Yıl: 1, Sayı: 1, Aralık 2014, s. 100-103
Mehmet Zeki FIRAT
TARIK ÖZCAN’IN “ŞÂİR VE ŞÖLEN / SÜLEYMAN BEKTAŞ” ADLI KİTABI
ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER
Yaşadığı dönemde, değeri anlaşılmayan/anlaşılamayan pek çok sanatkâr vardır.
Onların muhatap bulamayışları, ortaya koydukları sanat eserlerinin de, muhatapsız
kalmasına hak ettiği değeri görememelerine neden olur. Kimi zaman sosyal çevrenin
tutumu, sanatkârın dil ve üslubu, aşırı sanat kaygısı, tanıtım eksikliği yahut maddi
olanakların yetersizliği gibi hususlar, sanatçı ile toplum arasında uzaklıklar doğurur. Bu
bakımdan sanatçının ve sanat eserinin, topluma ve bilim dünyasına tanıtılmasında
araştırmacılara büyük görevler düşmektedir.
Türk edebiyatı araştırmalarına ve özellikle Türk şiiri üzerine son yıllarda
yayınladığı eserlerle farklı bakış açıları kazandıran Prof. Dr. Tarık Özcan; unutulmaya
yüz tutmuş ve henüz keşfedilmemiş olan Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinin yitik
isimlerinden Süleyman Bektaş’ı ve eserlerini “Şâir ve Şölen Süleyman Bektaş” isimli
kitabıyla edebiyat dünyasına tanıtıyor. Süleyman Bektaş, yaşadığı dönemde göz ardı
edilmiş yıllarca anlaşılmayı beklemiş bir şair olarak karşımıza çıkıyor. Yazarın, eserin
Önsöz’ünde belirttiği üzere, Süleyman Bektaş bu durumu bilinçli olarak da seçmiş
sayılabilir, çünkü O, mütevazı bir hayatı seçmiş ve şiir muhitinden uzakta yaşamıştır.
Kitabın Önsöz’ünde araştırmacı, Süleyman Bektaş adını ilk defa kimden
duyduğuna değinmiş, daha sonra araştırmanın karar aşaması ve Elazığ’dan başlayıp
Bursa’da son bulan yoğun ve zahmetli araştırma faaliyetleri hakkında bilgilere yer
vermiştir. Kitap genel olarak; dört bölüm, sonuç, kaynaklar, belgeler ve Süleyman
Bektaş’ın şiirlerinden oluşmaktadır.
Birinci Bölüm: Hususi Edebi Hayatı, Eserleri ana başlığının altında Hususi ve
Edebi Hayatı alt başlığında Süleyman Bektaş’ın soykütüğünün; Hz. Ali’nin oğlu Hz.
Tarık Özcan’ın “Şâir ve Şölen / Süleyman Bektaş” Adlı Kitabı Üzerine
Değerlendirmeler
Hüseyin’in soyundan, Alevi-Bektaşi geleneğinde önemli bir yere sahip olan Türkmen
dervişi Sarı Saltuk’un soyundan geldiği belirtilmiştir. Ailenin en eski atası olan Dursun
Ağa’nın soy kütüğü yazılmıştır. Şairin ailesinin Tunceli’den Elazığ’a gelişi, Elazığ’daki
yaşantısı, okuduğu okullar, çalıştığı kurumlar, yaşadığı şehirler hakkında geniş bilgiler
verilmiştir. Şairin gençlik yıllarında yaşamını geçirdiği Elazığ ilinin sosyal ve kültürel
durumu da kısaca değerlendirilmiştir. Şairin neden hiç evlenmediği, hayata
tutunabilmek için çeşitli yerlerde ve değişik mesleklerde çalışmak zorunda kaldığı,
lokanta müdürlüğünden bulaşıkçılığa ve sigara satıcılığına kadar farklı işlerde çalışmak
zorunda kalışı üzerine de bilgiler sunulmuştur. Bektaş, erken yaşta şiirler yazmaya
başlamış, yirmili yaşlarında çeşitli nedenlerden dolayı şiire ara vermek zorunda kalmış,
daha sonra tekrar şiire başlamış, Hisar ve Varlık dergilerinde şiirleri yayımlanmıştır. En
önemlisi de Hürriyet Kelebek dergisi şiir yarışmasında birinci olmuştur. Şairin
hayatında birkaç dönüm noktası bulunmaktadır. Şairin kız arkadaşından ayrılması,
hukuk fakültesini bırakması, Hisar dergisinin kapanması bunlardan birkaç tanesidir.
Kitabın Birinci Bölümü’nde yer alan ikinci alt başlık ise Eserleri bölümüdür. Bu
bölümde şair, hayatta iken yayımladığı Şiir Şölen kitabı ve bunun dışında Hisar, Varlık,
Hürriyet Kelebek, Hürriyet Pazar eki, Cumhuriyet dergilerinde yayımlanan şiirler yer
almaktadır. Tarık Özcan’ın Bursa’da ulaştığı, şaire ait altı şiir dosyasını da bu bölümde
yer vermektedir.
Eserler
1.Acı Şölen: Elli şiirden oluşmaktadır. Şairin hayatta iken yayımladığı tek şiir
kitabıdır. Kitap 1972 yılında Elazığ Hilal Matbaasında basılmıştır. Bu kitapta yer alan
temaları şairin kendisi sınıflandırmıştır. Yalnızlıktan Yana, Aşk, Doğadan Yana,
Özgürlükten Yana sayılan temalar arasındadır.
2. Bahar Ezgileri: Bu dosya 1970-1975 yıllarında yazılan otuz sekiz şiirden
oluşmaktadır. Bu şiirlerde aşk, acı ve ayrılık gibi temaların işlendiğini belirten Tarık
Özcan, şairin imge bakımından zengin şiirler ortaya koyduğunu belirtmiştir.
3. Dört Boyutlu Sevdadır Yaşamak: Bu Dosya 1971-1990 yılları arasında yazılan
şiirleri kapsamaktadır. Tarık Özcan, bu dosyadaki şiirlerin dil ve yapı bakımından
Varlık ve Hisar dönemini çağrıştırdığını belirtmektedir.
4. Kuşluktaki Ölü: 1973-1986 yılları arasında yazılın otuz dokuz şiirden
oluşmaktadır. Tarık Özcan bu dosyadaki şiirlerin tamamını dil ve üslup bakımından
başarılı bulmaktadır.
5: Bengi Mevsimi Hüzün İnsanın (Bursa, 1989): Bu dosyada elli şiir
bulunmaktadır. Tarık Özcan bu şiirlerin, düşünceyi yoklayan, hüznü ve varoluşu
sorgulayan şiirler olduğunu belirtmektedir.
SOBİDER
Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science / Yıl: 1, Sayı: 1, Aralık 2014, s. 100-103
101
Mehmet Zeki Fırat
6. Hüzünlü Şarkılar (Şarkı Sözleri), Elazığ-Bursa (1982): Bu dosyada seksen beş
şarkı sözünün bulunduğunu belirten Tarık Özcan, bunlardan sekizinin 1981-1986 yılları
arasında Elazığ’da yazıldığını, diğerlerinin ise Bursa’da farklı tarihlerde yazıldığını
belirmektedir.
İkinci Bölüm: Bu bölümde Süleyman Bektaş’ın Şiir Dünyası başlığının altında
yer alan alt başlık ise Var Oluş Safahatı ve Kaynakları’dır. Tarık Özcan, Süleyman
Bektaş’ın edebi hayatında muğlak noktaların olduğunu belirtmektedir. Şairin ilk şiirinin
1968 yılında Elazığ Tuna gazetesinde yayımlandığını belirtilmektedir. Şairin şiirinin var
oluşu ile ilgili Acı Şölen kitabından ve çeşitli dergilerde yayımlanan şiirlerden
yararlanılarak açıklanmaya çalışılmıştır. Tarık Özcan, şairin şiirlerini genel olarak iki
bölüme ayırmaktadır. Onun şiirlerinin tümüyle toplumsal meselelere kapalı olmadığını
ve ideolojiden uzak bir toplumsal duyarlılık barındırdığını belirtmektedir.
Üçüncü Bölüm: Süleyman Bektaş’ın Şiirlerinin Yapı ve Tema Bakımından
İncelenmesi başlığının altında iki alt başlık bulunmaktadır. Bunlardan ilki Süleyman
Bektaş’ın Şiirlerinin Tema Bakımından İncelenmesi’dir. Bu bölümde Süleyman
Bektaş’ın şiirlerini tema bakımından inceleyen Tarık Özcan, şiirleri on bir ayrı tema
bakımından değerlendirmiştir. Şairin şiir dünyasını oluşturan temaların daha çok
bireysel duyarlılıklar tarafından şekillendiğini belirtmektedir. Acı Şölen kitabının birinci
bölümü Yalnızlıktan Yana ibaresindeki yalnızlık teması üzerinde durmaktadır. Daha
sonra aşk, doğa, özgürlük temaları üzerinde durarak örneklendirilmektedir.
Tarık Özcan, daha sonra on bir temayı -Aşk, Aşk Acısı, Ayrılık ve Hüzün, Sevgi,
Ümit Ümitsizlik, Özgürlük, Yalnızlık, Eskimek ve Ölüm, Kendilik, Doğa Algısı, Zaman
“Zaman Tahribatı ve Zamandan Şikâyet, Düş ve Gelecek Zaman Düşüncesi, Geçmiş
Zamana Dönme Arzusu” – başlıklarıyla değerlendirir. Daha sonra Süleyman Bektaş’ın
şiirlerinden örnekler verilerek temalar açıklanmaya çalışılır.
Üçüncü Bölümün ikinci alt başlığı Süleyman Bektaş’ın Şiirlerinin Yapı
Bakımından İncelenmesidir. İlk olarak Nazım Birimi üzerine duran Tarık Özcan, şairin
bütün şiir dosyaları ve bunların dışında kalan şiirlerini ele almış ve nazım birimleri
bakımından tablolara yerleştirilmiştir. Daha sonra bu tablolar bir araya toplanmış ve
bunlardan yararlanarak şiirlerdeki nazım birimi hakkında detaylı bir inceleme
yapılmıştır. Bu tablolardaki verilerden yararlanan yazar, şairin her türlü nazım birimini
kullandığı sonucuna varmıştır. İkinci olarak Nazım Biçimi üzerinde duran Tarık Özcan,
şairin Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirini yakından takip ettiğini ve bu dönemde şiirde
yaşanan birçok değişimi kendi şiirlerinde uyguladığını belirtmiştir. Şairin şiirlerini
detaylı olarak inceleyen yazar yine tablolardan yararlanarak nazım şekilleri hakkında da
detaylı bilgiler elde etmiştir. Nazım Şekli’ni detaylı olarak açıklamak için alt başlıklara
ayrılmıştır. Bunlar; Serbest Düzenli Nazım Şekilleri, Eşit Dizeli Nazım Şekilleri, Karışık
Dizeli Nazım Şekilleri’dir. Kitabın daha sonraki kısmında Blok Şiirleri, Vezin, Kafiye ve
Redif alt başlıklarında vezin kafiye ve redif bahsi üzerine detaylı bilgiler yer almaktadır.
SOBİDER
Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science / Yıl: 1, Sayı: 1, Aralık 2014, s. 100-103
102
Tarık Özcan’ın “Şâir ve Şölen / Süleyman Bektaş” Adlı Kitabı Üzerine
Değerlendirmeler
Tarık Özcan, Süleyman Bektaş’ın şiirlerinde kafiyenin çok önemli olmadığını fakat
redifin son derece önemli olduğunu belirtmektedir.
Dördüncü Bölüm: Süleyman Bektaş’ın Şiirlerinde Dil ve Üslup başlığının
altında Dil, Dil ve Üslup alt başlıkları ve bunların da alt başlıklar yer alır. Bunlardan ilki
olan Dil’in alt başlıklarından Kelime Kadrosu’nda, Süleyman Bektaş’ın şiirlerinden
seçilen iki yüz kelime üzerinde bir inceleme yapılmış ve bu inceleme bir tabloya
yerleştirilmiştir. Cümle Hususiyeti ve Değişimleri alt başlığında ise yine tablodan
yararlanılarak açıklamalar yapılmıştır.
İkinci alt başlık Dil ve Üslup’tur. Tarık Özcan, Süleyman Bektaş’ın şiir
ikliminin en önemli unsurunun dil olduğunu belirtmektedir. Ona göre şair, dilde
özgünlüğü Varlık ve Hisar dergisinde yayımladığı şiirlerle yakalamaktadır. Şairin
şiirlerindeki imaj dünyası üzerine detaylı bir araştırma yapılmıştır. İmajları; Sıfat
Tamlaması Halindeki İmajlar, İsim Tamlaması Halindeki İmajlar, Sıfat ve İsim
tamlamalarının ve Diğer Kelime Grupları ile Kurulan İmajlar şeklinde ayırmış ve
bunları şiirlerden alınan imaj örnekleriyle tespit etmiştir. Daha sonra şiirlerde sıkça
kullanılan Semboller açıklanmıştır. Sembollerden sonra şairin sıkça kullandığı
Yinelemeler üzerine durmuş ve bu yinelemeleri alt başlıklar halinde incelemiştir.
Yinelemeler; Ses Birimsel Yinelemeler, Biçimbirimsel Yinelemeler- Önyineleme,
Ardyineleme, Paralel yinelemeler, Kıvrımlı Yinelemeler- olmak üzere iki alt başlık
şeklinde incelenmiştir.
Sonuç bölümünde, Şairin Türk edebiyatındaki yerine değinen Tarık Özcan, onun
özgün bir şair olduğunu ve yaşadığı süreç içerisinde değerinin anlaşılamadığını fakat
zamanla şairin değerinin anlaşılacağı ümidini taşımaktadır. Belgeler bölümünde de şair
hakkında on beş belgeye yer verilmiştir.
Süleyman Bektaş’ın Şiirleri kısmında, Süleyman Bektaş’ın şiirleri bir araya
toplanmış ve bu kitapla birlikte basılmıştır. Bu kısımda yayınlanan şiir kitapları; Acı
Şölen (1972), Bahar Ezgileri (1970-1975), Dört Boyutlu Sevdadır Yaşamak (19701990), Kuşluktaki Ölü (1973-1986), Bengi Mevsimi Hüzün İnsanın ( Bursa, 1989), Şiir
Dosyasında Olmayan Şiirler (s. 493- 506), Turan Gazetesinde Yayımladığı Şiirler (s.
507-537).
Manas Yayıncılık tarafından Ocak 2014 yılında Elazığ’da basılmış olan Tarık
Özcan’ın hazırladığı Şair ve Şölen SÜLEYMAN BEKTAŞ kitabı, şairin hayatı, eserleri
hakkında detaylı bilgiler içeren ilk ve tek çalışma olması bakımından önemlidir. Ayrıca,
şairin bütün şiirlerinin toplanması ile de şaire gösterilen büyük bir vefa örneği olarak
karşımıza çıkmaktadır. Tarık Özcan’ın hazırladığı bu kapsamlı kitabı ile yaşadığı
süreçte ve sonrasında kıymeti ve önemi anlaşılamayan Süleyman Bektaş’ın
anlaşılmasına ve Türk edebiyatı içerisinde yer edinmesine büyük katkı sağlayacağını
umuyoruz.
SOBİDER
Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science / Yıl: 1, Sayı: 1, Aralık 2014, s. 100-103
103
Download

II. Meşrutiyet Dönemi Türk Romanında Millî Kimlik