ĐÇĐNDEKĐLER
1.
GĐRĐŞ...................................................................................................................................... 1
2.
BĐLGĐ TOPLAMA ÇALIŞMALARI.................................................................................... 2
2.1
MEVCUT BĐLGĐLERĐN TOPLANMASI VE DEĞERLENDĐRĐLMESĐ.......................... 2
2.2
YENĐ BĐLGĐLERĐN TOPLANMASI VE DEĞERLENDĐRĐLMESĐ ................................. 6
3.
YOLCULUK TALEP TAHMĐNLERĐNĐN BELĐRLENMESĐ............................................ 8
3.1
ULAŞIM MODELĐNĐN OLUŞTURULMASI ................................................................. 8
3.2
MODEL GĐRDĐLERĐ........................................................................................................ 9
3.3
ULAŞIM MODELĐNĐN KURULMASI .......................................................................... 9
3.3.1 Yolculuk Yaratım/Çekim ....................................................................................... 10
3.3.2 Yolculuk Dağıtımı.................................................................................................. 10
3.3.3 Türel Ayrım............................................................................................................ 11
3.3.4 Yolculuk Atamaları ................................................................................................ 11
3.3.5 Hedef Yılı Projeksiyonları ..................................................................................... 12
3.4 YETERSĐZLĐK ANALĐZĐ, MEVCUT VE GELECEKTEKĐ SORUNLARIN
BELĐRLENMESĐ ............................................................................................................ 13
3.5 ALTERNATĐF TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR PLANLARININ
GELĐŞTĐRĐLMESĐ VE MODELDE TEST EDĐLMESĐ................................................. 13
3.6 UYGUN TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR PLANI ALTERNATĐFĐNĐN SEÇĐLMESĐ. 14
3.6.1 Yatırım, Đşletme ve Bakım Giderlerinin Belirlenmesi ........................................... 15
3.6.2 Ekonomik Değerlendirme ...................................................................................... 15
3.6.3 Mali Değerlendirme ............................................................................................... 15
3.6.4 Çok Ölçütlü Değerlendirme ve Öneriler ................................................................ 16
3.7 SEÇĐLEN ALTERNATĐF TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR PLANI
DOĞRULTUSUNDA ULAŞIM ANA PLANININ GELĐŞTĐRĐLMESĐ ....................... 16
3.7.1 Kısa Vadeli Öneriler............................................................................................... 16
3.7.2 Orta-Uzun Vadeli Öneriler..................................................................................... 21
4.
RAYLI SĐSTEM ÖN/KESĐN PROJELERĐN HAZIRLANMASI..................................... 23
4.1
JEOLOJĐK ETÜT............................................................................................................ 24
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
i
4.2
TOPOGRAFĐK ETÜTLER, HARĐTALAMA VE TESĐSLER ...................................... 24
4.3
GÜZERGAH BELĐRLENMESĐ VE ĐSTASYONLAR .................................................. 24
4.4
TĐP KESĐTLER ............................................................................................................... 24
4.5
ENERJĐ KAYNAĞI VE ELEKTRĐFĐKASYON............................................................ 24
4.6
SĐNYALĐZASYON VE HABERLEŞME....................................................................... 24
4.6.1 Sinyalizasyon ......................................................................................................... 24
4.6.2 Haberleşme............................................................................................................. 25
4.7
ÜCRET TOPLAMA SĐSTEMĐ....................................................................................... 25
4.8
ARAÇLAR...................................................................................................................... 25
4.9
KONTROL MERKEZĐ, DEPO TESĐSLERĐ VE ATÖLYE BĐNASI ............................ 25
5.
KABLOLU ĐNSAN TAŞIMA SĐSTEMLERĐ ÖN/KESĐN PROJELERĐNĐN
HAZIRLANMASI ............................................................................................................... 25
6.
RAYLI SĐSTEM FĐZĐBĐLĐTE ETÜDÜNÜN HAZIRLANMASI..................................... 26
6.1
PROJENĐN TANIMI VE KAPSAMI ............................................................................. 26
6.2
PROJENĐN TEKNĐK ÖZELLĐKLERĐ ........................................................................... 27
6.2.1 Sistem Seçimini ve Güzergahını Belirleyen Kriterler........................................... 27
6.2.2 Projenin Teknik ve Đşletme Özellikleri ................................................................. 27
6.3
PROJE GĐDERLERĐ ....................................................................................................... 28
6.3.1 Yatırım Giderleri ................................................................................................... 28
6.3.2 Đşletme Giderleri.................................................................................................... 28
6.3.3 Bakım ve Onarım Giderleri................................................................................... 29
6.3.4 Amortisman Giderleri ........................................................................................... 29
6.3.5 Finansman Giderleri.............................................................................................. 29
6.4
PROJE GELĐRLERĐ ....................................................................................................... 29
6.4.1 Yolcu Gelirleri....................................................................................................... 29
6.4.2 Kira Gelirleri ......................................................................................................... 30
6.4.3 Reklam Gelirleri .................................................................................................... 30
6.5
PROJENĐN MALĐ VE EKONOMĐK DEĞERLENDĐRMESĐ ....................................... 30
6.5.1 Mali Analiz............................................................................................................ 30
6.5.2 Ekonomik Analiz................................................................................................... 31
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
ii
6.5.3 Duyarlılık Analizi.................................................................................................. 33
6.5.4 Sonuç..................................................................................................................... 34
7.
KABLOLU SĐSTEMLER FĐZĐBĐLĐTE ETÜDÜNÜN HAZIRLANMASI...................... 35
8.
DLH GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ĐLE KOORDĐNASYON .................................................. 35
9.
EKLER ................................................................................................................................. 35
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
iii
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
iv
1.
GĐRĐŞ
Teknik Şartnamenin amacı, kentiçi raylı sistem ve kablolu yolcu taşıma sistemi projelerinin
Ulaştırma Bakanlığı Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları Đnşaatı Genel Müdürlüğü
(DLH Genel Müdürlüğü) tarafından incelenmesi ve onaylanmasına ilişkin olarak yapılması
gereken çalışmalar hakkında yol gösterici şartları oluşturmaktır. Bu Teknik Şartnameye göre
hazırlanacak ve DLH Genel Müdürlüğü onayına sunulacak projelerde "DLH Raylı ve Kablolu
Toplu Taşım Sistemleri Tasarım Kriterleri” esas alınacaktır.
5216 Sayılı Büyükşehir Yasasının devreye girmesi ile birlikte Büyükşehir Belediyesi sınırları
genişletilmiş ve büyük şehirlerde kentsel nüfus artmıştır. Hızla artan nüfus, işgücü ve araç
sahipliği gibi etkenler, günümüzde önemli bir sorun olan kentiçi ulaşımın çevre, enerji,
sürdürülebilirlik, sosyal denge gibi konular dikkate alınarak öncelikle büyük şehirlerde olmak
üzere bilimsel yöntemlerle çözümlenmesi ve düzenlenmesini gerekli kılmaktadır.
Bu çerçevede kentiçi ulaşımın, bugün ve saptanan hedef yıllara göre; kentin üst ve alt ölçekli
plan kararları dikkate alınarak ve eşgüdüm içerisinde analiz edilmesi, düzenlenmesi, toplu
taşım sistemlerine ve yaya/bisiklet gibi çevre dostu ulaşım biçimlerine öncelik verilerek
ulaşım ve trafik sorunlarına çözümler getirilmesi ve buna paralel olarak; toplu taşım ve aratoplu taşım türlerinin entegrasyonu ile bunların durak ve terminal alanlarının düzenlenmesi,
özel ulaşım dahil çeşitli ulaşım türlerinin birbirleri ile rekabet etmeyecek ve birbirini
tamamlayacak şekilde işletilebilmesi için bir bütün olarak planlanması ve işletilmesi, aktarma
olanaklarının geliştirilmesi hedeflenmelidir.
Söz konusu nedenlerle; Belediyelerin yüksek maliyetli raylı/kablolu sistem yatırım kararlarını
verebilmeleri için öncelikle Ulaşım Ana Planının yolculuk kestirim modeli kullanılarak
oluşturulması ve Belediye Mücavir Alanı içerisindeki ulaşım ve toplu taşım sisteminin bir
bütün olarak kısa, orta ve uzun vadeli planlama kararları doğrultusunda yeniden
yapılandırılması önem kazanmaktadır.
Kısa vadeli öneriler kapsamında; ulaşım ve trafik sistemindeki mevcut sorunların ve
yetersizliklerin ortadan kaldırılması ve mevcut kapasitelerin daha etkin ve verimli
kullanılmasına yönelik ulaşım ve trafik düzenleme önerileri geliştirilecektir.
Orta ve uzun vadeli öneriler geliştirilirken ise, nazım imar planlarının öngördüğü kentsel
gelişme stratejileri çerçevesinde kentin gelecekte oluşması istenen ulaşım ve trafik sisteminin
temel kararları belirlenecektir. Ulaşım Ana Planı, bu kararların hayata geçirilebilmesi için
gerekli ulaşım yatırımlarını ve bunların önceliklerini, ulaşım ve trafik sisteminin işletme ve
yönetim politika ve ilkelerini, hedef yılı itibariyle orta ve uzun vadede oluşması beklenen
yolculuk taleplerinin toplu taşım ağırlıklı bir ulaşım sistemi ile karşılanabilmesini
sağlayacaktır.
Belediyelerce hazırlanacak Ulaşım Ana Planı kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar bu
Teknik Şartnamenin bölümlerinde belirtildiği şekilde yapılacaktır.
Ancak kentin daha önce yapılmış ve DLH Genel Müdürlüğüne bilgi için sunulmuş onaylı
Ulaşım Ana Planı varsa, hazırlanma tarihinden itibaren beş yıl için plan verileri ve öngörüleri
geçerlidir. Bu nedenle Ulaşım Ana Planında öngörülen toplu taşım yatırımlarından, öncelik
sırası dikkate alınarak beş yıl içerisinde gerçekleştirilmesine karar verilen raylı veya kablolu
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
1
sistem yatırımları için DLH Genel Müdürlüğü onayına sunulacak projelerde sadece koridor
analizi yapılacaktır. Koridor planlamasına yönelik çalışmalar kapsamında hazırlanacak
Ulaşım Etüdünde bu Teknik Şartnamenin;
•
Madde 2.1 Mevcut Bilgilerin Toplanması ve Değerlendirilmesi,
•
Madde 2.2 Yeni Bilgilerin Toplanması ve Değerlendirilmesi,
•
Madde 3.1 Ulaşım Modelinin Oluşturulması,
•
Madde 3.2 Model Girdileri,
•
Madde 3.3 Ulaşım Modelinin Kurulması,
•
Madde 3.4 Yetersizlik Analizi, Mevcut ve Gelecekteki Sorunların Belirlenmesi
başlıklarında yer alan işler; yatırımın gerçekleşeceği koridor ve etki alanını kapsayan çalışma
alanı için, öngörülen sistemin kentin diğer bölgeleri ile ilişkisi de dikkate alınarak
gerçekleştirilecektir.
•
Madde 4. Raylı Sistem Ön/Kesin Projelerin Hazırlanması,
•
Madde 5. Kablolu Taşıma Sistemleri Ön/Kesin Projelerinin Hazırlanması,
•
Madde 6. Raylı Sistem Fizibilite Etüdünün Hazırlanması,
•
Madde 7. Kablolu Sistem Fizibilite Etüdünün Hazırlanması
başlıklarındaki işlerin tamamı seçilen sistem türü için (raylı veya kablolu) yapılacaktır.
2.
BĐLGĐ TOPLAMA ÇALIŞMALARI
Bu iş kapsamında, kullanılması gerekecek mevcut bilgilerin toplanması, değerlendirilmesi
yanı sıra veri tabanının güncelleştirilmesi, eksikliklerinin giderilmesi için yeni verilerin
toplanması çalışmaları da gerçekleştirilecektir.
2.1
MEVCUT BĐLGĐLERĐN TOPLANMASI VE DEĞERLENDĐRĐLMESĐ
Belediye sınırları içinde yer alan yerleşmelerin tamamı için, çeşitli kamu ve özel sektör kurum
ve kuruluşlarının elinde bulunan ulaşım taleplerini ve trafik koşullarını etkileyen temel arazi
kullanım kararlarına ilişkin bilgilerin toplanması amacıyla kapsamlı bir çalışma yapılacaktır.
Kentin geçmişteki özelliklerinin yanı sıra bölge içindeki yerini de içerecek şekilde mevcut
yapısının açıklanmasına yardımcı olacak nüfus, işgücü, eğitim, çalışanların sektörel dağılımı
ve gelir düzeyleri, oto sahipliliği, arazi kullanımı, gelişme eğilimleri gibi demografik, sosyoekonomik ve mekansal veriler, planlanan ve devam eden proje ve yatırımlara ilişkin bilgiler
ile kentin karayolu ulaşımı (dolaşım planı, yol işaretleme envanterleri vb.) kamu ve özel toplu
taşım (raylı ve kablolu sistemler, otobüs), ara toplu taşım (taksi, dolmuş, servis araçları),
çevre yerleşimlere ulaşım, şehirlerarası yolcu taşımacılığı, kentiçi ve kentler arası yük
taşımacılığı, bisiklet ve yaya ulaşımı gibi kentteki mevcut ulaşım altyapısı ve işletmeciliğinin
durumu ile ilgili veriler kamu ve özel kuruluşlardan toplanacak ve ulaşım etüdü çerçevesinde
kullanılacak planlama birimi (mahalle veya trafik analiz bölgesi-trafik hücresi) bazında
değerlendirilecektir.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
2
Bu kapsamda Tablo-1’deki veriler elde edilecektir.
Tablo-1: Mevcut Bilgilerin Toplanması Çalışmalarının Kapsamı
Kent ile Đlgili Genel Bilgiler (coğrafi konumu, mevcut fiziksel,
topografik, tarihi, ekonomik yapı ve turizme yönelik bilgiler vb.),
KENTĐN GENEL
YAPISI
Ulaşım ve Trafik Talep Düzeylerini Etkileyen Fiziki Özellikler
(ticari merkez alanları, sanayi, depolama, eğitim, sağlık, resmi
kuruluş, rekreasyon alanlarının vb. mekansal dağılımı),
Sosyal ve Demografik Özellikler (nüfus, işgücü, öğrenci sayıları);
- Ulusal Veriler (nüfus bilgileri)
- Uzak Çevre (yakın iller) Nüfus Bilgileri
- Yakın Çevre (ilçeler bazında) Nüfus Bilgileri
- Belediye Sınırları Dahilinde (mahalle bazında) Nüfus,
Đşgücü, Öğrenci, Ziyaretçi Sayıları vb.
Mevcut Trafik Dolaşım Şeması (yolların tek ve çift yönlü
kullanımları, yol kademelenmesi), mevcut trafik hacim bilgileri,
trafiğin davranış özellikleri, yollarda kapasite kullanım oranları,
kapasiteyi olumsuz etkileyen noktalar, darboğazlar ve
uygulamaların tespit edilmesi,
KARAYOLU
ULAŞIMI
Yol Altyapı ve Đşaretleme Envanterleri (yol geometrik özellikleri,
trafik işaretleri ve yol yüzeyi kullanımı, alt yapı özellikleri),
Trafik Đşaretleme Özellikleri (sinyal sistemi özellikleri, diğer
kontrol ekipmanları ve uygulamaları),
Belediyenin Yol Altyapı ve Đşletme Sistemleri (işaretleme,
sinyalizasyon gibi) Yapım, Bakım, Onarım ve Đşletme
konularındaki yapılanması.
TOPLU TAŞIM
Raylı Sistem
(metro, hafif
raylı sistem,
tramvay, banliyö
treni vb.)
Lastik Tekerlekli
Sistemler
(belediye
otobüsü, özel
toplu taşım
araçları)
Mevcut Đdari Yapılanma (işletme hakkı, satın alma ve personel
alımı, personel ücretleri ve taşıma bedellerinin belirlenme yetki ve
yöntemleri, kadrolar vb.),
Hat Yapısı ve Güzergahlar, Duraklar/Đstasyonlar/Đskeleler ve
Đşletme Altyapısı (hatların ve seferlerin dağılımları, güzergah
özellikleri, hareket noktaları, toplu taşıma ayrılmış yol ve şeritler
vb.),
Đşletme Özellikleri (gün içindeki sefer sayıları, ring, öğrenci servisi
vb. işletme biçimleri, yolcu yoğunlukları, hatlarda ve seferlerde
yolcu indi-bindi oranları, araçların sefer ve zamana göre dağılımı,
doluluk
oranları,
duraklardaki/istasyonlardaki/iskelelerdeki
sıkışıklıklar, sefer programlarına uyum vb.),
Bilet Teknolojisi ve Fiyatlandırma Sistemi (fiyatlandırma
yaklaşımları ve bilet teknolojisinin diğer türlerle entegrasyonu,
istatistiki bilgi toplanması yöntem ve uygulamaları),
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
3
Kablolu Sistem
(füniküler,
teleferik vb.)
Suyolu
Taşımacılığı
(deniz otobüsleri,
şehir hatları
vapurları vb.)
Filo Özellikleri (filonun tarihsel gelişimi, mevcut filonun yaş, güç
ve kapasite gibi özellikleri, filo verimliliği, filo geliştirme ve
yenileme programları vb.),
Yolcu Özellikleri, (hatlara,-varsa- iskelelere ve kent yerleşimlerine
göre yolcuların sosyal ve ekonomik özellikleri, talep düzeyleri,
talepteki periyodik değişmeler vb.),
Planlama ve Performans Değerlendirme Kriterleri (hat ve sefer
planlama, sürücü ve araç tahsisi kriterleri, hat, işletme vb.),
Đşletmenin Mali Yapısı,
Özelleştirme Uygulamaları ve Yaklaşımları.
ARA TOPLU
TAŞIM
ĐŞLETMECĐLĐĞĐ
(taksi, dolmuş,
servis araçları)
Belediyenin Mevcut Otobüs Taşımacılığı (belediye ve özel halk
otobüsleri) Dışında Kalan Tüm Yolcu Taşıma Sistemlerine (taksi,
dolmuş, minibüs, okul ve işyeri servisleri) Đlişkin Bilgilerin
Toplanması;
Ara Toplu Taşım Türleri Durak, Güzergah, Terminal Tesisleri ve
Diğer Toplu Taşım Türleri ile Đlişkileri, Yolculuk Talepleri, Hat
Yapıları, Sefer Sayıları, Araç Sayısı ve Özellikleri, Taşıma
Ücretleri,
Taksi Đşletmeciliği Durak, Park Yeri ve Sayıları,
Đşyeri ve Okul Servis Araçlarının Hatları, Güzergahları, Sayıları,
Özellikleri, Taşıma Bedelleri, Yolcu Sayıları, Araç Sayıları, Durak
Yerleri, Taşıt Bedeli, Plaka Maliyeti vb.
ÇEVRE
YERLEŞĐMLER
TOPLU TAŞIM
SERVĐSLERĐ
Yakın çevre ulaşımında; kent merkezi ile günlük ilişki içinde olan
çevre iller, ilçeler, beldeler ve köyler arasındaki toplu taşım
hatlarının;
Güzergahları, Sefer Sayıları, Kent Đçi Ulaşımla Đlişkileri, Hizmet
Tekrarları, Bütünleşme, Durak ve Terminal Noktaları, Yolcu ve
Talep Durumu,
Araç Filosu ve Özellikleri (sayı ve büyüklükleri),
Bölgedeki Transit ve Yakın Trafik Hücre Trafiğinin Niteliği,
Hacmi ve Kentiçi Trafiğine Etkisi.
ŞEHĐRLERARASI Kentin diğer kentlerle ilişkisini sağlayan şehirlerarası/kırsal
otobüs, demiryolu, havayolu yolcu ve yük terminalleri ve
ULAŞIM
taşımalarının;
(otobüs,
Tarihsel Gelişimi, Terminallerin Kapasitesi, Hizmet Özellikleri,
demiryolu,
Talep
Düzeyleri ve Özellikleri,
denizyolu,
havayolu)
Kentte Geleceğe Yönelik Hazırlanmış Terminal Planları ve
Projeler,
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
4
ŞEHĐRLERARASI Sefer Sayıları, Kentiçi Karayolu Bağlantı Özellikleri ve Kentiçi
Trafiğe Etkileri,
TERMĐNALLER/
Terminallerin Ara Toplu Taşım ve Toplu Taşım Türleri Đle
KIRSAL
Bağlantıları,
TERMĐNALLER
Transit Trafiğin Nitelikleri, Hacmi, Kentiçi Trafiğe Etkileri.
KENTĐÇĐ YÜK
TAŞIMALARI
Yük Taşıma Talebi Üreten Arazi Kullanımlarının Dağılımları ve
Yük Taşımalarına Đlişkin Mevcut Uygulamalar (ambarlar, trafiğin
saatli kısıtlamaları, yük trafiği düzeyleri),
Araç Parkı, Kargo Taşıma Faaliyetleri, Kentiçi Trafik Đçinde
Payları.
Kentteki Otomobil Sahipliliği Düzeyi ve Gelişimi,
ÖZEL
Đşyeri Kentte, Đkameti Kent Dışında Olan Kişilerin Otomobil
Sahipliliği ve Kullanımı,
OTOMOBĐL ĐLE
ULAŞIM
Hareketliliklerin Değerlendirilmesi (evden işe, işten eve, tarihi,
turistik amaçlar, özel gezi ve seyahat),
Coğrafi Konumdan Dolayı Transit Yolların Kullanım Yüzdeleri,
Şehir Trafiğine Etkileri.
BĐSĐKLET VE
Bisiklet Park Yerleri ve Diğer Alt Yapı Düzenlemeleri (Bisiklet
Yolu ve Şeridi vb.), Bisiklete Yasaklanmış Yollar ve Alanlar,
ALT YAPISI
Bisiklet Kullanıcılarının Örgütlenmeleri ve Etkinlikleri.
Yaya Ulaşımı Alt Yapı Özellikleri, Yaya Güvenliğini ve Ulaşım
Koşullarını Olumsuz Etkileyen Faktörler,
YAYA ULAŞIMI
Yaya Potansiyeli Olan Alanların ve Koridorların Tanımlanması,
Mevcut Yayalaştırılmış Yollar ve Alanların Özellikleri,
Yaya Ulaşımına
Envanterleri.
Yönelik
Mevcut
Altyapı
ve
Đşaretleme
Verilerin Güncelleştirilmesi ve Görselleştirilmesi (Haritaların Hazırlanması)
Resmi kurumlardan ve Belediyeden elde edilecek sosyo-demografik veriler, son nüfus sayımı
esas alınarak veri tabanı güvenilirliğinin artırılması için güncelleştirilecektir. Ayrıca Tablo1’de belirtilen trafik altyapısı ile ilgili veriler de, arazi çalışması yapılarak yerinde tespitlerle
yenilenip güncelleştirilecektir. Kent ve yakın çevresi ile ilgili elde edilen sosyo-demografik
veriler ve trafik altyapısı bilgileri bilgisayar ortamında altlık haritaların üzerlerine işlenerek
görselleştirilecektir.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
5
2.2
YENĐ BĐLGĐLERĐN TOPLANMASI VE DEĞERLENDĐRĐLMESĐ
Ulaşım Etüdüne altyapı oluşturmak ve mevcut durumu saptayabilmek amacıyla, öncelikle
arazi kullanımı, sosyo demografik veriler ve mevcut trafik yapısı ile ilgili bilgiler
değerlendirilecektir. Çalışmanın ilerideki aşamalarında özellikle "mevcut ulaşım yapısının
modellenmesi" ve "hedef yılı projeksiyonları”nın yapılabilmesi için eksik bilgilerin
tamamlanması, eski bilgilerin güncelleştirilmesi, veri tabanının güvenilirliğinin artırılması ve
tutarlılığının sağlanmasına yönelik olarak ulaşımla ilgili bir dizi etüt ve araştırma yapılacaktır.
Bu çalışmalar; yolculuk talep tahminlerinin belirlenmesi amacıyla kullanılacak olan Ulaşım
Modeli çalışması için trafik analiz bölgelerinin (trafik hücresi) belirlenmesi, kentsel yolculuk
yapısının tanımlanmasına yönelik olarak mevcut nüfus ve işgücü/işyerinin trafik analiz
bölgelerine dağılımını kapsayacaktır. Ayrıca araç türleri ve doluluklar itibariyle kordon-perde
hattı (kavşak ve kesitlerde) sayımları ile trafik yüklerinin saptanması, çeşitli yol kenarı ve
araç-içi yolcu/sürücü ve hane halkı anketleri ile yolculuk talebinin belirlenmesi mümkün
olacaktır. Bu kapsamda hız, hacim, kapasite ve seyahat süreleri etütleri gibi arazi çalışmaları
da yapılacaktır.
Toplanan eski ve yeni bilgiler ortak bir veri tabanında işlenecektir. Eksikleri tamamlanmış ve
güncelleştirilmiş bu bilgiler ışığında kentin ulaşım yapısı, araç ve yolcu hareketlerinin
özellikleri ortaya çıkartılıp yorumlanacak ve değerlendirilecektir.
Ulaşım Ana Planı hazırlamayı programına alan belediyelerin öncelikle mahalle bazında
verilerin hazırlanmasına yönelik birimleri aktif hale getirmesi ve kentle ilgili nümerataj
bilgilerini güncelleyerek kullanılır biçimde hazır tutması uygun olacaktır.
Yeni bilgi toplanması aşamasında Tablo-2’de sıralanan işler yapılacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
6
Tablo-2: Yeni Bilgilerin Toplanması Çalışmalarının Kapsamı
TRAFĐK
SAYIMLARI
Karayolu Kesit,
Kavşak ve Kordon
Sayımları
Raylı Sistem/ Kablolu
Sistem/ Suyolu
Taşımacılığı Yolcu
Đndi Bindi Sayımları
OTOPARK
ETÜTLERĐ
Ulaşım Modeli kalibrasyonu için gerekli sınır değerlerini elde
etmek üzere, kent içinde trafik dağıtımı ve çekimi açısından
önem taşıyan karayolu kavşak ve kesitlerde türel dağılım
kapsamında doluluklar dikkate alınarak araç ve yolculuk
sayımları,
Kentiçi trafik yükünün tespitinin ardından, kent için
hedef/kaynak ve transit trafik yüklerini elde etmek üzere kent
giriş ve çıkışlarında, araç ve yolculuk sayımları,
Raylı sistem/ kablolu insan taşıma sistemleri/suyolu taşımacılığı
yolcu indi-bindi sayımları (istasyon/durak/iskelelerde),
Ana koridorlarda genel trafik ve toplu ulaşım için hız-gecikme
etütleri.
Yol boyu ve yol dışı önemli otoparkların mevcut kullanım
özelliklerini (doluluk, park süresi, talebin gün içinde değişimi
vb.) belirleyecek anket ve sayımlar,
Tır Parkları.
Trafik sayımlarının yanı sıra, kordonlarda ve ana toplu taşım
koridorlarında
yolculuk
yoğunluklarının
ve
ulaşım
alışkanlıklarının tespiti amacıyla, tüm araç türleri için anket
çalışmalarının gerçekleştirilmesi,
YOLCU
ANKETLERĐ
(Kordon ve Hane
Halkı Anketleri)
Đstasyon/Durak/Đskele
Yolculuk Anketleri
Đç trafiğin, bölgeye olan kaynak trafiğin ve homojen grupların
davranış biçimlerinin tespit edilmesini sağlamak amacıyla, nüfus
sayımı dikkate alınarak, trafik analiz bölgesi (trafik hücresi)
bazında %3-%5 örnekleme oranı ile Hane Halkı Anketi
gerçekleştirilmesi,
Daha sonra, örnek bir simülasyon modeli üzerinde, mevcut trafik
ihtiyaçlarının tespit edilmesi, bu modelin üzerinde gelecekteki
davranış biçimlerinin oluşturulması,
Toplu taşımda karayolu, raylı ve kablolu sistemler ve suyolu
taşımacılığı için istasyon/durak/iskele indi-bindi anketleri.
YAYA, BĐSĐKLET
VE MOTOSĐKLET
SAYIM VE
ANKETLERĐ
Yaya yoğunluğu bulunan koridorlarda trafik hacimleri ile
yolculuk amaçlarını ve başlangıç/bitişlerini belirlemek amacıyla
yapılacak sayımlar ve anketler. Bisiklet ve motosiklet sayımı ve
sürücüleri ile yapılan anketler.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
7
Çalışmanın sonraki bölümlerinde aşağıdaki aşamalar takip edilecektir;
•
Yolculuk Talep Tahminlerinin Belirlenmesi
•
Yetersizlik Analizi, Mevcut ve Gelecekteki Sorunların Belirlenmesi
•
Alternatiflerin Oluşturulması ve Modelde Test Edilmesi
•
Uygun Alternatifin Seçilmesi
•
Seçilen Alternatif Doğrultusunda Ulaşım Ana Planının Geliştirilmesi
3.
YOLCULUK TALEP TAHMĐNLERĐNĐN BELĐRLENMESĐ
3.1
ULAŞIM MODELĐNĐN OLUŞTURULMASI
Belirlenen hedef yılı itibariyle kentte ortaya çıkması beklenen yolculuk talepleri, mevcut
kentsel ulaşım yapısını yansıtan bir matematiksel ulaşım modeli kullanılarak tahmin
edilecektir.
Model normal bir işgününün yolculuk davranışlarını, oluşturulan trafik analiz bölgelerinin
yolculuk üretim ve çekimlerini, arazi kullanım değişkenleri ile ilişkilendirerek, yolculukları
başlangıç ve bitiş bölgeleri arasında tekrar dağıtarak hesaplayacaktır.
Ulaşım Modelinin Amacı
Kullanılacak ulaşım modelinin amacı;
a)
Hedef yılındaki arazi kullanımı yapısına bağlı olarak kentte oluşması beklenen ulaşım
taleplerinin belirlenebilmesi için stratejik düzeyde planlama çerçevesi ve bu talepleri
karşılayacak araçları oluşturmak,
b)
Hedef yılındaki ulaşım taleplerini karşılamak üzere yapılacak önerilerde stratejik
düzeydeki ulaşım projelerinin kentin ulaşım sistemi üzerindeki etkilerini ortaya koymak
ve bu projelere ilişkin olarak yapılabilecek fizibilite etütlerine esas olacak bilgiler
üretmek olacaktır.
Bu amaç için çalıştırılacak ulaşım modelinin geliştirilmesi ve kullanılması üç aşamalı
olacaktır:
1. Mevcut durumun saptanması için gerekli verilerin toplanması
2. Modelin bugünkü veriler ile kalibrasyonu ve geçerlilik sınaması
3. Model kullanılarak gelecekteki ulaşım taleplerinin tahmini
Ulaşım modeli en az aşağıdaki ilk 4 adet alt modeli kapsayacaktır.
1.
2.
3.
4.
5.
Yolculuk Yaratım/Çekim Modeli
Yolculuk Dağıtım Modeli
Türel Ayrım Modeli
Yolculuk Atama Modeli ve
Simülasyon (benzetim) Modeli (davranışsal verilere göre trafik akışının mikroskopik
simülasyonu)
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
8
3.2
MODEL GĐRDĐLERĐ
Ulaşım modellerinin kentlerin ulaşım davranışlarını temsil eder duruma getirilmesi için
yapılan "kalibrasyon" işlemleri için üç grupta veri gerekmektedir. Bu veriler çalışmanın
başında yapılacak olan mevcut ve yeni bilgi toplaması çalışmaları sırasında toplanacaktır.
a) Sosyoekonomik veriler (planlama verileri)
b) Ulaşım sistemi verileri
c) Yolculuk verileri
Planlama verilerinin toplanması ve değerlendirilmesi amacıyla çalışma kapsamındaki alan
öncelikle, trafik analiz bölgesi (trafik hücresi) adı verilen trafik oluşturan ya da çeken coğrafi
planlama birimlerine bölünecektir. Trafik analiz bölgeleri belirlenirken, kentsel planlama
ölçeğinde istatistiki verilerin bulunabileceği en küçük idari birim olan mahalleler esas
alınacaktır.
Trafik analiz bölgeleri oluşturulurken mahalle nüfus, işgücü vb. verilerden yararlanılacaktır.
Trafik analiz bölgeleri nüfus özelliklerine göre mahalle sınırı ve/veya trafik yolları ile
sınırlanmış mahalle içindeki alanlardan oluşabilecek ve kent merkezinden uzaklaştıkça daha
geniş alanları kapsayacaktır.
Tanımlanacak bölgeler itibariyle model çalışması için gerekli diğer sosyoekonomik veriler ile
yolculuk karakteristiklerine ilişkin değerlerin elde edilmesi amacıyla yapılacak konut
anketlerinde; hareketlilik oranı, yolculukların trafik analiz bölgeleri itibariyle başlangıç ve
bitiş alanları, yolculuk amaçları, kullanılan ulaşım türü, yolculuk zamanı ve süresi,
aktarmalar, beklemeler gibi temel soruların yanı sıra; gelir düzeyi, otomobil sahipliği gibi
ekonomik verilerin cevabı da aranacaktır.
Kentte yürütülecek arazi çalışmaları ile belirlenecek karayolu şebekesinde bağlantılar için yol
uzunluğu, yol tipi (bölünmüş, tek yön, çift yön vb.), yol genişliği, şerit sayısı, yol üzeri park
etme durumu ve yol kenarındaki ticaret, sanayi, konut vb. kullanım biçimleri, kavşakların
fiziki durumu vb. veriler toplanacaktır.
Her bağlantı için toplanan bu veriler değerlendirilerek karayolu şebekesi oluşturulacak ve söz
konusu bölgeleme ile uyumlu olarak ve ulaşım modellerine girdi oluşturabilecek formatta
kodlanacaktır.
Kullanılacak ulaşım modellerinde, kentte halen işletilmekte olan toplu taşım ve ara toplu
taşım sistemleri (metro, hafif raylı sistem, tramvay, kablolu insan taşıma sistemleri, otobüs,
dolmuş, taksi ve servis araçları vb.) ile yapımı devam eden raylı sistem vb. toplu taşım hatları
ve varsa deniz ulaşımı da (yolcu vapuru, deniz otobüsü, feribot vb.) göz önüne alınacaktır.
Mevcut toplu taşım sistemlerine ilişkin hatlar, güzergahlar, durak/istasyon/iskele ve
terminaller, sabah ve akşam doruk saatlerdeki sıklıklar, hızlar, bilet ücretleri model girdisi
formatında değerlendirilecektir.
3.3
ULAŞIM MODELĐNĐN KURULMASI
Gelecekteki ulaşım sisteminin özelliklerinin tahmininde kullanılacak modelin kurulması ve
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
9
baz yılı değerlerine göre kalibrasyonu sırasında aşağıdaki işlemler gerçekleştirilecektir.
3.3.1 Yolculuk Yaratım/Çekim
Yolculuk yaratım/çekim tabloları için gerekli nüfus, iş gücü, öğrenci ve hastane yatak
bilgileri, Türkiye Đstatistik Kurumu (TUĐK) verilerinin yanı sıra gerek belediyeden, gerekse
diğer ilgili kurum ve kuruluşlardan sağlanacak bilgiler ve konut (hane halkı) anketlerinden
elde edilecektir.
Ulaşım modellerinin ilk aşaması olan yolculuk yaratım/çekim modellerinde her bir trafik
analiz bölgesinden yaratılan/çekilen yolculuklar bu bölgelerin nüfus, istihdam, öğrenci
sayıları, hastanelerdeki yatak sayıları, nüfusun gelir düzeyi, sosyoekonomik parametrelere
bağlı olarak hesaplanacaktır.
Yolculuklar amaçlarına göre:
a) Ev-Đş yolculukları
b) Ev-Okul yolculukları
c) Ev-Diğer yolculukları
d) Ev Çıkışlı Olmayan (Diğer) Yolculuklar
olmak üzere dört gruba ayrılacak, her yolculuk amacı için bölgelerde oluşturulan ve çekilen
günlük yolculuklar hesaplanacaktır. Yolculuk yaratımı ve çekiminin değerlendirilmesinde
gelir durumu da dikkate alınacaktır.
3.3.2 Yolculuk Dağıtımı
Ulaşım Modeli verilen bir trafik sistemini, mevcut ya da planlanan bir trafik ağına
paylaştırmaya katkıda bulunmalıdır.
Model yazılımı, özel araç ve toplu taşım için iki ayrı formatta geliştirilmiş olmalıdır;
Model toplu taşım trafiği için bir paylaştırma modeli olarak tasarlanmış olmalı ve Model,
ulaşım zamanlarını, bekleme sürelerini, aktarma süre ve frekanslarını göz önüne alarak, en
uygun güzergahlara dağıtım yaparak güzergah yükleri ve duraklardaki hacimleri
oluşturabilmelidir.
Model motorlu özel araç ulaşımının çevre üzerindeki etkilerini hesaplamalı ve mevcut
durumu baz alarak kendi tasarımını geliştirirken, bilgisayar programı da bu çözüm
durumunun etkilerini belirlemeli, bütün güzergahlar üzerindeki yolculuk zamanlarını
minimize etmeli, başlangıç ve bitiş arasındaki bütün yolculuk ilişkilerini olası güzergahlara
dağıtmalıdır. Tek yön önerileri gibi kısa vadeli çözümlerde kullanıcının farklı alternatifler
kurmasını sağlamalıdır.
Yolculuk dağıtımı modelinde yolculuk yaratım/çekim modeli ile tahmin edilen yolculuklar
bölgeler arasında bölüştürülerek her yolculuk amacı için başlangıç-bitiş (%) matrisleri
oluşturulacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
10
Kalibrasyon sırasında modelden elde edilecek yolculuk matrisi, anketlerle belirlenmiş olan
gözlem matrisine yeterli derecede yakın olana kadar ardışık işlem yapılacak, model ve gözlem
matrislerinin uygunluğu hem matrislerin başlangıç-bitiş (%) değerlerinin yakınlığı, hem de iki
matristen elde edilen yolculuk uzunluğu dağılımlarının uyumu ile kontrol edilecektir. Bu
aşamada trafik analiz bölgeleri perde ve kordonlar ile uyumlu olacak şekilde kalibrasyon
sektörleri olarak toplulaştırılacaktır.
3.3.3 Türel Ayrım
Türel ayrım modelinde değerlendirme yılı için öngörülen ulaşım alt yapısı ve kentteki
otomobil sahipliğini göz önüne alarak dağıtım modeli ile tahmin edilmiş olan bölgeler arası
yolculukların, ne kadarının özel araçlarla, ne kadarının toplu taşım araçları ile yapılacağını
öngören bir yöntem kullanılacaktır. Böylece gelecekte farklı türlere yapılacak yatırımların
yarışan türler arasında yolculuk kaymalarını göstermesi açısından, türlerin performans
ölçülerine duyarlı bir türel dağılım modeli kullanılması, dolayısıyla bir taşıma sistemine
yatırım yapılması halinde, diğer türlerden bu yeni türe kayacak yolculuk miktarlarının tahmin
edilmesi amaçlanmaktadır. Türel dağılım modeli oluşturulurken servis aracı kullanılması olası
(ev-iş ve ev-okul) yolculukları ile servis kullanma olanağı bulunmayan yolculuklar için farklı
yöntemler kullanılacaktır. Servis araçları ile yapılan yolculuklar ayrıldıktan sonra kalan matris
otomobil sahibi olan ve olmayan kişiler tarafından yapılan yolculukları belirlemek üzere ikiye
ayrılacaktır. Bunun nedeni otomobil sahibi olmayan kişilerin genellikle toplu taşım araçlarını
kullanmak zorunda olmalarına karşın, otomobilden yararlanma olanağı bulunan kişilerin özel
otomobil ve toplu taşım arasında tercih yapma durumunun oluşudur. Özel otomobilden
yararlanma olanağı olan kişilerin özel ve toplu taşım arasındaki tercihlerini belirlemek için
farklı modeller de kullanılabilecektir.
3.3.4 Yolculuk Atamaları
Türel dağılım modeli sonucunda özel araç, ara toplu taşım ve toplu taşım araçları ile bölgeler
arasında yapılan yolculuk matrisleri tahmin edilmiş olacaktır. Ancak gerek şehirlerarası
transit devlet yolunun kent içerisinde bulunması nedeni ile ortaya çıkacak trafik ve
şehirlerarası yolcu taşımaları, gerekse kent içindeki yük trafiğinin de modelde temsil
edilebilmesi amacıyla, çalışma sırasında toplanacak verilerin analizi sonucu belirlenecek bir
yöntem ile yük ve transit trafiği için de bir matris tahmin edilecektir. Tüm bu matrisler
karayolu ve toplu taşım şebekelerine yolculuk atama modeliyle yüklenerek bağlantılar ve
toplu taşım sistemleri üzerindeki akımlar tahmin edilecektir. Doruk saatteki akım değerlerini
belirlemek üzere yapılacak bu atamalarda, yol ya da hat seçimi kişilerin yolculuk maliyetlerini
en azda tutacakları varsayımına dayanacaktır. Yolculuk maliyeti olarak, yolculuk ücreti ve
yolculuk sırasında geçen zamanın parasal değerinin toplamından oluşan "genelleştirilmiş
maliyet" kullanılacaktır. Yolculuk ücreti olarak özel araçlarda yakıt, toplu taşım araçlarında
ise bilet ücretleri alınacaktır. Yol kesimlerinin kapasitelerine ve üzerindeki trafik hacimlerine
bağlı olarak yolun tıkanma durumunu göz önüne alacak karayolu atamasında tüm matrisler
otomobil birimine-pcu (passenger car unit)-dönüştürülecek, toplu atamalarda ise kişi bazında
oluşturulacak yolculuk matrisleri kullanılacaktır. Mevcut ve öneri toplu taşım koridorlarında
doruk saat itibariyle olası bir toplu taşım şebekesindeki istasyonlar/duraklar itibariyle
yüklemeler, dolayısıyla sistem tasarım kriterleri belirlenecektir. Yolculuk atamalarında
kalibrasyon; kordon noktalarından geçen günlük/doruk saat yolcu/pcu sayısının atama modeli
sonucu aynı noktalardan geçeceği hesap edilen yolcu/pcu sayısı ile karşılaştırılması ile
yapılacaktır. Kalibrasyon en uygun sonuç elde edilene kadar tekrar edilecektir.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
11
3.3.5 Hedef Yılı Projeksiyonları
Kent genelinde beklenen gelişme ve değişiklikler ulaşım modeline yansıtılacak, Ulaşım Ana
Planı sağlıklı ve gerçekçi bir öngörüye sahip olacaktır. Kent için elde edilen tüm veriler,
oluşturulan ulaşım modelinde değerlendirilecek, değişik çözümleri içeren davranış
oryantasyonlu senaryolar hazırlanacaktır. Bu senaryolarda; Eğilim Alternatifi, Konut Dışı
Yüksek Aktivite, Optimize Edilmiş Toplu Taşım Şebekesi, Raylı Sistem Alternatifleri vs. gibi
farklı kriterler temel alınacaktır.
Kentte, varsa daha önce yapılmış çalışma ve projelerin sayısal değerleri ve projeksiyonları,
etüt temel yıl verileri ile karşılaştırılacak ve gerekli düzeltmeler yapılacaktır. Nüfus, işgücü ve
arazi kullanım kararlarına ilişkin olarak değerlendirme ve hedef yılı tahminleri Belediyeden
temin edilecektir. Yürürlükteki nazım ve uygulama imar planları, arazi kullanımına ilişkin
diğer proje ve yatırım kararları temel alınacaktır. Kentin gelişmesine yönelik olarak derlenen
ve yorumlanan bilgilerin ışığında tüm demografik, sosyal, ekonomik ve ulaşım ile ilgili hedef
yılı tahminleri, çalışmanın hedef yılı olarak belirlenen 15 ya da 20 yıl sonrası için
yapılacaktır.
Hedef yılı itibariyle kentin makro formunda, arazi kullanımında, sosyoekonomik gelişiminde
ve dolayısıyla yolculuk taleplerinde oluşması beklenen gelişmelerin ulaşım modeline
yansıtılması amacıyla, hedef yılı arazi kullanım kararlarına bağlı olarak belirlenen nüfusişgücü değerleri ve yolculuk üretim katsayısı kabulü ile belirlenen hedef yılı yolculuk
matrisleri modeli yüklenecektir. Bu senaryo, hedef yılına kadar gerçekleştirilmesi planlanmış,
onaylı ve finansmanı sağlanmış bulunan ulaşım ve ulaşımı ilgilendiren diğer (toplu konut,
turistik tesisler, organize sanayi bölgesi vb.) projelerin uygulanacağı varsayımını da içerecek,
dolayısıyla eğilim alternatifi özelliklerini taşıyacaktır. Hedef yılı yolculuk üretim katsayısının
tahmininde benzer kentlerimizdeki çalışmaların bulguları ve kentte bugüne kadar
gerçekleştirilen çalışmalarda ortaya çıkan değerlerin gelişimi de göz önünde
bulundurulacaktır.
Hedef yılı çözüm önerilerinin önemli sermaye gerektiren kalıcı bir yatırımı içermesi halinde,
söz konusu yatırımın zamanlamasına ışık tutmak üzere, gerekirse ara yıllara ilişkin
projeksiyonlar, model atamaları da yapılacaktır.
Ayrıca duyarlılık analizlerinde kullanılmak üzere, hedef yılından sonraki gelişmelerin alt ve
üst sınırlarını belirlemek amacıyla, hedef yılından sonraki on yıllık bir dönem için de kontrol
toplamları bazında kaba tahminler yapılacaktır.
Projeksiyonlar, kent eğilim parametreleri çerçevesinde gerçekleştirilecektir. Bu parametreler
aşağıda ifade edilmektedir;
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Belediyenin öngörüleri
Nüfus gelişimi ve dağılımı
Đş yeri oluşumu ve iş yeri dağılımı
Eğitim kurumları dağılımı
Araç sahipliği ve motorizasyon gelişimi
Kent genelinde yaş dağılımı
Arazi kullanım kararları
Kentin gelişim yönü ve hızı
Nazım Đmar Planında yer alan proje ve yatırımlar, desentralizasyon potansiyeli
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
12
•
Onaylı ve finansmanı sağlanmış, ulaşım taleplerine etki edecek projeler
Kentiçi ulaşım ile beraber yakın çevredeki gelişmeler de dikkate alınacaktır. Kent ve bölge
genelinde, yapısal değişikliklerin yanı sıra, halkın ulaşım alışkanlıklarındaki değişiklikler gibi
davranış biçimlerinde de değişiklikler olacaktır.
Projeksiyonların geliştirilmesinde, taşıt sayısı/trafik yoğunluğu ve dağılımı ile trafik altyapısı
bilgilerine ait hedef yıl tahminleri önemli yer tutmaktadır. Bu doğrultuda, özel ve yük taşıtları
için iç trafik, kaynak-hedef, transit trafik matris-tabloları hazırlanacaktır. Tahmin değerleri bu
matrislerden elde edilecektir.
Hedef yılı yolculuklarının dağıtımı, türel dağılımın belirlenmesi ve ulaşım şebekesine
yüklenmesi ile gelecekte ulaşım şebekesi ve ana koridorlar üzerinde oluşması beklenen
yolculuk taleplerinin tahmini gerçekleştirilecek, bir diğer deyişle eğilim alternatifi altında
ortaya çıkması beklenen yolculuk talepleri tahmin edilmiş olacaktır.
3.4 YETERSĐZLĐK ANALĐZĐ, MEVCUT VE GELECEKTEKĐ SORUNLARIN
BELĐRLENMESĐ
Çözüm alternatiflerinin oluşturulabilmesi için mevcut ulaşım yapısının korunması ve sadece
temel yılı itibariyle yapılması öngörülen projelerin dışında herhangi bir yatırımın yapılmaması
hali olarak belirlenen eğilim alternatif sonucunda oluşacak yapıda ortaya çıkacak
yetersizlikler sorunlar ve darboğazların belirlenmesi gerekmektedir.
Bu amaçla önce halihazır ulaşım yapısındaki sorunlar ve darboğazlar; eldeki bilgiler,
yetkililerle, kent halkını temsil eden sivil toplum örgütleri ve üniversiteler ile yapılan
görüşmeler ve müzakereler çerçevesinde belirlenecektir. Bu amaçla düzenlenen toplantılara
yerel yetkililer yanı sıra DLH Genel Müdürlüğü ilgilileri de davet edilecektir. Daha sonra
nüfusa ve nüfusun sosyoekonomik özelliklerine ait eğilimler sonucu hedef yılına kadar
gerçekleştirilmesi planlanmış ve finansmanı sağlanmış bulunan ulaşımı ilgilendiren (toplu
konut, turistik tesis, organize sanayi bölgesi vb.) projelerin uygulanacağı varsayımı altında
ortaya çıkacak kent ve ulaşım yapısının devamı halinde oluşacak sorunlar ve yetersizlikler
araştırılacaktır.
Yetersizlik ve sorunların belirlenmesi için önce ulaşımla ilgili niteliksel ve niceliksel servis
ve çevre standardının belirlenmesi gerekmektedir. Yolculuk süreleri, ortalama yürüme
mesafeleri, trafik sıkışıklığı, bekleme süreleri, yolcu konfor standartları, hava kirliliği,
görüntü kirliliği, gürültü standartlarının da belirlenmesini takiben bu standartlarla hedef
yılındaki alternatif üzerinde ortaya çıkan bulgular da değerlendirilecektir. Kıyaslamalar
sonucunda belirginleşen darboğazların çözülmesi, sorunların giderilmesi ve verimsizliklerin
ortadan kaldırılması için öncelikle mevcut durum analizi yapılacak ve daha sonra kentiçi
ulaşımla ilgili aşağıda belirtildiği gibi çeşitli alternatif çözümler araştırılacaktır.
3.5
ALTERNATĐF TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR PLANLARININ
GELĐŞTĐRĐLMESĐ VE MODELDE TEST EDĐLMESĐ
Kent trafiğinin düzenlenmesi konut, işyeri ve eğlenme-dinlenme alanlarının birbirine
yakınlaştırılması ile sağlanabilir. Akıcı bir trafik sistemi, işyeri, ev ve günlük yaşamın diğer
aktiviteleri arasındaki mesafeleri azaltmakla oluşturulabilir. Kentsel fonksiyonların, çok
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
13
merkezli bir gelişme içinde, sağlıklı bir şekilde birleştirilmesi gerekir. Fonksiyonlar
birleştirilmiş ya da birbirinden bağımsız olsa da, fiziksel olarak bir araya getirilmelidir.
Böylece kent içi ve çevre nüfus için uygun alternatif toplu taşım trafiği olanakları planlanıp
oluşturulacaktır.
Uygun toplu taşım türlerinin seçiminde aşağıdaki kriterler dikkate alınacaktır;
•
•
•
•
•
•
•
•
Farklı ulaşım türlerinde taşınan yolcu sayıları
Türler arası yolcu kaymaları
Đşletme özellikleri (hız, dakiklik, sıklık, emniyet vb.)
Konfor ve sistem standartları
Ortalama yolculuk süreleri
Aktarma şekilleri ve sayıları
Hacim/kapasite oranları
Gelişmiş toplu taşım türlerinin daha fazla geliştirilme ve modern trafik sistemine
entegrasyon olanağı
Uzun vadede alternatif çözüm toplu taşım sistemleri üç ana kategoride incelenecektir;
•
•
•
Lastik tekerlekli toplu taşım sistemleri kapsamında; otobüs toplu taşım sistemi,
troleybüs vb.
Raylı sistemler kapsamında; metro, hafif raylı toplu taşım sistemi, tramvay, monoray
Kablolu ulaşım sistemleri kapsamında; füniküler vb. sistemler
Alternatif toplu taşım sistemleri oluşturulurken en az maliyetli çözümlerden başlanarak,
yüksek maliyetlere ulaşan ve önemli yatırımları kapsayan çözümlere kadar bir dizi alternatif
çözüm üretilecektir. Bu çözümler kent içinde farklı alanlardaki ve çeşitli düzeylerdeki
yolculuk taleplerine cevap verebilecek, farklı türlerden oluşan ve çok tür içeren (multi-modal)
alternatif yol ağı ve ulaşım sistemlerini içerecektir.
Đlk aşamada alternatifler ana hatları ile belirlenerek geniş bir öneri listesi oluşturulacaktır. Bu
liste üzerinden kapasite ve teknik yapılabilirlik bazında ön değerlendirme yapılarak, tüm
alternatiflerin arasından ayrıntılı teste ve değerlendirmeye tutulacak ana alternatifler
seçilecektir.
Ön değerlendirme sonucunda seçilen az sayıdaki toplu taşım yol ağı–tür planı ana alternatifi
(eğilim alternatifi-mevcut ulaşım yapısının korunması hali ve diğer alternatifler) kıyaslanacak,
alternatiflerin avantaj ve dezavantajları tespit edilecektir.
Önerilerin geçerliliğini test etmek için ulaşım modeli kullanılacaktır. Tercih edilen ulaşım
aracını Türel Dağılım üzerinde uygulayıp, gerçeğe uygun trafik koşulları yaratılacak ve trafiği
rahatlatıcı/yoğunlaştırıcı sonuçlar gösterilecektir. Türel Dağılım üzerindeki değişiklikler tayin
edilebilir olduğundan, aynı zamanda toplu taşım sistemindeki değişiklikler de görülecektir.
3.6
UYGUN TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR PLANI ALTERNATĐFĐNĐN
SEÇĐLMESĐ
Yolculuk taleplerine cevap verme açısından performansları modelde test edilen
ana alternatiflerin yatırım, işletme ve bakım giderleri tahmini yapılacaktır. Her alternatifte yer
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
14
alan projelerin kavramsal düzeyde maliyetleri belirlenecek, trafiğe etkilerinin yanı sıra,
ekonomik olup olmadığı da nihai kararı etkileyecektir.
3.6.1 Yatırım, Đşletme ve Bakım Giderlerinin Belirlenmesi
Eğilim alternatifinde (mevcut ulaşım yapısının korunması hali) planlanan ve
gerçekleştirilmekte olan projeler, kesinleşmiş yatırımlar olduğu ve bu projeler diğer
alternatiflerde de bulunduğu için bu projelerin yatırım tutarları dikkate alınmayacak, sadece
bu alternatif için bakım ve işletme giderleri hesaplanacaktır. Eğilim alternatifinde yer alan
mevcut ve önerilen tüm ulaşım türleri için belirlenecek işletme ve bakım giderlerindeki
artışlar ekonomik ve mali analiz dönemi için hesaplanacaktır. Ancak eğilim alternatifindeki
mevcut ve öneri türlerde kapasite veya filo artışı öngörülüyorsa bu artışlar için gerekli yatırım
giderleri (yeni taşıt alımları gibi) de dikkate alınacaktır.
Ekonomik ve mali analizlerde kullanılmak üzere alternatiflerde yer alan projelerin yatırım,
işletme ve bakım giderleri yıllar itibariyle ayrıntılandırılacak, kapasite artırımı ve filo
genişletmesi gibi yatırımlar da önerilen yıllarda gösterilecektir. Yatırım, işletme ve bakım
giderleri hesaplanırken iç ve dış para ihtiyaçları belirlenecek, bu tahminlerin yıllar içinde
değişimini en aza indirmek amacıyla iç para birimi cinsinden kullanılabilecektir.
Mali analizlerde kullanılacak gelir tahminleri için yolcu bilet gelirlerinin, reklam ve kira gibi
diğer gelirlerin gerçekçi tahminleri yapılacaktır. Bilet gelirleri tahmini yapılırken model
kullanılarak farklı bilet ücretleri altında yolcu sayıları incelenecek, gelir ve yolcu
maksimizasyonu konusunda optimizasyon sağlayan değer en uygun ücret kabul edilecek,
ancak diğer seçenekler duyarlılık analizinde kullanılacaktır.
3.6.2 Ekonomik Değerlendirme
Kent ulaşım sistemini bir bütün olarak ele alan ekonomik analizde proje yararları ve
maliyetleri kamu yararları açısından değerlendirilecektir. Önerilen toplu taşım projelerinin
yatırım, işletme ve bakım giderlerine karşılık tüm ulaşım türlerinde ortaya çıkan yatırım,
işletme ve bakım kazançlarının yanı sıra yolcuların zaman kazançları, kazaların azalmasından
kaynaklanan kazançlar gibi yararlar parasal değerlere çevrilerek dikkate alınacaktır.
Ekonomik değerlendirmeler sırasında alternatiflerin;
•
•
•
Đndirgenmiş fayda/maliyet
Đç verimlilik oranları
Net bugünkü değer
gibi göstergeleri ayrı ayrı hesaplanacak, girdilerde olabilecek değişmeler dikkate alınarak
farklı girdi setleriyle duyarlılık analizleri yapılacaktır.
3.6.3 Mali Değerlendirme
Alternatiflerde önerilen toplu taşım projelerinin mali değerlendirilmesi yapılırken yatırımın
inşaat ve işletme sırasındaki gelir ve giderleri ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Yatırımın
gelirlerini oluşturan yolcu bilet gelirleri ile reklam, kira ve ortak geliştirme projeleri gibi gelir
kalemlerinin yanı sıra sistemin inşaat, işletmeye alma, işletme ve bakım giderleri yıllar içinde
değerlendirilecek ve yatırım bedelinin geri ödenmesi farklı koşullar altında incelenecektir.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
15
Yatırım, işletme ve bakım için gerekli olacak öz kaynakların yanı sıra, iç ve dış kaynaklardan
temin edilecek fonların maliyetleri ve geri ödemeleri de nakit akışlarında ayrıntılı olarak
gösterilecektir.
Yurtiçi ve yurtdışı kaynaklardan sağlanacak kredilerin geri ödeme, faiz ve komisyon gibi
masrafları detaylı olarak incelenecek ve farklı kredi kompozisyonlarından oluşan çeşitli
finansman paketi alternatifleri dikkate alınacaktır. Bu değerlendirmelerde kullanılacak
kabullerde güncel projelerde uygulanmış oranlar ve sürelerin kullanılması projenin
değerlendirilmesini kolaylaştıracaktır. Đnşaat programında, maliyetlerde ve finansman
koşullarında olabilecek değişmeleri kapsayan değerlendirmelerle yatırımın çeşitli kabuller
karşısındaki duyarlılığı test edilecektir.
3.6.4 Çok Ölçütlü Değerlendirme ve Öneriler
Son değerlendirmeye alınan her bir ana alternatifin uygulanması halinde ortaya çıkacak
zaman kazançları, akaryakıt tasarrufları, kazalardaki azalmalar, hava kirliliğindeki azalmalar
gibi ölçülebilen yararlarla, ölçülemeyen yararlar (planlı kentsel gelişmeye etkiler, ulaşım
sisteminin genel performansındaki artışlar, gürültü, estetik değerler gibi) ortaya konacaktır.
Birçok alternatif arasından yukarıda belirtilen unsurlar bazında tüm ölçülebilen ve
ölçülemeyen yararlar ve maliyetler ayrıntılı olarak belirlenecek, kavramsal düzeyde yapılan
mali ve ekonomik analiz sonucunda alternatiflerin çok ölçütlü değerlendirmesi yapılacak ve
en iyi performans gösteren alternatif fikir projesi hazırlanmak üzere seçilecektir.
3.7
SEÇĐLEN ALTERNATĐF TOPLU TAŞIM YOL AĞI-TÜR
DOĞRULTUSUNDA ULAŞIM ANA PLANININ GELĐŞTĐRĐLMESĐ
PLANI
Kentin onaylı Ulaşım Ana Planı yoksa veya güncellenme ihtiyacı varsa yukarıda belirtilen
çalışmalar tüm kent ve çevresi için gerçekleştirilecektir.
Hazırlanacak Ulaşım Ana Planı, mevcut ve gelecek kentiçi ve yakın çevre ulaşım sorunlarına
kısa, orta, uzun vadede, akılcı ve uygulanabilir çözüm bulma amacıyla nazım imar planı hedef
yılı baz alınarak oluşturulacak ve kent nazım imar planına uyumlu ulaşım gelişmelerini
yönlendirecek, uzun dönemli ulaşım yatırımlarını, politikalarını, plan ve projelerini kapsayan
ulaşım sistemini ortaya koyacaktır.
Ulaşım Ana Planı iki aşamada oluşturulacaktır;
•
•
1. Aşama; 1-5 yıllık dönemi kapsayan kısa vadeli öneriler ve projeler
2. Aşama; 5-20 yıllık dönemi kapsayan orta-uzun vadeli öneriler ve projeler
3.7.1 Kısa Vadeli Öneriler
Kısa dönemde (1-5 yıl) uygulanabilecek ulaşım ve trafik planlaması, yönetimi, trafik
mühendisliği çözümleri geliştirilecektir. Bu çözümler özellikle Tablo-3’teki konuları
kapsayacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
16
Tablo-3: Kısa Vadeli Ulaşım Ana Planı Önerileri
Toplu taşım sistemlerinde kısa dönemde hat yapılanması, terminal
ve güzergah düzenlemelerine ilişkin öneriler (mevcut ve yapım
aşamasındaki raylı sistem vb. dikkate alınarak),
Otobüs yolları ve şeritleri ile otobüs sinyal önceliklerine ilişkin
öneriler,
Durak düzenlemelerine ilişkin öneriler,
Terminal ve aktarma alanlarına ilişkin öneriler,
Bilet sistemi ve fiyatlandırma uygulamalarında iyileştirmelere
ilişkin akıllı kart uygulaması ile birlikte istatistiki verilerin
toplanması,
TOPLU TAŞIM
HĐZMETLERĐ
Otobüs bakım ve depolama alanlarına, tesislerine ve uygulamalara
ilişkin öneriler,
Tüm toplu taşım sistemlerinin hat, güzergah, terminal, işletme
planı ve zaman tarifeleri, bilet teknolojisi ve fiyatlandırma
açısından bütünleştirilmesine ilişkin öneriler,
Otobüs filo genişletme ve gençleştirme (satın alma ve hurdaya
çıkarma) planı,
Raylı sistem/kablolu insan taşıma sistemleri güzergahını
destekleyecek biçimde “toplu taşım besleme hatlarının”
oluşturulması,
Raylı sistem hatları ile lastik tekerlekli toplu taşım/suyolu/kablolu
taşıma hatlarının entegrasyonunu sağlayacak aktarma alanlarına
ilişkin öneriler.
Taksi, dolmuş, minibüs, işyeri ve okul servis araçlar için;
Hat, güzergah, durak ve terminallerinin düzenlenmesi önerileri,
ARA
TOPLU TAŞIM
Filo büyüklüğü ve özelliklerine
standartlaştırma önerileri,
ilişkin
(yaş,
kapasite)
HĐZMETLERĐ
Bu türlerin diğer ulaşım türleri ile bütünleştirme (entegrasyon)
önerileri,
Bilet teknolojisi, fiyatlandırma iyileştirilmesi önerileri.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
17
ÇEVRE
YERLEŞMELERLE
ULAŞIM
Terminal, kırsal terminal güzergah ve duraklara ilişkin kısa
dönemli düzenleme önerileri,
Çevre yerleşmelerin ulaşım hizmetlerinin,
sistemiyle bütünleşmesi için öneriler,
kentiçi
ulaşım
Çevre yerleşmelerin toplu ulaşım hizmetlerinin kentiçi ulaşımdaki
olumsuz etkilerini azaltıcı öneriler.
ŞEHĐRLERARASI
ULAŞIM
Kentler arası trafiğin kentiçi ulaşıma olumsuz etkilerinin
azaltılması için öneriler,
BAĞLANTILARI
(kara/deniz/
havayolu)
Kentler arası ulaşım terminallerinin kentiçi ulaşımla bütünleşmesi
için gerekli fiziksel ve işletme önerileri.
Yük taşımalarına getirilen kısıtlamaların yeniden düzenlenmesi,
KENTĐÇĐ YÜK
TAŞIMALARI
Yükleme-boşaltma, bekleme (tır parkı), depolama alanlarına
ilişkin önlemler,
Kentiçi yük taşımalarına ilişkin planlama, işletme ve denetimine
ilişkin öneriler.
KARAYOLU
ALTYAPI TRAFĐK
VE ĐŞLETME
DÜZENLEMELERĐ
Kentin cadde ve sokak şebekesinin geliştirilmesi, dar boğazların
giderilmesi, arazi kullanımı/ulaşım talep dengesini sağlayacak
karayolu şebeke eksikliklerinin giderilmesi konusundaki temel
kararlar,
Karayolu trafiğinin düzenlenmesine ilişkin temel trafik işletme ve
yönetimi kararları (Kent Dolaşım Planı),
Kent bütününde işlevlerine göre
kademelenmesi ortaya konulması,
Trafik şeridi
belirlenmesi.
dengesinin
sağlanması
hiyerarşik
gereken
bir
yolağı
koridorların
Kısa dönemde uygulanacak otopark politikaları, fiyatlandırma
yapısı,
OTOPARK
Otopark yatırımı ve işletme önerileri,
DÜZENLEMELERĐ
Yol üstü ve yol dışı otopark düzenlemelerine ilişkin temel
kararlar,
Standart ve kriterlerin hazırlanması.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
18
Kısa dönemde uygulanacak bisiklet yolları, bisiklet park alanları
ve bisiklet öncelikleri,
Bisikletin diğer ulaşım türleriyle entegrasyonu projeleri,
BĐSĐKLET
ULAŞIMI
Karayolu kavşak düzenlemelerinde bisikletler için gerekli
düzenlemelerin yapılması,
Bisikletin ulaşım amaçlı kullanımının geliştirilmesine ilişkin kısa
dönemli projeler,
Bisiklet ulaşımı düzenlemelerinde kullanılacak standartların ve
kriterlerin hazırlanması,
Bisiklet yolu ve şeritleri tip projeleri (1/50, 1/20 ve diğer uygun
ölçeklerde).
Kısa dönemde uygulanacak yaya yolları ve alanları projeleri,
YAYA
ULAŞIMI
Yaya yolları ve toplu taşım bütünleştirme projeleri,
Yaya ulaşımının mevcut koşullarının iyileştirilmesine ilişkin
düzenlemeler,
Yaya ulaşımı düzenlemeleri standart ve kriterlerinin hazırlanması.
Kentiçi ulaşımın planlama, alt yapı, yapım, işletme ve denetim
işlevlerinin verimliliğini artırıcı kısa dönemli kurumsal yapılanma
önerileri,
KURUMSAL VE
YASAL
YAPILANMA
Bu çerçevede özel kesim deneyim ve kaynaklarından kentiçi
ulaşımda daha iyi yararlanılması için ortaya konacak kısa dönemli
öneriler,
Belediyenin ulaşım ve trafik konusunda etkinliğini artırması için
gerekli personel, personel eğitimi, ekipman ve diğer ihtiyaçların
tanımlanması.
Bu konularla ilgili olarak hazırlanacak raporlar; Kısa Dönemde Kentiçi Ulaşım Politikaları,
Raylı Sistem Đşletmeciliği (varsa), Kablolu Đnsan Taşıma Sistemleri (varsa) ve Diğer
Sistemlerle Entegrasyonu ve Aktarma Alanları, Belediye ve Özel Halk Otobüs Đşletmeciliği,
Ara Toplu Taşımacılık Sistemleri, Suyolu Yolcu ve Yük Taşımacılığı (varsa), Karayolu
Altyapı ve Tesisleri ile Trafik Đşletme Sistemi, Otoparklar, Yaya ve Bisiklet Ulaşımı, Kentiçi
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
19
Yük Taşımaları, Şehirlerarası ve Yakın Çevre Ulaşımı ve Tesisleri, Kurumsal ve Đdari
Yapılanma başlıkları altında ayrı olarak hazırlanacaktır. Gerekli durumlarda, bu raporlar
çerçevesinde projeler de üretilecektir.
3.7.1.1 Toplu Taşım Sistemi
Kent bütünündeki kamuya ait toplu taşım sistemlerinin (raylı, lastik tekerlekli toplu taşım,
kablolu ve suyolu yolcu taşıma sistemleri) geliştirilmesi ve uzun dönemde özel toplu taşım
araçları ve diğer ara toplu taşım (dolmuş, servis araçları) hizmetlerinin kamu toplu taşım
sistemini tamamlayacak şekilde olması için kısa dönemde alınması gereken önlemleri bir
bütün olarak ortaya koyacak bir plan hazırlanacak ve bu plan en azından Tablo-3’te belirtilen
başlıkları kapsayacaktır. Toplu Taşım Sistemine yönelik öneriler geliştirilirken sadece
yolculuk talebi özellikleri değil kentin makroformu ve motorsuz ulaşım da dikkate alınacaktır.
Hazırlanacak Kısa Vadeli Toplu Taşım Önerileri, bu konudaki temel kararları ve projeleri
içerecek rapor olarak sunulacaktır. Kent bütününe ilişkin kararlar 1/25.000 ve yerleşmeler için
ise 1/5000 gibi uygun ölçekli planlarda sunulacaktır.
3.7.1.2 Karayolu Altyapısı ve Trafik Sistemi ile Otoparklar
Merkezi alandan başlayarak yolların atıl kapasitelerini kullanıma sokacak, toplu taşım
sistemlerine raylı sistem ve otobüsten başlamak üzere öncelik verecek, yayalara emniyet
sağlayacak, yaya-taşıt sürtünmesini en aza indirgeyecek, karayolu ağında taşıtların
akışkanlığını ve trafik güvenliğini artıracak ulaşım planlama ve karayolu mühendisliği
kararları ve otopark politikaları oluşturularak en azından Tablo-3’te belirtilen konularda
öneriler getirilecektir.
Hazırlanacak Kısa Vadeli Karayolu Sistemi Đyileştirme Önerileri, bu konudaki temel kararları
ve projeleri tanımlayan raporlar ile kent bütünü ve kapsadığı yerleşmeler için 1/25.000 ve
1/5000 ölçekli planlarda sunulacaktır.
3.7.1.3 Yaya ve Bisiklet Ulaşımı
Kent merkezinde, yaya hareketlerinin yoğunlaştığı alan ve koridorlarda, yaya odakları ve
çevresindeki alanlarda yayalara öncelik verilmesi, altyapının kullanımının tamamen ya da
belirli zamanlarda yaya trafiğine bırakılacağı alanların ve koridorların düzenlenmesi
konusunda en azından Tablo-3’te belirtilen temel kararlar alınacaktır.
Hazırlanacak Kısa Vadeli Yaya ve Bisiklet Ulaşımı Đyileştirme Önerileri, bu konudaki temel
kararları ve projeleri içeren raporlar ve kent bütünü üzerindeki kararların gösterildiği 1/5000
ölçekli planlarda sunulacaktır.
3.7.1.4 Kentiçi Yük Taşımaları
Kent içindeki yük trafiğinin kullandığı koridorlar, kullanım saatleri ve kısıtlamalar,
kolaylıklar ve diğer düzenlemeler konusunda en azından Tablo-3’te belirtilen temel kararları
da içeren bir rapor hazırlanacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
20
3.7.1.5 Şehirlerarası ve Çevre Yerleşmelerle Ulaşım ve Terminalleri
Şehirlerarası karayolu, havayolu, demiryolu, yük ve yolcu taşımacılığının yanı sıra, belediye
sınırları içindeki ve dışındaki çevre yerleşmelerin (köyler ve beldeler) ulaşım hizmetlerinin
kent-içi trafiğe etkisi ve bu ulaşım türlerinin terminallerinin kentiçi ulaşım sistemi ile
bütünleşmesine yönelik olarak Tablo-3’te belirtilen temel kararları içeren bir rapor
hazırlanacaktır.
3.7.1.6 Kurumsal ve Yasal Yapılanma
Belediyenin kentiçi ulaşım ve trafikle ilgili olarak yapılanmasındaki eksikliklerin giderilmesi,
trafik ve ulaşım konularındaki görevlerini etkin bir şekilde gerçekleştirebilmesi için gerekli
düzenlemelerin yapılması konusundaki başlıkları da içeren öneriler geliştirilecektir.
Ulaşım Ana Planı Uygulama Programı çerçevesinde kısa vadede uygulanacak projelerin
yatırım büyüklüklerini ve öncelik durumlarını belirtecek genel bütçe ve program
hazırlanacaktır.
3.7.1.7 Kısa Vadeli Đyileştirme Planlarının Hazırlanması- Acil Eylem Projeleri
Kısa Dönem Đyileştirme Planı çerçevesinde hazırlanan raporları takiben Acil Eylem
Projelerine geçilecektir. Kısa vadeli iyileştirme planları genel itibariyle şebeke yapısı, ulaşım
sistemleri üzerinde yapılan değişiklik ve iyileştirmeler ile trafik altyapısı için hazırlanacak
teknik uyarlamaları kapsayacaktır.
Sorunların aciliyet durumu dikkate alınarak, ulaşım ana şebekesi ve trafik mühendisliği
kriterleri çerçevesinde, ulaşım sistemi ve trafik akımlarının iyileştirilmesi için gerekli Trafik
Dolaşım Planı hazırlanacaktır. Bu plan üzerinde darboğaz teşkil eden yetersiz kapasitedeki
kavşakların ve gerekli görülen yol kesitlerinin koridor düzenlemelerini kapsayacak
Mühendislik Avan Projeleri hazırlanacaktır.
3.7.2 Orta-Uzun Vadeli Öneriler
Orta-uzun vadeli öneriler kısa vadeli öneriler altında yer alan başlıklara yönelik uzun vadeli
önerileri ve ayrıca raylı sistem yatırım önerilerini de içerecektir.
Alınabilecek önlemler şu başlıklar altında toplanacaktır:
•
•
•
•
Ulaşım politikası ile ilgili önlemler,
Toplu taşım sisteminde yapılacak değişiklikler,
Motorlu özel araç trafiğinde yapılacak değişiklikler,
Yayalar ve bisiklet sürücüleri için yapılacak değişiklikler.
3.7.2.1 Karayolu Şebekesi Genel Düzenleme Politikaları
Uzun vadede öngörülen yolculuk talep ve ulaşım sistemi yönetimi politika ve önlemleri
ayrıntılı olarak hazırlanacak, uzun vadede karayolu şebekesinin tanımı ve kademelendirilmesi,
şebeke kapsamında yeni bağlantılar ve kavşak düzenlemeleri, trafik şeridi dengesinin
sağlanması gereken koridorlar yıl bazında saptanacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
21
3.7.2.2 Kentiçi Raylı Sistemler/Kablolu Đnsan Taşıma Sistemleri
Yeni raylı/kablolu sistem hatları ve güzergahları yapım aşamalarına göre Ulaşım Planı
üzerinde belirlenecektir.
3.7.2.3 Lastik Tekerlekli Toplu Taşım Sistemi (Otobüs Đşletmeciliği)
Belediye Otobüsleri ve Özel Toplu Taşım Araçları için genel işletme politikası, uzun dönemi
kapsayan hat yapılanması, güzergah ve aktarma düzenlemeleri, otobüs yolları ve şeritleri
düzenlemeleri, bilet teknolojisi ve fiyatlandırma politikaları (raylı/kablolu/suyolu toplu taşım
sistemleri ile entegre bir şekilde), otobüs tamir, onarım ve depolama tesislerinin planlanması,
filo geliştirme ve yenileme programı hazırlanması, taşım yapım/satın alma ve işletme
birimleri uzun vadede yapılandırılacaktır.
3.7.2.4 Ara Toplu Taşım Sistemleri
Ara toplu taşım türlerine ilişkin genel politika, hat, güzergah, durak ve terminal
düzenlemeleri, uzun dönemde filo yapısı kapsamında politika ve kararların geliştirilmesi,
diğer ulaşım türleri ve ana toplu taşımla entegrasyon stratejileri hazırlanacak, bilet teknolojisi
ve fiyatlandırma iyileştirmeleri yapılacaktır.
3.7.2.5 Çevre Belediye Toplu Taşım Hizmetleri
Uzun dönemdeki yakın çevre ulaşım politikaları belirlenerek, terminal geliştirme programı ve
kentiçi ulaşımla uzun dönem entegrasyonu çerçevesinde stratejiler geliştirilecektir.
3.7.2.6 Kentiçi Yük Taşımacılığı
Uzun dönemdeki yük taşımacılığı politikalarının belirlenmesi, yük terminallerinin kentiçi
ulaşımla uzun dönem entegrasyonu çerçevesinde stratejiler oluşturulması ve yer seçim
önerileri oluşturulacaktır.
3.7.2.7 Şehirlerarası Ulaşım
Şehirlerarası ulaşımın kentiçi ulaşımla uzun dönem entegrasyonu çerçevesinde stratejiler
oluşturulması ve şehirlerarası karayolu, demiryolu ve havayolu terminalleri yer seçimi ve
güzergah önerileri geliştirilecektir.
3.7.2.8 Bisiklet Ulaşımı
Bisiklet kullanımını teşvik etmeye ve geliştirmeye yönelik politikaların belirlenmesi, uzun
dönem için öngörülen bisiklet yolları şebekesinin tanımlanması, bisiklet park alanları,
aktarma noktaları, bisikletin diğer ulaşım türleriyle entegrasyonu, örgütlenme ve yönetim
konularında uzun vadeli düzenlemeler önerilecektir.
3.7.2.9 Yaya Ulaşımı
Yaya ulaşımına ilişkin uzun vadeli politikaların geliştirilmesi, uzun dönem için öngörülen
yaya yolları ve yaya alanları şebekesinin tanımı, yaya ulaşımının bisiklet ve toplu taşım
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
22
ulaşımı ile entegrasyonuna ilişkin uzun vadeli düzenlemeler önerilecektir.
3.7.2.10 Otoparklar
Uzun dönemde kent merkez odağının yol üstü ve yol dışı otopark alanlarından arındırılması,
merkez odağının yakın çevresinde öngörülecek otopark alanlarının toplu taşım türleri ile
aktarma yapılmasına olanak tanıyacak şekilde yer seçmesi önerilecektir. Uzun dönemde
uygulanacak otopark politikaları, fiyatlandırma yapısı belirlenecektir.
3.7.2.11 Kurumsal ve Đdari Yapılanma
Kentiçi ulaşım planlama, altyapı, yapım, işletim ve denetim görevlerinin uzun vadede
geliştirilmesi için kurumsal yapılanma stratejileri oluşturulacaktır.
3.7.2.12 Ulaşım Ana Plan Önerilerinin ve Projelerinin Tanımlanması ve
Programlanması
Ulaşım Ana Planı kapsamında ortaya konan yukarıdaki öneriler, yatırım ve düzenleme
projeleri olarak ortaya konacak, bu önerilerin ileride ayrı çalışmalar olarak projelendirilmesi
gerekiyorsa, bu çalışmalar için gerekli hizmet alımlarının teknik şartnamelerinde yer alması
gereken ilke ve kriterler ayrı ayrı belirlenecektir. Ulaşım Ana Planı kapsamında oluşturulan
projelerin, maliyet düzeyleri ve uygulamaya geçmesi gereken yıllar belirlenerek, bir iş
programı çerçevesinde yatırımların yıllara dağılımları, proje hazırlama ve yapım programlan
hazırlanacaktır.
4.
RAYLI SĐSTEM ÖN/KESĐN PROJELERĐN HAZIRLANMASI
Ulaşım Ana Planı hazırlandıktan sonra plan kapsamında öngörülen raylı sistem
yatırımlarından öncelikli olandan başlamak üzere yapımına karar verilen hattın hazırlanacak
ön/kesin projeler ve Proje Raporu aşağıdaki esaslara uygun olacaktır.
Ulaşım Ana Planı kapsamında önerilen raylı sistem şebekesi öncelikli hattına ilişkin ön/kesin
projeler aşağıdaki başlıklar çerçevesinde hazırlanacaktır;
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Jeolojik /Jeoteknik Etüt
Topografik Etütler, Haritalama ve Tesisler
Güzergah Belirlenmesi ve Đstasyonlar
Tip Kesitler
Enerji Kaynağı ve Elektrifikasyon
Sinyalizasyon ve Haberleşme
Ücret Toplama Sistemi
Araçlar
Kontrol Merkezi, Depo Tesisleri ve Atölye Binası
Ön projeler ile, kesin projeler ve yatırımı planlanan sistem projelerinde yapılan önemli
güzergah veya profil değişikliği, istasyon sayısı ve yerlerinin değiştirilmesi gibi fizibiliteyi
etkileyecek bir değişiklik yapılmışsa, revizyonlar “DLH Raylı ve Kablolu Toplu Taşım
Sistemleri Tasarım Kriterleri” dikkate alınarak hazırlanacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
23
4.1
JEOLOJĐK /JEOTEKNĐK ETÜT
Mevcut verilerden faydalanılarak güzergah koridoru boyunca genel jeolojik durum ve
depremsellik etütleri gerçekleştirilecek, güzergahın genel jeolojik durumunu gösteren planlar
hazırlanacaktır.
4.2
TOPOGRAFĐK ETÜTLER, HARĐTALAMA VE TESĐSLER
Mevcut verilerden ve ulaşım etütlerinden faydalanılarak, ön güzergah belirlenmesi, istasyon
noktalarının saptanması, raylı sistem yeraltı, yerüstü tesislerinin yerlerinin tanımlanması
amacıyla halihazır haritalar üretilecektir.
4.3
GÜZERGAH BELĐRLENMESĐ VE ĐSTASYONLAR
Önerilen tesisin önemli unsurlarını gösteren plan ve profil paftaları hazırlanacaktır. Paftalar,
altlık olarak kullanılacak harita ölçeğine uygun olacaktır. Paftalar; güzergah detaylarını, sanat
yapılarını, güzergah boyu yüzey özelliklerini ve yapılarını, yerüstü ve yeraltı sistemlerini,
güzergah boyunca yer alan engelleri gösterecektir.
Đstasyonlar için, genel mimari yaklaşımı içeren fonksiyonel yerleşim planları ve kat planları
hazırlanacaktır. Her bir istasyon için o istasyondaki hedef yılı yolcu inen-binen sayıları
dikkate alınacaktır.
4.4
TĐP KESĐTLER
Hat üzerinde yer alması muhtemel; yarma, dolgu ve hemzemin yapıları, delme ve aç-kapa
tünelleri, köprüler ve viyadükler, acil kaçış ve acil geçiş yapıları, havalandırma yapıları,
drenaj pompa istasyonları, yaya alt ve üst geçitleri, karayolu alt ve üst geçitleri için gabari ve
sistem tanımı amacıyla tip kesitler üretilecektir. Tasarımlar, Türk Standartları ve Uluslararası
Standartlar doğrultusunda, metrik sistem kullanılarak hazırlanacaktır.
4.5
ENERJĐ KAYNAĞI VE ELEKTRĐFĐKASYON
Raylı Sistemler için mühendislik, işletme ve donanım kriterleri çerçevesinde uygun voltaj
seçimi yapılacaktır. Sisteme ait; tasarım kriterleri, güç gereksinimleri, güç kaynakları ve trafo
merkezinin yerleri, güç dağıtım sistemi bölümleri tanımlanacaktır.
4.6
SĐNYALĐZASYON VE HABERLEŞME
4.6.1 Sinyalizasyon
Raylı Sistemler için mühendislik, işletme ve donanım kriterleri çerçevesinde, Türkiye
koşulları ile uyumlu bir sinyalizasyon sistemi belirlenecektir. Bu kapsamda, sisteme ait;
işletme altında iki dizi arasındaki minimum işletme aralığı, hat boyu tren denetleme-kontrolkoruma yöntemleri, sinyal tipi, tehlike durumunda sistemin durdurulmasına yönelik
mekanizma, merkezi kontrol sistemi, ışıklı göstergeler, yol verme sinyalleri, sistemin diğer
sistemlerle entegrasyonu, depo alanı kontrol ve sinyalizasyonu tanımlanacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
24
4.6.2 Haberleşme
Raylı Sistemler için mühendislik, işletme ve donanım kriterleri çerçevesinde, Türkiye
koşulları ile uyumlu bir haberleşme sistemi belirlenecektir. Bu kapsamda, sisteme ait; yerel
sistem telefonları ile koordinasyon ve bağlantı, yol kenarı ile merkez arası haberleşme, dizi ile
merkez arası haberleşme, dizi içinde haberleşme, trenler arası haberleşme, istasyon anons
sistemi, acil müdahale kuruluşlarıyla haberleşme sistemleri tanımlanacaktır.
4.7
ÜCRET TOPLAMA SĐSTEMĐ
Raylı Sistemler için mühendislik, işletme ve donanım kriterleri çerçevesinde, Türkiye
koşulları ile uyumlu bir ücret toplama sistemi belirlenecektir. Sistemle ilgili tanımlama
yapılacaktır.
4.8
ARAÇLAR
Sistem için önerilecek araçlar bugünkü ileri teknolojiyi kapsayacak ve gelecekte olabilecek
teknolojik ilerlemelerin uygulanmasına olanak verecektir. Ancak sistemin, bu alanda
performansı ve çalışma karakteristikleri uygulamada kanıtlanmış teknolojileri kullanması
gerekmektedir.
Güncel teknolojiler göz önünde bulundurularak, ulaşım etütlerinden elde edilen yolcu talep
tahminleri, belirlenmiş tasarım kriterleri ve güç talebi verileri değerlendirilerek araç
işletmeciliği önerileri hazırlanacaktır. Öneriler hazırlanırken üç ana konu üzerinde
durulacaktır.
•
•
•
4.9
Hizmet saatlerine uygun sefer aralıkları ve dizi sayıları
Ücret toplama sistemine uyumlu araç yükleme ve boşaltma yöntemleri
Donanımın işletme açısından uygun kullanımı
KONTROL MERKEZĐ, DEPO TESĐSLERĐ VE ATÖLYE BĐNASI
Belirlenecek ihtiyaçlar doğrultusunda, depo tesisi ve atölye amacıyla kullanılacak yerler tespit
edilecektir. Bu tespit esnasında, halihazır arazi kullanımı, imar planları, kamulaştırma
durumu, kent Ulaşım Ana Planı incelenecektir. Çeken çekilen araçların depolanması,
onarımı, denetimi ve bakımının temini için gerekli olan atölye ve depolar ön/kesin projelerin
geliştirilmesi kapsamına dahil edilecektir.
•
•
•
•
Atölye ve depo tesislerinin ön fonksiyonel planlarının geliştirilmesi
Varsa tali istasyon yeri de öngörülerek depo alanı büyüklüğünün belirlenmesi
Bakım atölyeleri, ambarlar, yol makineleri ve servis sistemleri yerleşimlerinin
belirlenmesi
Araçlar için yeterli sayıda geceleme hattı sağlanması ve depo trafiğinin düzenlenmesi
5.
KABLOLU ĐNSAN
HAZIRLANMASI
TAŞIMA
SĐSTEMLERĐ
ÖN/KESĐN
PROJELERĐNĐN
Bu Raporun 2. (Bilgi Toplama Çalışmaları) ve 3. (Yolculuk Talep Tahminlerinin
Belirlenmesi) bölümlerinde belirtilen işler diğer kentsel ulaşım sistemleri için olduğu gibi
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
25
Kablolu Taşıma Sistemlerinin seçiminde de kriter olacaktır. O nedenle bu bölümde aynı
başlıklar altında yer alan işlere tekrar değinilmemiştir.
Kablolu Taşıma Sistemleri için veri toplama aşamasında, gerekli olduğu durumlarda, 2.1
maddesinde (Mevcut Bilgilerin Toplanması) belirtilen verilere ilave olarak, turizm büyüme
eğilimleri, ziyaretçi türel dağılımı, turist etki oranları, seyahat seçenekleri vb. turizme yönelik
veriler ile Kültür ve Turizm Bakanlığı vb. ilgili kurum/kuruluşların öngördüğü projeksiyonlar
da değerlendirilecektir. Önerilen kablolu taşıma sisteminin ulaşım amacı belirtilecektir.
Kablolu sistemler için de diğer toplu taşım yatırımlarında olduğu gibi, kentin daha önce
yapılmış, onaylanmış ve bilgi için DLH Genel Müdürlüğüne sunulmuş Ulaşım Ana Planı
varsa, plan verileri ve öngörüleri geçerli olacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri ön/kesin projeleri ve revizyonların yapıldığı projeler hazırlanırken
“DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi” (bu şartname) 4. bölümde yer alan alt
başlıklar ve içerik ile “DLH Raylı ve Kablolu Toplu Taşım Sistemleri Tasarım Kriterleri“nde
yer alan kriterler geçerli olacaktır.
6.
RAYLI SĐSTEM FĐZĐBĐLĐTE ETÜDÜNÜN HAZIRLANMASI
Ulaşım Ana Planı hazırlandıktan sonra, plan kapsamında kavramsal düzeyde teknik,
ekonomik ve mali yapılabilirliği analiz edilerek öngörülen raylı sistem yatırımlarından
öncelikli olandan başlamak üzere, yapımına karar verilen raylı sistem hattının hazırlanacak
fizibilite etüdü aşağıdaki esaslara uygun olacaktır.
Projenin ekonomik ve mali uygunluğunun değerlendirilmesi için ulaşım modeli de dahil
olmak üzere çeşitli verilerden yararlanılacaktır. Önerilen raylı sistemin hizmet edeceği
yolculuk tahminleri, Ulaşım Ana Planı çalışmaları sırasında kullanılan ulaşım modeli
sonuçlarından elde edilecektir. Yatırım giderleri, keşifler, işletme, bakım ve onarım giderleri
ise mühendislik etüt ve proje çalışmaları sonucunda hesaplanacaktır. Son yıllarda
kentlerimizde ve diğer ülke kentlerinde uygulanmış, ya da uygulanmakta olan raylı sistem
projelerindeki finansman kaynaklarının temin koşulları dikkate alınarak, belirlenen finansman
senaryolarına dayandırılan gelir ve gider analizleri yapılacak, projenin mali ve ekonomik
performansı değerlendirilecektir.
Bir yatırım projesi veya fizibilitesi için sistemin işletmeye geçtikten sonra
sürdürülebilirliğinin sağlanması önemlidir. Proje tamamlandıktan sonra proje hedeflerinin
kendi yarattığı fonlarla varlığını sürdürmesi gerekmektedir.
6.1
PROJENĐN TANIMI VE KAPSAMI
Fizibilite Etüdünün bu bölümünde projenin amacı, kapsamı ve organizasyonu, çalışma
yöntemi tanımlanacaktır.
Raylı Sistem Projesinin adı, amacı, türü, teknik içeriği, bileşenleri, büyüklüğü, uygulama
süresi, uygulama yeri veya alanı, projenin etkilediği diğer ulaşım türleri ve projeye etkileri,
sistemin hedef aldığı kitle ve/veya bölge, proje sahibi kuruluş ve yasal statüsü, yürütücü
kuruluşa ait bilgiler bu bölümde yer alacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
26
Projenin özelliklerine ve genel yatırım projesi olma yönünde taşıdığı kriterlere göre bilgi
sunumu da bu ölçüde özellikli ve detaylı olacaktır.
6.2
PROJENĐN TEKNĐK ÖZELLĐKLERĐ
6.2.1 Sistem Seçimini ve Güzergahını Belirleyen Kriterler
Kentin mevcut Ulaşım Ana Planı varsa yapımı planlanan raylı/kablolu sistemin türü ve
hattının geçeceği güzergah; kentin gelecekteki nüfus gelişimi, Ulaşım Ana Planında
öngörülen raylı/kablolu sistem hatlarının öncelik sıraları ve hedef yılı bazında tek yöndeki
doruk saat yolculuk talepleri dikkate alınarak seçilecektir. Kentin bir Ulaşım Ana Planı yoksa
öncelikle Belediyenin bu planı hazırlaması ve plan öngörüleri doğrultusunda raylı/kablolu
sistem yatırımı kararı alması gerekmektedir.
6.2.2 Projenin Teknik ve Đşletme Özellikleri
•
Hattın Tanımı
Güzergahı, yaklaşık uzunluğu, durak/istasyon sayısı, tipleri, yerleri ve aktarma
özellikleri, depo ve atölye sahası özellikleri, dizi aralığı, bir yönde yaklaşık yolcu/saat
taşıma kapasitesi, bir dizinin yolcu taşıma kapasitesi vb. bilgiler yer alacaktır.
•
Hız ve Dolaşım Süresi
Ana hat üzerinde maksimum teorik işletme hızı; ticari hızı, bir aracın başlangıç
noktasından hareket edip hat sonuna kadar bütün ara istasyonları geçerek varış
noktasına erişmesi ve buradan geri dönerek tekrar yeni bir sefere başlamak üzere,
başlangıç noktasına varması ile oluşan dolaşım süresi hesaplanacaktır.
•
Hizmet Saatleri ve Sıklık
Yıllık araç kilometresi ve bakım gereklerinin oluşturulması için bir ön işletme planı
hazırlanacaktır. Buna göre; sistemin hafta içi, hafta sonu ve tatil günlerinde işletme
saatleri, gün içinde işletme programının değişimi ve bu programın yaz ve kış
dönemlerinde günlere göre farklılaşması, ulaşım etüdü ve işletme özellikleri esas
alınarak belirlenecektir.
•
Teknik Donanım
Sistemin teknik donanımı ile ilgili aşağıdaki başlıklardaki bilgiler vb. verilecektir.
-
Hat Üst Yapısı
Trafo Yapıları
Đstasyonlar/duraklar
Depo Sahası ve Atölye
Elektrik Tesisatı
Elektrifikasyon
Sinyalizasyon
Kontrol ve Đletişim
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
27
•
Ücret Toplama
Katener Sistemi
Araçlar
Yapım ve Đşletmeye Alma Programı
Mühendislik çalışmaları sonunda elde edilen projeler ve sistem özellikleri dikkate
alınarak projenin uygulanması için inşaat, elektromekanik imalat ve montaj işleri, araç
alımları ve işletmeye açılması ile ilgili bir iş programı hazırlanacaktır.
6.3
PROJE GĐDERLERĐ
Projenin toplam yatırım tutarını oluşturacak kaynaklar iki grupta toplanacaktır:
•
•
Sistemin kurulabilmesi için gerekli kaynaklar (sabit yatırım)
Sistemin işletilebilmesi için gerekli kaynaklar (işletme sermayesi)
6.3.1 Yatırım Giderleri
Proje kapsamında yer alan yatırımların parasal değerleri bu etüt kapsamında gerçekleştirilen
mühendislik çalışmalarındaki proje ve keşiflere dayanacaktır. Yapılan iş programı
çerçevesinde projelendirme, inşaat, satın alma ve montaj işlerinin yıllara dağılımı; her kalem
için ithalat ve gümrük vergileri dahil tüm vergiler ile bilinmeyen giderler dahil olacak şekilde
belirlenerek, bu dağılım sonucunda yıllar itibariyle gereken kaynak miktarları bulunacaktır.
6.3.2 Đşletme Giderleri
Raylı toplu taşım işletmesinin işletme gider kalemleri olarak;
Proje döneminin tüm yılları için, işletmenin hat, kontrol merkezi, istasyon, depo ve işlik
alanları işletme personeli gereksinimi ve idari yapılanması ve tüm personele yapılacak
ödemelerin yıllık toplamları belirlenecektir.
Her yıl yapılacak sefer sayısı, sefer başına yapılacak araç km ve araç km başına elektrik
tüketimi ve birim tüketim değerlerinin çarpımı sonucu yılık hareket enerjisi tüketim bedelleri
elde edilecektir. Ayrıca hat, kontrol merkezi, istasyon, depo ve işlik alanlarındaki toplam
kullanım enerjisi maliyeti de enerji giderlerine dahil edilecektir.
Enerji giderleri ve personel giderleri toplamının belirli bir oranında kırtasiye, ücret toplama
giderleri, sigorta, vergi, faiz gibi harcamalar için diğer giderler kalemi oluşturulacaktır.
Ayrıca, toplam işletme giderinin belirli oranında beklenmeyen giderler kalemi de eklenerek
yıllara göre toplam işletme giderleri elde edilecektir.
Sistemin işletmeye açılışından başlayarak yıllar içinde artan yolcu sayıları ve filoya eklenen
dizilerle hedef yılına kadar gerekli işletme girdileri ve maliyetleri yıllık olarak belirlenecektir.
Bu maliyetler hesaplanırken özellikle mevcut raylı sistem işletmelerinden elde edilen işletme
maliyet düzeyleri dikkate alınacak ve yıllar içinde artan yolcu sayısı ve servis özelliklerine
göre değişen yıllık giderler hesaplanacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
28
Ulaşım modelinin bulguları öngörülen raylı sistem hattında en çok yolcunun doruk saatlerde
hangi istasyon/duraklar arası hat kesiminde olacağını gösterecektir. Đşletme sıklıklarının bu
kesiminin yolcu yüklerini karşılayacak düzeyde belirlenmesi ve hat bütününde bu sıklıkla
işletmenin sürdürüleceği kabulü ile, işletme giderlerinin hesaplanmasına baz oluşturan en çok
yolcu ve gereken sefer sayıları yıllara göre hesaplanacaktır.
6.3.3 Bakım ve Onarım Giderleri
Sabit tesislerin ve araçların yıllık bakım giderleri, bunların satın alma ve/veya yapım
değerinin bir yüzdesi olarak hesaplanacaktır. Projenin işletme döneminde raylı sistem
araçlarının periyodik bakımları, ağır bakımları ve onarımları için yapılan harcamalar, hat ve
bina işleri ile ilgili tüm iş kalemlerine ait bakım ve onarım giderleri tüm işletme dönemi için
hesaplanacaktır.
6.3.4 Amortisman Giderleri
Projenin etüt, proje ve kontrollük giderleri, beklenmeyen giderler, altyapı aktarımı, binalar ve
istasyonlar, hat yapısı dahil olmak üzere tüm inşaat işleri ve yapıları, raylı sistem ve hat
bakım araçları, tüm elektro-mekanik sistemleri, ray ve makas vb. ömrünün kaç yıl olduğuna
dair kabuller yapılarak amortisman giderleri hesaplanacaktır.
6.3.5 Finansman Giderleri
Projenin uygulanması için gerekli mali kaynakların sağlanmasına yönelik olarak çeşitli
finansman senaryoları hazırlanarak değerlendirilecektir. Mali değerlendirme, Türkiye’de son
yıllarda gerçekleştirilen ve gerçekleştirilmekte olan benzer projelere sağlanan kredilerin
koşulları ve uluslararası finansman uygulamaları dikkate alınarak geliştirilmelidir.
Finansman senaryosu farklı finansman kaynaklarından oluşabilir. Bu kaynaklar;
•
•
•
•
•
6.4
Yatırım öz kaynakları ve işletme sermayesini,
Yurt içi kaynaklardan (bankalardan) temin edilen, genellikle inşaat işlerinde
kullanılacak ticari kredileri,
Yatırım giderlerinin araç dışındaki elektromekanik kısım giderlerini karşılamak için
uluslararası yatırım bankaları, ya da diğer ülkelerin devlet ihracat kredilerini (soft
loan, exim kredisi),
Raylı sistem araçlarının satın alınmasında kullanılacak, genellikle yurt dışından
sağlanan ticari araç satın alma kredisini,
Đşletmenin ilk yıllarındaki işletme açıklarının karşılanmasında ve kredi geri
ödemelerinde kullanılmak üzere ticari bankalardan sağlanacak “köprü kredi”lerini
kapsayabilir.
PROJE GELĐRLERĐ
6.4.1 Yolcu Gelirleri
Raylı sistem yolcu gelirlerinin hesaplanmasında ulaşım modeli ile hedef yıllar için bulunan
doruk saat yolcu sayısı ve bir yolculuk karşılığı alınacak bilet ücreti kullanılacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
29
Ulaşım modeli ile hedef yıllar için bulunmuş olan raylı sistemin taşıyacağı doruk saat yolcu
sayılarının arasındaki fark orantılı bir şekilde dağıtılarak, enterpolasyonla ara yıllar yolcu
sayıları belirlenecektir. Doruk saat yolcu yükleri, ulaşım modelinde kullanılan, doruk saat
payı değerleriyle ilişkilendirilerek günlük yolcu sayıları elde edilecek, bulunan günlük yolcu
yükü mevcut verilerin değerlendirilmesiyle ulaşılan tam gelir günü/yıl katsayısı ile çarpılarak
yıllık yolcu sayıları hesaplanacaktır.
Yolcu taşıma ücretlerinin belirlenmesinde, mevcut uygulamalar ve eğilimler gözetilecektir.
Tam yolcu bilet ücretinin farklı ücret tiplerine göre olması halinde yolcu sayısındaki artma ve
eksilmeler, bununla orantılı olarak gelirdeki ve proje performansındaki değişmeler ayrıca
duyarlılık analizlerinde değerlendirmeye alınacaktır.
6.4.2 Kira Gelirleri
Raylı sistem istasyonlarında çok veya sınırlı miktarda ticari alan (büfe, dükkan vb.) yer
alabilme durumuna göre, bu alanların kira gelirleri, analizlerde dikkate alınabilir veya gereken
düzeylere ulaşmadığında, nakit akışlarında ihmal edilmesi söz konusu olabilir.
6.4.3 Reklam Gelirleri
Proje kapsamında gelir dönemi boyunca istasyonlarda düzenlenen reklam alanlarına
alınabilecek reklamlardan sağlanacak gelir miktarını bulmak için mevcut raylı sistem
işletmelerinin reklam gelirleri dikkate alınabilir.
6.5
PROJENĐN MALĐ VE EKONOMĐK DEĞERLENDĐRMESĐ
6.5.1 Mali Analiz
Projenin ticari karlılığının değerlendirildiği mali analiz yapılırken, projeler bazında
hazırlanacak keşif ve metrajlar doğrultusunda yatırım bedelleri hesaplanacaktır. Yatırım
gelirleri; bilet gelirleri, reklam, kira ve ortak geliştirme projeleri bazında, giderler ise; inşaat,
işletmeye alma, işletme ve bakım bazında yıllar içinde değerlendirilecektir. Yatırım bedelinin
geri ödenmesi farklı koşullar altında incelenecek, yatırım, işletme ve bakım için gerekli
kaynakların yanı sıra, iç ve dış kaynaklardan temin edilecek fonların maliyetleri ve geri
ödemeleri de nakit akışında belirtilecektir.
Yurtiçi ve yurtdışı kaynaklardan sağlanacak kredilerin geri ödeme, faiz ve komisyon gibi
masrafları detaylı olarak incelenecek ve farklı kredi kompozisyonlarından oluşan çeşitli
finansman paketi alternatifleri dikkate alınacaktır. Bu değerlendirmelerde kullanılacak
kabullerde güncel projelerde uygulanmış oranlar ve sürelerin kullanılması projenin
değerlendirilmesini kolaylaştıracaktır.
Mali analizde, Mali Đndirgenmiş Fayda/Maliyet (FB/C), Mali Đç Verimlilik Oranları (FIRR),
Mali Net Bugünkü Değer (FNPV), Geri Ödeme Süresi gibi göstergeler ayrı olarak
hesaplanacak, inşaat programında, maliyetlerde ve finansman koşullarında olabilecek
değişmeleri kapsayan değerlendirmelerle girdi değişikleri dikkate alınacak, yatırımın çeşitli
kabuller karşısındaki duyarlılığı test edilecektir. Bu kabuller aşağıda belirtilmiştir.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
30
Geri Ödeme Süresi
Bu değerlendirmede yatırımın net akışı ile ne kadar sürede geri döneceği bulunacaktır.
Mali Net Bugünkü Değer
Yatırımın net bugünkü değeri olarak; yatırımın ekonomik ömrü boyunca sağlayacağı para
girişlerinin önceden saptanmış belirli bir iskonto oranı ile bugüne indirgenmiş değerleri
toplamı ile yatırım için yapılan harcamaların bugünkü değerleri toplamı arasındaki farkı, yani
proje sonucunda elde edilen değerin bugünkü değeri hesaplanacaktır.
Tek proje söz konusu ise, projenin kabul edilebilmesi için net bugünkü değer toplamının
pozitif, diğer bir ifade ile sıfırdan büyük olması gerekir. Bu durumda nakit girişlerinin
bugünkü değerleri toplamı, yatırım harcamasından büyük anlamına gelir. Aksi takdirde
anlamlı bir yatırım olmayacaktır. Yatırımda bir artı değer kalması, projenin
sürdürülebilirliğini sağlayabilecektir.
Mali Đç Karlılık Oranı
Đç karlılık oranı, yatırım için gerekli para çıkışları ile sağlayacağı para girişlerini aynı zaman
düzeyine indirgendiğinde birbirine eşit kılan iskonto oranıdır. Diğer bir ifade ile iç karlılık
oranı, projenin net bugünkü değerini sıfıra indirgeyen orandır. Bu iç karlılık oranları uzun
vadeli kredi faizleri ile karşılaştırılmalıdır. Projenin iç karlılık oranı uluslararası para
piyasalarındaki uzun vadeli kredi faiz oranları düzeyinin üstünde kalmalıdır. Bu sonuç,
mevcut koşullarda uzun dönemde de olsa kredi faizlerinin ödenebileceğini gösterecektir.
Mali Đndirgenmiş Fayda/Maliyet Oranı
Fayda/Maliyet oranı, projenin yarattığı indirgenmiş faydaların maliyetlere bölünmesiyle elde
edilecektir. Bu oranın birin üstünde olması beklenmelidir.
6.5.2 Ekonomik Analiz
Projenin mali yararlarının yanı sıra, doğrudan mali kazanç sağlanmamakla birlikte ülkeye,
kente ve ulaşım sistemine sağlanan bazı yararların da değerlendirmeye alındığı ekonomik
analiz sonucunda, kent ulaşım sistemi bir bütün olarak ele alınacak, proje yararları ve
maliyetleri, kamuya faydaları açısından değerlendirilecektir. Temin edilebilen gölge fiyatlar
kullanılarak, kent-bölge-ülke ve ekonomik kazançlar göz önünde bulundurularak
değerlendirme geliştirilecektir.
Kent geneli ulaşım sisteminde oluşabilecek yatırım, işletme ve bakım kazançları ile beraber
yolcu zaman kazançları, kaza azalması sonucunda ortaya çıkan kazançlar, çevreye olumlu
etkiler mümkün olduğunca parasal değerlere çevrilerek analize ilave edilecektir.
Ekonomik Analizde; Ekonomik Đndirgenmiş Fayda/Maliyet (EB/C), Ekonomik Đç Verimlilik
Oranları (EIRR), Ekonomik Net Bugünkü Değer (ENPV) gibi göstergeler ayrı olarak
hesaplanacak, girdi değişikleri dikkate alınacak, farklı girdi setleriyle duyarlılık analizi
yapılacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
31
6.5.2.1 Ölçülebilen Yararlar
Projenin nakit akışlarını doğrudan etkilemeyen proje yararlarının bir kısmı, daha kolay bir
değerlendirme yapılabilmesi için parasal değerlere dönüştürülebilir.
Ekonomik Analizde dikkate alınması gereken bu tür ölçülebilen yararlar;
Karayolunda Trafik Güvenliğinin Artması ve Kazaların Azalması
Raylı/kablolu sistem projesinin uygulanmasıyla; kentiçi yolculuklarda raylı/kablolu
sistemlerle yapılacak yolcu kilometrenin artması, karayolu araçlarıyla yapılan yolcu
kilometrenin azalması nedeniyle trafik güvenliğinin artması ve kazaların azalması ölçülebilen
bir yarar olarak değerlendirilecektir.
Maddi hasarlı, yaralanmalı ve ölümlü kazaların azalmasıyla birlikte ortaya çıkan yararların
(tamir, işgünü kaybı, sigorta ve diğer bürokratik işlemlerin gerektirdiği iş zamanları kaybının,
tedavi ve ölen kişilerin kaybedilen üretimlerinin geri kazanılması vb. tasarruflar),
değerlendirilebilmesi için kentiçi ulaşım sistemlerindeki birim karayolu ve demiryolu yolcu
kilometrelere düşen kaza sayıları dikkate alınarak projenin uygulanmasıyla oluşacak kaza
azalmalarının miktarı belirlenecektir. Daha sonra her kaza grubunun ortalama maliyeti
belirlenerek (hasarlı kaza başına, yaralanmalı kaza başına, ölümlü kaza başına vb.) yıllık
kazançlar saptanacaktır.
Yolculuk Süresi Kazançları
Projenin uygulanması sonucunda yolculuk sürelerindeki azalma ve zaman kazançları
belirlenecektir. Yolculuk talep tahmini ulaşım modeli ile projeli ve projesiz alternatif ulaşım
sistemleri test edilerek sistem bazında kazanılan yolculuk süreleri belirlenecek ve aradaki fark
proje ile elde edilen kazançlar arasında değerlendirilecektir.
Zaman kazançlarının paraya dönüştürülmesinde kazanılan sürenin bir bölümünün üretim ya
da iş amaçlı olarak, geriye kalan kısmın ise diğer amaçlar için kullanılacağı dikkate alınarak
farklı bir oranda değerlendirilecektir. Bu değerlendirmede ayrıca kentteki, gelir düzeyleri, reel
ücretler, kişi başına üretim ve tüketim değerleri mevcut ve gelecekteki olası gelişmeler, toplu
taşım yolcularının bugünkü ve gelecekteki profilleri ve gelir düzeyleri dikkate alınarak
zamanın değerinin hafta içi ve hafta sonu günlerde, doruk ve doruk dışı saatlerde
farklılaştırılması ve proje değerlendirme dönemi içinde zamanın değerinin artacağı
yansıtılarak her gruptaki zaman değerinin yıllar içindeki durumu öngörülecektir.
Akaryakıt Tüketimindeki Azalma
Projeli alternatifte yolculukların raylı/kablolu sistemle karşılanması için tüketilen elektrik
enerjisi maliyetleri işletme gider kalemleri arasında yer almakta, proje nedeniyle lastik
tekerlekli bireysel ve toplu taşım araçlarının kullanımındaki azalmadan dolayı ülke yararına
tasarruf edilen akaryakıt ise nakit akışlarına yansımamaktadır. Bu önemli yararın parasal
boyutlarının belirlenmesi için projenin uygulanması ile karayolu türlerinde azalan yolcu ve
araç kilometreler hesaplanarak, buradan tasarruf edilen akaryakıt miktarları bulunacaktır.
Proje nedeniyle artık tüketilmeyen enerjinin bedeli ise, akaryakıt ücretleri ile ilgili çeşitli
vergiler düşülerek projenin ekonomik yararları arasında dikkate alınacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
32
Karayolu Yatırım Giderlerinde ve Bakım Onarımındaki Azalma
Raylı/kablolu sistem hattının hizmete girmesi ile karayolu şebekesi üzerindeki yolculuk
talepleri azalacak ve bu nedenle projesiz gelişme halinde yapılması kaçınılmaz olan yeni
karayolu bağlantıları ve mevcut bağlantıların genişletilmesi için gerekli yatırımların
yapılmasında ve karayolu altyapısının bakım ve onarım harcamalarında tasarruflar
yaratacaktır.
Karayolu yatırım giderlerindeki tasarrufların hesaplanması için önce raylı/kablolu sistem
koridorunda, raylı/kablolu sistemin yapılmaması halinde ortaya çıkan karayolu yolcu ve araç
trafik düzeyleri ulaşım modeli vasıtasıyla elde edilecek, bu taleplerin karşılanması için hedef
yıllarında yol kesimleri olarak genişletilmesi gerekli ilave karayolu şeritlerinin sayısı ve
uzunlukları belirlenecektir. Karayolları Genel Müdürlüğünün karayolu şeritlerinin yapım
maliyeti kabulleri kullanılarak ilave yol yatırım maliyetleri (proje kazançları olarak)
hesaplanacaktır.
Projenin analiz döneminde mevcut ve ilave edilmesi gerekli yeni karayolu şeritlerindeki
toplam karayolu bakım ve onarım giderlerinde sağlanacak tasarruflar da Karayolları Genel
Müdürlüğünün bakım-onarım maliyet verilerine göre hesaplanarak ekonomik analizde dikkate
alınacaktır.
Otobüs Đşletme Giderlerinde Azalma
Raylı/kablolu sistem hattının yapılmaması halinde, bu kesimdeki toplu taşım yolculuk
taleplerinin otobüs sistemleriyle karşılanması söz konusu olacağı için yapılacak otobüs
alımları ve bu otobüslerin işletme harcamaları olacaktır. Bu harcamaların miktarı
hesaplanarak projenin kazançlarına dahil edilecektir.
6.5.2.2. Ölçülemeyen Yararlar
Projenin hayata geçirilmesi ile ortaya çıkabilecek fakat parasal değerlere dönüştürülemeyen
çeşitli yararlar da bulunmaktadır. Çoğu niceliksel olarak tanımlanamayan bu yararların,
değerlendirmelerde sadece niteliksel olarak dikkate alınması gerekmektedir.
Çevreye Verilen Zararların Azalması (hava kirliliği ve gürültüdeki azalmalar)
Bunlar; azalan karayolu trafiği nedeniyle ulaşımdan kaynaklanan hava kirliliğinin ve
gürültünün azalması, raylı sistemin yer aldığı koridorun ulaşım altyapısının daha verimli
kullanılması, kentsel alanların karayolu, kavşak ve otoparklara dönüştürülmemesi, imar planı
ilke ve stratejilerine uygun gelişmelerin desteklenmesi ile projenin kentsel arazi kullanımına
önemli katkıları olarak değerlendirilebilir.
6.5.3 Duyarlılık Analizi
Duyarlılık analizi projenin nakit akımlarını etkileyen etkenleri tespit etmek ve projelerin
faktörlere göre nasıl değiştiğini ölçmek amacıyla yapılmalıdır.
Projenin temel varsayımlarını oluşturan temel göstergelerde (yolcu gelirleri, yolcu sayısı
tahminleri, indirgeme oranları vb.) değişiklikler yapılarak nakit akımları tekrar hesaplanarak
karlılığın hangi etkenlere bağlı olduğu ortaya çıkarılacaktır.
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
33
Buna göre mali ve ekonomik analiz yapılırken projenin baz senaryosu yanında değişik
tahminler sonucunda yeni senaryolar oluşturulacak ve fizibilite sonucunun farklı senaryolar
sonucunda nasıl değişiklik gösterdiği ortaya çıkarılacaktır.
6.5.3.1 Yolcu Gelirlerinin Etkisi
Ortalama yolcu ücretlerinin belirli miktarlar arasında değişmesi durumunda projenin
ekonomik ve mali performansının incelenmesi amacıyla mali ve ekonomik analiz bu yolcu
ücretleri için ayrı ayrı tekrarlanacaktır. Yapılan değerlendirmede, ortalama yolcu geliri olarak
belirlenen ücret düzeyi ile projenin mali performansı kabul edilebilir düzeylerin üzerinde
olmalıdır. Projenin net bugünkü değerinin artıda, indirgenmiş fayda/maliyet oranının ise 1,0
değerinin üstünde kaldığı görülmelidir.
Sosyal ve diğer kriterler dikkate alınarak yolcu ücretinin daha düşük düzeylerde saptanması
benimsenirse, düşük toplu taşım fiyatlandırma yaklaşımı ile mali analizde proje gelirlerinin
yatırım giderlerini geri ödemesi mümkün olmayacaktır. Fakat azalan yolcu gelirleri sebebiyle
ortaya çıkan gelir eksikliğinin sağlanan ekonomik kazançları önemseyen proje dışı
kaynaklardan sübvanse edilmesi gerekebilecektir.
6.5.3.2 Đndirgeme Oranının Etkisi
Projenin değerlendirilmesinin belirli bir indirgeme oranı ile yapılmasına karşılık, bir yandan
kamu yatırımlarının, özellikle sosyal ve ekonomik yararları yüksek olan yatırımların
değerlendirilmesinde kullanılan daha düşük indirgeme oranları diğer yandan ticari karlılığı
gözeten yüksek indirgeme oranları altında Projenin performansı değerlendirilecek ve farklı
indirgeme oranlarında Đç Karlılık Oranı, Net Bugünkü Değeri ve Fayda/Maliyet oranları ayrı
ayrı hesaplanacaktır. Đndirgeme oranındaki değişmelerin proje performansına mali ve
ekonomik etkileri değerlendirilecektir.
6.5.3.3 Net Fonlardan Yararlanılması
Proje süresince ayrılan amortismanların yeniden değerlendirilerek proje fonlarına katkısının
sağlandığı durumu dikkate almak üzere amortismanlara yıllık belirli oranlarda faiz
uygulaması yapılarak, elde edilen bu gelirlerin tekrar proje fonlarına katılması ile projenin
mali ve ekonomik performans göstergeleri farklı faiz oranları için saptanmalıdır. Bu
değerlendirmeler net fonlardan yararlanılması durumunda proje iç karlılık oranının ne kadar
yükselebileceğini gösterecektir.
6.5.3.4 Yolcu Tahminlerinin Etkisi
Projenin en önemli performans girdisi olan yolcu sayısına karşı duyarlılığının
değerlendirilmesi de yapılmalıdır. Yolculuk tahminlerinde olası olumsuz gelişmelerin
etkisinin ölçülmesi amacıyla, yolcu sayısındaki azalmaların projenin performansına etkileri
saptanmalıdır. Bu değerlendirmede yolcu taleplerinin hangi düzeye kadar proje performansı
açısından kabul edilebilir olacağı belirlenmelidir.
6.5.4 Sonuç
Yapılan mali analiz sonucunda projenin, işletme gelirlerinin işletme giderlerini karşılayıp,
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
34
proje için sağlanan kredileri ve tüm yatırım giderlerini proje analiz dönemi içinde geri
ödeyebildiği gösterilmelidir.
Önerilen finansman senaryosu ile projenin Đç Karlılık Oranı, yatırımın uluslararası piyasadan
temin edilebilecek kredileri geri ödeyebileceğini ortaya koymalı, sosyal ve ekonomik yararları
da ağırlıklı olan bir kamu yatırımından beklenen düzeyin üstünde bir mali performans
göstermelidir. Kredili senaryoda projenin Net Bugünkü Değeri ile Net Fayda/Maliyet
Oranının projenin mali yapılabilirliğini vurgulaması gerekmektedir.
Bir başka analizde indirgeme oranının ve yolcu başına gelirin sabit tutulması durumunda,
ayrılan amortismanların işletme döneminde bir yatırım aracı olarak kullanılması ve bu fonlara
faiz işletilmesi durumunda, faiz oranlarına bağlı olarak, projenin gelirleri ve dolayısıyla mali
performansının daha üst düzeylere çıkması sağlanmalı ve Đç Karlılık Oranı yükselmelidir.
Parasal değerler dışında, zaman kazancı, kazaların azalması, karayolu yatırım ve bakım
giderlerinin azalması, otobüs yatırım ve işletme giderlerinin azalması gibi birçok alanda
paraya çevrilebilen yüksek düzeyde yararları bulunan yatırımın ekonomik değerlendirmesinde
daha da yüksek değerlere ulaşılmalıdır. Finansman senaryosunu gözeten ekonomik
analizlerde projenin Đç Karlılık Oranı, Net Bugünkü Değeri ve Fayda/Maliyet Oranı yukarıda
belirtilen beklenti düzeylerinin altında olmamalıdır.
Trafik sıkışıklığının azalması, kentin Nazım Plan kararlarına uygun gelişimi, tüm kentli
kesimler için istedikleri yere kolay ve eşit bir erişim sağlanması gibi parasal değerlere
çevrilemeyen proje yararları da dikkate alınarak yatırımın mali ve ekonomik yapılabilirliği
mümkün kılınmalıdır.
7.
KABLOLU SĐSTEMLER FĐZĐBĐLĐTE ETÜDÜNÜN HAZIRLANMASI
6 no’lu başlık altında yer alan işler kablolu sistemler için de geçerli olacaktır.
8.
DLH GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ĐLE KOORDĐNASYON
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesinin gerektirdiği işler yapılırken DLH
Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan "DLH Raylı ve Kablolu Toplu Taşım
Sistemleri Tasarım Kriterleri" dokümanı göz önünde tutulacaktır ve DLH Genel Müdürlüğü
ile koordineli çalışılacaktır.
9.
EKLER
-
Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Raporu
-
Diğer Destek Etütler (zemin etüdü vb.)
DLH Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi
35
Download

Ulaşım ve Fizibilite Etüdü Teknik Şartnamesi