ANTAKYA’NIN DURUMU

Antakya Osmanlı tarihi boyunca Halep vilayetine
bağlı bir merkezdi.

I. Dünya Savaşı sonunda diğer güney illerimizle
birlikte İngiliz işgaline uğramıştı.

İskenderun Sancağının idaresi İngiltere’den sonra
Fransa’ya bırakılmıştır.
TÜRK-FRASIZ
MÜNASEBETLERİ

İki devlet arasındaki önemli meseleler;

Osmanlı borçlarının tasfiyesi (1933’de kesin
şekilde halledilmiştir.)

İskenderun Sancağı meselesidir. Bu mesele
Türkiye’nin dış politikası ile ilgili olayların en
çetinlerindendir.
İSKENDERUN SANCAĞI’NIN
KURULUŞU

27 Kasım 1918’de İskenderun sancağı
kurulmuştur.

Sancak Antakya ve Harim kazalarını da içine
alıyordu.

Sancak Halep’ten bağımsız bir idari birim olacak,
bir askeri vali tarafından yönetilecekti.
FRANSA’NIN ANTAKYA’YI İŞGALİ

7 Aralık 1918’de İskenderun’a gelen Fransızlar
Antakya’yı işgal ettiler.

Antakya’da Araplardan kaynaklanan anarşi sona
erdi,asayiş düzenlendi, Türkler rahatça sokağa
çıkmaya başladılar.

Araplardan sonra Ermenilerin taşkın ve düşmanca
davranışları halkı tedirgin etti.
İLK KURŞUN

11 Aralık 1918’de 400 Ermeni’den oluşan Fransız
piyade taburu Dörtyol’u işgal etti.+
Ermeniler fırsat buldukça Türkleri öldürüyorlardı.
 Tüm bu yapılanlara karşı halk ayaklandı.


14 Aralık 1918’de milli mücadele tarihimizin ilk
kurşunu Dörtyol’da atılmış oldu.
ANTAKYA VE İSKENDURUN MİSAK-I
MİLLİYE DAHİL Mİ?

28 Ocak 1920’de Misak-ı Milli kabul edildi.

Nisan 1920’de Antep’in Sam köyünden Ankara’ya
telgraf çekilerek Antakya ve İskenderun’un
Misak-ı Milliye dahil olup olmadığı sorulmuştur.

Atatürk verdiği cevapta buralarında Misak-ı Milli
sınırlarında olduğunu söylemiştir.
ANTAKYA TÜRKİYE’YE KATILMAK
İSTİYOR

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi
açılmıştır.

Antakya’dan meclise kutlama telgrafı çekilmiştir.

Antakya aynı zamanda Türkiye’ye katılma
arzusunda olduğunu da bildirmiştir.
ONAYLANMAYAN ANTLAŞMA

11 Mart 1921’de Londra’da Fransa ve Türkiye
dışişleri bakanları tarafından bir antlaşma
imzalandı.

Antlaşma ihtiva ettiği tavizlerden ve Misak-ı
Milli’ye aykırı hükümlerinden dolayı Türkiye
Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanmamıştır.
SANCAK İDARESİ

Beyrut’ta bulunan Fransa yüksek komiserliği 8
Ağustos 1921’de bir kararname yayımladı.

Kararname İskenderun Sancağına manda bölgesi
içinde özerk ve özel bir idare sistemi veriyordu.

Sancağın başında mutasarrıf bulunacak ve bu
Halep devlet reisinin yetkilerine sahip olacaktı.
HATAY’IN SINIRININ BELİRLENMESİ
12 Eylül 1921 ‘de alınan yeni kararla Harim
kazası Reyhaniye hariç Halep’e bağlandı.
 Türklerin çoğunlukta olduğu Bayır-Bucak ve
Akra nahiyeleri ekonomik sebepler gerekçe
gösterilerek Lazkiye’ye bağlandı.
 Hatay’ın Türkiye’ye katılıncaya kadar ki sınırları
belirlenmiş oldu.

BAYIR-BUCAK’IN TÜRKİYE’YE
BAĞLANMA SEBEPLERİ

Bayır-Bucak Misak-ı Milli’ye dahildi.

Bu bölge tabi bakımdan Hatay’ın uzantısı idi.

Bayır-Bucak halkının çoğu şimdi olduğu gibi
Türklerden oluşuyordu.

Bayır-Bucak’taki Türkler Hatay’ın Yayladağı
ilçesi halkıyla akrabadır.
1921 ANKARA İTİLAFNAMESİ

20 Ekim 1921’de Türkiye ile Fransa arasında
Ankara İtilafnamesi imzalandı.

İtilafname Misak-ı Milli’yi tanıyan ikinci uluslar
arası antlaşma olması bakımından önemlidir.

Ankara İtilafnamesi konusunda Türkiye Büyük
Millet Meclisi oldukça titiz davranmıştır.
1921 ANKNRA İTİLAFNAMESİ’NİN
ŞARTLARI

İskenderun Sancağı Suriye sınırları içerisinde
bırakılacak.

İskenderun Sancağına özel bir idare şekli
tanınacak.

Sancak halkı milli kültürlerinin korunmasında her
türlü kolaylıktan faydalanacak.

Türk parasının resmi niteliği haiz olacak.
ANKARA İTİLAFNAMESİ’NİN
SONUÇLARI

İki, devlet arasındaki savaş sona erdi.

Suriye ile Türkiye arasındaki sınır belirlendi.

Hassa ve Dörtyol Türkiye’ye katıldı.

Ermenilerle Türklere düşmanca davranan diğer
azınlıklar kendilerinden hesap sorulacağı
endişesiyle göç etmeye başladılar.
ANKARA İTİLAFNAMESİ’NİN İÇTEKİ
ETKİLERİ

Antakya,İskenderun ve havalisi Türkleri kurtuluşu
beklerken sınır dışında bırakıldıkları için
Türkiye’ye gücendiler.

Başlangıçta meclisin bu konuda gösterdiği
hassasiyetten haberleri olmadığından korku ve
ümitsizlik dönemi yaşadılar,
İTİLAFNAME’NİN DIŞTAKİ ETKİLERİ
Fransa Sancakta mücadeleye katılmamış Türklere
af çıkardı.
 Bu itilafname Ermenilerin Kilikya üzerindeki
emellerini söndürdü.
 Ermeniler İtilafname’yi tepkiyle karşıladılar.
 Antakya, İskenderun, Rehaniye ve Kuseyir
havalisinde yaşayan Türkler için yeni bir dönem
başlamış oldu.

FRANSA’NIN SURİYE’YE
BAĞIMSIZLIK VERMESI

Fransa 9 Eylül 1936’da Suriye’ye bağımsızlık
vermiştir.

İskenderun Sancağı’da Suriye sınırları içinde
kalıyordu bu da içte ve dışta huzursuzluğa neden
olmuştur.

Bu durum 1936’dan 1939’a kadar Türk Fransız
ilişkilerinde gerginliğe neden olmuştur.
TÜRKİYE VE FRANSA ARASINDAKİ
GÖRÜŞMELER

Türkiye 9 Ekim 1936’da Fransa’ya bir nota vermiş
ve Suriye’ye yapıldığı gibi İskenderun Sancağına
da bağımsızlık verilmesini talep etmiştir.

Fransa verdiği cevapta Sancak’a bağımsızlık
vermenin Suriye’yi parçalamak demek olacağını
mandater devlet olarak buna yetkisinin olmadığını
söylemiştir.
TÜRKİYE’NİN SANCAK MESELESINE
VERDİĞİ ÖNEM

Atatürk bu önemi şöyle ifade etmektedir.

“ Milletimizi gece gündüz meşgul eden başlıca
büyük mesele hakiki sahibi öz Türk olan
İskenderun’ Antakya ve havalisinin
mukadderatıdır. Bu konu üzerinde ciddiyet ve
katiyetle durmaya mecburuz”.
MİLLETLER CEMİYETİ’NİN
MESELEYE EL KOYMASI
Fransa Türkiye ile anlaşmaya varamayınca
meselenin Milletler Cemiyetine intikalini teklif
etmiştir.
 14-16 Aralık 1936’da Milletler Cemiyeti Sancak’a
üç gözlemci heyeti tayin etti.
 20 Ocak 1937’de konsey tekrar toplanmıştır.
 27 Ocak 1937’de İngiltere’nin de desteği ile
Sancakta ayrı bir statünün oluşması onaylandı.

SANCAKTA OLUŞAN YENİ STATÜ
İskenderun ve Antakya iç işlerinde tam bağımsız
dış işlerinde Suriye’ye dağlı kalacak.
 Ayrı bir anayasası olacak, resmi dil Türkçe olacak.
 Dilin Türkçe olması Fransa’nın teminatında idi.


Fransa ile 29 Mayıs 1937’de bu teminatı sağlayan
ve Türkiye-Suriye sınırını tespit eden bir anlaşma
yapılmıştır.
SANCAK’K HATAY İSMİNİN
VERİLMESİ

İşgal döneminde bölge üzerinde bilinçli olarak bir
ikililik yaratılmak istenmişti.
Mustafa Kemal Atatürk bu durumu bildiğinden
dolayı bölgeye birleştirici ve bütünleştirici bir isim
olan Hatay adını vermiştir.
 Hitit kökenli Hatay ismi kırk yıllık Türk yurduna
en uygun isimdir.

HATAY’DA KARIŞIKLIK ÇIKMASI

Hatay’da Fransız temsilcileri Anayasanın
uygulanmasına mani oldular, Hatay’daki
azınlıkları Türklere karşı kışkırttılar.

Halk gösteride bulunmak isteyince polisle çarpıştı.

Suriye Hatay’a bağımsızlık verildiği için hükümeti
tenkit etti, Suriye’nin bazı şehirlerinde hükümet
aleyhine gösterilerde bulundular.
HATAY’DA SEÇİMLER

Sancak anayasası 1937’de seçimlerin yapılmasını
gerektiriyordu.

Bölgedeki olumsuzluklar yüzünden seçimler
ertelendi.

Türkiye sancakta Fransız vali ve memurlarının
davranışları nedeniyle Hatay sınırına 300000
kişilik kuvvet yığdırdı.
FRANSA’NIN TÜRKİYE’YE
YAKLAŞMASI

Avrupa’nın içinde bulunduğu gerginliğin artması.

II. Dünya savaşının eşiğine gelinmesi.

Türkiye’nin boğazlara sahip olması dolayısıyla
Fransa Türkiye’ye yaklaşmaya başlamıştır.

4 Temmuz 1938’de Fransa ile bir dostluk
antlaşması daha imzalanmış ve sancak
meselesinin hallinde önemli adımlar atılmıştır.
HATAY’DA 1938 SEÇİMLERİ

Fransız sömürge idaresindeki Arapların
davranışları nedeniyle 1937’de yapılması gereken
seçimler ertelenmişti.

Türkiye yapılacak seçimlerde haksızlık olduğu
gerekçesiyle durumu protesto etmiştir.

Ocak 1938’de seçim sistemi Türkiye’yi tatmin
edecek şekilde değiştirilmiştir.
1938 SEÇİMLERİ VE SONUÇLARI
HATAY DEVLETİ’NİN KURULUŞU

Hatay meclisi 2Eylül 1938’de ilk toplantısını
yaptı.

Meclis toplanarak bağımsız devlet için Hatay
adını kabul etti.

Devletin resmi dili Türkçe-Arapça olacaktı ,buna
rağmen millet vekilleri Türkçe yemin etmiştir.
HATAY ANAYASASI

6 Eylül 1938’de meclis Hatay anayasasını kabul
etti .

Anayasaya göre devletin adı sancak yerine Hatay
Devleti olarak kabul edilmiştir.

Devlet Türk ekseriyetine dayanmaktadır.

İdare şekli cumhuriyettir.

Devletin merkezi Antakya’dır.
HATAY BAYRAĞI
1936’da Atatürk’ün
çizdiği bayrak 6 Eylül
1938’de Hatay bayrağı
olarak kabul edildi.
 Bayraktaki yıldızın
kırmızılığı Hatay
mücadelesinde şehit
olanları gösterir.

HATAY MİLLİ MARŞI

7 Eylülde Suphi Bereket mecliste Hatay
Türklerinin milli marşlarının olması gerektiğini
belirtmiştir.

Bütün Türkler için yapılmış olan Türkiye milli
marşının kabul edilmesi teklifi onaylanmış ,

İstiklal Marşı Hatay Devletinin de milli marşı
olmuştur.
HATAY CUMHRBAŞKANI
HATAY SURİYE SINIRININ
KAPATILMASI

Fransa Hatay’daki gelişmelerden memnun değildi.

Suriyeliler de öfke ve telaş içindeydiler.

Devletin kuruluşundan sonra Hatay’da rahat
hareket edemeyen Fransızlar ve Suriyeliler
istediklerini yaptıramayınca 20 Ekim 1938’de
Suriyeliler Hatay sınırını kapattılar.
HATAY’IN DURUMA TEPKİSİ

Suriye’nin Hatay sınırını kapatması Hatay’da
ekonomik bakımdan tehlike yarattı.

Aynı gün gümrük müdürü durumu Tayfur
Sökmen’e bildirdi ve bunun üzerine Hatay sınırı
da kapatıldı.

Bu durum bağımsızlık yolunda atılmış en önemli
adımdır.
TÜRKİYE’YE İHRACAT İZNİ
VERİLMESİ

1 Aralık 1938’de Hatay ürünlerinin Türkiye’ye
gümrüksüz girmesi hakkındaki kanun yürürlüğe
girdi.

Suriye ve Lübnan’dan Hatay’a girecek mallara 15
Aralıktan itibaren %15 gümrük vergisi konuldu.

Türkiye’ye tren ve vapurla çeşitli mallar sevk
edilmeye başlandı.
HATAY DEVLETİ’NİN MERKEZİ VE
İLÇELERİ

Hatay Devleti kurulduğunda İskenderun sancağı
merkezdi, devlet kurulduktan sonra ise Antakya
devletin merkezi oldu.

İskenderun 8 .12 .1938 tarihli kanunla kaza haline
geldi, Kırıkhan’a bağlı olan Reyhaniye Nahiyesi
ilçe merkezi oldu.
FRANSA İLE HATAY ANTLAŞMASI’NIN
İMZALANMASI

23 Haziran 1939’da Fransa ile Türkiye arasında
Hatay mıntıkasının Türkiye’ye iadesine dair Hatay
Antlaşması imzalandı.

Antlaşma 28 Haziranda Fransız Yüksek
Komiserliği aracılığıyla Suriye Hükümetine
bildirdi, bu durum Hatay’da sevinçle karşılandı.
HATAY MECLİSİ’NİN FALİYETLERİ

Hatay Devleti, millet meclisinin açıldığı 2 Eylül
1938’den Türkiye’ye katılma kararının alındığı 29
Haziran 1939 tarihine kadar 40 toplantı yaptı.

Bu toplantılarda 67 kanun çıkardı.

Hükümet 203 kararname yayınladı.

Bu açıdan büyük önem arz eder.
HATAY ANAVATAN’A KATILIYOR

2 Eylül 1938’de kurulan Hatay Devleti bir yıl
bağımsız kalmıştır.

29 Haziran 1939’da son toplantısını yapan Hatay
Meclisi oybirliğiyle Anavatan’a karar vermiştir.

30 Haziran 1939’da Hatay artık Türkiye
Cumhuriyeti Devleti’nin sınırları içerisinde yer
alıyordu.
Download

21) hatay bilimsel