ĐÇĐNDEKĐLER
1.
TANIM............................................................................................................................ 1
2.
GEOMETRĐK TASARIM .............................................................................................. 1
2.1
GENEL............................................................................................................................ 1
2.2
YERLEŞĐM VE GÜZERGAH........................................................................................ 1
2.3
GÜZERGAH TEMĐZ AÇIKLIĞI - GENĐŞLĐĞĐ............................................................ 2
2.4
GABARĐ.......................................................................................................................... 2
2.4.1 Emniyet Açıklıkları ................................................................................................ 2
2.4.1.1 Dikey Açıklık ............................................................................................... 3
2.4.1.2 Yanal Açıklıklar ............................................................................................. 3
2.4.2 Halat Sapmaları ...................................................................................................... 4
2.4.2.1 Halatların Yanal Sapması................................................................................ 4
2.4.2.2 Halatların Dikey Sapması................................................................................ 5
3.
HAT ĐŞLERĐ VE YAPILARI ......................................................................................... 5
3.1
GENEL............................................................................................................................ 5
3.2
TEMELLER .................................................................................................................... 6
3.3
ANKRAJLAMA ............................................................................................................. 6
3.4
HAT YAPILARI ............................................................................................................. 7
3.4.1 Direkler................................................................................................................... 7
3.4.2 Hat Kablosu Konsolları ve Montaj Elemanları ...................................................... 7
3.4.3 Çekme Halatı Hat Makaraları ve Montaj Elemanları............................................. 8
3.4.3.1 Đzin Verilen Maksimum Makara Yükü ........................................................... 8
3.4.3.2 Makara ve Makara Gruplarının Tasarımı........................................................ 9
3.4.3.3 Çekme Halatının Tutturulması ...................................................................... 10
3.5
ÇEKME HALATI ......................................................................................................... 11
4.
TERMĐNALLER VE ĐSTASYONLAR........................................................................ 12
4.1
GENEL.......................................................................................................................... 12
4.2
ĐNĐŞ VE BĐNĐŞ ALANLARI........................................................................................ 12
4.2.1 Biniş Alanları ....................................................................................................... 12
4.2.2 Đniş Alanları.......................................................................................................... 13
4.3
TEKNĐK HACĐMLER .................................................................................................. 13
4.3.1 Makine Odası Dışına Yerleştirilmiş Makineler ................................................... 13
4.3.2 Makine Odasına Yerleştirilmiş Makineler ........................................................... 14
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
i
4.4
Đşletme Personeline Sağlanacak Olanaklar ................................................................... 14
5.
ELEKTROMEKANĐK SĐSTEMLER ........................................................................... 14
5.1
MEKANĐK SĐSTEMLER ............................................................................................. 14
5.1.1 Tahrik Sistemleri .................................................................................................. 14
5.1.1.1 Ana Tahrik Ünitesi ........................................................................................ 15
5.1.1.2 Yedek Tahrik Ünitesi .................................................................................... 15
5.1.1.3 Hız Düşürücüler ve Dişliler........................................................................... 16
5.1.1.4 Dişli Kutuları ve Güç Aktarma Sistemleri .................................................... 16
5.1.1.5 Đvme ve Hız Kontrolü.................................................................................... 16
5.1.1.6 Durdurucular ve Kapatmalar ......................................................................... 17
5.1.2 Frenler ve Geri Dönüş Önleme (Rollback) Donanımı ......................................... 17
5.1.2.1 Servis Freni ................................................................................................... 18
5.1.2.2 Tahrik Kasnağı Freni..................................................................................... 18
5.1.2.3 Geri Dönüş Önleme (Rollback) Donanımı.................................................... 18
5.1.2.4 Tahrik Sistemi Geri Kaçış Durdurucusu ....................................................... 19
5.1.3 Gergi Sistemleri.................................................................................................... 19
5.1.3.1 Hidrolik ve Pnömatik Sistemler .................................................................... 20
5.1.3.2 Karşı Ağırlıklı Sistemler ............................................................................... 20
5.1.3.3 Gergi Sistemi Çelik Halatları ........................................................................ 20
5.1.3.4 Gergi Sistemi Zincirleri................................................................................. 21
5.1.4 Kablo Sabitleme Tamburları ................................................................................ 21
5.1.4.1 Hat Kabloları Đçin.......................................................................................... 21
5.1.4.2 Gergi Sistemleri Đçin ..................................................................................... 21
5.1.5 Kasnaklar.............................................................................................................. 21
5.1.5.1 Çekme Halatı Terminal Kasnağı ................................................................... 22
5.1.5.2 Gergi Kasnağı................................................................................................ 22
5.1.5.3 Çekme Halatı Hat Makaraları ....................................................................... 22
5.1.5.4 Gergi Kasnağı Taşıyıcısı - Sabit.................................................................... 23
5.1.5.5 Gergi Kasnağı Taşıyıcısı - Hareketli ............................................................. 23
5.1.6 Kurtarma Sistemleri ............................................................................................. 23
5.1.6.1 Yedek Güç Ünitesi Đle Aracın Çekilmesi ...................................................... 23
5.1.6.2 Kurtarma Aracı Đle Tahliye ........................................................................... 24
5.1.6.3 Diğer Tahliye Araçları .................................................................................. 24
5.1.7 Bina Mekanik Tesisatları ..................................................................................... 24
5.1.7.1 Sıhhi Tesisat (Temiz Su, Pissu, Drenaj)........................................................ 24
5.1.7.2 Isıtma, Havalandırma, Klima ........................................................................ 25
5.1.7.3 Acil Kaçış ve Boşaltma ................................................................................. 25
5.1.7.4 Yangından Korunma ..................................................................................... 26
5.2
ELEKTRĐFĐKASYON .................................................................................................. 26
5.2.1 Enerjilendirme ve Tahrik ..................................................................................... 26
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
ii
5.2.2 Đvmelendirme ve Hız Kontrolü ............................................................................ 27
5.3
ĐSTASYONLAR ELEKTRĐK SĐSTEMLERĐ .............................................................. 27
5.3.1 Tahrik (Biniş) Đstasyonu....................................................................................... 27
5.3.1.1 Enerji ............................................................................................................. 27
5.3.1.2 Đstasyon Elektrik Tesisatı .............................................................................. 27
5.3.1.3 Kumanda Odası / Kabini ............................................................................... 28
5.3.2 Đniş Đstasyonu........................................................................................................ 29
5.3.2.1 Enerji ............................................................................................................. 29
5.3.2.2 Đstasyon Elektrik Tesisatı .............................................................................. 29
5.4
TOPRAKLAMA VE YILDIRIMDAN KORUMA...................................................... 29
5.4.1 Topraklama........................................................................................................... 29
5.4.2 Yıldırımdan Koruma ............................................................................................ 30
5.5
HABERLEŞME ............................................................................................................ 30
5.6
SĐSTEM EMNĐYETĐ .................................................................................................... 30
5.6.1 Koruma Devreleri................................................................................................. 30
5.6.2 Acil Durdurma Devresi ........................................................................................ 31
5.6.3 Direkler Üzerinde Halat Emniyeti........................................................................ 31
5.6.4 Frenler .................................................................................................................. 32
5.7
GECE ĐŞLETMESĐ ....................................................................................................... 32
6.
ARAÇLAR VE TAŞIYICILAR ................................................................................... 32
6.1
KAPASĐTE VE HIZ...................................................................................................... 32
6.2
ÇEKME HALATI KLEMENSLERĐ ............................................................................ 33
6.2.1 Genel .................................................................................................................... 33
6.2.2 Kayma .................................................................................................................. 33
6.2.3 Mukavemet........................................................................................................... 34
6.2.4 Maksimum Yük.................................................................................................... 34
6.3
SABĐT KLEMENSLĐ SANDALYELĐ SĐSTEMLER ĐÇĐN TAŞIYICILAR ............... 34
6.3.1 Dikey Yükler ........................................................................................................ 34
6.3.2 Yatay Yükler ........................................................................................................ 34
6.3.3Đşaretleme .............................................................................................................. 35
6.3.4 Sandalyeler Đçin Emniyet Detayları ..................................................................... 35
6.4
SABĐT KLEMENSLĐ GONDOLALAR ĐÇĐN TAŞIYICILAR.................................... 35
6.4.1 Askılar .................................................................................................................. 35
6.4.2 Kabin .................................................................................................................... 36
6.4.3 Araçlarda Enine Salınım ...................................................................................... 36
6.4.4 Boylamasına Salınım............................................................................................ 37
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
iii
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
iv
1.
TANIM
Bu bölüm çekme halatına sabitlenmiş olarak sistem çevresinde sürekli dönerek hareket eden
Kablolu Yolcu Taşıma Sistemlerini kapsamaktadır. Araçlar bir terminalden diğer terminale
hattın birinde seyahat eder ve terminallerde U-Dönüşü yaparak diğer hattan döner. Sandalyeli
Telesiyej, Gondola vb. isimlerle adlandırılan Kablolu Đnsan Taşıma Sistemleri bu grup altında
değerlendirilecektir. Bu bölüm seyahat sırasında yer veya kar ile temas ederek giden araçları
kapsamaz.
Bu bölüm altında kriterleri verilen sistemler tek kablolu sistemlerdir. Yolcu taşıma araçları
açık sandalyeler veya kabinlerdir.
Sistemin tümünde “2000/9 AT- Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisatı
Yönetmeliği hükümlerine ve TS EN 12929-1, TS EN 12929-2 standartlarında belirtilen
güvenlik kurallarına uyulacaktır.
-
TS EN 12929-1: Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları - Genel Şartlar - Bölüm 1: Bütün Tesisler Đçin Kurallar
-
TS EN 12929-2: Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları - Genel Şartlar - Bölüm 2: Taşıyıcı Vagon Frenleri Olmayan Ters Çevrilir Đki
Kablolu Havai Halatlı Yollar Đçin Đlave Kurallar
Sistem tasarımı genel olarak Bölüm VI’ da yer alan ulusal-uluslararası standartlar ile kamu
kurum ve kuruluşlarının ilgili yönetmelik ve teknik şartnameleri ile uyumlu olacaktır.
2.
GEOMETRĐK TASARIM
2.1
GENEL
Sistem çalışma ömrü TS EN 13107 - Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri
Đçin Güvenlik Kuralları - Đnşaat Mühendisliği Đşleri - Standardında belirtilen süreleri
karşılayacak şekilde tasarlanacaktır.
Çizim standartlarında kullanılacak vaziyet planı, görünüşleri vs. ile ilgili ölçeklerde
Bayındırlık Bakanlığı Yapı Đşleri Genel Müdürlüğü Mimari Proje Düzenleme esaslarına
uyulacaktır.
2.2
YERLEŞĐM VE GÜZERGAH
Sistemin yerini ve güzergahını tayin ederken aşağıdaki kriterler göz önüne alınacaktır:
-
Enerji hatları ve destekleri,
Kaya ve zeminin kayma özelliği, mağaralar ve benzeri doğal yapıların durumu,
Kar yoğunluğu ve çığ,
Rüzgar etkisi,
Buzlanma,
Kayma eğimi ve izi,
Nehirler ve vadiler,
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
1
-
Gömülü altyapılar, boru hatları dahil,
Sistemin kurulacağı yerde; yanındaki, altındaki ve üzerindeki hava sahasının kontrolü,
Diğer kablolu sistemler ile kesişme veya yakınlaşması,
Aracın tüm yüzeylerden yüksekliği,
Otoyollar,
Diğer yapılar,
Demiryolları.
Genel olarak hat yolu iki istasyon arasında düz bir hat olacak ve hatlar arası açıklık
değişmeyecektir.
Hatta sapmaya veya hatlar arası açıklığın değişimine aşağıdaki koşullar altında izin
verilecektir:
a)
Her Tip Hat Yolunda: Sapmadan kaynaklanan yatay kuvvet ve herhangi bir yük
altında halattaki gerilim, halata etki eden nihai destek kuvvetini %10’dan fazla
aşmayacaktır,
b)
Đki Kablolu (bicable) Sistemlerde: Pabuçlar üzerinde hat kablosu tarafından
oluşturulan geçiş açısı 0,005 rad’nı geçmeyecektir,
c)
Tek Kablolu Sistemlerde: Makara grupları üzerinde çekme - taşıma halatının
oluşturduğu geçiş açısı 0,005 rad’nı geçmeyecektir.
2.3
GÜZERGAH TEMĐZ AÇIKLIĞI - GENĐŞLĐĞĐ
Temiz açıklık bitişikteki bitki örtüsünün sistem ile temasına izin vermeyecek yeterlilikte
olacaktır.
Araçlar işletmedeki dalgalı hareketleri sırasında veya rüzgarın maksimum tasarım
koşullarında veya her ikisinde ağaçlar veya bitki örtüsü ile temas etmeyecektir. Normal
koşullar altındaki işletmede çekme halatının ve araçların minimum 1,53 metre çevresindeki
alan ağaç ve bitki örtüsünden temizlenecektir.
Temiz genişliğin hesaplanmasında TS EN 12929-1 Bölüm 6.2’de yer alan halat ve araç
salınım değerleri dikkate alınacaktır.
Açma işlemi, sistem tesisleri için tehlike yaratacak ve işletmeyi sekteye uğratacak metalardan,
ağaçlardan kurtulmayı sağlayacak şekilde olacaktır.
2.4
2.4.1
GABARĐ
Emniyet Açıklıkları
Terminaller ve direkler aşağıda belirtilen kriterlere göre ve normal işletme koşulları altında
hattın dalgalanmasını minimuma indirecek şekilde tasarlanacaktır.
Yerel rüzgar koşulları dikkate alınacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
2
2.4.1.1
Dikey Açıklık
En olumsuz tasarım yükü koşulları altında, sistem çalışıyor ve araçlar yüklü iken, aracın en
düşük noktası ile bitki örtüsü, veya kar dahil benzeri diğer engellerle arasında minimum 3
metre dikey açıklık sağlanacaktır.
Bu mesafe halkın ulaşamayacağı veya girişin halka yasak olduğu hat bölümlerinde 2 metreye
kadar düşürülebilecektir.
Şayet sistem benzer başka bir sistemle kesişiyor ise aşağıdaki koşullar sağlanacaktır:
a)
En olumsuz tasarım yükü koşulları altında, aşağıdaki sistemin veya herhangi bir
engelin en üst noktası ile üstteki sistemin taşıyıcısı veya halatının en düşük noktası
arasındaki minimum dikey açıklık 3 metre olacaktır,
b)
Alttaki veya üstteki sistemlerden birinde yerden dikey açıklığı (dinamik etkilerde
dahil) 6,1 metreden daha aza düşüren halat atması söz konusu olur ise her iki sistem de
durdurulacaktır.
Tabii zeminle aracın en düşük noktası arasındaki en uygunsuz tasarım koşulları altında dahi
dikey mesafe 8 metreyi geçmeyecektir. Bu sınır iki koltuklu sandalyeli sistemlerde 15 metre,
açık kabinli sistemlerde ise 25 metredir.
2.4.1.2
a)
Yanal Açıklıklar
Hat Açıklıkları
Yan yana geçen iki taşıyıcının her birinin içe doğru dikeye göre birbirine doğru 12
derece salınması durumunda iki taşıyıcı arasındaki mesafe 0,5 metreden az
olmayacaktır.
Herhangi bir hat mekanizması ve aşağıdaki koşullara göre salınan taşıyıcının herhangi
bir noktası arasında hiçbir şekilde temas olmayacaktır:
-
Dikeye göre yanal olarak 12 derece veya dikeye göre boylamasına olarak 12
derece,
-
Yanal olarak 15 derece ve boylamasına olarak 15 derecenin kombinasyonu,
-
Yanal açı (alfa) ve 15 derecelik boylamasına açının kombinasyonu.
Bu açıklığı sağlamak için taşıyıcıların salınımını 8 ila 15 derece arasında sınırlayacak
koruyucular yerleştirilebilecektir.
Koruyucular, koruyucuların iç tarafındaki yüklü herhangi bir parçanın veya boş
sandalyenin dikeyden 30 derece yanal salınım yapmayacak şekilde ve yerleşimde
olacaktır.
Koruyucu konfigürasyonu, testler veya özel işletim koşulları sırasında taşıyıcının
tersine seyahatine izin verecek ve taşıyıcı yanal olarak 12 derece salındığında
karışmasını engelleyecektir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
3
Koruyuculu veya koruyucusuz bütün direklerin üzerinde bir taşıyıcı boylamasına
olarak 15 derece salınım yaptığında, herhangi bir nesne ile taşıyıcının herhangi bir
parçası arasında herhangi bir temas olmayacaktır.
b)
Sandalyeli Sistemlerde Açıklıklar Đçin Özel Koşullar
Direk yapısı ile kayakların birbiri ile dolaşmasını engellemek için aşağıda belirtilen
gerekler karşılanacaktır:
Burada açıklık, yolcu koltuğunun en iç sınırları ile direk açıklığı veya yüzeyi
arasındaki mesafe anlamında tanımlanmıştır.
Dikeye göre 10 derece veya koruyucular tarafından izin verilen sınırlara salınım
yapmış bir araç için; şayet herhangi bir kafes direğe olan açıklık 610 mm’den veya
herhangi bir yuvarlak boru direğe olan açıklığı 460 mm’den az ise, yapıya çarpma
riskini azaltmak için kayakçıların geçeceği taraftaki yüzeylere kayak ucu saptırıcıları
yerleştirilecektir.
Bu saptırıcılar minimum 1,83 metre yüksekliğinde olacak, ortalama ayak seviyesine
göre 915 mm yukarıya ve 915 mm aşağıya genişleyecek şekilde yerleştirilecektir.
Sabit merdivenli yuvarlak boru direkler, kayak uçlarının merdivene takılmadıkları
kanıtlanmadıkça, kafes direk olarak kabul edilecektir.
c)
Terminal Açıklıkları
Terminal alanlarında, sandalyeler dikeyden boylamasına ±12 derece veya dikeyden
aşağıdaki değerlerden büyük olanına eşit bir salınım yaparken, dolu sandalyenin
herhangi bir parçası terminal mekanik aksamlarına, kılavuzlara veya diğer sistem
parçalarına temas etmeyecektir:
-
Dikeyden 12 derece yanal olarak,
-
Statik durumda, herhangi bir yönde 5 derece artı 113 kg’lık yolcunun en büyük
eğim açısına sebep olacak şekilde yolcu koltuğundaki konumu tarafından
yaratılan açı.
Sistem yapısal elemanları dışındaki dış yapılar, ilan panoları vb. yüklü açık tip yolcu
taşıyıcıların veya açık kabin gövdelerinin her iki kenarından birine minimum 1,22
metre mesafede olacaktır.
2.4.2
Halat Sapmaları
Kablolu sistemlerde sistem gabarisi sistemin “işletmede - sistem çalışırken” ve “işletme dışısistem çalışmıyorken” durumlarına göre incelenecektir.
2.4.2.1
Halatların Yanal Sapması
Rüzgar etkisi altındaki halatların yanal sapması, incelenen direkler arası açıklığın kiriş boyu
(l*) üzerine etki eden dinamik basınçlara dayalı olarak hesaplanır. Rüzgar basınç değerleri
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
4
olarak TS EN 12930 - Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları - Hesaplamalar - Standardındaki aşağıdaki değerler dikkate alınacaktır:
-
Đşletmede (çalışırken): minimum 0,2 kN/m2
Đşletme dışı: minimum 1,2 kN/m2
Kiriş boyunun 400 metreden büyük olması durumunda rüzgar etkisi altında halatlardaki
sapmayı belirlemek için aşağıdaki ilişki kullanılacaktır:
q’ = q x (l*’ / l*)2
Burada:
q’: dinamik basınç
q: dinamik basınç, yukarıda verilmiş olan değer
l*: kiriş boyu (m)
l*’: etkin kiriş boyu(m) = 240 + 0,4 l*
Đşletme dışı koşulunda TS EN 12930’da verilmiş olan rüzgar ve buzun ortak etkisi dikkate
alınacaktır.
2.4.2.2
Halatların Dikey Sapması
Halatların dikeydeki maksimum sapmasını hesaplamak için aşağıdaki hususlar dikkate
alınacaktır:
-
Araçların çalışma yükü,
Harekete geçerken ve frenlemedeki dinamik etkiler,
Đşletme dışında TS EN 12930’a göre buzlanma etkisi.
Halatların ve üzerindeki araçların hesaplanan maksimum sarkmasında dinamik etkiler altında
aşağıdaki basitleştirilmiş değerler dikkate alınacaktır:
-
Hat halatları için minimum ± %10
Çekme halatları için ± % 20
Taşıma halatları için ± % 25
3.
HAT ĐŞLERĐ VE YAPILARI
3.1
GENEL
Tüm yapılar ve tesisler sistemle uyumlu olacak şekilde TS EN 13107 Standardına uygun
olarak tasarlanacaktır.
Uygulanacak olan tasarım yükleri normal koşullar ve öngörülebilen anormal koşullar için ölü
yükleri, canlı yükleri, kar ve rüzgar yüklerini kapsayacaktır.
Karlı alanlara yerleştirilecek olan yapılar buna uygun koşullarda ve yüklerde tasarlanacak
veya bu koşulların gerektirdiği biçimde korunacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
5
-
Yolcu Yükü
Aracı oluşturan parçaların mukavemet hesapları için tasarımda kullanılacak olan yolcu
ağırlığı:
Tek koltuklu sistemde 90 kg/yolcu,
Đki koltuklu sistemlerde toplam 170 kg,
Diğer tip araçlarda ise 75 kg/yolcu olarak alınacaktır.
-
Rüzgar Etkisi
Rüzgar yükü ve diğer dinamik yükler için TS EN 12930’da verilmiş olan bağlantılar
kullanılacaktır.
Birden fazla aracın aynı iki direk arası açıklıkta bulunması durumunda, yüklü araçlı halatın
eğrisinin uç noktalarına çizilen tanjant çizgileri arasındaki açı; boş araçlı halatın eğrisinin aynı
noktalarında çizilen tanjant çizgileri arasında oluşan açıyı %15’ten fazla geçmeyecektir.
3.2
TEMELLER
Temelin hareketine karşı toprağın direnci belirlenirken, muhtemel yeraltı sularının kaldırma
kuvveti de dahil sahadaki toprak koşulları dikkate alınacaktır. Şayet toprağın direncinin pratik
olarak belirlenmesi mümkün değil ise, temel veya ankraj toprağın genel yapısına uygun
sürtünme katsayısı kullanılarak gravite ankrajı (gravity anchor) olarak tasarlanacaktır.
Temellerin tabanı donma dayanımlı toprak veya kaya üzerine oturacak şekilde donma
derinliğinin altında olacaktır. Kaya üzerindeki temeller ağırlıklı temel olarak tasarlanmamış
ise, kayaya sabitlenecek şekilde ankrajlanacaktır.
Beton temelin üstü, bitmiş zeminden minimum 150 mm yukarıda olacaktır.
Tasarımda; devrilmeye karşı, ölü yük ve hareketli yük koşulları altında kaymaya karşı
emniyet katsayısı 2 olacaktır. Bu yüklere ilaveten rüzgar yükünün de aynı anda etkilemesi
durumunda emniyet katsayısı minimum 1,5 olacaktır.
3.3
ANKRAJLAMA
Bütün ankrajlamalar ve bağlantılar bitmiş zeminin üzerinde olacaktır. Ankrajın toprak altında
kalan kısımları korozyondan kaynaklanan mukavemet düşümlerine karşı korunacaktır.
Ankraj, gergi ve benzeri terminal yapılarını emniyete alan donanımlarda kullanılan çelik
halatlar veya teller ile bunların bağlantı elemanlarının minimum emniyet faktörü 6 olacaktır.
Düzenlemelerde ayar donanımı kullanıldığı yerlerde, bu donanımların işletme sırasında
kilitlenmeleri veya çıkartılmaları mümkün olacaktır.
Ankraj donanımında kullanılan halatların veya kabloların bütün bağlantı elemanları TS EN
12385 Bölüm 1 - Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 1: Genel Kurallar ve TS EN 12927
Bölüm 1 - Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin Güvenlik
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
6
Kuralları - Halatlar - Bölüm 1: Halatların ve Uç Bağlantılarının Seçim Kriterleristandartlarına uygun olacaktır.
3.4
HAT YAPILARI
3.4.1
Direkler
Direklerin tasarımı yapılırken madde 2.3.1’de verilmiş olan kriterlerin yanı sıra aşağıdaki
kuvvetler göz önüne alınacaktır:
-
Bütün halatların ağırlığı ve halatlar tarafından uygulanan toplam basınç,
Çekme halatının hareketi sırasında oluşan sürtünme kuvvetlerinin toplamı,
Maksimum yükle seyahat eden araçların statik ağırlığı,
Rüzgar basıncı, kar ve/veya buzlanma yükü.
Direklerin sayısı, yüksekliği ve konumları aracın güzergahı ve izin verilen minimum açıklık
koşullarını yerine getirecek şekilde seçilecektir.
Direkler arası mesafe ve onların birbirleri ile olan ilişkileri hareket halinde olan halatın
dinamik davranışlarını ters yönde etkilemeyecek şekilde seçilecektir.
Uygun şekilde bağlanmamış aracın istasyonu terk etmesini önleyecek herhangi bir donanımın
bulunmadığı durumlarda, ilk direk öncesi açıklıkta aracın istasyonu terk ettikten sonra
düşmesini önleyecek fiziksel önlemler alınacaktır.
Kayak alanının içinde veya yakınında zeminle kesişen teşhir direklerinin kullanıldığı yerlerde
direkler görülebilir bir şekilde işaretlenecektir.
Zeminden tüm direklerin tepesine kolayca ulaşılabilecek vasıtalar temin edilecektir. Seyyar
merdivenlerle çıkış yüksekliğinden itibaren sabit basamaklar tesis edilecektir.
Görevlilerin bulunduğu her noktada yeterli miktarda seyyar merdiven bulundurulacaktır. 6
metreden daha uzun seyyar merdiven (tek parça veya teleskopik) kullanılmayacaktır.
Bütün direklerin üzerine emniyet kemerlerinin takılabileceği kalıcı ankraj noktaları monte
edilecektir.
Her direk, yolcuların kolayca görebileceği şekilde markalanacaktır.
Halat yüksekliğinde değişmelere izin vermek üzere tasarlanmış olan direklerde, makara
üniteleri destekleri normal işletme sırasındaki dönüşlerde kaçıklığı önleyecek şekilde
kılavuzlanacak ve bağlanacaktır.
3.4.2
Hat Kablosu Konsolları ve Montaj Elemanları
Tasarımda maksimum rüzgar hızı ve yapılar için kullanılan diğer sınırlamalar dikkate
alınacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
7
Hat kablosu konsollarının yarıçapları en geniş yarıçapı gerektiren aşağıdaki kriterlerden birine
göre belirlenecektir:
a)
Kablodaki bükülme gerilimini minimize edecek kadar geniş olacaktır. Her halükarda
minimum yarıçap kablonun en dış telinin en geniş ölçüsünün 1200 katına eşit
olacaktır,
b)
Taşıyıcının bir açıklıktan diğer açıklığa sarsıntısız geçişini sağlamaya yetecek kadar
geniş olacaktır,
c)
Yataklama basıncının, kablonun konsol yuvasından kaymasını kolaylaştırmak için
uygun bir şekilde yağlanmasına izin verecek değere kadar düşmesine yetecek kadar
geniş olacaktır,
d)
Taşıyıcının aşağıdaki bağlantıya göre hesaplanan radyal ivmesinin 2,0 m/s2 yi
geçmesine yol açmayacak büyüklükte olacaktır;
V2/R < 2,0 m/s2
V: Taşıyıcı hızı, m/s
R: Taban Yarıçapı, m
Konsol tabanındaki minimum basınç, halata yukarı yöne doğru ve direk üzerindeki reaksiyon
kuvvetine paralel 290 paskallık bir rüzgar kuvveti uygulandığında halatı taban ile temas
halinde tutmak için gerekli olan basıncın 1,5 katından daha az olmayacaktır.
Konsolun uzunluğu, maksimum tasarım yükü koşulları altında kablonun konsol yuvasının
ucuna dokunmamasını garanti edecek yeterlilikte olacaktır.
Konsollar, taşıyıcının konsolu geçişi sırasında taşıyıcı tekerleklerinin çıkmasına neden
olmadan hat kablosu frenleri kullanılabilir olacak şekilde tasarlanacaktır.
Konsollar, taşıyıcı direğe yaklaşırken veya direği geçerken, araç yanal olarak tasarım
sınırlarına kadar salınsa dahi, taşıyıcının serbestçe geçişine izin verecektir.
Hat kablosu frensiz konsolları, hat kablosunu 180 dereceden az olmayacak şekilde
çevreleyecektir.
3.4.3
Çekme Halatı Hat Makaraları ve Montaj Elemanları
Bir çekme halatı makarasının basma çapı, elastomer bir kaplama kullanılmadıkça, çekme
halatının nominal çapının 10 katından az olmayacaktır.
Tek kablolu sistemlerde çekme halatını direklere asan veya direkler üzerinde taşıyan
makaralarda madde 3.4.3.1, 3.4.1.2 ve 3.4.3.3’te verilen kriterler uygulanacaktır. Bu kriterler
sistemin her iki tarafına da uygulanacaktır.
3.4.3.1
Đzin Verilen Maksimum Makara Yükü
Çekme halatı tarafından makara üzerine uygulanacak olan maksimum basınç aşağıdaki değeri
geçmeyecektir:
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
8
P= K x d x D (kg)
Burada:
d: Halat çapı, cm
D: Makara çapı, cm
K: Katsayı, esnek malzeme ile kaplanmış makaralar için değeri 5 kg/cm2 ye kadar
çıkabilecektir.
3.4.3.2
Makara ve Makara Gruplarının Tasarımı
Makara flanşları sistemin diğer özelliklerini de göz önünde bulundurularak mümkün olduğu
kadar derin olacaktır. Aynı zamanda, halat klemensleri, makara yuvalarındaki beklenen
aşınmaları da dikkate alarak, normal çalışma koşullarında makara flanşlarına temas
etmeyecek şekilde makara yuvaları ile ilişkili olarak tasarlanacaktır.
Klemenslerin araç salınırken çekme halatına bitişik flanşlara temasına; ancak klemenslerin ve
makaraların tasarımında bunların göz önüne alınmış olması koşulu ile izin verilebilir. Bunun
yanı sıra; klemensler, makara flanşları ve askı kılavuzları, askıların kılavuzların arkasında
takılmayacağı ve araçlar direklere yaklaşırken ve direklerden geçerken tasarım limitleri
içerisinde salınıyor ise halatlar ve klemensleri makaradan atmayacağı (çıkmayacağı) şekilde
tasarlanacaktır.
Çekme halatı sisteminin halat açıklığı hat boyunca herhangi bir noktada değişiyor ise;
direklerden herhangi birinde yatay yer değişimi, bu yatay yer değişimine bağlı olarak halat
atması oluşmayacak şekilde sağlanacaktır.
Makara grupları aşağıdaki özelliklere sahip olacak şekilde tasarlanacaktır:
a)
Đç tarafa doğru atmaların yaratacağı yanal kuvvetlere dayanacak yeterli mukavemette
uygun koruyucular monte edilecektir,
b)
Makara grubunun bütününün yapısı halatın makaradan dışarıya doğru çıkması
durumunda makara ünitesindeki halatın birbirine dolaşmasını önleyecek yapıda
olacaktır,
c)
Makara montaj elemanları veya montaj şasesi makara grubunun düzeltilmesine izin
verecek şekilde ayarlanabilir olarak tasarlanacaktır,
d)
Her makara ünitesi üzerinde, halat atması durumunda çekme halatının yükün olduğu
tarafa doğru aşırı hareketi riskini azaltacak halat yakalama donanımı tesis edilecektir.
Bu donanım, halatın normal işletmedeki konumundan makara çapının yarısı kadar
eksik mesafede bir yere yerleştirilecek ve flanş kenarından minimum 2 halat çapı
kadar uzatılacaktır. Alternatif olarak; halat yakalama donanımı, yük makaranın
kenarından halat yakalama donanımına doğru geçerken halatın yük yönünde hareket
etmesini önleyecek şekilde yerleştirildiğinde; halat, halat atma anahtarının durdurma
işlemini başlatacağı noktaya ulaşıyor ise halat yakalama donanımı halat çapı
merkezinden minimum iki halat çapı kadar uzatılacaktır,
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
9
e)
Halat yakalama donanımı halat atmasından sonra çekme halatı ve klemensinin geçiş
pasajına izin verecek şekilde tasarlanacaktır. Halat yakalayıcı donanımı makaradan
bağımsız olacaktır,
f)
Her makara ünitesi üzerinde, halat atma durumunda sistemi durduracak bir halat atma
anahtarı yerleştirilecektir,
g)
Araç hızının 3 m/s’yi geçtiği sistemlerde, her makara grubu üzerine halatın konumunu
algılayacak en az bir adet algılama cihazı yerleştirilecektir.
Direk yüksekliğinin etkisi ve makara gruplarının yerleşimi için ayrıca madde 2.3’e bakınız.
3.4.3.3
Çekme Halatının Tutturulması
Beklenen tüm yük koşulları altında çekme halatının hat makaralarının yuvasında kalmasını
sağlayacak önlemler alınacaktır. Aşağıdakilerin herhangi birisinin yerine getirilmesi
durumunda bu kriter karşılanmış olarak kabul edilecektir:
Koşul A: En olumsuz tasarım yükü (dinamik etkiler hariç) koşulları altında, bir direkteki
destek makara grubu üzerindeki çekme halatının minimum yükü aşağıdakilerden büyük
olanından daha az olmayacaktır:
-
Her makaraya 445 N veya
Her direk grubuna 1335 N veya
Eğimli uzunluğun metresi cinsinden ifade edilen, komşu direkler arasındaki açıklık
uzunlukların toplamının 10 katına eşit bir değer, Newton cinsinden.
Bir direkteki çekme halatı kotu; bitişik direklerdeki çekme halatı kotunu birleştiren doğrunun
altına inecek olursa, aşağıdaki koşulların herhangi birinde çekme halatı makara grubunu terk
etmeyecektir:
a)
Çekme halatının gerilimi maksimum tasarım değerinin 1,5 katı iken ve bitişik aralıkta
herhangi bir araç yok iken,
b)
Çekme halatı sadece gergi sisteminin veya hatta herhangi bir düzenleme veya boş
taşıyıcı yokken gerilim altında iken.
En olumsuz yükleme koşulları altında bir direkte aşağı doğru asılı makara grupları üzerindeki
çekme halatının minimum yükü, aşağıdaki değerlerden büyük olanından az olmayacaktır:
-
Eğimli uzunluğun metresi cinsinden ifade edilen, komşu iki direk arasındaki açıklık
uzunluklarının toplamının 15 katı olan değer, Newton cinsinden,
-
Hiçbir durumda bu yük yolcu başına 225 N’dan az olmayacaktır.
Koşul B: Destekli ve aşağı doğru asılı makaraları birleştiren kombine makara üniteleri
makaraların daima çekme halatı ile temas halinde olmasını sağlayacak şekilde tasarlanacaktır.
Tutucu makaralar taşıyıcı klemens geçişlerine izin vermek için esneme yapacak şekilde monte
edildikleri zaman, makara maksimum tasarım yükünün yarısı kadar yüklenmedikçe bu
esneme olmayacaktır. Tutucu makaralar direk üzerindeki diğer destekli veya aşağı doğru asılı
makaralar ile aynı maksimum tasarım yüküne sahip olacaktır. Şayet tasarım Koşul A’daki
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
10
yükleme kriterlerini karşılıyor ise, bu paragraftaki hiçbir şart, kule makaralarının karşı
tarafında halata temas etmek zorunda olmayan makara veya kılavuzların kullanılmasını
engellemeyecektir.
3.5
ÇEKME HALATI
Çelik halat seçimi, tasarımı ve kurulumu için aşağıda verilen standartlara uyulacaktır.
-
TS EN12385-1+A1: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 1: Genel Kurallar
-
TS EN 12385-2+A1: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 2: Tarifler, Kısa Gösteriliş
ve Sınıflandırma
-
TS EN 12385-3+A1: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 3: Kullanım ve Bakım
Bilgileri
-
TS EN 12385-4+A1: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 4: Genel Kaldırma
Uygulamaları için Demetli Halatlar
-
TS EN 12385-8: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 8: Havai Hatların
Çekilmesinde Personel Taşıyıcı Olarak Kullanılan Çekme ve Çekerek Taşıma
Halatları
-
TS EN 12385-9: Çelik Tel Halatlar - Güvenlik - Bölüm 9: Havai Hatların
Çekilmesinde Personel Taşıyıcı Olarak Kullanılan Kenetli Taşıyıcı Halatlar
-
TS EN 12927-1: Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin
Güvenlik Kuralları - Halatlar - Bölüm 1: Halatların ve Uç Bağlantılarının Seçim
Kriterleri
-
TS EN 12927-2: Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin
Güvenlik Kuralları - Halatlar - Bölüm 2: Güvenlik Faktörleri
-
TS EN 12927-3: Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin
Güvenlik Kuralları - Halatlar - Bölüm 3: 6 Demetli Çekme, Taşıma - Çekme ve Çekici
Halatların Uzun Örgüsü
-
TS EN 12927-4: Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin
Güvenlik Kuralları - Halatlar - Bölüm 4: Uç Bağlantıları
-
TS EN 12927-7: Đnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisleri Đçin
Güvenlik Kuralları - Halatlar - Bölüm 7: Muayene, Tamir ve Bakım
-
TS EN 12930: Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları - Hesaplamalar
Çekme halatının minimum emniyet faktörü 3,15 olacaktır.
Bağımsız çekirdekli ekli çekme halatı (IWRC) kullanıldığında, fiber çekirdekli çelik
halatınkine eşdeğer minimum kopma kuvveti kullanılacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
11
4.
TERMĐNALLER VE ĐSTASYONLAR
4.1
GENEL
Sabit Klemensli Sistemler istasyonlarında asgari olarak aşağıdaki mekanlar yer alacaktır:
-
Yolcular için Biniş ve Đniş alanları,
Teknik Hacimler (Tahrik Sistemi, Gergi sistemi, Elektrik Pano Odaları vb.)
Kumanda Odası / Kabini,
Yolcu ve Personel WC’leri.
Merdivenler ve mekanlar aşağıda belirtilen kriterlere ve TS 12186 - Şehir Đçi Yollar - Raylı
Taşıma Sistemleri Bölüm 2: Yer Üstü Đstasyon Tesisleri Tasarım Kuralları - Standardına
uygun olarak boyutlandırılacaktır.
4.2
ĐNĐŞ VE BĐNĐŞ ALANLARI
Sistemin biniş ve iniş alanları olarak kullanılan platformlar, rampalar, çevresi çitle çevrili
alanlar ve şaşırtmalı girişler sistemin işletilmesi ile entegre olacaktır.
Yolcuların, bakım ve işletme personelinin yaralanma riskini azaltmak için tutamaklar,
korkuluklar, ağlar, basamaklar veya rampalar temin edilecektir.
Biniş ve iniş alanlarına komşu terminaller, direkler ve diğer yapılar biniş ve iniş alanlarına
karışmayacak şekilde tasarlanacak veya muhafaza içine alınacaktır.
Taşıyıcı ve halatın en olumsuz tasarım yükü koşulları altında, biniş ve iniş alanlarından geçen
taşıyıcıların platform yüzeyinden olan yükseklikleri 100 mm’yi geçmeyecektir.
Aynı anda inişe ve binişe izin verecek şekilde tandem olarak yerleştirilmiş ara iniş ve biniş
istasyonlarında biniş noktası ile iniş noktası birbirinden maksimum halat hızının 8 katından az
olmayacak şekilde ayrılacaktır.
Ara istasyonlarda biniş ve iniş alanlarından birisi çalışmadığında bu durum işaretle
belirtilecektir. Biniş istasyonu biniş platformu girişinde halka kapatılacaktır.
4.2.1
Biniş Alanları
Biniş alanının uzunluğu, profili ve biniş noktası; yolcu binerken aracın salınımını minimize
edecek şekilde sistemin hızı, terminal kasnağının yerleşimi ve taşıyıcının tipine göre
belirlenecektir.
Biniş kapıları, yapay çıkmalar ve diğer binişe yardımcı elemanlar kullanıldığında, tüm yolcu
tiplerini dikkate alarak tasarlanacak ve kurulacaktır. Biniş kapıları sistem operatörü tarafından
açık konumda tutulacak kontrollere sahip olacaktır. Sistem girişlerinden en azından birisi
yardımcı ekipman kullanan yolcuların girişine imkan sağlamak için minimum 915 mm
genişliğinde açıklığa sahip olacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
12
Biniş platformuna yaklaşım yolları, biniş noktasına hareket eden yolculara kolaylık sağlamak
için yaklaşık düzlemsel veya hafifçe aşağı doğru eğimli olacaktır. Yaklaşım yolu bekleyen
yolcuların biniş alanını görebileceği şekilde olacaktır. “Burada Bekle” noktası
işaretlenecektir. Bu işaretleme “Burada Bekle” noktasındaki yolcular ile geçen taşıma araçları
arasında düz yatay bir açıklık sağlayacak şekilde yerleştirilecektir. Şaşırtmalı veya etrafı çitle
çevrili alanlar “Burada Bekle” ve “Buradan Bin” işaretlerine doğru yolcuları yönlendirecek
şekilde düz, engelsiz ve etrafı işaretlenmiş, halatla veya tel çitle çevrilmiş olacaktır. Etrafı
çitle çevrili alanlar kademeli dönüşlü ve olabildiğince düz olacaktır. Biniş noktası
olabildiğince düz, yolcuların platform/kar yüzeyi içine/üzerine yerleştirilmiş “Buradan Bin”
levhasını kullanarak pozisyon alabilecekleri şekilde işaretlenecektir. “Buradan Bin” işaretinin
genişliği taşıyıcı araç genişliğinden büyük olmayacaktır.
4.2.2
Đniş Alanları
Đniş alanının uzunluğu, profili, iniş noktası ve çıkış rampaları; sistemin hızı, taşıyıcının tipi ve
terminal kasnak yerleşimine uygun olarak oluşturulacaktır.
Đniş alanı ucuna yaklaşım yolcuların veya yolculara ait ekipmanların platform kenarına
çarpmaları riskini azaltmak için gerekli olan eğimli koruyucular bağlanacaktır. Halat eğimi
yukarı doğru veya aşağı doğru %10’dan fazla olmayacaktır.
Sandalyeli sistemler için, yolcuların ayağa kalkacağı ve ineceği iniş alanı iniş yüzeyi üzerine
veya yanına işaretlenecektir. Kayakçıları karlı yüzey üzerine ineceği iniş noktası, çıkış
rampasının başladığı atlama noktası olacaktır. Bu nokta “Burada Đn” olarak işaretlenecektir.
Kayakçılar için çıkış rampasının aşağı doğru eğimi %30’dan fazla olmayacaktır.
Normal yolcular (kayaksız) için kullanılan sistemlerde, yaklaşık düz bir iniş platformu ve iniş
alanına çıkmak için gerekli olan korkuluklar, basamaklar veya rampalar sağlanacaktır.
Normal yolcular için çıkış güzergahı işaret edilecektir.
Đniş platformu ve atlama noktası üzerinde iniş yolunun genişliği taşıyıcı aracın genişliğinden
büyük olacaktır. Yolcuların iniş noktasında inişlerini engelleyecek herhangi bir engel
bulunmayacaktır. Yakalama donanımının neden olduğu veya inmeyi başaramayıp iniş
noktasını geçen yolcuların yaralanma riskini azaltmak için uygun koruyucular sağlanacaktır.
4.3
TEKNĐK HACĐMLER
Personelin normal şartlarda ulaşabileceği hareketli makine parçaları muhafazalar ile
kapatılacaktır.
Statik elektriğe karşı koruma sağlanacaktır.
Yangın söndürme donanımı olacaktır (bkz. madde 5.1.7.4).
4.3.1
Makine Odası Dışına Yerleştirilmiş Makineler
Đlgisiz kişileri makineden uzak tutacak önlemler alınacaktır. Tüm makineler ve kontrolleri
planlanmış kullanım çevreleri için uygun olacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
13
4.3.2
Makine Odasına Yerleştirilmiş Makineler
Makine odası standartlara uygun olarak havalandırılacaktır. Makinelerin bakımı ve çalışan
personelin yaralanma riskini azaltmak için ayrıntıları madde 5.3’te verilen sabit aydınlatma
sistemi olacaktır.
Makinelerin yerleşimi yeterli bakıma izin verecek şekilde olacaktır. Uygun kilit sistemine
sahip bir kapısı olacak ve yolcuları makinelerden uzak tutacak şekilde tasarlanacaktır. Bir
makine veya makine grubu ile duvarlar arasında geçiş yolu olacak ise, bu geçiş yolunun
genişliği minimum 460 mm olacaktır.
Makine odası, makine üreticileri tarafından aksi belirtilmedikçe, madde 5.1.7.2’de belirtilen
koşulları sağlayacak şekilde ısıtılacaktır.
4.4
Đşletme Personeline Sağlanacak Olanaklar
Operatör, görevli ve sürücülerin çalışma konumları; bulunduğu çevrede istasyon ve hattın
görsel izlemesini sağlayacak şekilde olacaktır. Đstasyondaki çalışma alanları kapalı ise, işin
gereği olan işlevleri yerine getirebilecek şekilde ısıtılacak, havalandırılacak ve
aydınlatılacaktır. Isıtma, havalandırma ve aydınlatma kriterleri için madde 5.1.7.2 ve madde
5.3.1.2’ye bakınız.
Kapalı istasyon kontrol odasında aşağıdakiler yer alacaktır:
a)
b)
c)
Đşin gereği olan haberleşme ve kontrol donanımları,
Đşletme talimatları ve acil durum prosedürleri,
Yangın söndürücüler (bkz. madde 5.1.7.4).
Bunların mevcudiyeti, kapalı çalışma bölgesi diğer alanlarında haberleşme ve kontrol
donanımlarının yerleştirilmesi için engel teşkil etmeyecektir.
Her kapalı çalışma alanı boşken yetkisiz kişilerin girmesini önleyecek kilitleme sistemine
sahip olacaktır.
Operatör, çalışan sistemini gözetleyebileceği yere yerleştirilecektir.
Acil kapatma donanımının fiziksel görüntüsü, çalışması ve yerleşimi diğer işletme ve kontrol
donanımlarından ayırt edilebilecek şekilde olacaktır.
Biniş ve iniş alanlarında bu alanlar için atanmış görevlilerin kolayca ulaşabileceği bir yere
yerleştirilmiş manüel durdurucular bulunacaktır.
5.
ELEKTROMEKANĐK SĐSTEMLER
5.1
MEKANĐK SĐSTEMLER
5.1.1
Tahrik Sistemleri
Tüm sistemler minimum 2 adet güç ünitesi ile donatılacak olup bunlardan biri en azından
madde 5.1.1.2’deki ihtiyaçları karşılayacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
14
Tüm güç üniteleri ağırlık cinsinden kapasitesinin %110’una kadar yüklenmiş olan sistemin
harekete geçmesi de dahil tasarımda kullanılmış en uygunsuz yükleme koşullarında bile
sistemi çalıştıracak kapasiteye sahip olacaktır. Şayet aşağı iniş için bir kapasite isteniyor ise,
sistem madde 5.2.2’nin gereklerine uygun olacaktır.
Güç ünitesinde manüel çok-hızlı transmisyon kullanıldığı yerlerde, sistem hareket halinde
iken vites değiştirilemeyecektir.
Güç üniteleri çift yönde çalışabilme özelliğine sahip ise, sistem bir yönde çalışıyor iken
kazara ter yöne vites değişimini önleyecek tedbirler alınacaktır.
Yolcu boşaltma veya bakım amaçları dışında sistem ikinci çalışabilir güç ünitesi olmaksızın,
tek güç ünitesi kullanılarak çalıştırılmayacaktır.
Dönme momentini etkileyen hareket bileşenlerinde değişiklik yapılacak olursa, durma
mesafeleri ve hız azalması değerlerindeki değişiklik madde 5.1.1.6’nın gereklerini
karşılayacaktır.
5.1.1.1
Ana Tahrik Ünitesi
Ana tahrik motoru olarak tanımlanmış olan güç ünitesi çalışma sırasında madde 5.1, madde
5.2 ve madde 5.6’da istenen fonksiyonel sistemlere sahip olacaktır.
5.1.1.2
Yedek Tahrik Ünitesi
Ana tahrik motorunun devre dışı kalması durumunda sistemi boşaltmak için hemen
kullanılmak üzere bağımsız bir güç kaynağına sahip bir yedek güç (tahliye güç ünitesi) temin
edilecektir. Yedek güç ünitesi hat yolunu tahrik etmek için başka herhangi bir güç ünitesinin
mekanik entegrasyonuna bağlı olmayacaktır. Bu ünite Acil Kapatma Devresi ile
durdurulabilecek şekilde Elektromekanik Bölümdeki gerekleri karşılayacak elektriksel
bağlantılara sahip olacaktır. Asgari olarak, yedek güç ünitesi tüm taşıyıcıları ağırlıkça %110
kapasite ile yüklenmiş bir hattı harekete geçirecek ve ileri yönde 0,51 m/s hızla hareket
ettirecek özelliklere sahip olacaktır.
Yedek güç ünitesi bağlandığı andan itibaren bir saat içerisinde bütün araçları terminal
alanlarına hareket ettirecek ve çalışır durumda olacak şekilde tasarlanacaktır.
Sistemde dizel motorların kullanılması durumunda aşağıdaki kriterlere uyulacaktır:
-
Motorlar bakım, onarım ve yangın müdahalesi için kolayca ulaşılabilir bir yere
yerleştirilecektir,
-
Oda yanmaz veya yangına dayanıklı bir yapıya sahip olacaktır. Yedek tahrik
ünitesinin kapalı bir odada olması durumunda oda yanabilen gazların birikimini
önlemek için havalandırılacaktır,
-
Motorun soğutulması ve havalandırılmasına yetecek miktarda (motor tipine ve
yapısına bağlı olarak) taze hava temin edilecektir,
-
Yolcu boşaltma amacı için kullanılan motorlar aşağıdaki donanımlara sahip olacaktır;
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
15
Düşük yağ seviyesi veya düşük yağ basıncı için otomatik kapatma donanımı,
Bütün motorlarda acil kapatma butonları,
En uygunsuz tasarım yükü koşulları altında halat hızı tasarım hızının
%100’ünü geçmesi durumuna karşı motor aşağıdaki donanıma sahip olacaktır;
1) Motor Koruyucu: Motor hızını halatın maksimum hızı ile sınırlayacaktır,
2) Aşırı Hız Donanımı: Hattın hızı tasarım hızını geçecek olursa motor
durdurmayı başlatacaktır.
5.1.1.3
Hız Düşürücüler ve Dişliler
Tüm hız düşürücüler ve dişliler tasarım hedeflerini aşmaksızın en uygunsuz tasarım yükleri
altında (sistemin) harekete geçmesi için gerekli olan kapasiteye sahip olacaktır.
5.1.1.4
Dişli Kutuları ve Güç Aktarma Sistemleri
Dişli kutuları beklenen tüm işletme yükü koşullarına dayanacak şekilde tasarlanacak ve
emniyet katsayısı elastik limite göre minimum 3,5 olacaktır.
Güç aktarımlarında düz kayış kullanılmayacaktır. Sürekli yağlamalı kapalı sistemler olması
koşulu ile zincirlerin aktarım sisteminde kullanılmasına izin verilecektir.
Yataklar, kavramalar, kaplinler ve miller standartlara uygun olarak tüm işletme yükü
koşullarına dayanacak şekilde tasarlanacaktır. Tüm yatakların, kavramaların ve kaplinlerin
ayarlanabilmeleri ve gerektiğinde yağlanabilmeleri için önlem alınacaktır.
5.1.1.5
Đvme ve Hız Kontrolü
Tahrik ekipmanları hattın herhangi bir tasarım yükü altında, sarsıntısız olarak hızlandıracak
ve yavaşlatacak ve istenmeyen salınım ve dalgalanmalardan önleyecek şekilde tasarlanacaktır.
Sistem herhangi bir durma durumundan hedeflenen hıza doğru sarsıntısız olarak hızlanacaktır.
Herhangi bir tip durma işlemi başlatıldıktan sonra, durma işlemi iptal edilemeyecek ve sistem
tam durma durumuna gelmeden yeniden harekete geçilemeyecektir.
Maksimum ortalama halat hızlanma ivmesi, 0,5 m/s2 yi geçmeyecektir. Halatın maksimum hız
düşüm ivmesi 1,52 m/s2 yi geçmeyecektir.
Tahrik sistemi; boş sistemi halat kontrolü ve ekipman bakımı için azaltmış hızda çalıştırabilir
olacaktır. Bu azaltılmış hız yedek güç ünitesini kullanarak da sağlanabilecektir.
Đleri doğru aşırı çekim koşulunun var olduğu sistemlerde:
a)
Sistemi, maksimum tasarım hızını %6’dan fazla geçmeyecek kontrollü hızlarla
çalıştıracak önlemler alınacaktır. Aşırı çekme yükü tarafından oluşturulan enerji,
frenler kullanılmaksızın enerji emen uygun vasıtalar ile yok edilecektir. Hangi güç
ünitesi çalışırsa çalışsın bu gerekler karşılanacaktır,
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
16
b)
Şayet sistemin hızı tasarım hızını %10’dan fazla geçecek olursa, sistem tahrikini
otomatik olarak yavaşlatacak ve durduracak önlemler alınacaktır.
5.1.1.6
Durdurucular ve Kapatmalar
Bütün durdurucular için, minimum halat hızı düşüm ivmesi ortalaması, yavaşlamanın
başlamasından durma eyleminin sonuna kadar 0,3 m/s2 olacaktır. Maksimum halat hızı düşüm
ivmesi 1,52 m/s2 olacaktır.
Normal Durdurma: Şayet bir servis freni gerekiyor ise, sistem durma noktasına geldiği zaman
uygulanmış olacaktır.
Acil Kapatma: Acil durdurmayı sistemin kontrol fonksiyonlarından hangisinin başlatacağını
tasarımcı belirleyecektir.
5.1.2
Frenler ve Geri Dönüş Önleme (Rollback) Donanımı
Sistem aşağıdaki sürtünmeli tip frenlere sahip olacaktır:
-
Servis Freni,
-
Tahrik Kasnağı Freni,
-
Geri Dönüş Önleme (Rollback) Donanımı.
Bütün fren sistemleri aşağıdaki genel özelliklere tasarlanacak ve izlenecektir:
-
Sistem planlanan yönde harekete başladığında, frenler açık konuma gelecektir,
-
Servis freni, tahrik sistemi aşırı çekişi önleyecek yeterli torku üretinceye kadar kapalı
kalacaktır,
-
Beklenen tasarım yükü koşulları altında aşırı yavaşlama uygulaması söz konusu
olmadıkça çoklu frenler veya fren sistemleri aynı anda uygulanmayacaktır,
-
Sistemi durdurmaya yönelik olan fren sisteminde arıza olduğunda, ikinci fren sistemi
sistemin ileri doğru çeken çekme halatı üzerine otomatik olarak harekete geçecektir.
Servis freni, tahrik makarası freni ve geri dönüş önleme donanımından herhangi birinin
arızalanması durumunda diğer sistemlerin zayıflamasına neden olmayacak şekilde
tasarlanacaktır.
Fren kuvvetleri ağırlıklar veya önceden sıkıştırılmış baskı yaylarının serbest bırakılması ile
mekanik olarak uygulanacaktır.
Fren kuvvetleri TS EN 12930’a göre hesaplanacaktır.
Yaylar hariç fren sistemi parçaları elastik limite göre emniyet katsayısı 3,5’ten az
olmayacaktır.
Yaylar muhafaza içerisinde olacak ve yay sıkışma mesafesinin maksimum %80’i
kullanılacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
17
Servis freni, tahrik makarası freni ve geri dönüş önleme donanımı tüm beklenen tasarım
yükleri altında çalışmayı garanti edecek şekilde tasarımlanacaktır.
Hidrolik veya pnömatik sistemlerle açık tutulan frenler, hortum, silindir veya ek
parçalarındaki hasar durumunda frenleme yüzeyinde kirlenme olasılığını önleyecek şekilde
tasarımlanacaktır.
Tasarımda TS EN 1908 - Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları - Germe Cihazları - Standardı gerekleri yerine getirilecektir.
5.1.2.1
Servis Freni
Servis freni; tahrik sistemi içerisinde herhangi bir yere yerleştirilebilecek ancak fren sistemi
ile tahrik kasnağı arasında herhangi bir kayış, sürtünmeli kavrama veya benzeri sürtünmeli tip
donanım bulunmayacaktır. Servis freni tahrik kasnağı freni ile aynı frenleme yüzünü
kullanmayacaktır.
Servis freni, sistemi en uygunsuz tasarım yükü koşulları altında durduracak ve tutacak bir
otomatik fren olacaktır. Madde 5.1.1.5 ve madde 5.1.1.6’da belirtilmiş olan hız düşüm ivmesi,
başka herhangi bir fren donanımının veya tahrik rejenerasyonunun yardımı olmaksızın servis
freni tarafından elde edilecektir.
Bu fren, çekme halatının en uygunsuz koşulu altında ve tam hızda çalışan sistemi 0,5 m/s2 lik
bir ivme ile yavaşlatmaya muktedir olacaktır. Bu sınır sabit klemensli sandalyeli sistemler
için 0,3 m/s2 olacaktır. Bu değer tek yönlü (unidirectional) halatlı sistemler için 1,25 m/ s2 yi,
çift yönlü (reversible) sistemlerde ise 2 m/s2 yi geçmeyecektir.
Servis freni normal olarak uygulanmış konumda olacaktır. Sistemin çalışabilmesi için açık
tutulacak ve sistem durduğunda uygulanacaktır.
Madde 5.1.1.6’da belirtilmiş olan hız düşüm ivmesi, başka herhangi bir fren donanımının
veya tahrik rejenerasyonunun yardımı olmaksızın servis freni tarafından elde edilecektir.
5.1.2.2
Tahrik Kasnağı Freni
Tahrik kasnağı freni tahrik kasnağı grubunun üzerinde çalışacaktır. Bu fren sistemi en
uygunsuz tasarım yükü koşulları altında sistemi durduracak ve tutacak otomatik bir frendir.
Çekme halatının hızı her iki yönde tasarım hızını %15’ten fazla geçmesi halinde bu fren
otomatik olarak devreye girecektir.
5.1.2.3
Geri Dönüş Önleme (Rollback) Donanımı
Geri dönüş önleme donanımı doğrudan doğruya kasnak grubu üzerine veya çekme halatı
üzerine uygulanacaktır. En uygunsuz tasarım yükü koşulları altında çekme halatı kaymasının
oluşmayacağı belirlenmiş ise, geri dönüş önleme (rollback) donanımı dönüş kasnağı üzerine
yerleştirilebilecektir. Geri dönüş önleme donanımı; statik olarak bağlandığı zaman yerleşimi
çekme halatının emniyet faktörünü izin verilen minimum değerinin altına düşürmedikçe,
tahrik istasyonundan başka bir yere yerleştirilmeyecektir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
18
Geri dönüş önleme donanımı , en uygunsuz tasarım yükü koşulları altında sistemin ters yöne
dönüşünü otomatik olarak kontrol edecektir. Şayet istem dışı olarak ters yöne dönüş olursa,
geri dönüş önleme donanımı sistemi durduracaktır.
5.1.2.4
Tahrik Sistemi Geri Kaçış Durdurucusu
Tahrik grubu geri kaçış durdurucusu aşağıdaki kriterlere uyacaktır:
a)
Tahrik grubu geri kaçış durdurucusu tek yönlü veya üstte çalışan bir kavramadır.
Tahrik grubu; tahrik kasnağı ile geri kaçış durdurucusu arasında kayış, kavrama vb.
sürtünmeli tip donanımı olmayacak şekilde düzenlenecektir,
b)
Geri kaçış durdurucusu maksimum tasarım yüküne göre tasarlanacaktır.
En uygunsuz tasarım yükü koşulları altında, geri kaçış durdurucusu, sistem ters yönde 915
mm’den fazla yol almadan önce sistemin ters yönde dönüşünü otomatik olarak önleyecektir.
5.1.3
Gergi Sistemleri
Gergi sistemlerinin tasarımında TS EN 1908 Standardında belirtilen koşullara ve emniyet
gereklerine uyulacaktır.
Belirli bir sistemin germe ihtiyacını karşılamak için karşı ağırlıklar, hidrolik ve pnömatik
pistonlar veya benzeri donanımlar kullanılacaktır. Germe işlemine yönelik tüm donanımlar
yük ve sıcaklıktaki normal çalışma değişikliklerin tümüne göre ayarlanabilecek yeterli hareket
mesafesine sahip olacaktır. Hareket mesafesi asgari olarak aşağıdakilerin toplamını
karşılayacak şekilde olacaktır:
a)
Yerel koşullar daha yüksek sıcaklık farklarını gerekli kılmadığı taktirde, halatın 600
C’lik bir sıcaklık farkındaki uzaması,
b)
Taşıyıcı halatlar için %0,5 ve taşıyıcı - çekici halatlar ile çekici halatlar için %1,5’luk
kalıcı uzama,
c)
Belirlenmiş olan her türlü işletme şartları için sarmadaki farklılıkların etkisi,
d)
Tüm belirlenmiş işletmesel yük koşulları için halat boylarındaki elastik değişim.
Gergi sistemi aktif veya pasif olabilecektir.
Aktif sistemler tasarım sınırları dışına taşan çalışmasını otomatik olarak önleyecek izleme
ekipmanına sahip olacaktır.
Pasif gergi sistemleri halatın ve/veya kablonun çalışma gerilimi içerisinde olduğunu
belirleyen sistemlere sahip olacaktır.
Gergi sistemi tasarımı her işletme modu için; halatın tahrik, frenleme veya tutma
kasnaklarının üzerinde çekişini etkileyen uzama, sürtünme ve diğer kuvvetlerdeki, direk ve
kasnak yüklerindeki ve klemens ve klemensler üzerindeki maksimum dikey yüklerdeki
değişiklikleri gerginliğin tasarım sınırları içerisinde kalmasını sağlayacak şekilde dikkate
alacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
19
5.1.3.1
Hidrolik ve Pnömatik Sistemler
Hidrolik ve pnömatik pistonlar, yük ve sıcaklıktaki tüm normal işletme değişikliklerini
barındıracak şekilde yeterli kurs boyuna sahip olacaktır.
Pistonları serbest hareketlerinden alıkoyacak iklimsel koşullardan ve birikintilerden
etkilenmesini önleyecek önlemler alınacaktır.
Sistem tasarımsal işletme basıncını sağlayamaz olursa, taşıma araçları yolcuların boşaltılması
çalışmasına izin verecek özelliğe sahip olacaktır.
Pistonların ve bağlantılarının minimum emniyet faktörü 5 olacaktır. Emniyet faktörü;
silindirin en yüksek akma gerilmesinin, tasarımda alınan maksimum normal gerilmesine
bölümüne eşittir.
Basınçlandırma hattının pistonlara bağlandığı yerde yüksek hız çek valfi veya akış kontrol
cihazı kullanılmamış ise pistonlar için çalışma basıncı sağlayan sistemlerde minimum emniyet
faktörü 5 olacaktır.
Çekvalf normal çalışma basıncının iki katına dayanacak şekilde seçilecektir. Yüksek basınca
maruz basınç hatlarının veya hortumların hareketlerini kısıtlamak için önlem alınacaktır.
Basınçlı hava tankı vb. depolar kullanıldığında, hasar görmeyecek şekilde yerleştirilecektir.
Diğer tasarım ve güvenlik kuralları TS EN 1908 madde 7 ve 8’de belirtildiği gibidir.
5.1.3.2
Karşı Ağırlıklı Sistemler
Karşı ağırlıklar kullanıldığı taktirde bunlar aşağı ve yukarı serbestçe hareket edecek şekilde
yerleştirilecektir. Karın, suyun, buzun ve diğer malzemelerin karşı ağırlığın serbest hareketini
engelleyecek şekilde altına veya etrafına toplanmasını engellemek ihtiyacı var ise, karşı
ağırlık kapalı bir muhafaza içerisine alınacaktır. Muhafaza veya çukurlara yerleştirilmiş bütün
karşı ağırlıkların altından veya üstündeki alanlara gözlem için giriş olanakları sağlanacaktır.
Karşı ağırlık yapısal bir çerçeve içerisinde ise, çerçeveyi korumak ve karşı ağırlığın serbest
hareketini garantiye almak için kılavuzlar temin edilecektir. Kara karşı bir kapatmanın
istenmediği yerlerde, yetkisiz kişilerin karşı ağırlık ile temasını veya karşı ağırlığın altından
geçmesini önleyecek şekilde korkuluklar veya çerçeveler sağlanacaktır.
5.1.3.3
Gergi Sistemi Çelik Halatları
Gergi sistemindeki çelik halatların minimum emniyet faktörü yeni iken 6 olacaktır.
Düzenlemelerde, halatın makaraya bağlanması da dahil, kasnaktaki sürtünmeyi de dikkate
alan maksimum tasarımsal statik gerilim emniyet faktörünün tayininde esas olarak alınacaktır.
Gergi sisteminde dönmeye karşı mukavim halatlar kullanılmayacaktır.
Gergi sistemindeki çelik halatlar, karşı ağırlık bağlandığı gergi makarası taşıyıcısının hareket
edebileceği son noktanın 150 mm yakınına gelmesinden önce kendi hareket boyunun sonuna
gelmiş olacak şekilde ayarlanacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
20
Çelik halatlar pnömatik veya hidrolik pistonlar ile kullanıldıkları zaman, bağlantı donanımları
piston kolu silindir içerisinde hareket limitine ulaşmadan önce halatı makaraya bağlayan
donanıma dokunmayacaktır.
Gergi sisteminde kullanılan halatlara ait bağlantı elemanları TS EN 12927-1 ve TS EN 12927
-4 standartları gereklerine uygun olacaktır.
5.1.3.4
Gergi Sistemi Zincirleri
Gergi sistemlerinde kaynaklı tip bağlantılı zincirler kullanılabilecektir. Makaralı ve yapraklı
zincirler sistemlerde gergi elemanı olarak kullanılmayacaktır.
5.1.4
Kablo Sabitleme Tamburları
5.1.4.1
Hat Kabloları Đçin
Hat kablosunun tambura sabitlendiği yerlerde, halatın tamburun çevresinde en az üç tam tur
sargı yapması sağlanacaktır. Tambur çapı halat ekseninden ölçüldüğünde halat çapının
minimum 65 katı olacaktır.
Kalıcı gerilim ve kaymaya karşı mukavemet için TS EN 1908 madde 5.3.3.1.3’teki sürtünme
katsayıları kullanılacaktır.
Tamburlar paslanmaya karşı korunacaktır.
5.1.4.2
Gergi Sistemleri Đçin
Đşletme koşullarında dönmeyen gergi halatı tamburlarının çapı halat ekseninden
ölçüldüğünde, halatın yuvaya oturması durumunda halat çapının minimum 20 katı ve kilitli
sargılı halatlarda ise halat çapının minimum 65 katı olacaktır.
Madde 5.1.4.1’de belirtilen diğer hususlar bu tamburlar için de geçerlidir.
5.1.5
Kasnaklar
Bütün kasnaklar, montaj kitleri ve şaseleri dahil, statik ve dinamik yüklere dayanacak şekilde
tasarımlanacaktır.
Çelik halatlar için kaplamasız kasnak yuvası kullanıldığında, yuvalar V-şeklinde olacak ve
halat çapının yaklaşık olarak %55’ine eşit çapta bir tabana sahip olacaktır.
Tasarımda, TS EN 12930 madde 7.2.3‘te yatak yüklerinin yüzdesi olarak verilen sürtünme
katsayıları kullanılacaktır.
Kaplamalı kasnak yuvası kullanıldığında, kaplama malzemesinin izin verdiği taşıma basıncı
geçilmeyecektir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
21
5.1.5.1
Çekme Halatı Terminal Kasnağı
Terminal tasarımında; yatak, mil veya kovan hasarı durumunda kasnağı yaklaşık olarak
normal işletme konumunda tutmaya yönelik önlemler alınacaktır.
Terminal kasnaklarının minimum çapı çekme halatının nominal çapının 100 katı olacaktır.
Kasnak grubu, çekme
tasarımlanacaktır.
halatının
kasnaktan
atmasını/çıkmasını
önleyecek
şekilde
Halat çapının 1,5 katı kadar bir flanş yüksekliği genişlemesi (radyal yönde halat yuvasının
tabanından ölçülen) yeterli olarak kabul edilecektir.
Tahrik, frenleme veya tutma kasnağı olarak kullanılan çekme halatı terminal kasnağı, çekme
halatını kasnak yuvası içinde kaydırmayacak şekilde tasarımlanacaktır. Belirli bir kasnak
kaplaması için tasarımda kullanılacak olan sürtünme katsayıları TS EN 12930 madde 7.2.3’te
verilen değerleri aşmayacaktır.
5.1.5.2
Gergi Kasnağı
Bu kasnakların minimum çapları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Koşul A: Kasnak etrafındaki bükülmelerin yüksek önem taşıdığı yerlerde uygulanacaktır.
Koşul B: Kasnak çevresinde bükülmelerin önemli olduğu, ancak ağırlık azaltılması, tasarımda
ekonomiklik vb. durumları sağlamak için halat ömründen fedakarlığın kabul edilebilir olduğu
yerlerde uygulanacaktır.
Koşul C: Dönmesi gergi sisteminin herhangi bir hareketine bağlı değil, ancak sadece gergi
sisteminin ayarlanmasına bağlı olarak planlanmış kasnaklar için uygulanacaktır.
Tüm gergi sistemi kasnaklarının serbestçe dönebilmesi için gereken önlemler alınacaktır.
Gergi Sistemindeki ve Diğer Kasnaklar için Minimum Çaplar
Halat Tipi
6x7
6 x 19
6 x 37
5.1.5.3
Minimum Kasnak Çapı
Koşul A
Koşul B
72 d
42 d
45 d
30 d
27 d
18 d
Koşul C
24 d
20 d
12 d
Çekme Halatı Hat Makaraları
Madde 3.4.3’de verilen kriterler, aşağıdakiler hariç terminallerde ve istasyonlardaki çekme
halatı hat makaraları için de uygulanacaktır:
a)
b)
Halatın ve taşıyıcının ağırlığından başka yük taşımayan makaralar,
Kabloya takılı taşıyıcıların üzerinden geçemeyeceği bir yerde bulunan makaralar.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
22
Kılavuz makaraları halatın tahrik ve dönüş kasnaklarına girişlerinde ve ayrılışlarında yanlış
hizalanmasını önleyecek şekilde yerleştirilecektir.
5.1.5.4
Gergi Kasnağı Taşıyıcısı - Sabit
Gergi kasnağı ve taşıyıcısının mevcut hareket etme olanağı; en uygunsuz tasarım yükü ve
işletme koşulları altında oluşan hareketin maksimum limitleri için yeterli olacaktır.
Kasnak taşıyıcı yerden sağlam bir yapı ile desteklenecektir. Gergi sisteminin etki sahası
altında bulunan montaj elemanları rijit, düz raylar üzerine tekerleklere veya diğer düşük
sürtünme vasıtalarına taşıtılacaktır. Tahrik torku, fren torku veya geri dönüş önleme
donanımının reaksiyonu sonucu ortaya çıkan burulma yükleri dahil tüm tasarım yükleri
dikkate alınacak, yapı ve taşıyıcılar bu yükleri uygun bir biçimde zemine aktaracaktır.
Gergi taşıyıcısının fazla seyahatini önlemek için mekanik durdurucular sağlanacaktır. Bu
durdurucular ve terminal yapısı normal tasarım yükleri altında, karşı terminal yönünde ve
gergi sisteminin gergi kasnağı üzerindeki reaksiyon kuvvetinin %30’u değerinde gergi
kasnağına zıt yönde uygulanan dengesiz yatay bir yüke dayanacak şekilde tasarlanacaktır.
5.1.5.5
Gergi Kasnağı Taşıyıcısı - Hareketli
Kasnak; her durumda, her olası aşırı yükü dikkate alarak çekme halatını kasnak yuvasının
merkezinde kalmasını sağlayacak şekilde monte edilecek ve çalıştırılacaktır. Hareketsiz
konumdayken ve yukarı çıkan taşıyıcı ile aşağı inen taşıyıcı kasnaktan eşit mesafede
uzaktayken yataya göre devrilme açısı 2 dereceyi geçmeyecektir.
Yüklü bir taşıyıcı kasnağın etrafından geçerken devrilme açısında aşırı artışı önlemek için,
gergi sistemi veya ankraj kablosu kasnağın montaj şasesine minimum 2 noktadan
bağlanacaktır.
5.1.6
Kurtarma Sistemleri
Asılı kalmış sorunlu araçlardan yolcuların tahliyesi için tahliye vasıtaları sağlanacaktır.
Yolcuların acil tahliyesi için tasarımda gerekli önlemler alınacaktır.
5.1.6.1
Yedek Güç Ünitesi Đle Aracın Çekilmesi
Ana Tahrik Motorunun devre dışı kalması durumunda sistemi boşaltmak için hemen
kullanılmak üzere bağımsız bir güç kaynağına sahip bir yedek güç (tahliye güç ünitesi) temin
edilecektir. Yedek güç ünitesi hat yolunu tahrik etmek için başka herhangi bir güç ünitesinin
mekanik entegrasyonuna bağlı olmayacaktır.
Bu ünite Acil Kapatma Devresi ile durdurulabilecek şekilde madde 5.2’deki gerekleri
karşılayacak elektriksel bağlantılara sahip olacaktır. Asgari olarak, yedek güç ünitesi tüm
taşıyıcıları ağırlıkça %110 kapasite ile yüklenmiş bir hattı harekete geçirecek ve ileri yönde
0,50 m/s hızla hareket ettirecek özelliklere sahip olacaktır.
Yedek güç ünitesi bağlandığı andan itibaren bir saat içerisinde bütün araçları terminal
alanlarına hareket ettirecek ve çalışır durumda olacak şekilde tasarımlanacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
23
5.1.6.2
Kurtarma Aracı Đle Tahliye
Tahliye bağımsız kurtarma araçları ile de sağlanabilecektir.
Bağımsız kurtarma aracı için halatı hareket ettirmek amacıyla kullanılan bağımsız bir tahrik
sistemi veya yedek (boşaltma) tahrik sistemi Acil Kapatma Devresi ile durdurulabilecek
şekilde madde 5.6’nın gereklerine göre elektriksel olarak bağlanacaktır.
5.1.6.3
Diğer Tahliye Araçları
Araç yüksekliğinin ve arazi geçiş koşullarının sığınma alanına girişine uygun olduğu yerlerde,
sistem kısmen veya tümüyle asılı kalmış araçtaki yolcuların indirilmesini mümkün kılacaktır.
Bu sistem kullanıldığında, bu iş için ayrılmış donanımlar aracın içine depolanacak veya bu
donanımları iple yukarı çekecek vasıtalar aracın içine depolanacaktır.
5.1.7
Bina Mekanik Tesisatları
5.1.7.1
Sıhhi Tesisat (Temiz Su, Pissu, Drenaj)
Sıhhi tesisat sisteminin tasarımı aşağıda verilen standartlara uygun olarak yapılacaktır.
-
TS EN 12056-1: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 1: Genel Kurallar ve
Performans Kuralları
-
TS EN 12056-2: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 2: Sıhhî Tesisat Boru
Sistemi - Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-3: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 3: Çatı Drenajı Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-4: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 4: Atık Su Terfi
Tesisleri - Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-5: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 5: Montaj ve Deneyler,
Đşletme, Bakım ve Kullanma Talimatları
-
TS EN 12380: Drenaj Sistemleri Đçin Hava Emiş Vanaları - Kurallar, Deney Metotları
ve Uygunluk Değerlendirme
-
TS EN 752: Drenaj ve Kanalizasyon Sistemleri - Bina Dışı
-
TS 1258: Temiz Su Tesisatı Hesap Kuralları
-
TS EN 806-1: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler- Bölüm 1: Genel
-
TS EN 806-2: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler- Bölüm 2: Tasarım
-
TS EN 806-3: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler -Bölüm 3: Boru Ölçülendirilmesi - Basitleştirilmiş Metot
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
24
Đstasyonlarda ve terminallerde bina dışından içeriye sızabilecek suların (yağmursuyu vb.)
tahliyesi için bir drenaj sistemi öngörülecektir. Drenaj cazibeli ve/veya pompalı olarak
mevcut drenaj sistemine bağlanacaktır.
Pompalı sistemlerde sistem yedekliliği sağlanacaktır. Her bir pompa istasyonunda gerekli
olacak pompa kapasitesi, pompalama ve depolama kapasitesinin bir kombinasyonu olarak
belirlenecektir. Pompa kapasitesi düzenli olarak ve sık aralıklarla akan sulan boşaltmaya
yetecek kadar olacaktır.
Temiz su tesisatında gömülü borular PPRC, açıktan giden borular ise galvanizli çelik boru
olacaktır.
Boru tesisatı, çelik ankraj dübelleri ile tespit edilmiş ve yumuşak çelik malzemeden mamul
konsollar üzerine mesnetlendirilecektir.
Boruların dahili duvarları, bölmeleri, taban ve tavanları delerek geçtiği durumlarda boru
kılıfları kullanılacaktır. Ses naklini engellemek için, boruların kullanılan hacimlerden geçmesi
halinde boru kılıfları içine mineral yünü sıkıca doldurulacaktır. Yangın boşluğundan geçen
boru kılıfları içine yanmaz malzeme doldurulacaktır.
5.1.7.2
Isıtma, Havalandırma, Klima
Açık havaya açılan yapılara TS 825 -Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları- Standardına uygun
olarak ısı yalıtımı uygulanacaktır.
Mekanlarda Türk Standartlarının ve Yönetmeliklerin öngördüğü yaz ve kış sıcaklıkları
uygulanacaktır.
Mekanlar TS 3419 - Havalandırma ve Đklimlendirme Tesisleri Projelendirme Kuralları - ve
TS 3420 - Havalandırma ve Đklimlendirme Tesislerini Yerleştirme Kuralları- standartlarına
uygun olarak havalandırılacaktır.
Havalandırma yükleri; fiili doluluk oranları, aydınlatma devreleri, ekipmanlar ve diğer dahili
yükler dikkate alınarak tespit edilecektir. Minimum havalandırma debileri, yürürlükteki
standartlar uyarınca belirlenecektir.
5.1.7.3
Acil Kaçış ve Boşaltma
Terminal ve istasyonlarda koridorlar kaçış yönünde daralmayacak şekilde boyutlandırılacak
ve çıkmaz bir mekanın uzunluğu 6 metreyi geçmeyecektir.
Acil durumda yürüyen merdivenler (varsa) durdurulacak ve normal merdiven haline
gelecektir. Asansörler (varsa) acil durumda kaçış amaçlı kullanılmayacak, acil durumda en üst
kata çıkacak ve kapılarını açarak acil durum süresince burada bekletilecektir. Asansörler
yangın uyarısı aldıktan sonra çağrı kabul etmeyecektir.
Hatlarda asılı kalan araçlardan yolcuların boşaltılması için madde 5.1.6’da verilenlerin yanı
sıra TS EN 1909 - Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanan Havai Hat Tesisleri Đçin Güvenlik
Kuralları -Tahliye ve Kurtarma - Standardında belirtilen kriterler uygulanacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
25
5.1.7.4
Yangından Korunma
Bu başlık altında verilmemiş olan özellikler için “Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik”te yer alan hükümler geçerlidir. Bu Yönetmelikte bulunmayan hususlar için
NFPA 130 -National Fire Protection Association - Standard for fixed Guideway Transit and
Passenger Rail Transit System (ABD Ulusal Yangından Korunma Birliği- Sabit Hatlı Raylı
Toplu Taşıma Sistemleri Đçin Standart) ve uzantıları başvuru kaynağı olarak kullanılacaktır.
a)
Malzeme
Đstasyon ve terminallerde; alevi yayma özelliği, yandığında zehirli gaz ve duman
çıkarma özelliği olan malzemeler kullanılmayacaktır. Kullanılacak olan malzemeler
minimum B1 sınıfı olacaktır.
b)
Yangın Yayılımının Durdurulması
Đstasyonlar ve terminaller yangın zonlarına ayrılacaktır. Đstasyonlarda yolcu alanları ile
istasyon işletme ve tesisat odalarını ayıran duvarlar minimum iki saat yangına
dayanıklı olacaktır.
Mekanların yangın dayanım sınıfları “Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik” hükümlerine uygun olacaktır.
Yangına dayanıklılık için; söz konusu bölgelerde, duvar, tavan, döşeme gibi yapısal
unsurların yanı sıra, yangına dayanıklı kapı, hava kanalı giriş - çıkışlarında yangın
algılama sisteminden gelecek olan sinyalle kapanan yangın damperleri, kablo ve
tesisat giriş - çıkışlarında ısı altında genleşerek boğan malzeme kullanılacaktır.
Duman damperlerinin duman dedektörlerinden duman algılama yapıldığında
kapanması sağlanacaktır.
c)
Söndürme Sistemleri
Mekanlarda “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” hükümlerinin
gerekli kıldığı miktar ve kapasitede kuru kimyasal ABC tip veya eşdeğeri yangın
söndürücüler yerleştirilecektir. Söz konusu Yönetmeliğin yetersiz kaldığı durumlarda
NFPA 10 - Standard For Portable Fire Extinguishers - (Taşınabilir Yangın
Söndürücüler için Standart) Standardı referans olarak alınacaktır.
5.2
5.2.1
ELEKTRĐFĐKASYON
Enerjilendirme ve Tahrik
Kablolu taşıma sistemlerine, tahrik (biniş) istasyonunda 3 faz, 380 V, 50 Hz enerji
sağlanacaktır.
Havadan taşıma yapan kablolu taşıma sistemlerine (çift yönlü teleferik, gondola, funitel,
funifor, sandalyeli telesiyej) ana tahrik için 3 faz, 380 V, 50 Hz birincil enerji temin
edilecektir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
26
Ana tahrik motoru AC veya DC elektrik motoru olabilecektir.
Bu taşıma sistemleri için birincil enerji kaynağından bağımsız olarak yedek bir enerji kaynağı
ve tahrik daha sağlanacaktır. Bu kaynak ana tahrik motoru arızası veya enerji kesilmesi
durumunda devreye alınacak ve iki şekilde olabilecektir:
-
Yedek bir elektrik tahrik motoruna enerji sağlayan dizel jeneratör: Dizel jeneratör ve
yedek tahrik motoru çalıştırılmadan önce ana tahrik motoru tahrik kasnağından
ayrılacak, daha sonra yedek elektrik motoru tahrik kasnağına akuple edilerek sistem
çalıştırılacaktır.
-
Yedek bir hidrolik motorunu çalıştıran dizel motor: Bu durumda da önce ana tahrik
motoru tahrik kasnağından ayrılacak, sonra yedek hidrolik motor tahrik kasnağına
akuple edilerek sistem çalıştırılacaktır.
Yukarıda açıklanan her iki yedek enerji ve tahrik sistemi sadece acil durumlarda çalıştırılacak
ve yolcuları boşaltmak için kullanılacaktır. Bu çalıştırma modunda yolculuk hızı 1 m/sn
olacak ve bütün yolcuların en geç bir saat içinde boşaltılmasına olanak verecektir.
Hiçbir havadan kablolu taşıma sistemi; yolcuları boşaltma durumu veya bakım işlemleri hariç,
tek bir enerji kaynağı ve tahrik mekanizması ile çalıştırılmayacaktır.
Sistem, enerjide bir yetersizlik veya düzensizlik olursa taşıma sisteminin devreye alınmasını
engelleyecektir.
5.2.2
Đvmelendirme ve Hız Kontrolü
Yukarıda madde 5.2.1’de detaylandırılan konfor şartlarını sağlamak üzere ivmelenme değeri
0,61 m/s2 yi, yavaşlama değeri ise 1,52 m/s2 yi aşmayacaktır.
Motor sürücüsü yüksüz bir sistemi halat kontrolü ve ekipman bakımı için düşük bir hızda
çalıştırılabilecektir.
5.3
ĐSTASYONLAR ELEKTRĐK SĐSTEMLERĐ
5.3.1
Tahrik (Biniş) Đstasyonu
5.3.1.1
Enerji
Tahrik istasyonuna 3 faz, 380 V, 50 Hz birincil enerji sağlanacaktır. Birincil enerjinin
kesilmesi durumunda tahliye amaçlı ve bakım amaçlı kullanmak üzere yedek enerji kaynağı
olarak bir dizel jeneratör veya dizel-hidrolik motor bu istasyonda yer alacaktır.
Ayrıca acil durumlarda acil aydınlatma, haberleşme ve koruma devreleri için iki saat
kapasiteli bir kesintisiz güç kaynağı (UPS) sağlanacaktır.
5.3.1.2
Đstasyon Elektrik Tesisatı
Aşağıdaki listede, muhtemel istasyon mahallerinde uygulanması gereken ortalama normal ve
acil aydınlatma seviyeleri gösterilmiştir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
27
Mahal
Kumanda Odası
Makine Odası
Jeneratör Odası
Elektrik-Elektronik Pano Odası
Đniş-Biniş Platformları
Personel Soyunma Odası
Tuvaletler
Araç Park/Bakım Salonu
Normal (Lüks)
250-300
300
250
250
200
150
150
250
Acil (Lüks)
10
10
10
10
5
5
5
5
Tüm aydınlatma armatürleri IP 54 koruma sınıflı floresan etanj tip olacaktır.
Đstasyon içi mahallerde yeterli sayıda topraklı priz yer alacaktır. Priz devreleri toprak kaçağı
korumalı olacaktır. Aydınlatma, priz ve diğer tesisat kabloları sıva üstü antigron olacaktır.
Kumanda odası, makine odası, yedek enerji odası ve bakım salonunda sabit dahili telefon
tesisatı olacaktır. Bu telefon sistemi UPS’den beslenecek ve enerji kesintilerinden
etkilenmeyecektir.
Kumanda odasından iniş ve biniş platformlarına anons yapmayı sağlayacak bir anons sistemi
tesis edilecek ve sistem UPS devresinden beslenecektir.
5.3.1.3
Kumanda Odası / Kabini
Đstasyondaki kumanda odası / kabini, görevli operatörün istasyon alanlarını ve mümkünse
halatları görebilecek pozisyonda olacaktır. Operatör bütün kumandalara oturduğu yerden
kalkmadan veya dönmeden erişebilecektir.
Kumanda monitörü ve kontrol panosundaki tüm göstergeler ve açıklayıcı bilgiler Türkçe
olacaktır.
Kumanda monitöründe aşağıdaki bilgiler yer alacaktır:
-
Sistem halat hızı,
Sürüş ve dönüş bilgileri,
Geçmiş arıza listesi,
Rüzgar hızları,
Gergi sistemi,
Park hattı,
Ana enerji kaynağı akım, gerilim, frekans,
Yedek enerji kaynağı akım, gerilim, frekans,
UPS akım, gerilim, frekans, akü durumu,
Motor akımı,
Yolcu sayısı,
Günlük operasyon raporu,
Geçmiş operasyon raporu,
Ekipman arıza raporları,
Halat pozisyonu bilgileri,
Emniyet hata bilgileri (Görsel ve sesli).
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
28
Kontrol sistemi arıza anında çalışmayı devam ettirebilecek şekilde asıl ve yedek olarak
tasarlanacaktır. Herhangi bir enerjisiz kalma durumunda tüm kontrol sistemleri ve göstergeler
minimum 24 saat çalışacak şekilde yedek bir güç kaynağına sahip olacaktır.
5.3.2
Đniş Đstasyonu
5.3.2.1
Enerji
a)
Đniş istasyonu basit yapıda ve sadece gündüz inme ve dönüş için binme amaçlı
kullanılacak ise bu istasyonda şebeke enerjisine ihtiyaç olmayacaktır. Kısıtlı
aydınlatma gerekiyorsa güneş enerjisi ile dolan akülü bir sistem ihtiyacı
karşılayabilecek veya ana kasnaktan tahrikli bir dinamonun üreteceği enerji yeterli
olacaktır.
b)
Đniş istasyonu da biniş istasyonu gibi kapsamlı ve çok fonksiyonlu bir yapı olacak ise
buraya şebeke enerjisi biniş (tahrik) istasyonundan yeraltı kablosu ile sistem hat
güzergahını takip ederek getirilecektir. Enerji hiçbir durumda direkler üzerinden
taşınmayacaktır.
5.3.2.2
Đstasyon Elektrik Tesisatı
Đstasyon madde 5.3.2.1 (b) paragrafındaki gibi kapsamlı bir yapı olacak ise ve şebeke enerjisi
sağlanıyorsa aydınlatma, priz ve telefon tesisatları madde 5.3.1.2’ye uygun olacaktır.
Şebeke enerjisi kesilmesi durumunda iki saat kapasiteli bir kesintisiz güç kaynağı yedek enerji
sağlayacaktır.
Bu istasyonda dahili telefon sistemine bağlı sabit telefon mevcut olacak ve irtibatı direkler
üzerindeki haberleşme/kontrol kablosu ile sağlanacaktır.
Đniş istasyonu kontrol panosu kolay ulaşılabilir bir konumda olacaktır.
5.4
5.4.1
TOPRAKLAMA VE YILDIRIMDAN KORUMA
Topraklama
Đstasyonlarda ve direklerde topraklama tesisatı yapılacaktır. Đstasyonların ve direklerin bütün
metal aksamları bu topraklama tesisatlarına irtibatlanacaktır. Direkler üzerinde telefon /
kontrol kablosunu taşıyan çelik halat direkler ile istasyonlar arasında topraklama irtibatı
olarak kullanılacaktır. En kötü şartta dahi kablolu taşıma sisteminin herhangi bir topraklanmış
noktası ile topraklama noktası arasındaki direnç 50 ohm’u geçmeyecektir.
Đstasyonlarda bütün AC ve DC sistemler bu ortak topraklama tesisatına irtibatlanacaktır.
Araçların metalik aksamı taşıma halatından izole edilmeyecektir. Đşletme durdurulduğunda
taşıma halatı en az bir istasyonda topraklanacaktır. Đşletme esnasında statik elektrik deşarjı ve
halatların topraklanması amacı ile bir noktada makara içi kaplaması iletken malzeme
olacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
29
5.4.2
Yıldırımdan Koruma
Đstasyonlarda yıldırımdan koruma tesisatı yapılacaktır.
Elektrikli koruma devreleri, uzaktan kumanda devreleri, telefon hatları, tahrik sistemindeki
elektrikli ekipman uygun cihazlarla yıldırımdan korunacaktır.
5.5
HABERLEŞME
Tahrik istasyonunda kumanda odası ile ana makine dairesi, yedek enerji odası, bakım salonu,
biniş istasyonu ve iniş istasyonu arasında sabit telefon tesisatı kurulacaktır. Bu tesisat ana
enerji kaynağından değil, UPS’den beslenecektir ve enerji kesintilerinden etkilenmeyecektir.
Haberleşme aparatlarının uyarı sesi bütün gürültülü ortamlarda duyulur bir seviyede olacak ve
ışıklı uyarılar güneş ışığında bile rahat görülür olacaktır.
Çift yönlü sistemlerde sabit telefon haberleşme tesisatından ayrı olarak kumanda odası ve
varsa araç operatörleri ile diğer istasyon operatörleri arasında iki yönlü seyyar telsiz
haberleşmesi imkanı sağlanacaktır. Telsiz sistemi; acil durumlarda, halat muayenelerinde,
bakım işlerinde ve kurtarma operasyonlarında kullanılacaktır.
Đki istasyon arasında kablolu taşıma sistemini taşıyan direkler üzerinde sadece haberleşme,
sinyal ve kontrol kabloları taşınmasına müsaade edilecektir. Bu kablolardaki gerilim 48
Volt’dan (nominal) fazla olmayacaktır. Kabloların montajı taşıma kablolarına, araçlara mani
olmayacak şekilde yapılacaktır. Haberleşme/ kontrol kablosu bir nedenle koptuğunda sistem
duracaktır. Bu kablo direkler arasında çelik bir tele askılı veya sarılı olarak çekilecektir. Çelik
askı teli aynı zamanda direkler arasında topraklama irtibatını sağlayacaktır.
Haberleşme/kumanda kablosu çok damarlı ve dış kılıfı en ağır hava koşullarına dayanıklı ve
UV korumalı olacaktır.
Yakında telefon şebekesi varsa tahrik istasyonuna bir Telekom şebeke hatlı telefon
bağlanacaktır.
5.6
SĐSTEM EMNĐYETĐ
5.6.1
Koruma Devreleri
Havadan taşıma yapan kablolu taşıma sistemlerinde bir hata veya arıza durumunda sistemin
durdurulması için elektrik koruma devreleri tasarımlanacaktır. Her sistem, en azından biri acil
durdurma devresi olarak tanımlanan 2 veya daha fazla koruma devresine sahip olacaktır.
Koruma devreleri aşağıda listelenen fonksiyonları kapsayacaktır:
-
Acil Durdurma (ayrı bir başlıkta detaylandırılmıştır),
Durma Kapısı veya Araç Aşırı Đlerleme Algılama Cihazı,
Gergi Sistemi Hatası,
Halat Atma Devreleri (ayrı bir başlıkta detaylandırılmıştır),
Fren Sistemi,
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
30
5.6.2
Aşırı Hız,
Geri Kayma Algılama Cihazı,
Đvmelenme / Yavaşlama Hatası,
Güç Kaynağı Kilitlemesi,
Çarpışma Koruma,
Zayıf Klemens Kavraması,
Hatalı Klemens Kavraması, Ayrılma.
Acil Durdurma Devresi
Bütün kablolu taşıma sistemleri en az 1 adet acil durdurma devresine sahip olacaktır.
Durdurma işlemi bütün diğer kontrol ve komutlara göre öncelikli olacaktır. Đşletme
kumandalarını kullanan sistem operatörü herhangi bir sebeple taşıma sistemini kontrolünden
kaçırırsa sistemi durdurabilmek için acil durdurma devresini / butonunu kullanacaktır.
Aşağıda sıralanan sebeplerden herhangi biri kablolu taşıma sisteminin kontrolden çıktığı
anlamına gelecektir.
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Sistem verilen komuta rağmen yavaşlamamaktadır,
Sistem verilen komuta rağmen durmamaktadır,
Sistem maksimum hız limitlerinin ve komutların üzerinde hızlanmaktadır,
Sistem normal tasarım değerinden daha hızlı ivmelenmektedir,
Sistem komut olmadan kendi kendine hareket etmekte ve ivmelenmektedir,
Sistem komut olmadan ve istem dışı olarak ters yöne hareketlenmektedir.
Đnme-binme bölgeleri bulunan istasyonlarda; bu bölgelerde görevlilerin durduğu tarafta, acil
bir durumda sistemi durduracak basmalı tip kırmızı acil durdurma butonları yer alacaktır.
Bütün acil durdurma butonları manüel olarak resetlenmediği sürece sistem tekrar
çalışmayacaktır.
5.6.3
Direkler Üzerinde Halat Emniyeti
Bütün kablolu taşıma sistemlerinde taşıyıcı direkler üzerinde halatları taşıyan makara
takımlarında halat atmasına karşı kırılgan firketelerle koruma yapılacaktır. Halat atması
halinde firkete kırılacak ve direkler üzerindeki sinyal kablosu vasıtası ile iletilecek durdurma
sinyali sistemi durdurulacaktır.
a)
3,0 m/s’nin üzerinde hızlarla havadan taşıma yapılan tüm sistemlerde ilave olarak
optik koruma sistemi sağlanacaktır. Direkler üzerindeki makaraların yuvasından geçen
halatın pozisyonu algılayıcılar ile izlenecek, bu algılayıcılar sistem otomasyonuna veri
göndererek sistem hızının kayma miktarına göre yavaşlamasını ve sınır kayma değeri
aşıldığında sistemin durmasını sağlayacaktır. Direklerdeki algılayıcılardan veri
iletişimi direkler üzerindeki sinyal kablosu vasıtası ile yapılacaktır.
b)
Her taşıyıcı direk üzerinde rüzgar yön ve şiddetini ölçen anemometreler yer alacaktır.
Rüzgar ölçüm verileri sürekli olarak direkler üzerindeki sinyal kablosu vasıtası ile
kumanda odasındaki monitöre iletilecektir. Aşırı rüzgar şartlarında sistem
yavaşlatılacak veya durdurulacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
31
5.6.4
Frenler
Kablolu sistem ana tahrik motoru ile çalıştırılırken; herhangi bir frenleme durumunda,
herhangi bir koruma devresi çalıştığında veya sistem hızı %10 aşıldığında motor otomatik
olarak duracaktır.
Servis freni; enerji kesilmelerinde, çekilen akım aşırı yükseldiğinde veya bir koruma devresi
çalıştığında devreye girecek ve sistemi kilitleyecektir.
5.7
GECE ĐŞLETMESĐ
Havadan kablolu taşıma sisteminde gece de yolcu taşıması yapılacak ise istasyonlar ve
güzergah boyunca aydınlatma yapılacaktır.
Güzergah aydınlatması; düzgün bir gece işletmesi ve kolay ve emniyetli kurtarma
operasyonları için gereklidir.
Đstasyonlarda aydınlatma madde 5.3.1.2’deki değerlere uygun olacaktır.
Güzergah aydınlatması; taşıma sistemi direklerine ve istasyon yapıları üzerine konacak
aydınlatma armatürleri ile sağlanacaktır. Armatürler düşük ortam sıcaklıklarında çalışmaya
uygun tip olacaktır.
Aydınlatma kabloları direkler üzerinde taşınmayacak, yeraltından gömülü olarak çekilecektir.
Her direk üzeri aydınlatma armatürü için direk üzerinde, kutu içinde toprak kaçağı korumalı
bir şalter mevcut olacaktır. Direk yüzeyindeki kablolar topraklanmış galvanizli çelik kondüvi
içinde monte edilecektir.
Yüzeyden kablolu taşıma sisteminde (teleski) gece işletmesi yapılacak ise tüm taşıma
güzergahı aydınlatılacaktır.
Aydınlatma armatürleri taşıma direklerinde, gerekirse ara direklerde ve istasyon yapıları
üzerinde yer alacaktır.
6.
ARAÇLAR VE TAŞIYICILAR
6.1
KAPASĐTE VE HIZ
Araçların maksimum hızı 2 m/s’yi geçmeyecektir. Bu sınır kış dönemi çalışmalarında
kayakçılar tarafından kullanılan sandalyeli taşıma sistemleri için 2,5 m/s’ye kadar
çıkabilecektir.
Birbirini izleyen iki araç arasındaki minimum zaman aralığı “j”, saniye olarak aşağıdaki
bağlantılara göre hesaplanacaktır:
J= 4v
– tek oturaklı araçlar için,
J= 5v
– iki yolculu ve yolcuları eşzamanlı olarak inen ve binen iki oturaklı araçlar için,
J= 7v
– iki yolculu ve yolcuları ardı ardına inen ve binen iki oturaklı araçlar için.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
32
Bu durumda, hiçbir şart altında minimum aralıklar anılan sıraya göre 6, 10 ve 12 saniyeden az
olmayacaktır. Yukarıdaki bağlantılarda “v” m/sn cinsinden işletme hızıdır.
Ancak kayakları takılı yolcuların taşındığı, başlangıç ve bitiş rampalarının uygun şekilde
tasarlandığı sandalyeli sistemlerde aşağıdaki bağlantılar geçerli olacaktır:
J= 3v
– tek oturaklı araçlar için,
J= 4v
– iki yolculu ve yolcuları eşzamanlı olarak inen ve binen iki oturaklı araçlar için.
Bu durumda, hiçbir şart altında minimum aralıklar anılan sıraya göre 6 ve 8 saniyeden az
olmayacaktır. Yukarıdaki bağlantılarda “v” m/sn cinsinden işletme hızıdır.
Aşağı doğru yolcu taşıma talebi olmayan hatlarda, aşağıda belirtilen sayıda taşıyıcının
yetkilendirilmiş personeli, aşağıya doğru taşımasına izin verilecektir:
Her Đki Taraftaki
Toplam Sandalye Sayısı
Aşağı Đnişte Đzin Verilen Maksimum
Yüklü Sandalye Sayısı
< 60
2
>60, <120
3
>120
4
Aşağı yönde trafiğin sınırlı olduğu veya izin verilmediği sistemlerde iniş ve biniş alanlarında
görülebilir yerlere bu durumu gösteren işaretler asılacaktır.
6.2
ÇEKME HALATI KLEMENSLERĐ
6.2.1 Genel
Çekme halatı klemensi, çekme halatını makaradan attırmayacak bir flanş yüksekliğine sahip
hat makaralarının altından ve üstünden sarsıntısız olarak geçecek şekilde tasarlanacaktır.
Tasarım çekme halatı çapındaki %10’luk bir azalmayı içinde barındıracaktır.
Klemens tasarımında TS EN 13796 1 - Đnsan Taşımak Đçin Tasarımlanmış Halatlı Havai Hat
Tesisleri Đçinn Güvenlik Kuralları - Taşıyıcılar - Bölüm 1: Kavramalar Tutucular, Taşıyıcı
Vagonlar, Taşıyıcı Kabinden Frenler, Kabinler, Koltuklar, Taşıyıcılar, Bakım Taşıyıcıları
Taşıma Tertibatları, Bakım Amaçlı Taşıyıcılar, Çekme Yedek Askıları - Standardı esas
alınacaktır.
6.2.2 Kayma
Çekme halatı klemensi onu çekme halatı boyunca kaydıracak olan kuvvete (bu kuvvet
taşıyıcıyı, taşıyıcının en olumsuz yük koşulları altında, en dik eğimli noktada uygun biçimde
yağlanmış çekme halatı boyunca hareket ettirmek için gereken kuvvetin minimum üç katıdır)
direnecek şekilde tasarlanacak ve sağlanacaktır. Klemens bu kavrama kuvvetini çekme halatı
çapında %3’lük bir azalma ile sağlamak için otomatik olarak ayarlayacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
33
6.2.3 Mukavemet
Klemensin mukavemeti aşağıdaki kriterlere dayanacaktır:
a)
Klemensin bütün parçalarında emniyet faktörü 6 olacaktır,
b)
Canlı yüklerin uygulanmasıyla gerilimi değişmeyen parçalar, akma noktasının 3’e
bölünmesi ile elde edilen değerden daha fazla olmayan bir gerilime dayalı olarak
tasarlanacaktır,
c)
Merkezkaç kuvvet gibi yanal yüklerin neden olduğu gerilimler için, madde 6.3’te yer
alan kriterler uygulanacaktır,
d)
Yorulma konusuna özel dikkat gösterilecektir.
6.2.4 Maksimum Yük
Tek bir klemensin üzerindeki maksimum yük, en uygunsuz tasarım koşulları altında, çekme
halatındaki minimum gerilimin 1/20’sini geçmeyecektir.
Tek taşıyıcıda iki klemensin kullanılması halinde, aşağıdakilerin var olması koşulu ile
yukarıdaki kriter her klemens için ayrı ayrı geçerli olacaktır:
a)
Đki klemens birbirinden bağımsızdır (yani, bağımsız olarak yük alacak şekilde
birleştirilmişlerdir),
b)
Đki klemens arasındaki mesafe halat çapının 20 katından fazladır.
Şayet iki klemens arasındaki mesafe halat çapının 20 katından az ise bunlar tek klemens gibi
işlem görecektir. Ayrıca, her klemens üzerindeki yük (kg) ile halatın metalik kesit alanı (mm2)
arasındaki oran 0,8’i geçmeyecektir.
6.3
SABĐT KLEMENSLĐ SANDALYELĐ SĐSTEMLER ĐÇĐN TAŞIYICILAR
Koltukların genişliği minimum 0,5 m/kişi olacaktır.
6.3.1
Dikey Yükler
Sandalyeler; tasarım yükünün 4 katı büyüklüğünde dikey yük altında, sistemin bütününde
veya parçalarında herhangi bir deformasyona uğramaksızın dayanabilecek şekilde
tasarlanacaktır. Tasarımda kullanılacak olan yolcu ağırlıkları madde 3.1’de verilmiştir.
6.3.2
Yatay Yükler
Terminal makaralarından geçerlerken askıları geren merkezkaç kuvveti gibi, yatay yükler
açısından, askılar ve klemensler dahil bütün parçaların tasarımları, bir boş sandalye için
malzemenin akma dayanım noktasına göre 3,6 emniyet katsayısı kullanılarak yapılacaktır. Bu
amaçla, uygulama kuvveti statik yük olarak kabul edilen hesaplanmış yük olarak alınacaktır.
Makaranın (kasnağın) çevresinde dolu sandalyelerin geçişini önleyecek emniyet durdurucuları
olmadığında, sistemdeki sandalyeler, askılar, makaralar (kasnaklar) kılavuzlar ve benzeri
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
34
bileşenler, 2 emniyet faktörü (kullanılan malzemenin akma gerilimine göre) ile dolu aracın
makaranın etrafından tam hızla geçerken ortaya çıkan gerilime karşı dayanacak şeklide
tasarlanacaklardır.
6.3.3
Đşaretleme
Tüm araçlar operatörün ve görevlilerin görebileceği şekilde sıralı olarak numaralandırılarak
markalanacaklardır.
6.3.4
Sandalyeler Đçin Emniyet Detayları
Sandalye yüksekliği 560 mm’yi geçmeyecektir.
Her sandalyenin etrafı oturaktan minimum 100 mm yükseklikte ve oturağın arkasından
minimum 305 mm mesafeye kadar parmaklıkla çevrilecektir.
Öncelikli olarak kayakçılar için kullanılan sandalyelerde, sandalye oturağının ön kısmının
yaka dahil kalınlığı, oturma yüzeyinden kıvrımın altına kadar 125 mm’yi geçmeyecektir.
Oturağın altının geriye dönme açısı yüklü iken minimum 7 derece olacaktır. Yüklü ağırlıktan
kasıt, test yükünde düzgün dağılmış yüktür.
Kayakların kuyruklarını; gelip geçen ve tuzak oluşturan sandalye iskeleti, emniyet kayışları
ve oturağın altı arasındaki açıklıklardan uzak tutacak şekilde önlem alınacaktır.
Öncelikle normal yolcular için çalıştırılan sandalyeler için, her sandalye önden gelen basınç
altında açılmayacak şekilde kapatma donanımı ile donatılacaktır.
Sandalyeli sistemlerde sandalyede seyahat eden kayakçının gabarisi aşağıdaki şekildedir:
-
Her sandalyenin el ve ayak alanı tabanı + oturağın yüzey alanı ve yüksekliği 1 metre
olan bir dikdörtgenler prizmasının her yönde 0,5 metre arttırılması ile oluşan
dikdörtgenler prizmasıdır.
Kayak ekipmanı düzlemi koltuk yüzeyinden 0,5 metre aşağıda olan düzlemdir. Kayak
ekipmanı düzleminin uzunluğu koltuğun ön tarafından geçen dikey düzleme göre seyahat
yönünün önünde ve arkasında 1,0 metrelik genişlemedir. Kayak düzleminin yan kenarları ise
koltuğun yan kenarlarındaki dikey düzlemle sınırlıdır.
6.4
SABĐT KLEMENSLĐ GONDOLALAR ĐÇĐN TAŞIYICILAR
6.4.1 Askılar
Askılar taşıyıcıya veya çekme halatı bağlantı sistemlerine ve kabine herhangi bir gevşemeye
mahal vermeyecek şekilde bağlanacaktır.
Askıların dikey boyu, boylamasına salınımın en kötü koşulları altında kabinin hiçbir bölümü
çekici halata değmeyecek yeterlilikte olacaktır. Her şart altında, taşıyıcının herhangi bir
engelle karşılaşmaksızın boylamasına olarak en zıt konumlarda dahi dikeyden 15 derecelik bir
açı ile salınması mümkün olacaktır.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
35
Gerektiğinde, aracın boylamasına salınımını azaltmak için salınım sönümlendiriciler
kullanılacaktır.
Salınım sönümlendiricilerin kullanılması durumunda, sarsıntısız çalışacak ve taşıyıcı
tekerleklerinin veya çekme halatının yuvalarından çıkma tehlikesi yaratmayacaktır.
6.4.2
Kabin
Tamamıyla kapalı yolcu kabinlerinde havalandırma sistemi tesis edilecektir. Kabin giriş
açıklığının tamamını kapsayacak şekilde kapılarla donatılacaktır. Kapı açılma genişliği
minimum 815 mm olacaktır. Her kapı, sadece yetkili personel tarafından veya otomatik
sistem tarafından açılabilecek şekilde kilitleme sistemi ile donatılacaktır.
Açık durumdaki kabin kapısının döşeme kenarı ile platform kenarı arasındaki yatay açılık 25
mm’den büyük olmayacaktır. Kabin döşemesi ile platform arasındaki yükseklik ± 13 mm
aralığı içerisinde olacaktır.
Bütün pencereler kırılmaya karşı dayanıklı malzemeden yapılacaktır.
Direk tarafında açılabilir pencereler kullanılıyor ise, kabin merkez eksenine doğru tasarımın
izin verdiği maksimum miktar kadar salınırken açık pencereden minimum 1 metre serbest elle
ulaşım mesafesi sağlanacaktır.
Pencere 0,20 metreden fazla açılamıyor ise serbest el alanı aşağıdaki gibi olacaktır:
-
Açılabilir pencerenin araç tabanından yüksekliği minimum 1,80 m ise: 0,20 m
-
Açılabilir pencerenin araç tabanından yüksekliği minimum 1,50 m ise: 0,50 m
Yolcuların acil durumda boşaltılmasına yönelik vasıtalar sağlanacaktır.
Her kabinin maksimum kapasitesi kg cinsinden gösteren etiketler kabinini görülebilir bir
yerine yapıştırılacaktır.
Tabanda, ayakta duran her yolcu için 0,3 m2 alan düşünülecektir. Kabinlerde en düşük taban
alanı 1220 mm x 760 mm olacaktır.
Özel girişe sahip kabinlerin olduğu sistemlerde bekleme süresi 10 dakikayı geçmeyecektir.
Tüm araçlar numaralandırılacak ve numaralar aracın her iki ucuna yerleştirilecektir.
Yarı açık araçlarda da kapalı kabinlerin ve açık sandalyelerin kriterlerine uyulacaktır.
6.4.3
Araçlarda Enine Salınım
Đstasyonlarda ve hatlarda aşağıdaki enine salınım açıları dikkate alınacaktır:
a)
Kapalı kabinlerde: 0,34 rad
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
36
Hat yapılarında kılavuzlar kullanılması durumunda bu salınım açısı aşağıda belirtilen
değerlere kadar düşürülebilecektir:
-
Boş ve hızı 5 m/s’den büyük:
-
Boş ve hızı 5 m/s’yi geçmeyen: 0,20 rad
-
Đçinde görevli olan ve uzaktan kumanda ile aracın içinden durdurulabilen veya hız
değişimi yapılabilen:
7 m/s’den büyük hıza sahip olanlarda:
0,15 rad
Hızı 7 m/s’yi geçmeyenlerde:
0,12 rad
b)
Dolu açık araçlar:
0,20 rad
c)
Boş açık araçlar:
0,34 rad
6.4.4
0,25 rad
Boylamasına Salınım
Tek yönlü (unidirectional) kablolu sistemlerde istasyonlarda ve hat üzerinde dikkate alınacak
olan boylamasına salınım 0,34 rad olacaktır.
Tek yönlü kablolu sistemlerde 0,34 rad boylamasına salınım değeri, tahrik freninin doğru
çalışması koşulu ile aşağıdaki formüle göre azaltılabilecektir:
β = 0,2 a cosα (rad)
Burada:
Β: Aracın boylamasına salınımı, rad
α : Araç yörüngesinin eğimi, rad
a: Tahrik freninin normal çalışma koşulları altında beklenen hız düşümü ivmesi, m/s2
Tahrik freninin veya araç freninin hatalı çalışması sonucunda; aracın istasyonu terk ederken
istasyonun giriş veya çıkışını engelleyecek şekilde veya hat üzerinde askıda kalması
durumunda yolcularda ciddi fiziksel yaralanmalara yol açacak çarpma riski dikkate
alınacaktır.
Sürekli Dönen Kablolu Sistemlerde:
- Yolcuların ayakta seyahat ettiği sistemlerde sabit bir nesneye karşı çarpma hızı: 1,5 m/s
- Yolcuların oturarak seyahat ettiği sistemlerde sabit bir nesneye karşı çarpma hızı: 2,5 m/s
değerlerini geçmeyecektir.
Kablolu Taşıma Sistemleri Tasarım Kriterleri, Bölüm III
Sabit Klemensli Sistemler
37
Download

Sabit Klemesnli