitlerinde mısralar
○ ortalarından bölünebilir. Bu durumda gazele iç
kafiye
○ hâkimdir. Böyle gazellere musammat gazel
denir.
○ Aruz vezniyle yazılır.
○ Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Şeyh Galip, Taşlıcalı Yahya
Bey
○ vb. gazelin önemli isimleridir.
9
10
11
2
Download

11. Hafta