ĐÇĐNDEKĐLER
1.
GENEL.............................................................................................................................. 1
2.
GEOMETRĐK TASARIM ................................................................................................ 2
2.1
YATAY GÜZERGAH...................................................................................................... 2
2.1.1 Genel ...................................................................................................................... 2
2.1.2 Düz Hat Kesimleri (Aliyman) ................................................................................ 2
2.1.3 Kurplar ................................................................................................................... 3
2.1.3.1 Dairesel Kurplar ................................................................................................. 3
2.1.3.2 Bileşik Kurplar ................................................................................................... 3
2.1.3.3 Ters Kurplar ....................................................................................................... 3
2.1.3.4 Dever................................................................................................................... 3
2.1.3.5 Geçiş Eğrisi ........................................................................................................ 5
2.1.3.6 Dever Rampası ................................................................................................... 7
2.1.3.7 Hız Sınırları ........................................................................................................ 9
2.2
DÜŞEY GÜZERGAH....................................................................................................... 9
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
Genel ...................................................................................................................... 9
Eğimler ................................................................................................................... 9
Düşey Kurplar....................................................................................................... 10
Hat Ekseni Tespiti................................................................................................. 10
2.3 GABARĐLER ............................................................................................................ 10
2.3.1 Araç Gabarisi........................................................................................................ 11
2.3.1.1 Statik Gabari..................................................................................................... 11
2.3.1.2 Dinamik Gabari ................................................................................................ 12
3.
ĐNŞAAT VE YAPISAL TASARIM ............................................................................... 15
3.1
GENEL............................................................................................................................ 15
3.2
HATYOLU YAPILARI.................................................................................................. 15
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.2.5
3.2.6
Hemzemin Hatlar ................................................................................................. 15
Yükseltilmiş Hatlar .............................................................................................. 24
Köprüler - Viyadükler .......................................................................................... 25
Tüneller ................................................................................................................ 28
Kablo Kanalları ve Yaya Yürüme Yolları............................................................ 39
Diğer Yapılar........................................................................................................ 39
4.
HAT ĐŞLERĐ TASARIMI............................................................................................... 41
4.1
ALTYAPI........................................................................................................................ 41
4.2
ÜSTYAPI ........................................................................................................................ 41
4.2.1 Balastsız Hat ......................................................................................................... 41
4.2.2 Balastlı Hat............................................................................................................ 41
4.3
MANEVRA VE PARK HATTI...................................................................................... 42
4.4
TAM KORUMALI HATTA ERĐŞĐM YOLLARI.......................................................... 42
4.5
RAYLAR ........................................................................................................................ 42
HRS Tasarım Kriterleri
i
4.5.1
4.5.2
4.5.3
4.5.4
4.5.5
4.6
Ray Tipleri............................................................................................................ 42
Toleranslar............................................................................................................ 42
Ray Kaynakları..................................................................................................... 43
Karşılık Rayları (Kontrray) .................................................................................. 43
Makaslar ............................................................................................................... 44
BAĞLANTI ELEMANLARI ......................................................................................... 44
4.6.1 Doğrudan Tespit Ray Bağlantıları........................................................................ 44
4.6.2 Beton Travers Bağlantı Elemanları ...................................................................... 45
4.7
TRAVERSLER ............................................................................................................... 45
4.8
BALAST ......................................................................................................................... 46
5.
ĐSTASYONLAR ............................................................................................................. 48
5.1
ĐSTASYON YOLCU YÜKÜ.......................................................................................... 48
5.2
ĐSTASYON PERONLARI.............................................................................................. 48
5.2.1 Peron Boyutları ..................................................................................................... 49
5.2.2 Peron Yerleşimi .................................................................................................... 49
5.3
ĐSTASYON TESĐSLERĐ................................................................................................. 49
5.4
ĐSTASYON GĐRĐŞ TESĐSLERĐ VE KAPASĐTE HESAPLARI ................................... 50
5.5
MERDĐVENLER, YÜRÜYEN MERDĐVENLER VE ASANSÖRLER ....................... 51
5.6
MALZEMELER.............................................................................................................. 51
5.7
ENGELLĐLER ĐÇĐN EK TEDBĐRLER .......................................................................... 51
6.
DEPO SAHASI, BAKIM ONARIM ATÖLYELERĐ VE ĐŞLETME MERKEZĐ.......... 52
6.1
DEPO SAHASI TASARIM GEREKSĐNĐMLERĐ ......................................................... 52
6.1.1 Güvenlik ................................................................................................................. 53
6.1.2 Elektrifikasyon ....................................................................................................... 53
6.1.2.1 Cer Gücü Temini.............................................................................................. 53
6.1.2.2 Enerji Temini.................................................................................................... 53
6.1.2.3 Acil Durum Güç Kaynakları ............................................................................ 54
6.1.2.4 Atölyeye Güç Temini ....................................................................................... 54
6.1.2.5 Aydınlatma ....................................................................................................... 54
6.1.2.6 Acil Aydınlatma ............................................................................................... 54
6.1.2.7 Atölye ve Đşletme Bakım Binası Aydınlatması ................................................ 54
6.2
DEPO SAHASI KAPASĐTESĐ ....................................................................................... 54
6.3
DEPO SAHASI DÜZENĐ VE YERLEŞĐMĐ .................................................................. 55
6.4
DEPO SAHASI TESĐSLERĐ .......................................................................................... 55
6.5
ARAÇ BAKIM BĐNASI VE ATÖLYELER .................................................................. 55
6.5.1 Küçük Onarım ve Önleyici Bakım/Muayene Bölümü......................................... 56
6.5.2 Ana Onarım Bölümü ............................................................................................ 56
6.5.3 Đç Temizlik Bölümü ............................................................................................. 57
6.5.4 Ana Üniteler Onarım Atölyeleri........................................................................... 57
6.5.5 Hat Yapıları ve Hat Bakım - Onarım Bölümü ..................................................... 57
6.5.6 Tesisat Alanı......................................................................................................... 58
HRS Tasarım Kriterleri
ii
6.5.7 Boji ve Büyük Ünite Depolama Alanı ................................................................. 58
6.5.8 Genel Depo Alanı................................................................................................. 58
6.5.9 Ofisler................................................................................................................... 58
6.5.10 Yemek Salonları, Mutfak, Tuvalet, Duş ve Giyim Mekanları ............................. 58
6.6
ĐŞLETME MERKEZĐ ..................................................................................................... 58
6.6.1 Depo Đşletmesi...................................................................................................... 58
6.6.2 Servis Đşletme Merkezi......................................................................................... 59
7.
ĐNŞAAT VE BĐNA ĐŞLERĐ ELEKTRĐK VE MEKANĐK TESĐSAT SĐSTEMLERĐ.... 60
7.1
ELEKTRĐK ..................................................................................................................... 60
7.1.1 Aydınlatma ........................................................................................................... 60
7.1.2 Güvenlik ve Kontrol Sistemleri............................................................................ 61
7.1.3 Telefon Sistemleri ................................................................................................ 62
7.1.4 Đstasyon Elektrik Sistemleri ................................................................................. 63
7.1.5 Topraklama........................................................................................................... 63
7.2
MEKANĐK SĐSTEMLER ............................................................................................... 63
7.2.1 Sıhhi Tesisat (Temiz Su, Atıksu, Pissu ve Drenaj) .............................................. 63
7.2.2 Isıtma, Havalandırma ve Klima ........................................................................... 65
7.2.3 Acil Havalandırma ................................................................................................ 66
7.2.3.1 Tüneller ............................................................................................................ 66
7.2.3.2 Đstasyonlar ........................................................................................................ 66
7.2.4 Acil Kaçış ve Boşaltma ........................................................................................ 67
7.2.5 Yangından Korunma ............................................................................................ 67
7.2.5.1 Malzeme ........................................................................................................... 67
7.2.5.2 Yangın Yayılımının Durdurulması................................................................... 68
7.2.5.3 Söndürme Sistemleri ........................................................................................ 68
7.2.5.4 Diğer Hususlar.................................................................................................. 70
8
ELEKTROMEKANĐK SĐSTEMLER ............................................................................. 71
8.1
ELEKTRĐFĐKASYON .................................................................................................... 71
8.1.1 Enerji Temini.......................................................................................................... 71
8.1.1.1 Enerji Kaynağı.................................................................................................. 71
8.1.1.2 Sistem Güvenilirliği ......................................................................................... 71
8.1.1.3 Orta Gerilim (O.G.) Enerji Dağıtımı ................................................................ 71
8.1.1.4 Güç Sistemlerinin Kontrolü ............................................................................. 71
8.1.2 Cer Gücü Sistemi ................................................................................................... 72
8.1.2.1 Sistem Gerilimi ................................................................................................ 72
8.1.2.2 Sistem Tertibi ................................................................................................... 72
8.1.2.3 Trafo Merkezlerinin Yerleşimi......................................................................... 73
8.1.2.4 Cer Gücü Sistemi Topraklaması ...................................................................... 73
8.1.2.5 Korozyon Kontrolü .......................................................................................... 74
8.1.2.6 Cer Gücü Acil Açtırma ( Emergency Trip ) Sistemi........................................ 74
8.1.3 Yardımcı Güç Sistemleri........................................................................................ 74
8.1.3.1 Alçak Gerilim Dağıtımı.................................................................................... 74
8.1.3.2 Aydınlatma ....................................................................................................... 75
8.1.3.3 Kritik Yükler .................................................................................................... 75
8.1.3.4 A.G. Kumanda ve Kontrol Kabloları ............................................................... 75
8.1.3.5 Kesintisiz Güç Kaynakları ............................................................................... 75
HRS Tasarım Kriterleri
iii
8.1.3.6 Yedek Elektrojen Grupları ............................................................................... 76
8.1.3.7 Topraklama ve Yıldırımdan Korunma ............................................................. 76
8.1.4 Katener Sistem ....................................................................................................... 76
8.1.4.A Normal (Klasik) Katener Sistem .................................................................... 76
8.1.4.A1 Kontak Teli.................................................................................................... 76
8.1.4.A2 Askı Teli ........................................................................................................ 77
8.1.4.A3 Katener Tellerinin Asılması .......................................................................... 77
8.1.4.B Rijit Katener ................................................................................................... 77
8.1.5 Üçüncü Ray Sistemi ............................................................................................... 77
8.1.6 Dönüş Hattı ............................................................................................................ 78
8.2
SĐNYALĐZASYON VE HABERLEŞME....................................................................... 78
8.2.1 Sinyalizasyon ......................................................................................................... 78
8.2.1.1 Sinyalizasyon Genel Prensipleri....................................................................... 78
8.2.1.2 Sistemin Görevi................................................................................................ 79
8.2.1.3 Sinyalizasyon Sistemi Otomasyon Seviyesi .................................................... 79
8.2.1.4 Sinyalizasyon Sistemi ve Kontrol .................................................................... 79
8.2.1.5 Đşletme Modları ................................................................................................ 79
8.2.1.6 Ray Devreleri ................................................................................................... 80
8.2.1.7 Hat Boyu Sinyal Işıkları ................................................................................... 80
8.2.1.8 Makaslar ........................................................................................................... 81
8.2.1.9 Hız Kontrol Teçhizatı....................................................................................... 81
8.2.1.10 Kontrol Üniteleri ............................................................................................ 81
8.2.2 Haberleşme Sistemleri............................................................................................ 82
8.2.2.1 Telsiz Sistemi ile Haberleşme .......................................................................... 82
8.2.2.2 Telefon Sistemi ile Haberleşme ....................................................................... 82
8.2.2.3 Anons Sistemi ile Haberleşme ......................................................................... 83
8.3
KAPALI DEVRE TELEVĐZYON SĐSTEMĐ ( CCTV )................................................. 84
8.3.1 Genel ...................................................................................................................... 84
8.3.2 Kamera Kontrolü ve Đzleme Đstasyonları ............................................................... 84
8.3.3 Kameralar ............................................................................................................... 85
8.3.4 Peron Monitörleri ................................................................................................... 85
8.4
TELSĐZ SĐSTEMĐ ........................................................................................................... 85
8.4.1 Genel ...................................................................................................................... 85
8.4.2 Sistem Bileşenleri................................................................................................... 86
8.4.2.1 Anahtarlama Birimi ( Switcher)....................................................................... 86
8.4.2.2 Baz Đstasyonu ................................................................................................... 86
8.4.2.3 Ağ Yönetim Sistemi (Network Management System –NMS) ......................... 86
8.4.2.4 Dispeç Ünitesi ( Operatör Konsolu)................................................................. 86
8.4.2.5 Ses Kayıt Cihazı ............................................................................................... 86
8.4.2.6 Mobil Araç Telsiz Terminali............................................................................ 86
8.4.2.7 Mobil (El) Telsiz Terminali ............................................................................. 86
8.5
ĐSTASYON BĐLGĐ GÖSTERME (IŞIKLI PANO) SĐSTEMĐ ....................................... 86
8.6
SCADA SĐSTEMĐ ( Supervisory Control and Data Acquisition System )..................... 87
8.6.1 Genel ...................................................................................................................... 87
8.6.2 Sistem Elemanları .................................................................................................. 87
8.6.3 SCADA Sisteminin Đzleyeceği veya Denetleyeceği Noktalar ............................... 87
8.6.3.1 Hat Kenarında .................................................................................................. 87
HRS Tasarım Kriterleri
iv
8.6.3.2 Trafo Merkezlerinde......................................................................................... 88
8.6.3.3 Yolcu Đstasyonlarında....................................................................................... 88
8.7
GĐRĐŞ GÜVENLĐK SĐSTEMĐ ........................................................................................ 88
8.8
ÜCRET TOPLAMA SĐSTEMĐ....................................................................................... 88
8.8.1 Sistem Elemanları .................................................................................................. 89
8.8.2 Sistem Çalışma Kavramı........................................................................................ 89
8.9
SAAT SĐSTEMĐ.............................................................................................................. 89
8.10 ĐLETĐŞĐM AĞI (COMMUNICATION NETWORK) .................................................... 90
8.10.1 Genel .................................................................................................................... 90
8.10.2 Sistem Kapsamı.................................................................................................... 90
8.10.3 Sistem Yapısı........................................................................................................ 90
9.
ARAÇLAR...................................................................................................................... 91
9.1
TASARIM ....................................................................................................................... 91
9.2
ARAÇ GÖVDESĐ ........................................................................................................... 91
9.2.1 Araç Gövdesi Đmalat Özellikleri ............................................................................ 92
9.2.2 Körük Bölümü........................................................................................................ 93
9.2.3 Camlar ve Pencereler ............................................................................................. 93
9.2.4 Araç Zemini............................................................................................................ 94
9.2.5 Araç Koltukları....................................................................................................... 94
9.2.6 Araç Đzolasyonu...................................................................................................... 94
9.2.7 Isıtma, Havalandırma ve Klima ............................................................................. 94
9.2.8 Yangın Söndürme................................................................................................... 95
9.2.9 Krikolama ve Kaldırma.......................................................................................... 95
9.2.10 Kapılar.................................................................................................................. 95
9.2.11 Dikmeler, Tırabzanlar, Tutamaklar ...................................................................... 96
9.2.12 Araçlarda Engelliler Đçin Ek Önlemler................................................................. 96
9.3
AYDINLATMA.............................................................................................................. 96
9.3.1 Đç Aydınlatma......................................................................................................... 96
9.3.2 Yedek Aydınlatma.................................................................................................. 97
9.3.3 Dış Aydınlatma ...................................................................................................... 97
9.4
OTOMATĐK KOŞUM TAKIMLARI............................................................................. 98
9.5
CER SĐSTEMLERĐ ......................................................................................................... 98
9.5.1 Yol Verme Düzeni ................................................................................................. 98
9.5.2 Akım Toplama Elemanları ..................................................................................... 98
9.5.3 Hat Kesicisi ............................................................................................................ 99
9.5.4 Cer Motoru ............................................................................................................. 99
9.5.5 Ana Kontrolör ........................................................................................................ 99
9.5.6 Performans Karakteristikleri .................................................................................. 99
9.5.7 Fırçalıklar ............................................................................................................. 100
9.6
FRENLER ..................................................................................................................... 100
9.6.1 Dinamik Fren........................................................................................................ 100
9.6.2 Disk Fren .............................................................................................................. 100
9.6.3 Manyetik Frenleme .............................................................................................. 100
9.6.4 Yolcu Acil Durdurması ........................................................................................ 100
HRS Tasarım Kriterleri
v
9.6.5 Park Freni ............................................................................................................. 101
9.6.6 Patinaj/Kızaklama Önleme Sistemi...................................................................... 101
9.6.7 Kumlama Sistemi ................................................................................................. 101
9.6.8 Hat ve Ray Temizleme......................................................................................... 102
9.7
YARDIMCI ELEKTRĐK SĐSTEMLERĐ ...................................................................... 102
9.7.1 Alternatif Akımla Besleme................................................................................... 102
9.7.2 Düşük Gerilimli Güç Temini ve Batarya Şarj Cihazı .......................................... 102
9.7.3 Batarya ................................................................................................................. 102
9.7.4 Elektrik Kuplörleri ............................................................................................... 102
9.8
BOJĐ VE BAĞLI TEÇHĐZATI ..................................................................................... 103
9.8.1 Boji ....................................................................................................................... 103
9.8.2 Amortisörler ......................................................................................................... 103
9.8.3 Havalı Askı Sistemi.............................................................................................. 104
9.8.4 Tespit Mili ............................................................................................................ 104
9.8.5 Tekerlekler ........................................................................................................... 104
9.9
HAVA KOMPRESÖRLERĐ ......................................................................................... 104
9.10 DĐĞER HUSUSLAR..................................................................................................... 105
9.10.1 Ekipman Seri Numaraları ve Parça Tanımları ................................................... 105
9.10.2 Titreşim Kıstasları .............................................................................................. 105
9.10.3 Titreşim Ölçme Usulleri..................................................................................... 106
10. EKLER ........................................................................................................................... 107
EK- 1: Gabari Hesapları ......................................................................................................... 109
EK- 2: Köprü Tasarımında Yararlanılacak Standart ve Kurallar ........................................... 112
EK- 3: Hafif Raylı Sistem Tasarımında Yararlanılacak Standartlar, Yönetmelikler ve Teknik
Şartnameler............................................................................................................................. 113
EK- 4: Kısaltmalar ................................................................................................................. 121
HRS Tasarım Kriterleri
vi
ŞEKĐLLER
Şekil – 2.1: Geçiş Spirali (Klotoid)............................................................................................ 6
Şekil – 2.2: Dever Rampası........................................................................................................ 8
Şekil – 2.3: HRS Aracı Statik ve Dinamik Gabarisi - Katener Direği Ortada ......................... 13
Şekil – 2.4: HRS Aracı Statik ve Dinamik Gabarisi - Katener Direği Yanda.......................... 14
Şekil – 3.1.A: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Ortada - Kurpta............................... 16
Şekil – 3.1.B: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Ortada - Aliymanda ........................ 17
Şekil – 3.2.A: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Kenarda - Kurpta ............................ 18
Şekil – 3.2.B: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Kenarda - Aliymanda...................... 19
Şekil – 3.3: Hemzemin Hat Enkesiti - Enerji Raylı ................................................................ 20
Şekil – 3.4.A: Yarmada Hat Enkesiti - Kurpta......................................................................... 21
Şekil – 3.4.B: Yarmada Enkesiti - Aliymanda ........................................................................ 22
Şekil – 3.5: Yarmada Hat Enkesiti - Enerji Raylı .................................................................... 23
Şekil – 3.6: Yükseltilmiş Hat Enkesiti - Đstinat Duvarlı........................................................... 24
Şekil – 3.7.A: Viyadük Hat Enkesiti - Kurpta.......................................................................... 26
Şekil – 3.7.B: Viyadük Hat Enkesiti - Aliymanda ................................................................... 27
Şekil – 3.8.A: Aç-Kapa Enkesiti- Tek Hat (Havai Hat Askı Sistem)-Kurpta.......................... 29
Şekil – 3.8.B: Aç-Kapa Enkesiti - Tek Hat (Havai Hat Askı Sistem)-Aliymanda .................. 30
Şekil – 3.9: Aç-Kapa Enkesiti - Tek Hat (Enerji Raylı)........................................................... 31
Şekil – 3.10: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Havai Hat Askı Sistem) ..................... 32
Şekil – 3.11.A: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Enerji Raylı) - Kurpta .................... 33
Şekil – 3.11.B: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Enerji Raylı) - Aliymanda.............. 34
Şekil – 3.12: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Çift Gözlü (Havai Hat Askı Sistem) .................... 35
Şekil – 3.13: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Çift Gözlü (Enerji Raylı) ...................................... 36
Şekil – 3.14: Delme Tünel Enkesiti -1 ..................................................................................... 37
Şekil – 3.15: Delme Tünel Enkesiti -2 ..................................................................................... 38
HRS Tasarım Kriterleri
vii
HRS Tasarım Kriterleri
viii
1.
GENEL
Bu bölümde kentiçi toplu taşım sistemleri içerisinde yer alan Hafif Raylı Sistemlere ilişkin
uyulması gereken asgari tasarım kriterleri verilmektedir. Ancak, çalışma alanındaki yerel
şartlar, topoğrafik özellikler, tarihi ve doğal sit alanların bulunması gibi etkenlerden
kaynaklanan kısıtlılıklarda; alternatif güzergahlar da incelenmiş olmak kaydıyla, hat eğimi ve
kurp yarıçapı kriterlerinde farklı değerlerin kullanılması durumunda, gerekçe raporu ile
birlikte DLH’nın onayına sunulabilecektir.
Mevcut raylı sistem hatlarının uzantılarının planlanması durumunda ise; Ray Açıklığı, Depo
Sahası Ray Đşleri (betona tespitli veya travers-balastlı hat yapımı) gibi kriterler mevcut sistem
özellikleri ile uyumlu olacaktır.
Hafif Raylı Sistemlerde tek yönde saatlik yolcu kapasitesi 15.000 ila 35.000 arasındadır.
Enerji temini, alttan beslemeli (3. Ray) ve havai hattan (katener veya rijid katener şeklinde)
olabilecektir.
Sistem, diğer ulaşım sistemleriyle hiçbir şekilde kesişmeyecek ve tam korumalı olacaktır.
Sistem tasarımı; ekte yer alan ulusal-uluslararası standartlar ile kamu kurum ve kuruluşlarının
ilgili yönetmelik ve teknik şartnameleriyle uyumlu olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
1
2.
GEOMETRĐK TASARIM
Projelerde kullanılacak ölçekler Bayındırlık Bakanlığı Yapı Đşleri Genel Müdürlüğü Mimari
Proje Düzenleme Esaslarına ve ilgili TS Standartlarına uygun olacaktır.
2.1
YATAY GÜZERGAH
2.1.1
Genel
Bu kriterler hatyolu yatay güzergahının bütün tasarım aşamalarında ana hat ve depo alanı
üzerindeki bütün ray işlerine uygulanacaktır.
Ana hatların yatay güzergahı, geçiş eğrileri, düz hat (aliyman) kesimleri ve daire yaylarından
(kurplardan) oluşacaktır. Ana hat üzerindeki yatay güzergah, dairesel kurplara spiral
geçişlerle bağlanan doğru bölümlerden oluşmaktadır. Tasarım hızı, ana hat üzerindeki gelir
getiren işletme hattı için 80 km/saat, depo ve atölye alanı üzerindeki hatlar (ana hattan depo
alanına giden hatlar hariç) için ise 15 km/saattir. Tasarım 80 km/saate göre hazırlanmalı, fakat
konfor kriterlerine uyulduğunu garantilemek için 88 km/saatlik test hızına göre kontrol
edilmelidir. Uygun olduğu takdirde, maksimum 150 mm (%10) ile sınırlı tutulacak olan dever
uygulaması suretiyle hattın kurplu kısımlarında maksimum hız korunacaktır.
2.1.2
Düz Hat Kesimleri (Aliyman)
a)
Hatlar
Ana hattın kurplu kesimleri arasındaki minimum aliyman uzunluğu, (mevcut ters kurplar da
dahil olmak üzere) aşağıda verilen değerlerde olacaktır.
Tercih edilen:
L=30 m veya L= V/2 (hangisi büyükse)
Mutlak minimum:
L=boji aralığı+aks aralığı
V: tasarım hızı (km/saat)
b)
Đstasyonlar
Yatay güzergah, çok zorunlu haller dışında (bkz. madde 2.1.3.1) peron boyunca düz hat
olacaktır. Peron ile araç arasında sabit bir mesafe bulundurmak için düz hat kesimi, peronun
her iki ucundan da ileriye uzanacaktır. Bir peronun ucunu aşan spiral geçişlerin uzunluğu
17m’si deversiz olmak üzere minimum 25 m olacaktır.
c)
Özel Hat Đşleri
Bütün özel hat işleri düz hat üzerinde yapılacaktır. Gerek ana hatta gerekse Đşletme ve Bakım
Merkezinde, bir makas noktasından önce bulunan düz hattın minimum uzunluğu 5,0 m
olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
2
2.1.3
Kurplar
2.1.3.1 Dairesel Kurplar
Dairesel kurplar, metre olarak yarıçaplarına göre tanımlanacaktır.
Rahat ve güvenli bir seyir sağlamak için kurplarda imkan ölçüsünde daha büyük yarıçaplar
kullanılacaktır. Ana hattın minimum kurp yarıçapı tasarım hızına ve dever limitlerine bağlı
olacak, ancak 180 m’den az olmayacaktır.
Đstasyon peronları aliymanlarda inşa edilecektir. Çok zorunlu hallerde, peronların kurp
üzerinde inşa edilmesi durumunda minimum kurp yarıçapı 600 m olacaktır.
Depo ve atölye alanındaki hatlara uygulanacak olan minimum kurp yarıçapı 50 m olacaktır.
Dairesel bir kurbun istenen minimum uzunluğu metre olarak V/2 olacaktır. Burada V değeri,
km/saat olarak ifade edilen tasarım hızıdır.
Çift hatlı kurplarda, boşluk payı gereklerinin ve hat merkez çizgileri arasındaki minimum
açıklığın seçiminde, iki yarıçaptan en küçük olanı esas alınacaktır.
2.1.3.2 Bileşik Kurplar
Bileşik kurp kullanımı tavsiye edilmemekle birlikte, maddi veya işletmeyle ilgili zorlamaların
üstesinden gelmek için gereken yerlerde kullanılabilecektir. Yarıçapları 1600m veya daha az
olan iki veya daha fazla dairesel kurp, bileşik kurp oluşturmak üzere birbirine bağlanacak
olduğu takdirde, dairesel kurplar geçiş eğrileri ile bileştirilecek ve her kurbun deveri, müsaade
edilebilir maksimum hız bileşik kurbun bütün kısımlarında aynı kalacak şekilde
ayarlanacaktır.
2.1.3.3 Ters Kurplar
Ters kurplar kullanımı, seyir konforunu ve araçların yapısal özelliklerini olumsuz yönde
etkilediğinden tercih edilmeyecektir. Ancak gerekli durumlarda, ters kurplar 2.1.2.a’da
belirtilen kriterlere uygun uzunlukta bir aliyman ile birbirinden ayrılacaktır. Aşırı derecede
kısıtlayıcı geometrik koşullar nedeniyle ters kurplar arasında düz hat oluşturulmasının
olanaksız olduğu durumlarda ters kurplar spirallerle birbirine bağlanacaktır.
2.1.3.4 Dever
Dever, merkezkaç kuvvetleri karşılamak ve zararsız hale getirmek amacıyla kurp merkezinin
dış rayına, iç raya nazaran verilmiş olan dikey yüksekliktir. Gerekli olan yerlerde bütün
kurplardaki raylara aşağıdaki formüllere göre bir dever verilecektir.
Depo alanı, atölye ve istasyonda döşenmiş bulunan raylara normal olarak dever
uygulanmayacaktır.
Yatay kurplar ivmenin azalıp çoğaldığı bölgelerde bulunuyorsa, değişen hızların sebep olduğu
dengesizliği minimuma indirmek için, kurp dahilindeki deverde değişiklik yapılması göz
önünde bulundurulacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
3
Dengelenme (Teorik) Dever
Dengelenme deveri (Ee), belli bir V hızında araca yüklenen merkezkaç kuvvetine eşit
dengeyi sağlamak ve a1 yan ivmesini böylece sıfıra indirmek için belli kurp dahilinde bulunan
dış raya, iç raya kıyasla verilmesi gereken teorik dever miktarıdır. Ee değeri aşağıdaki
denkleme göre hesaplanacaktır:
Ee
= 11,83 . V²/R
Ee: dengelenme deveri (mm)
V: tasarım hızı (km/saat)
R: kurp yarıçapı (m)
Normal Dever (En)
Elverişlilik amacıyla, Ee değeri, yolcu rahatlığını etkilemeksizin,
En değerine
düşürülebilecektir. En değeri, belli bir kurp dahilindeki dış raya, iç raya kıyasla verilen kabul
edilebilir yükseltmedir. En değeri aşağıdaki denklemle hesaplanacaktır:
En
= [(V² / 12,96 . R . g)-z] 1504
En: normal dever (mm)
V: tasarım hızı (km/saat)
R: yarıçap (m)
g: yerçekiminden kaynakları ivme (9,81 m/s2)
Z: yan ivmenin g olarak değeri
maksimum değeri 0,1'dir)
(normalde 0-0,05 arasındadır,
Hesaplanmış En değeri 20 mm'nin altına düşerse dikkate alınmayacaktır. Müsaade edilebilir
maksimum dever 150 mm olacaktır.
Normal dever 0,05 g veya daha az bir yanal ivme sağlar. Güzergah boyunca maksimum
tasarım hızı uygulanırken, dever seçiminin ilk tekrarında Z değeri sıfır alınacaktır. Bundan
sonra Z; cüzi artışlarla 0,05 (maksimum 0,1) değerine çıkartılacak, uygun deverin elde
edilmesi için hız ayarlanması yapılacaktır.
Mutlak Minimum Dever (Emin)
Zor tasarım şartlarında, dengelenmemiş dever gerekli minimum miktar ölçüsünde
arttırılabilecektir. Dengelenmemiş deverdeki bu artış, yanal ivmede maksimum 0,1g değeriyle
sınırlı olacak bir artışa yol açacaktır (Emin değerinin sınırlayıcı değerlerine tekabül eder.)
Emin değeri aşağıdaki formülden hesaplanacaktır:
HRS Tasarım Kriterleri
4
Emin =
11,83.V 2
− 150
R
Emin: minimum dever (mm)
V: tasarım hızı (km/saat)
R: yarıçap (m)
Hesap neticesinde 1 ila 20 mm arasında bulunan Emin değeri 20 mm'ye yuvarlanacaktır.
Dengelenmemiş Dever
Dengelenmemiş dever şu formüle göre hesaplanacaktır:
Eu = Ee-E
Eu: dengelenmemiş dever (mm)
Ee: dengeleme deveri (mm)
E: fiili dever (mm)
Tasarımda yukarıdaki formüller kullanıldığı zaman meydana gelecek yan ivmenin, belirtilen
V=88 km/saatlik hızında 0,1g değerini aşmaması sağlanacaktır.
Dever Uygulaması
Belli bir kurp için gerekli deverin seçimi aşağıdaki kriterlere tabi olacaktır:
a)
Maksimum hızın kurp boyunca muhafazası,
b)
Đstenilen düzeyde yolcu rahatlığının sağlanması,
c)
Minimum dever değerinin seçimi.
2.1.3.5 Geçiş Eğrisi
Güzergahta düz hattan kurplu kesimlere geçişte ya da bileşik kurplarda yolcu konforunu, üst
yapının ve aracın korunmasını sağlamak üzere geçiş eğrileri uygulanacaktır. Geçiş eğrisi
olarak spiral (klotoid), kübik parabol, sinüsoid ve benzeri eğriler kullanılabilecektir. En çok
tercih edilen geçiş eğrisi, spiral (klotoid) eğrisidir.
HRS Tasarım Kriterleri
5
Şekil-2.1 Geçiş Spirali (Klotoid)
B : some noktasının sapma açısı (derece)
C.P.I : doğruların dairesel kavisle kesişme noktası
C.S. : dairesel bir kurbun spiral bir kurba dönüşüm noktası
Et : daire merkezinden çıkan dairesel kurp ile P.I arasındaki mesafe
Ls: fiili spiral uzunluğu (m)
p: dairesel kurp yarıçapının spiralin uzun doğrusuna (l.t) dik olduğu nokta ile T.S.
arasındaki ordinat mesafe (m)
P.l. : iki anal doğrunun kesişme noktası
P.O.S: spiral üzerindeki nokta
q: dairesel kurp yarıçapının spiralin uzun doğrusuna (l.t.) dik olduğu nokta ile T.S.
arasındaki absis mesafe (m)
R: dairesel kurbun veya spiral nihayetinin yarıçapı (m)
S.C.: spiral kurptan dairesel kurba dönüş noktası
S.P.l .: uzun ve kısa doğruların kesişme noktası
S.T.: spiral eğriden doğru durumuna değişim noktası
HRS Tasarım Kriterleri
6
s.t.: kısa doğru
Ts : T.S. veya S.T. ile P.I arasındaki ana doğru uzunluğu (m)
T.S. : doğru durumundan spiral kurp haline geçiş noktası
X: T.S. ile S.C. veya S.T. ve C.S. arasındaki absis mesafesi (m)
x: T.S. ile P.O.S. arasındaki absis mesafesi (m)
Y: T.S. veya S.C. ile S.C. arasındaki ordinat mesafesi (m)
y: T.S. ile P.O.S. arasındaki ordinat mesafesi (m)
∆r : P.O.S.'deki spiralin doğru ile uzun doğru arasındaki radyan olarak ifade edilen açı.
Limit değeri θs'dir.
θ: toplam merkez açısı (derece)
θc: dairesel kurbun merkez açısı (derece)
θs: toplam spiral açısı (derece)
λ: spiral kurbun T.S. veya S.T. ile spiral üzerinde bulunan herhangi bir nokta (P.O.S.)
arasındaki kısmi uzunluğu. Limit değeri Ls'dir (m).
Minimum spiral uzunluğu (Ls) şu formüllere göre hesaplanan en yüksek değer olacaktır.
(1) Ls=
5,3.V .E
1000
Ls = minimum spiral uzunluğu (m)
V= tasarım hıızı ( km/saat)
(2) Ls=
3,7.V .Eu
1000
(3) Ls= 0,2 . E
E= fiili dever (mm)
Eu= dengelenmemiş dever (mm)
(4) Ls= 17 m veya boji açıklığı (hangisi büyükse)
2.1.3.6 Dever Rampası
Dever rampası, Şekil 2.2’de görüldüğü gibi, geçiş eğrisi uzunluğunun içinde tamamlanacaktır.
Dever rampası doğrusal olup, yumuşak bir geçiş oluşturmak amacıyla rampa başlangıcı
(Ts noktası) ve rampa sonunda (Sc noktası) Tv mesafesinde geçiş eğrisi uygulanacaktır.
Lr = L
E/Ls oranının 0,5 değerini aşmakta olduğu dever çıkışının baş ve sonunda parabolik bir dikey
kurp kullanılacaktır. Dikey kurbun ilk V.P.'si T.S. noktasında, ikincisi de S.C. noktasında
olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
7
Düşey kurbun gerekli doğru uzunluğu (Tv) aşağıdaki gibi olacaktır:
Tv(minimum) =2,0 m
Tv(arzu edilen) =4,0 m
E: fiili dever (mm)
Lr: dever rampasının uzunluğu (m)
Ls: fiili spiral uzunluğu (m)
Tv: dikey kurbun doğrusal uzunluğu (m)
Parabolik kurp formüllerinde kullanılmak üzere, dikey kurbun uzunluğu (L) için, L=2 Tv
olarak yaklaşık bir değer alınabilir.
Ls=
Yatay güzergah
Şekil-2.2: Dever Rampası
E: gerçek dever (mm)
Lr: dever rampa bölümünün uzunluğu (m)
Ls: fiili spiral uzunluğu (m)
S.C.: spiral kurptan dairesel kurba dönüş noktası
T.S.: doğru durumundan spiral kurp haline geçiş noktası
Tv: düşey kurbun doğru uzunluğu (m)
V.P.l.: doğru ile düşey kurbun kesişme noktası
HRS Tasarım Kriterleri
8
2.1.3.7 Hız Sınırları
Yukarıdaki formüller sayesinde tasarımda; yolcu rahatlığı ve araç dengesi için aranılan
standartları bozmadan, küçük yarıçapların, alçak deverin veya kısa spiral uzunluklarının
egemen olduğu kesimlere hız sınırlamaları koymak imkanına sahip olunacaktır.
Dairesel bir kurpta maksimum hız şu formülle belirlenecektir.
 ( E + 150) R 
V =

 11,83 
1/ 2
V: maksimum hız (km/saat)
E: fiili dever (mm)
R: yarıçap (m)
2.2
DÜŞEY GÜZERGAH
2.2.1 Genel
Hat profili, alçak kottaki rayın üst kotunu hat merkezinde gösteren boyuna kesittir.
2.2.2 Eğimler
a)
Ana Hatlar
Đstasyon Hattı
Đstasyon alanlarında ve ayrıca peron uçlarının 10’ar metre ötesine kadar eğim değişimine izin
verilmeyecektir. Đstasyon alanlarında %0,0 eğim tercih edilecektir. Zorunlu hallerde
maksimum eğim yerüstü istasyonlarda %0,5, yeraltı istasyonlarında %0,3 olacaktır.
Đstasyonlar Arası Hat
Maksimum devamlı eğim %4,5 olacaktır. Devamlı eğimin minimum uzunluğu 25 m olacaktır.
Ancak, uygun bir drenaj temini için tatbikatta en etkin yöntem olarak hat boyunca aliymanda
%0,5'lik uzunlamasına eğimler düzenleyerek alçak noktalara boşaltma mecraları konulması
tercih edilecektir. Ardı ardına gelen eğimler kullanıldığında hat estetiği (özellikle viyadük
hattı) olumsuz yönde etkilenmeyecektir.
Geometrik mecburiyetler altında %4,5'i aşan (%5'e kadar ve yalnız kısa mesafelerde) eğimler
kullanılabilecektir. Dalma (vadi) istasyon oluşturan eğimlerden kaçınılacaktır.
b)
Depo Sahası ve Bakım Atölyeleri
Depo alanındaki istenilir eğim %0,0'dır. Zorunlu hallerde Maksimum eğim %0,3 olacaktır.
Atölyedeki bütün hatlar %0,0 eğimli olacaktır. Depo ve atölye hatlarının ana hat ile bağlantısı
çıkış yönünde rampalı olacaktır. Alan dahilinde, depo hatlarını atölyelere bağlayan irtibat
HRS Tasarım Kriterleri
9
hatları maksimum %1,5 eğime sahip olabilecektir.
Depo-atölye, açık-kapalı bakım hatları ve/veya park hatlarında dever olmayacaktır.
Atölyede ray üstü yer tabanıyla aynı düzeyde olacak ve gömülmüş rayı çevreleyen beton,
asfalt ya da başka bir malzemede “flanş – yolu” tesis edilecek veya oluklu ray kullanılacaktır.
Depo giriş hatları tasarımı, minimum 125 m’lik bir yarıçapın kabul edildiği kurp dışında ana
hat standartlarını izleyecektir.
2.2.3
Düşey Kurplar
Hat eğiminde değişiklikler olması halinde düşey kurplar ile yumuşak bir geçiş sağlanacaktır.
Uygulanacak açık veya kapalı düşey kurplar mümkün olduğu kadar büyük seçilecektir. Düşey
kurplar dairesel veya parabolik eğrilerle oluşturulacaktır.
Düşey Kurp Yarıçapı:
Ana hatta minimum düşey kurp yarıçapı: R=V²/2
R≥2000 m
V: tasarım hızı (km/saat)
Düşey Kurp Uzunluğu:
Ana hatlarda minimum düşey kurp uzunlukları aşağıdaki formülle hesaplanacaktır.
L=30 (G1-G2)
L >60 m
(G1-G2): Bitişik eğimlerin cebirsel farkı (mutlak değer)
Yatay ve düşey kurpların bir arada olduğu yerde minimum düşey kurp boyu aşağıdaki
formülle hesaplanacaktır.
L= 60 (G1-G2)
Düşey kurpta makas tercih edilmeyecektir. Ancak zorunlu hallerde, makas bölgesinde
minimum kurp yarıçapı R=5000 m olacaktır.
2.2.4 Hat Ekseni Tespiti
Aliymanlarda minimum 50 m, kurplarda minimum 30 m aralıklarla yan röperler kullanılarak
hattın merkez ekseni röperlenecektir.
2.3
GABARĐLER
Ray açıklığı 1435 mm olacaktır.
Hatlarda ve hat boyu yapılarda uygulanacak minimum gabariler ve diğer özellikler, araç ve
güzergah özellikleri dikkate alınmak suretiyle belirlenecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
10
Tünel gabarileri, araca enerji besleme sisteminin 3. ray, esnek katener veya rijit katener
olması durumuna göre değişiklik gösterecektir.
Esas alınacak araç özellikleri:
Araçlar mafsallı veya mafsalsız, üçünü raydan aldığı 750 V DA, ya da pantograf ile
katenerden aldığı 750 veya 1500 V DA ile çalışacaktır.
Tekli araç veya çoklu araçtan oluşan diziler kullanılabilecektir.
Araçlarla ilgili ölçü ve ağırlıklar:
Araç yüksekliği
3,66 m (maksimum)
Genişlik
2,65 m (minimum)
Uzunluk
18 m - 30 m
Pantograf çalışma yüksekliği
4m-6m
Dingil Yükü (W3’te)
14 ton (maksimum)
Dingil aralığı
(*)
Performans Parametreleri:
Maksimum hız
80 km/saat
Hızlanma ivmesi
TS EN 13452-1’e uygun
Yavaşlama ivmesi
TS EN 13452-1’e uygun
(*): Dingil aralığı, yolculuk sayısına göre hesaplanmış W3 yükündeki toplam ağırlığın izin verilen
dingil yükünü geçmeyecek şekilde, araçların çalışacağı en dar kurp yarıçapı dikkate alınarak tespit
edilecek dingil sayısına göre belirlenecektir.
TS EN 13452 - 1: Demiryolu Uygulamaları – Frenleme - Kütle Đletimli Fren Sistemleri Bölüm 1: Performans Kuralları
Bu maddede belirlenen kriterler depo ve atölye alanlarını içeren bütün sistemin
tasarımlanmasında uygulanacaktır.
2.3.1
Araç Gabarisi
Araç gabarisi; dinamik gabarinin etrafına 100 mm'lik bir yedek pay ilavesiyle, aracın işgal
ettiği mekan olarak tanımlanır. Yedek pay, sistemin herhangi bir yerinde sabit bir yapının
cephesi ile araç arasında kalan minimum boşluk mesafesini ifade eder. Đstasyon peronları
bunun dışında bırakılmıştır. (Ölçülendirmeler için bkz. EK -1)
2.3.1.1 Statik Gabari
Aracın statik gabarisi Şekil -2.3 ve 2.4’te gösterilmiştir.
HRS Tasarım Kriterleri
11
2.3.1.2 Dinamik Gabari
Şekil 2.3 ve 2.4'te gösterilen dinamik gabari, aracın çeşitli durumlardaki düşey, yanal ve
döner kaymalarını etkileyen tüm güçlere ve şartlara cevap verecek şekilde tasarımlanacaktır.
Dinamik gabari, karoseri kenar hattının maksimum kaymasıdır. Dinamik gabari, araç genişliği
ve yüksekliği açısından olabilecek en kötü durumda araç tarafından işgal edilen maksimum
yer olarak tanımlanmaktadır.
Yeri değiştirilemez herhangi bir yapının bu zarfa olan mesafesi 100 mm’den az olmayacaktır.
Duran bir aracın perona olan uzaklığı 50 mm - 80 mm arasında olacaktır.
Araç dinamik zarfları arasındaki minimum uzaklık (en kötü durumda) 20 mm olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
12
Şekil- 2.3: HRS Aracı Statik ve Dinamik Gabarisi - Katener Direği Ortada (Örnektir)
Not: Ölçülendirmeler EK-1’de yer almaktadır.
HRS Tasarım Kriterleri
13
Şekil- 2.4: HRS Aracı Statik ve Dinamik Gabarisi - Katener Direği Yanda (Örnektir)
Not: Ölçülendirmeler EK-1’de yer almaktadır.
HRS Tasarım Kriterleri
14
3.
ĐNŞAAT VE YAPISAL TASARIM
3.1
GENEL
Yapısal tasarım genel olarak Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı Yapı Đşleri Genel Teknik
Şartnamesi ve ilgili ulusal-uluslararası standartlarla uyumlu olacaktır.
3.2
HATYOLU YAPILARI
3.2.1
Hemzemin Hatlar
Hemzemin hat;
a)
b)
c)
d)
e)
Mevcut yağmur drenaj kanalına bağlanan eksiksiz bir drenaj sistemi,
Yaya yürüme yolu,
Kesintisiz kablo hattı,
Gerekli geçiş elemanları ile travers ve balastlar,
Yerleşim birimlerinden geçen hemzemin hatların gerektiğinde her iki yanında ses
tutucu duvarlar,
f) Karayolu yapılarına yakın yerlerde yol ile hat arasına güvenlik bariyeri,
g) Hattın her iki yanında, yetkisiz kişilerin hatta girişine engel olmak üzere tesis edilecek
emniyet parmaklığı gibi yapılardan oluşacaktır (parmaklık, tırmanılmayan tipte, en
yüksek yerden veya bordürden 2,0 m yükseklikte, üst kısmı dikenli standart galvanizli
tel olacaktır).
Hatyolu ilgili örnek hemzemin ve yarmada kesitler Şekil 3.1.A, 3.1.B, 3.2.A, 3.2.B, 3.3,
3.4.A, 3.4.B ve 3.5’te gösterilmiştir.
HRS Tasarım Kriterleri
15
Şekil- 3.1.A: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Ortada - Kurpta - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
16
Şekil- 3.1.B: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Ortada - Aliymanda - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
17
Şekil- 3.2.A: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Kenarda - Kurpta - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
18
Şekil- 3.2.B: Hemzemin Hat Enkesiti - Katener Direği Kenarda - Aliymanda - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
19
Şekil- 3.3: Hemzemin Hat Enkesiti - Enerji Raylı (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
20
Şekil 3.4.A: Yarmada Hat Enkesiti - Kurpta - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
21
Şekil 3.4.B: Yarmada Hat Enkesiti - Aliymanda - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
22
Şekil 3.5: Yarmada Hat Enkesiti - Enerji Raylı - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
23
3.2.2
Yükseltilmiş Hatlar
Yükseltilmiş hatyolu ile ilgili örnek enkesit Şekil 3. 6’da gösterilmiştir
Şekil- 3.6: Yükseltilmiş Hat Enkesiti - Đstinat Duvarlı - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
24
3.2.3 Köprüler – Viyadükler
Köprü/viyadük hesaplarında, HRS trafiği yükü ve buna ait kuvvetler dahil tüm yükler göz
önüne alınacaktır.
Deraymanı önlemek için köprüler ve viyadükler üzerinde hattın her iki rayı boyunca kontrray
kullanılacaktır.
Köprü/viyadüklerde, yaya yolundan düşme tehlikesi olan yerlerde 1 m yüksekliğinde
korkuluk yapılacaktır. Köprü/viyadüklerdeki orta peronlu istasyonlarda, ters taraf kapılarının
açılma ve yolcu düşme ihtimaline karşı önlem alınacak veya köprü/viyadüğün her iki tarafına
yaya yolu yapılacaktır.
Köprü ve viyadüklerde, mevcut yağmursuyu drenaj kanalına bağlanan eksiksiz bir drenaj
sistemi tesis edilecektir.
Köprü/viyadük ayakları, taşıt trafiği ile yan yana olan hatlarda herhangi bir araç çarpmasında
sağlam kalacak şekilde tesis edilecek ve yan destekler, yer seçimi veya özel önlemlerle
çarpmalara karşı korunacaktır.
Köprü/viyadükteki gerçek sehim, hesaplanan sehimi aşmayacaktır. Köprü işletmeye
açılmadan önce yükleme deneyine tabi tutulacaktır. 10 m'den kısa açıklıklar için yükleme
deneyine gerek yoktur.
HRS araçlarını taşıyacak yapı ve yapı kısımlarının hesaplarında alınacak yükler şunlardır:
a)
Ölü yük
Yapının kendi ağırlığı ile birlikte yapı üzerinde sürekli bulunan yol malzemesi, kablo, direk,
elektrifikasyon teçhizatı, refüj, parapet vb. dir.
b)
Hareketli Yük
HRS araçlarının dingil yükü; dingil aralığı, araç boyu ve dizi boyu dikkate alınarak gayri
müsait yüklenmesidir.
Dinamik Etki Katsayısı:
-
40 m'ye kadar olan basit mesnetli köprülerde 1,30
-
Sürekli kiriş köprülerde, mesnetlerde ve negatif moment bölgesinde 1,45
-
Süreklilik göstermeyen mesnet ve pozitif moment bölgesinde 1,30 alınacaktır.
Lase Kuvveti: Dingil yükünün %10'u alınacaktır.
Etki noktası, en düşük ray üst seviyesinden 1,10 m yüksekliğinde hat eksenine dik alınacaktır.
Fren ve Demeraj Kuvveti: Dingil yükünün % 20'sidir.
Köprülerin ve viyadüklerin yapımında EK-2'de verilen standart ve kurallara uyulacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
25
Hatyolunun örnek viyadük enkesitleri Şekil 3.7.A ve 3.7.B’de gösterilmiştir.
Şekil- 3.7.A: Viyadük Hat Enkesiti - Kurpta - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
26
Şekil- 3.7.B: Viyadük Hat Enkesiti - Aliymanda - (Örnektir)
HRS Tasarım Kriterleri
27
3.2.4 Tüneller
Tünel hesaplarında aşağıdaki esaslar dikkate alınacaktır:
-
Statik ve dinamik gerilmeler emniyetli olarak absorbe edilecektir,
-
Yeraltı su seviyesi
etkilemeyecektir,
-
Tüneller inşa edilirken zemin yapısı, su akıntısı, zemin parametreleri ve kimyasal
etkiler incelenecektir,
-
Zararlı gaz müsaade edilebilir seviyeyi aşmayacaktır,
-
Nemden dolayı işletme etkilenmeyecektir,
-
Yeraltı suyu sızıntısı miktarı, kaplamanın 1 m² si için saatte 5 mililitreyi
geçmeyecektir (5 ml/ m²/saat),
-
Herhangi bir yangında
bozulmayacaktır,
-
Tünelde, istasyonlarda tünel ağızlarında ve acil çıkışlarda hava değişimi yeterli değilse
ek önlemler alınacaktır,
-
Sistemin su sızıntılarına ve araçların getirebileceği kar ve yağmur sularına karşı
eksiksiz bir drenaj sistemi yapılacaktır.
yüksek
olsa
tüneli
bile
taşıyıcı
kaldırma
kuvveti
elemanların
yapı
özelliği
ve
stabilitesini
sağlamlığı
Tünellerin istasyonlara yaklaştığı bölgelerde aracın piston etkisini yok etmek veya bu etki ile
oluşacak hava hızlarını minimize etmek için önlem alınacaktır. Aracın piston etkisi ile oluşan
hava hızları aşağıdaki sınırlar içerisinde olacaktır:
-
Peronlar (yatay)
- Merdivenler ve yürüyen merdivenler
3,0 m/s ortalama
5,0 m/s maksimum
1,8 m/s ortalama
2,5 m/s maksimum
Yolcu kaçışları için yürüme yolları ve acil aydınlatma yapılacaktır.
Gerekli olan hallerde hattın durumuna göre ortada veya yanda korunma hücresi teşkil
edilecektir.
Doğrudan tespitli ray hattı metodunun kullanıldığı tünellerde, tünel duvarlarında ses emici
malzemeler kullanılacaktır.
Hatyolunun örnek tünel enkesitleri Şekil 3.8.A, 3.8.B, 3.9, 3.10, 3.11.A, 3.11.B, 3.12, 3.13,
3.14 ve 3.15’te gösterilmiştir.
HRS Tasarım Kriterleri
28
Şekil- 3.8.A: Aç-Kapa Enkesiti - Tek Hat (Havai Hat Askı Sistem) - Kurpta - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
29
Şekil- 3.8.B: Aç-Kapa Enkesiti -Tek Hat (Havai Hat Askı Sistem) -Aliymanda - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
30
Şekil- 3.9: Aç-Kapa Enkesiti -Tek Hat (Enerji Raylı) - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
31
Şekil- 3.10: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Havai Hat Askı Sistem) - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
32
Şekil- 3.11.A: Aç- Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Enerji Raylı) - Kurpta - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
33
Şekil- 3.11.B: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Tek Gözlü (Enerji Raylı) - Aliymanda - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
34
Şekil- 3.12: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Çift Gözlü (Havai Hat Askı Sistem) - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
35
Şekil- 3.13: Aç-Kapa Enkesiti - Çift Hat Çift Gözlü (Enerji Raylı) - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
36
Şekil- 3.14: Delme Tünel Enkesiti 1 - Örnektir
HRS Tasarım Kriterleri
37
HRS Tasarım Kriterleri
38
3.2.5 Kablo Kanalları ve Yaya Yürüme Yolları
Ana hat boyunca hat yatağının bir yanında kablo kanalları ve yürüme yolları ile manevra
alanının bağlantılarını tesis edecektir. Kablo kanalları; iletişim ve kontrol için ayrı bölümlü ve
kendinden tahliyeli olacak, yürüme yollarının desteklenmesi için kullanılabilecektir.
Đstasyon peronlarının iç alt kısımları, personelin girişine ve sürünerek ilerleyebilmesine
yetecek genişlik ve yükseklikte olması durumunda kablo kanalları olarak düzenlenecektir.
Kablo kanalları ve yaya yolları makasların, makas makinelerinin, kablo eklerinin ve diğer ray
hattına monteli teçhizatın bakımını kolaylaştıracak şekilde tasarımlanacaktır.
Hat yapılarında yürüme yolları; yolcular ve personel için emniyetli, rahatça geçişi sağlayacak
seviyede, ortada en az 90 cm, yanlarda ise en az 70 cm genişlikte olacaktır. Yürüme yolu
üzerindeki güvenli bölgenin temiz yüksekliği minimum 200 cm olacaktır. Yürüme yolları
beton veya çelik kafesli olabilecek ve kablo kanalları ile kombine gerçekleştirilebilecektir.
Ray hatlarından uzakta yolcu tutunma tırabzanları temin edilecektir.
Kablo kanalları üzerine konulan kapaklar, vibrasyon etkisiyle kanal içine düşmeyecek şekilde
tasarlanacaktır.
Çift hatlı kesimlerde yürüme yolu iki hat arasına yapılabilecektir. Yürüme yolunda kısa
mesafede olmak kaydıyla kolon, sinyal tesisi gibi engeller bulunması halinde minimum 45 cm
eninde serbest geçiş olanağı sağlanacaktır.
3.2.6 Diğer Yapılar
Bunlar tüneller boyunca yer alan Acil Çıkış Yapıları ve Acil Havalandırma Yapıları, tünel ve
yarma hat kesimlerinde Drenaj Pompa Đstasyonları ile hatyolu boyunca ihtiyaç gereği
yerleştirilen Cer Gücü Trafo Yapılarıdır.
Acil Çıkış Yapıları
Acil çıkış yapılarının boyutlandırması doruk saatte tünelde mahsur kalan bir aracın yolcu
yükü dikkate alınarak yapılacaktır. Hiçbir şart altında merdiven genişliği 1,20 metreden az
olmayacaktır.
Havalandırma Yapıları
Acil havalandırma hesapları gereği, tünellerde ilave acil havalandırma fanları yerleştirme
ihtiyacı duyulması durumunda havalandırma şaftları tesis edilecektir.
Tasarımda; havalandırma şaftlarının ağızlarının maksimum su basma seviyesinin üzerinde
olması, şaftların tepesinde gerekli yükü taşıyacak bir ızgaranın yer alması ayrıca
havalandırma bacasından girebilecek suların hatyoluna ulaşmadan önce drenaj sistemine
kanalize edilmesi hususları göz önüne alınacaktır.
Bu yapıların gereksinimleri madde 7.2.3.1’de belirtilen şartlara uygun olarak karşılanacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
39
Cer Gücü Trafo Yapıları
Đstasyonlara yerleştirilmesi mümkün olmayan trafolar ve hat boyunca ihtiyaç duyulacak ilave
cer gücü trafoları, yüzeyde inşa edilecek Cer Gücü Trafo Yapıları içerisinde yer alacaktır. Bu
yapıların gereksinimleri madde 8.1.2’de belirtilmiştir.
Tasarımda, bu yapıların istasyonların yanında veya mümkün olduğunca yakınında, yangına
dayanıklı, sugeçirmez, yeterli havalandırma ve aydınlatmaya sahip ve drenajının sağlanmış
olması gözetilecektir.
Drenaj Pompa Đstasyonları
Sistem drenaj çıkış kotunun, sistemin bağlandığı mevcut drenaj hattının en alt seviyesinde
veya daha altında bulunduğu tüm alçak noktalarda Drenaj Pompa Đstasyonu tasarımlanacaktır.
Arızalara karşı yeterli sayıda pompa tesis edilerek pompalama kapasitesinin belli bir
seviyenin altına düşmemesi sağlanacaktır (bkz. madde 7.2.1).
HRS Tasarım Kriterleri
40
4.
HAT ĐŞLERĐ TASARIMI
4.1
ALTYAPI
Altyapı tasarımında yerel jeolojik ve hidrolik özellikler göz önüne alınacak, yağmur ve sel
sularının işletmeyi etkilemeyecek şekilde yönlendirilmesi sağlanacaktır.
4.2
ÜSTYAPI
Araçların üzerinde hareket ettiği raylar, bunları traverslere ve birbirlerine bağlayan bağlantı
malzemesi, mevcut ise travers ve balast üstyapıyı teşkil eder.
Üstyapı, aşağıdaki fonksiyonlar emniyetle yerine getirilecek şekilde tasarımlanacaktır:
a)
Projede belirtilen en fazla araç yükünde ve maksimum hızda statik ve dinamik
kuvvetlerin etkisinden dolayı kalıcı şekil değişiklikleri olmayacaktır,
b)
Hat boyutları ile araç ölçüleri birbiriyle istenen hızda ve kabul edilen aşınma paylarında,
güvenli bir seyir sağlayacak şekilde uyuşacaktır,
c)
Kurp yarıçapı, sistemin maksimum hızını sınırlamayacak kadar büyük tutulacaktır,
d)
Kurplar; müsaade edilen hıza ulaşıldığında, dengeleme, yan ivme ve onun zamanla
değişimi en az olacak şekilde tesis edilecektir. Gerekli olduğu takdirde deverler, dever
rampaları ve geçiş eğrileri kullanılacaktır,
e)
Yüzey suları üst yapıdan kolayca uzaklaştırılacaktır.
Standart raylı sistem üst yapısının balastlı ve balastsız olmak üzere iki yapım şekli vardır.
4.2.1
Balastsız Hat
Balastsız hat; rayların bağlantı malzemesi ile doğrudan ana yapıya bağlanması, tek ya da
ikişerli blok halinde elastik tabana oturan prefabrik beton traverslere bağlanması veya
prefabrik levhalarla bağlanması şeklinde olabilecektir.
Ray hattı gömme ankastreler kullanılarak beton yatağa direkt olarak tespit edilecektir. Ana
tünel yapısı ile beton ray hattı yatağı arasında yeterli bir bağ temin edilecektir. Direkt tespit
ray hattı ve balastlı ray hattı arasındaki bağlantı yerinde transfer dilimleri tesis edilecektir.
Balastsız hatlarda; yol elastikliğinin sağlanması, titreşim ve gürültünün azaltılması için
gerekli önlemler alınacak, beton ve ray temel kaidesi arasında elastik malzeme kullanılacaktır.
4.2.2 Balastlı Hat
Balastlı hat; rayların balast tanımına uyan, gerektiği gibi tesviye edilmiş agrega içerisine
oturtulmuş beton veya ahşap traverse monte edildiği hattır.
Hattın gerekli olan kesimlerine titreşim ve gürültü yalıtımı yapılacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
41
4.3
MANEVRA VE PARK HATTI
Manevra ve Park Hattı, sinyalize edilmiş taşıma hattının dışında kalan, yolcu taşıma amacında
kullanılmayan, manevra ve park alanının belirlenmiş sınırları içindeki hat kesimidir.
4.4
TAM KORUMALI HATTA ERĐŞĐM YOLLARI
Acil durumlarda karayolundan gerekli ekipmanın hatta erişimi için uygun aralıklarla erişim
yolları tasarlanacaktır.
4.5
RAYLAR
4.5.1 Ray Tipleri
Raylar, UIC Standartlarına ve EN 13674 - Railway Applications - Track - Rail - Part 1:
Vignole Railway Rails 46 kg/m and Above - Demiryolu Uygulamaları - Bölüm 1:Vignole
Demiryolu Rayı 46 kg/m ve Üstü - Standardına uygun şekilde, R 260 kalitesinde olacaktır.
Çalışan tüm raylar, UIC Standartlarının veya dengi standartların en yeni versiyonlarının
gereklerine uygun olarak imal, monte, muayene ve test edilecektir. Rayların her türlü kesilişi
ve aktarılışı, UIC Standartlarının veya dengi standartların gereklerine uygun olacaktır. Raylar
kaynaklı olacak ve mümkün olduğu kadar uzun tutulacaktır. Kaynağa ait teknik özellikler ise
madde 4.5.3’te verilmiştir.
Raylara cebire delikleri delinmemiş olacaktır.
Ray eğimi tasarım ayrıntılarına uymak için eğimin sıfır veya daha az olduğu özel hat
çalışması dışında, içeriye doğru 1/40 olacaktır.
150 m veya daha küçük yarıçaplı kurplarda kullanılacak olan raylar, standart atölye
yöntemleri ya da diğer onaylanmış yöntemlerle önceden bükülmüş veya kavislendirilmiş
olacaktır.
4.5.2
Toleranslar
Tüm hat ve hat donanımı aksamı, sıcaklık değişmelerini karşılayan ve yapım hassasiyetini
sağlayan hat yapım toleranslarına uyan asgari toleranslara göre monte edilecektir.
Ana hat ve depo hat donanımına ilişkin tüm yapım toleransları, aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Hat Yapım Toleransları
Hat Boyunca
Ekartman (Ray Açıklığı)
Boyuna Kot Farkı
Enine Kot Farkı
HRS Tasarım Kriterleri
Ana Hatta
16 m ray boyunda, ray
eksenleri arasında 3mm
1435 mm ± 3 mm
50 m’de ± 3 mm
± 2 mm
Depoda
20 m ray boyunda, ray
eksenleri arasında 3 mm
1435 mm ± 3 mm
50 m’de ± 10 mm
± 3 mm
42
4.5.3 Ray Kaynakları
Ray kaynağı işlemleri, UIC ve TS EN 14730 -1- Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Rayların Alumino Termik Kaynağı - Bölüm 1: Kaynak Đşlemlerinin Onayı- Standartlarına
uygun olacaktır.
Raylar; seyyar direnç ray kaynak makinesi veya sabit direnç ray kaynak makinesi ile alın
kaynağı veya alüminotermit ray kaynağı ile kaynaklanacaktır.
Kaynaksız ek mecbur kalınmadıkça kullanılmayacaktır. Kullanılması gerekirse, kaynaksız
tüm ekler, ilgili standartlara göre, her ekte en az 4 delik açılıp, ölçülü torkta sıkıştırılacak,
yüksek çekme mukavemetli en az 25 mm çaplı cıvatalarla tespit edilmiş, epoksi yapıştırmalı
çubuk cebireler (ray tespit demirleri) kullanacak şekilde tasarımlanacaktır. Bu eklerin
kullanımı, özel hat bağlantılarıyla ve kaynaklı nominal 450 m uzunluktaki kesintisiz ray
boylarıyla yahut bağlantılı ek gereken yerlerle sınırlı tutulacaktır. Bu ekler ray mantarında 0
mm tolerans ile yapılacak, gerekirse elektrik yalıtımları sağlanacaktır.
Kaynak Yapılacak Minimum Ray Uzunlukları
Kaynakla birleştirilebilecek minimum ray uzunluğu;
50<V<80 km/saat için 5 m, V<50 km/saat için ise 3 m olacaktır (V:Proje Hızı).
Makaslarda, bağlantı bölümlerinde daha kısa ray kaynak boyu kullanılabilecektir.
Geçiş Raylarında Kaynak
Birbirini takip eden raylar farklı özellikte ise geçiş rayları kullanılacaktır.
Ray Döşemesinde Kaynak Boşluğu
Rayların döşeme durumuna ve o günkü hava şartlarına göre kaynak için bırakılacak mesafeler
tespit edilecektir.
Makasların Montajı ve Kaynağı
Makaslara, montaj yerinde veya inşaatın olduğu yerde kaynak yapılabilecektir.
4.5.4 Karşılık Rayları (Kontrray)
Deraymanı ve vagonların devrilmesini önlemek amacıyla,
a)
Makas göbeklerinde,
b)
270 m veya daha küçük yarıçaplı kurplarda iç rayın iç tarafında,
c)
Deraymanın kesinlikle önlenmesi gereken viyadük veya köprülerin üzerinde hattın
her iki rayı boyunca
kontrray döşenecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
43
4.5.5 Makaslar
Makaslar sistemin işletme hızlarını karşılayacak şekilde tasarlanıp yerleştirilecektir. Ana
hatlarda ve depo/atölyeler alanına giriş hatlarında kesişme açısı 1/7, 1/9 olan hat değiştirme
makasları, depo hatları, bekleme hatları gibi tali hatlarda kısa makaslarda ise kesişme açısı
1/4, 1/6 ve 1/7 olan makaslar kullanılabilecektir.
Makasların, sabit eğimli aliyman bölümlerinde kullanılması tercih edilecektir. Oluklu ray
kullanılan güzergah bölümlerinde makas kullanılmayacaktır.
Yerel iklim şartlarının gerekli kıldığı durumlarda, tünele yerleştirilmiş makaslarla depo
alanındaki manüel makaslar hariç bütün özel hat donanımı, buz oluşumunun makasın
hareketini engellemesine mani olmak için ısıtıcı elemanlarla teçhiz edilip monte edilecektir.
4.6
BAĞLANTI ELEMANLARI
Bağlantı elemanları aşağıda verilen standartlardaki özelliklere uygun olacaktır:
-
TS EN 13481-1: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin
Performans Özellikleri - Bölüm 1: Tarifler
-
TS EN 13481-2: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin
Performans Özellikleri Bölüm 2: Beton Traversler Đçin Bağlantı Sistemleri
-
TS EN 13481-3: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin
Performans Özellikleri Bölüm 3: Ahşap Traversler Đçin Bağlantı Sistemleri
4.6.1
Doğrudan Tespit Ray Bağlantıları
Ray bağlantı elemanları; raya araç tekerlek yüklerinden, ray uzamasından ve rayın
mesnetlendiği yapılardan ortaya çıkan yüklere karşı bir direnç sağlayacaktır.
Doğrudan tespitli hat kesimlerinde hattın tüm esnekliği esnek ray pedi veya üstyapıda alınan
diğer fiziki önlemler ile sağlanacaktır.
Bağlantı Elemanlarının Özellikleri
a)
Ray Mantarı Yanal Sapması
Bağlantı elemanı; ısı genleşmesi ve doluluk oranı izdiham hali kriterindeki (W4 yük durumubkz. madde 9.2) araçtan (buz yükü dahil) gelen düşey ve yatay yükler altında en fazla 6
mm’lik bir gabari açılmasından daha fazla bir açılmaya meydan vermeyecek şekilde
seçilecektir.
Normal merkezkaç kuvvetinin maksimum değerini seyir konforu kriteri belirleyecektir (yanal
0,1xg).
b)
Rayın Düşey Sapması
Hatyolunun dinamik düşey deformasyonu değişik araç yükleri ve seçilen ray ile belirlenen ray
aralığı esas alındığında aşağıdaki mertebelerde olacaktır:
HRS Tasarım Kriterleri
44
- W3 statik araç yükü altında (bkz. madde 9.2), 200C’de 0,65 mm'nin üzerinde,
- W4 araç yükü altında (bkz. madde 9.2) (buz dahil), 200C’de 1,8 mm’nin altında.
c)
Boylamasına Sınırlama
TS-EN 13146-1- Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin Deney
Yöntemleri - Bölüm 1: Boylamasına Ray Tutulmasının Belirlenmesi - Standardına göre bir
ray bağlantı seti için rayın boyuna direnci minimum 7 kN olacaktır.
Kırılma Sonucu Oluşan Boşluk
d)
Bağlantı elemanının boylamasına oluşturduğu direnç, minimum ray sıcaklığında hesaplanan
açılma aralığının 50 mm'den daha az olmasını sağlayacak mertebede olacaktır. Bu açılmanın
hesaplanmasında rayın bağlantı düzeni içerisindeki kayma miktarı ile viyadük yapısındaki
deformasyon dikkate alınacaktır.
e)
Bağlantı Elemanı Aralığı
Ayrıntılı tasarımda aksi gerekmiyorsa, doğrudan tespitli hatyolu kesimlerinde, bağlantı
elemanlarının aralığı kurplu hatlarda 0,650 m, düz hatlarda 0,750 m ve atölye hatlarında 1,0
m’den fazla olmayacaktır.
f)
Elektriksel Yalıtım Özellikleri
Rayların hatyolu alt yapısından elektriksel olarak yalıtılmış olması depo dışındaki bütün ray
bağlantı elemanları için bir gerekliliktir.
4.6.2 Beton Travers Bağlantı Elemanları
Beton traversler üzerinde ray bağlantı sistemi ile birlikte kullanılacak olan ray bağlantı
elemanları doğrudan tespitli hat kesimleri için belirlenen hususlara benzer olacaktır.
4.7
TRAVERSLER
Ön Gerilmeli Beton Travers
Kullanım Alanı: Beton travers, tüm hemzemin hatlarda ve balastlı köprülerde kullanılacaktır.
Aralık: Ön gerilmeli beton traversler eksenden eksene, dingil yükü ve hıza bağlı olarak
maksimum 75 cm aralıkla yerleştirilecektir. Özel hallerde aralıklar değişebilecektir.
Boyutlar: Beton traversler aşağıda yer alan standartlarda belirtilen boyut ve özelliklerde
olacaktır:
-
TS EN 13230-1: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Beton Traversler ve
Mesnetler - Bölüm 1: Genel Kurallar
-
TS EN 13230-2: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Beton Traversler ve
Mesnetler - Bölüm 2: Öngerilmeli Yekpare Traversler
HRS Tasarım Kriterleri
45
-
TS EN 13230-3: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Beton Traversler ve
Mesnetler - Bölüm 3: Takviyelendirilmiş Đkiz Traversler
-
TS EN 13230-4: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Beton Traversler ve
Mesnetler - Bölüm 4: Makaslar ve Kesişen Demiryolları Đçin Öngerilmeli Traversler
Özel Boyutlarda (uzunluk olarak) Traversler: Sistemde elektriksel veya yapısal
gerekliliklerden dolayı özel boyutlarda uzun traversler kullanılabilecektir.
Ahşap Travers
Kullanım Alanı: Sadece hatların özellik gerektiren bölümlerinde kullanılacaktır. Tüm ahşap
traverslerin kullanımında TS 700 EN 13145 - Demiryolu Uygulamaları – Demiryolu - Ahşap
Traversler ve Destekler - Standardı ve TCDD Şartnamelerine uyulacaktır.
Boyutlar: Balastlı hatlarda kullanılan standart ahşap traversler, TSE 700 EN 13145
Standardında belirtilen özelliklerde ve boyutlarda, iki kenarı da çelik bant ile sarılı olacak
ve/veya travers başlarına dik çakılmış çelik paslanmaz dikdörtgen veya S taraklar
bulunacaktır.
Aralıklar: Ahşap traversler eksenden eksene, dingil yüküne ve hıza bağlı olarak maksimum
60 cm aralıklarla yerleştirilecektir.
Makas Traversleri: Özel durumlarda kullanılan traversler olup boyutları konumlarına göre
değişecektir.
4.8
BALAST
Raylı sistemlerde hat zemini üzerine serilen, traverse gelen yükü zemine dağıtan, düşey
deformasyona engel olan, hat düzleminde yatay hareketi önleyerek verilen geometrik şekli
koruyan ve drenaj olanağı sağlayan bir malzemedir.
Kullanılacak Tip: Kırma taş balast kullanılacaktır.
Granülometrik Özellikler
Elek Delik Çapı
(inç)
3"
2½“
1½“
¾“
½“
No: 200 elek
(mm)
76.2
63.5
38.10
19.05
12.70
Elekten Geçen Malzeme Miktarı
(%)
100
90-100
20-55
0-15
0-5
0-1
Balast Derinliği: Balast derinliği; varsa alt balastın üst yüzeyi, alt balast yoksa, yol yatağının
üst yüzeyi ile traversin alt taban yüzeyi arasındaki düşey mesafe olarak tanımlanır. Derinlik,
ray hattı yatağı ve zemin şartlarına göre değişmekle birlikte en az 30 cm olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
46
Balast Genişliği: Balast genişliği; travers boyuna R>300 m kurplu hatlarda travers ucundan
itibaren 20 cm, R<300 m kurplu hatlarda ise 30 cm eklenerek bulunacaktır.
Balast Malzemesi: Balast olarak kullanılacak malzeme bazalt, granit, diyorit, diyabaz veya
kuvarsit kökenli olacaktır. Cüruf, kireçtaşı, kum taşı ve tüm killi kaya cinsleri
kullanılmayacaktır. Balast malzemesi TS 7043 EN 13450/AC - Demiryolu Balastları Đçin
Agregalar - Standardına uygun olacaktır.
Balast Đletkenliği: Balast malzemesi olarak; alternatif malzemeler arasından, malzemelerin
kuru ve ıslak olması hallerinde ölçülecek elektriksel iletkenliği olan malzeme seçilerek kaçak
akımların azaltılması sağlanacaktır.
Balast Boyutu Oranı: En uzun boyutun en kısa boyuta oranı en fazla 3 olacaktır.
Balast Altı Tabakası: Taşıma kapasitesi yetersiz kohezyonlu zeminler için balast altı
tabakası kullanılacaktır. Tek ya da çok katlı tabakalar halinde tertiplenecektir. Oluşumunda
kum, çakıl gibi taneli bir malzeme kullanılabileceği gibi, buruşmayan sentetik keçe türünden
bir malzeme de kullanılabilecektir.
Balast altı tabakasının kalınlığı minimum 15 cm olacaktır. Bu kalınlık zemin koşullarına bağlı
olarak belirlenecek ve drenaj için uygun eğim verilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
47
5.
ĐSTASYONLAR
Yolcuların sirkülasyonu basit ve direkt olacak tarzda planlanacak, lüzumsuz ve şaşırtıcı
dönüşler, uzun yürüyüş mesafeleri, çakışan yaya akımları, çıkmazlar ve darboğazlar
bulunmayacaktır.
Đstasyon tasarımında aşağıda verilen standartlar esas alınacaktır:
5.1
-
TS 12127: Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 1: Yer Altı Đstasyon
Tesisleri Tasarım Kuralları
-
TS 12186: Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 2: Yer Üstü Đstasyon
Tesisleri Tasarım Kuralları
-
TS 12460: Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 5: Özürlü ve Yaşlılar için
Tesislerde Tasarım Kuralları
-
TS 12511: Đstasyonlarda Kullanılacak Olan Tanıtım Sembollerinin Tasarım ve
Yerleştirmeleri
-
TS 12527: Platform Oturma elemanlarının Tasarım ve Yerleştirme Kuralları
-
TS 12525: Yangın Önleme - Metro ve Hafif Raylı Sistemler - Đstasyonlar - Genel
-
TS 12574: Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri - Bölüm 10: Đstasyon Đçi Đşaret
ve Grafikler
-
TS 12575: Bilgi ve Đlan Panolarının Yerleşim ve Genel Kuralları
-
TS 12692: Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri - Bölüm 13: Đstasyon Platformu
(Peron) Emniyet Kenar Bandı ve Đkaz Şeridi Tasarım Kuralları
ĐSTASYON YOLCU YÜKÜ
Perondaki yolcu yoğunluğu için, TS 12127 ve 12186’da belirtilen değerler alınacaktır. Bu
değerler:
Yerüstü istasyonlarında kişi başına 0,35 m² - 0,50 m²,
Yeraltı istasyonlarında ise kişi başına 0,50 m² - 0,75 m² dir.
5.2
ĐSTASYON PERONLARI
Peron Tipleri
a)
Karşılıklı Yan Peronlar: Her biri ayrı ana hatta hizmet etmek üzere, karşılıklı olarak
planlanan peronlardır.
b)
Orta Peron: Her iki yandaki hatlara hizmet vermek üzere, ortada olarak planlanan
peronlardır.
Peron tipinin seçiminde, istasyonun konumu göz önüne alınmalıdır. Orta peron yer açısından
kullanışlı olup, dikey sirkülasyon yönünden de maliyeti düşüren faktörlerden biridir. Terminal
istasyonlarda orta peron tercih edilecek ve istasyon öncesinde makaslarda çift yönlü geçiş
tesis edilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
48
5.2.1 Peron Boyutları
Peron boyutları bir dizi uzunluğuna uygun olacaktır. Peron genişliği, doruk saatte araçlardan
inen, binen ve diğer hatta gelecek olan aracı bekleyen yolcu hacmine, yolcuların peron üzeri
ve çevre tesislerdeki fonksiyonel sirkülasyonuna ve peron kapasitesine bağlıdır.
Peronların ray hattı tarafındaki kenarında TS 12692’ye uygun olarak 0,45-0,50 m genişliğinde
emniyet kenar bandı bulunacak, emniyet bandı kaplaması ve döşeme kaplaması arasında da 10
cm genişliğinde ikaz şeridi yer alacaktır. Peron net genişlikleri, emniyet bandı hariç olmak
üzere orta peronda minimum 6 m, kenar peronda minimum 4 m olacaktır. Düşey dolaşımı
sağlayan merdiven, asansör gibi yapılar net genişlik dışında kalacaktır.
Peron yüksekliği yolcunun araca girişini kolaylaştırmak üzere araç taban seviyesinde
olacaktır.
Yolcu kapasitesine bağlı olarak belirlenecek peron boyutları hesabı TS 12127 ve 12186’ya
göre yapılacaktır.
5.2.2
Peron Yerleşimi
Peron kenarı ile araç arası mesafe 5-8 cm, peron hatta paralel, kurpta tanjantında olacaktır.
Peron Sirkülasyonu Genel Prensipleri:
-
5.3
Mümkün olan yerde sağ geçişler teşvik edilecek,
Kesişen akıştan kaçınılacak,
Çıkmaz sonlardan kaçınılacak,
Peron düzeni ve işaretler, yolcunun bulunduğu yeri bilmesini ve gideceği yeri kolay
bulmasını sağlayacak,
Yolcu akış planı, yaşlı ve engelli yolcuların varış noktalarına kolaylıkla
erişebilmelerini sağlayacak şekilde olacaktır.
ĐSTASYON TESĐSLERĐ
Yolcuya yardımcı olabilecek istasyon donanımları genel olarak:
-
Yolcu ve personel için wc’ler (*),
Bilet gişeleri/makineleri,
Genel telefonlar,
Oturma yerleri,
Gazete ve genel ihtiyaç malzemeleri satış bölümleri,
Çöp kutuları,
Yolcu danışma büroları,
Yolcu yönlendirme işaretleridir.
*Bünyesinde personel barındıran istasyonlarda personel için yeterli sayıda bay - bayan tuvaletleri
yapılacaktır. Yolcu tuvaletleri ile ilgili kararlar ve uygulamalar için, TS 12127 ve 12186’daki
koşullara uyulacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
49
5.4
ĐSTASYON GĐRĐŞ TESĐSLERĐ VE KAPASĐTE HESAPLARI
Đstasyon giriş tesisleri aşağıdaki temel alt unsurlardan oluşmaktadır:
-
Giriş kapıları,
Bilet holü,
Ücretli alan,
Genel dolaşım alanı,
Merdiven/yürüyen merdiven /asansör önü birikme bölgeleri ve
Halka açık mekanlardır.
Yükseltilmiş ya da yeraltı istasyonlarında düşey sirkülasyon merdiven, yürüyen merdiven ve
rampalarla sağlanacaktır. Engelli yolcular için rampa, asansör vb gibi önlemler alınacaktır.
Đstasyona girişten turnike/asansöre kadar ve bu mekanlardan platforma kadar; görme
engellilerin yönlendirilmesi için zeminde 50 cm genişliğinde, değişik dokuda bir şerit teşkil
edilecek, böylece beyaz bastonla bu şeridin yer döşemesinden ayırt edilebilmesi sağlanacaktır.
Đstasyon tesisleri planlaması ve kapasite ile ilgili hesaplamalar TS 12127 VE TS 12186’ya
göre yapılacaktır.
Peron Çıkış Kapasitesi
Acil durumda perondaki yolcuların maksimum 4 dakikada boşaltılmasını sağlayacak şekilde
planlanacaktır. Tasarımda, TS 12127 gereğince peron yükü, net peron alanının kişi başına
0,65 m² ye bölünmesi, minimum çıkış genişliği ise peron yükünün 50'ye bölünmesiyle
hesaplanacaktır. Her peronda en az iki çıkış olacaktır.
Düşey Sirkülasyon
Yürüyen merdiven, rampa, asansör ve merdivenler TS 12127 ve TS 12186’da belirtilen
kriterler çerçevesinde planlanacaktır. Acil durumlarda yürüyen merdivenlerin kaçış yönünde
çalışması sağlanacaktır.
Hesap Detayları
Hesaplamalarda bir yolcu şeridinin 60 cm olacağı varsayılacaktır. Planlama açısından yatay
yürüme hızı 64 m/dk., düşey hız ise çıkış yönünde 15 m/dk., iniş yönünde 18,30 m/dk. dır.
Merdivenlerden dakikada bir şeritten çıkış yönünde 35, iniş yönünde 40 kişinin geçeceği,
koridor ve açıklıklarda ise 1 m genişlikten aynı yönde doruk saatte dakikada 80 kişinin
geçeceği varsayılacaktır. Merdiven genişlikleri ve açıklıkları ile ilgili hesaplar madde 3.2.4
“Tüneller” bölümünde belirtilen piston etkisinin yarattığı hava hızı kriterlerini karşılayacaktır.
Acil durumlar için NFPA 130’da (National Fire Protection Association - Standard for fixed
Guideway Transit and Passenger Rail Transit System) (ABD Ulusal Yangından Korunma
Kurumu - Sabit Hatlı Raylı Toplu Taşım Sistemleri için Standart) belirtilen hususlara
uyulacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
50
5.5
MERDĐVENLER, YÜRÜYEN MERDĐVENLER VE ASANSÖRLER
Genel sistemdeki merdiven, yürüyen merdiven, acil durum merdivenlerinin boyutları TS
12127’deki koşulları sağlayacaktır.
Yürüyen merdivenler tersine çevrilebilir türden olacaktır. Yürüyen merdivenlerin eğimi TS
12127 gereğince 30-35 dereceden fazla olmayacaktır. Ancak zorunlu hallerde, mevcut
yerleşim sahasında zorlayıcı, kısıtlayıcı faktörlerin bulunması durumunda tasarımda farklı
eğimler kullanılabilecektir. Yürüyen merdivenlerin yükleme/emniyet katsayıları EN 115Yürüyen Merdiven ve Yürüyen Bantlar Đçin Güvenlik-Bölüm 1: Yapım ve Montaj Standardına uygun olacaktır.
Asansör ve asansör bekleme alanları genel dolaşım yolları için engel teşkil etmeyecek şekilde
konumlandırılacaktır. Asansörlerin en az üç tarafı şeffaf ve asansörün içi görülebilir olacaktır.
Tüm merdiven ve rampaların ve yürüyen bantların başlangıcında ve bitiminde; 1,20 m geride,
görme engelli kişileri uyarmak üzere, dokunmakla fark edilebilecek nitelikte bir uyarı bandı
bulunacaktır.
5.6
MALZEMELER
Đstasyonlarda döşeme, duvar, tavan, merdiven, peron, kapı vb. gibi tüm elemanlarda
kullanılacak malzemeler görünüş, kullanışlılık, yangına, aşınmaya, deformasyona, çizilmeye,
darbeye, suya, neme, kaymaya karşı dayanıklılık ve emniyetlilik, bakım-onarım ve yenileme
kolaylığı gibi çeşitli özellikler açısından ilgili ulusal ve uluslararası standartlarla uyumlu
olacaktır.
5.7
ENGELLĐLER ĐÇĐN EK TEDBĐRLER
Bu gruba hareket olanağı kısıtlı olanlar, tekerlekli sandalye kullananlar, duyma ve görme
engeli olan kimseler ile yaşlılar dahildir. Bu grup için istasyon ve tesislerin tasarımında TS
12460, TS 12692, TS 12574 standartlarındaki kriterlere uyulacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
51
6.
DEPO SAHASI, BAKIM ONARIM ATÖLYELERĐ VE ĐŞLETME MERKEZĐ
6.1
DEPO SAHASI TASARIM GEREKSĐNĐMLERĐ
Depolama sahası, sistemin ilk aşama filosunun depolanma gereksinimleri ve gelecekteki
genişlemeler gözetilerek tasarımlanacaktır.
Depolama sahasının tasarımında, tüm sistemin bakımıyla ilgili aşağıdaki hususlar göz önünde
bulundurulacaktır:
-
Güvenlik,
Sistem Elverişliliği,
Đşlerin Yapımında Verimlilik,
Tüm Sistemin ve Raylı Sistem Araçlarının Temizliği.
Depolama sahasındaki tüm hat işleri travers ve balastlı tipte olacaktır. Depolama hatları,
yıkama hatları, araç temizleme/muayene hatları, dolaşım hatları ve atölye giriş hatları
üzerindeki makaslar depo işletme merkezinden kumandalı motorlu makaslar olacaktır.
Depolama sahası ve bakım atölyelerinin tasarımında aşağıdaki hususlar göz önünde
bulundurulacaktır:
-
HRS araçlarının özellikleri,
Đşletme şartları,
Vagon ve sabit tesislerinin bakım şartları,
Bakım atölyeleri, hat boyu bakımı ve sabit tesislerin ekipman ihtiyacı,
Araç sürücüleri bakım-onarım personeli ve diğer personelin sosyal gereksinimleri,
Ekipman ve personelin saha içinde emniyetli ve hızlı bir şekilde taşınabilmesi.
Atölye alanlarında döşemeler, merdivenler ve rampalar tahmin edilen yaya trafiği hacmine
göre boyutlandırılacaktır. Atölye döşemelerindeki yürüyüş yolları boya ile işaretlenecektir.
Yüzey kaplama malzemeleri dayanıklı ve kaymaya karşı emniyetli olacaktır. Atölyenin her
tarafındaki yaya yolları, merdivenler ve rampalar en az 1,2 m genişliğinde olacaktır.
Depo alanlarında yeterli genişlikte yaya yolları olacaktır. Yüzeyler çok kullanılan alanlarda
asfalt veya betonla, diğer sahalarda ise sıkıştırılmış granül malzeme ile kaplanacaktır. Bu
alanlardaki yaya yolları her türlü hava koşullarında kullanıma uygun, su birikimi önlenecek ve
kısa sürede drenajı sağlanacak şekilde tasarımlanacaktır.
Görevlilerin HRS aracına giriş kullanımları için depo yol şeritlerine bitişik, araç zemini
seviyesinde 1,5-2,0 m genişliğinde, her türlü hava şartlarına uygun yüzeyi olan yürüyüş ve
biniş yolları tesis edilecektir.
Nakliye ve alım işlevleri için dağıtım kamyonetleri vb. ticari araçların uygun giriş ve
dolaşımını teminen gereken önlemler alınacaktır. Bu alan asfaltla kaplanacaktır.
Atölye ve işletme personeli ile ziyaretçiler için yeterli kapasitede otopark alanı
tasarlanacaktır. Bu alan asfaltla kaplanacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
52
Bütün ana giriş yol kenarlarını, binaları, açık depo alanlarını, trafo merkezi ve araç depo
alanını kapsayacak şekilde alan içinde 60 m aralıklarla hidrantlar (yangın muslukları) ve
hortum makaraları yerleştirilecektir. Đtfaiye araçlarının bütün hava koşullarında güvenli bir
şekilde hemzemin geçitlerden bir yandan öbür yana geçmeleri temin edilecektir.
Atölye ve işletme binasının içindeki bütün yerler tesisin ve monte edilmiş olan donanımın
tipine göre “Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik” hükümlerine uygun
olarak yangın dolaplı, sprinklerli veya temiz gazlı söndürme sistemleri ile donatılacaktır.
Yangın yayılımını önleyici tedbirler alınacaktır.
Çöpler ve atıklar sınıflarına göre gruplandırılarak ayrı ayrı toplanacak, atık yağlar tanklarda
biriktirilecektir. Atıkların standartlara ve yerel yönetmeliklere uygun olarak atımı yapılacaktır.
Depo sahası ve atölye tesisleri tasarımında bu alanda araç filosunun servise hazırlanması ile
bakım, onarım ve depolanmasının sağlanacağı hususu gözetilecektir. Depo sahası ayrıca hat,
elektrifikasyon ve sinyalizasyon ekipmanlarının bakımlarının yapılabilmesini sağlayacak
şekilde planlanacaktır.
6.1.1
Güvenlik
Alana giriş kontrollü olacak; araçların ve yayaların girişini denetlemek için bir kapı kontrol
binası tesis edilecektir.
Bazı atölye ve donanım odaları kontrollü giriş alanları olarak tasarımlanacaktır. Bu husus,
anahtarlı veya şifreli girişin teminini gerektirecek olup, mekanik kilitler, değiştirilebilir kilit
göbekleri ve/veya elektronik güvenlik cihazlarını kapsayacaktır.
Kontrollü giriş alanlarının tasarımı ve güvenlik önlemleri, tesisin tasarımı sırasında
geliştirilecek işletme gereksinimlerine uygun olacaktır.
Yaya giriş ve dolaşım yolları engelsiz, emniyetli ve kullanışlı, yaya trafiği akışını sağlayacak
şekilde, gereksinimlere uygun olarak tasarlanacaktır. Yaya dolaşım yollarının tasarımında;
boyutlandırmalar, dolaşım sıklığı ve dolaşım hacminin yanı sıra, el arabaları ile taşınabilecek
aletler ve ekipmanlar da dikkate alınacaktır.
6.1.2
Elektrifikasyon
6.1.2.1 Cer Gücü Temini
Depo sahasına tesis edilecek cer trafo merkezi, depo sahasındaki cer gücü ihtiyacını
karşılayacak kapasitede olacaktır.
6.1.2.2 Enerji Temini
Cer trafo merkezinden temin edilecek O.G. fideri, işletme binası için tesis edilecek yeterli
kapasitedeki transformatörü besleyecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
53
6.1.2.3 Acil Durum Güç Kaynakları
-
Kesintisiz güç kaynağı (UPS)
Dizel - jeneratör grubu tesis edilecektir.
6.1.2.4 Atölyeye Güç Temini
Cer gücü besleme tipine (katener veya üçüncü ray) uygun olarak atölye içindeki araçlara
tahrik güç ihtiyacı sağlanacaktır.
6.1.2.5 Aydınlatma
Her türlü hava şartlarında, depo ve bakım depo sahasında tüm gün güvenli işletimini
destekleyecek seviyede aydınlatması sağlanacaktır.
Depo ve bakım sahasında minimum aydınlatma düzeyleri aşağıda belirtilen değerlerde
olacaktır:
-
Depoya giriş yolu, park alanı, acil durum giriş yolları, dolaşım hattı alanları,
yol bakım hatları
22 lüks
-
Đşletme binası ve atölye girişi ile yıkama hattı
-
Depolama alanları
200 - 300 lüks
10 lüks
6.1.2.6 Acil Aydınlatma
Depo alanında; elektriki güç temininde bir problem olduğunda veya yavaşlatılmış işletim
modunda, bakım alanının emniyetle çalışmasını sağlamak amacıyla, acil durum aydınlatması
temin edilecektir.
Acil durum aydınlatması aşağıda belirtilen değerlerde olacaktır:
-
Depoya giriş yolu, park alanı, acil durum giriş yolları, dolaşım hattı alanları,
yol bakım hatları, depolama alanları, yıkama hattı
Đşletme binası ve atölye girişi ile yıkama hattı
3 lüks
10 - 20 lüks
6.1.2.7 Atölye ve Đşletme Bakım Binası Aydınlatması
Atölye ve işletme binası içindeki aydınlatmalar için TSE veya EN normlarına uygun
aydınlatma seviyeleri seçilecektir.
6.2
DEPO SAHASI KAPASĐTESĐ
Depo sahası kapasitesi hedeflenen yıla ait yolcu tahminlerine göre ihtiyaç duyulacak filo
büyüklüğü esas alınarak belirlenecektir. Đşletmeye gireceği yıla ait yolcu tahminlerine göre
hesaplanan kapasite tesis edilecek, hedeflenen yıla ait kalan kapasite için rezerv alan
bırakılacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
54
6.3
DEPO SAHASI DÜZENĐ VE YERLEŞĐMĐ
Depo Sahası, depolama ve bakım olmak üzere iki ana fonksiyon içerecektir. Depo sahası
yerleşimi, araçların yolcu servisine verilmeleri veya servisten alana alınmaları sırasında ters
yönde hareketleri ve manevra mesafelerini en aza indirecek şekilde düzenlenecektir.
Raylı sistem hattı ve karayolu üzerinde hareket eden bakım araçlarının depolanması, bakım ve
onarımı için yeterli saha ayrılacaktır. Ayrıca çeşitli malzeme için de depo yeri sağlanacaktır.
Araç yıkama tesisinin yer tespitinde, tesisin her iki tarafında da daha sonraki ihtiyaçlara cevap
verebilecek yeterli alanın bırakılmasına dikkat edilecektir.
6.4
DEPO SAHASI TESĐSLERĐ
Depo sahası tesisleri aşağıdakileri kapsayacak şekilde tasarımlanacaktır:
6.5
-
Manevra şefi ofisinde, araç operatörlerinin rapor ve araç sevki için gerekli
haberleşmeleri yapabilecekleri ve araç temizleyicileri için malzemelerin
konulabileceği bir bölüm bulunacaktır.
-
Depo sahası, depo hattı, depo sahasına giriş - çıkış hattı, depo sahasındaki hatlara giriş
kolaylığı sağlamak üzere bir bölümü test hattı olarak da kullanılabilecek çevresel
dolaşan dağıtıcı hat (ring hattı), araç yıkama ve hat bakımı gözetimini sağlayacak
şekilde yerleştirilecektir. Bu tesis, araç sevki ve depo sahası içerisindeki hareketlerde
gerekli sinyal ekipmanları ile donatılacaktır.
-
Servis ve muayene yeri, ana onarım yeri, ofisler ve özel bakım ekipmanlarını içine
alacak bir bakım tesisi bulunacaktır. Tesis içerisinde servis ve muayene yerleri ayrı
kısımlardan oluşacaktır.
-
Tesislere ve kilit bölgelere; personel, imdat aracı ve malzeme ikmali yapan vasıtalar
için uygun giriş yolları açılacaktır.
-
Depo sahası ve bakım atölyelerinin etrafı güvenliği sağlamak amacıyla çevrilecektir.
Yasak bölgelere yetkililerin dışında girişi önlemek ve depo sahası personelinin
emniyetini sağlamak için dahili çitler çekilecektir. Güvenlik için giriş kontrol kulübesi
tesis edilecektir.
-
Altyapı kapsamında; çalışma şartlarına uygun enerji, elektrik, telekomünikasyon, gaz,
su, atık su ve drenaj, havalandırma, aydınlatma tesisleri ile yağ dağıtım şebekesi ve
yangın hidrantları bulunacaktır.
ARAÇ BAKIM BĐNASI VE ATÖLYELER
Araç Bakım Binası, tüm gelecekteki gelişmelere uygun şekilde tasarımlanacaktır. Tasarım,
ileride yapılacak modifikasyonlara izin verecek şekilde ve bu modifikasyonlar sırasında
mevcut yapılarda ve tesisatlarda herhangi bir değişikliğe gidilmesine ihtiyaç duyulmayacak
şekilde olacaktır.
Araç Bakım Binası çeşitli çalışma ve sorumluluk alanlarına bölünecektir. Bu bölümler raylı
sistem aracının tipine bağlı olarak ihtiyaca göre arttırılabilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
55
-
Küçük Onarım ve Önleyici Bakım / Muayene Bölümü,
Ana Onarım Bölümü,
Đç Temizlik Alanı,
Ana Üniteler Onarım Atölyeleri,
Hat Bakım - Onarım Bölümü,
Tesisat Alanı,
Boji ve Büyük Ünite Depolama Alanı,
Genel Depo Alanı,
Ofisler,
Yemek Salonları, Mutfak, Tuvalet, Duş ve Giyim Mekanları.
Atölye ve depo sahası hatları sayısı araç miktarına, tahmini arıza sayısına, ortalama onarım ve
periyodik bakım sürelerine bağlı olarak belirlenecektir.
6.5.1
Küçük Onarım ve Önleyici Bakım/Muayene Bölümü
Bu bölümde periyodik ve önleyici bakım yanında, sürücüler tarafından bildirilen arızaların
tespit ve onarımları da yapılacaktır. Genellikle üç, dört saatlik kısa süreli onarımlar burada
yapılacak, daha uzun süreli, önemli onarım veya ağır kaldırma aletleri gerektiren işler ana
onarım bölümünde yapılacaktır.
Atölye hatlarında, araç altı muayene, bakım ve onarımı için kanal bulundurulacaktır. Araç
üstü ekipmanlarının bakımı için bir platform oluşturulacaktır. Atölyedeki hatlar bir dizi alacak
kapasitede olacaktır.
Muayene ve servis bölümünde tekerlek taşlama, yağlama, tazyikli hava ile araç altı temizliği,
fren pabuçları ile kolektör çarığının ayarlanması vb. ufak onarım işleri ve parça değişimi
yapılabilecektir.
6.5.2
Ana Onarım Bölümü
Ana Onarım Bölümünde zaman isteyen ve ağır kaldırma ekipmanı gerektiren HRS aracı
onarım işleri yapılacaktır.
Bu bölümde tekerlek torna işleri tezgahı dahil özel test ekipmanı ve aletleri ile boji değişimi
için körüklü (mafsallı) bir aracı kaldırabilecek ağır kaldırma ekipmanı bulundurulacaktır. Ana
Onarım Atölyesinde; tekerlek ve dingil bölümü, boji değiştirme ve boji yağlama sahası, boji
yıkama ve onarım tesisleri, vinçler, boji depo alanı ve bojilerin istenilen yerlere
kaldırılmalarını sağlayan döner tablalar bulunacaktır.
Uygun şekilde teçhiz edilen onarım bölümlerinde; cam değiştirilmesi, boya işleri, cer motor
onarımı, araç içi onarım işleri sinyal ve haberleşme test ve onarımı, kaporta işleri yapılacaktır.
Elektronik işler kısmı, hat bakım tesisi dahil bütün bakım işlemlerine destek sağlayacaktır.
Ana Onarım Bölümünde hatlar, en az bir dizi alacak kapasitede olacaktır. Hat sayısı
sistemdeki araç/dizi sayısına bağlı olarak tayin edilecek ancak bu bölüm için en az iki hat
sağlanacaktır. Ana onarım işleri olmadığında bu hatlar servis ve muayene işleri için
kullanılabilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
56
6.5.3
Đç Temizlik Bölümü
Atölye hatlarından birinde en az bir dizinin iç temizliği için araç zemini seviyesinde peron
tesis edilecektir. Standart her muayeneden sonra araç iç temizliği yapılacaktır. Bu hat,
koşulların uygun olması durumunda atölye binası dışında da tesis edilebilecektir. Muayene
sonrasındaki iç temizlikler dışında günlük temizliklerin araçların depolandığı hatlarda da
yapılmasını sağlayacak şekilde önlem alınacaktır.
6.5.4
Ana Üniteler Onarım Atölyeleri
Bu atölyelerde, hafif raylı sistemin bütün elemanlarına destek sağlanacak ve ana fonksiyonlar
şunlar olacaktır:
-
Yeni parça, modül ve ekipmanın kabulü, muayene ve testi,
Koruyucu bakım programı çerçevesinde parça, modül ve ekipmanın servis, bakım ve
testi,
Onarım, test ve arızalı parça ve modül arıza analizi,
Parça ve modül değişiklikleri.
Ana ünite onarım atölyesinde aşağıda belirtilen alanlar bulunacaktır:
6.5.5
Makine ve Mekanik Alan,
Motor Onarım Alanı,
Elektrik ve Elektronik Onarım Alanı,
Pnömatik Aksam Onarım ve Revizyonu Alanı,
Ücret Toplama Teçhizatı Onarım Alanı,
Pantograf Bakım ve Onarım Alanı.
Hat Yapıları ve Hat Bakım - Onarım Bölümü
Bu bölümde; HRS araçları haricinde, aşağıda belirtilenler dahil olmak üzere bütün tesis ve
sistemlerin bakım onarımları sağlanacaktır:
-
Ana hat ve depo sahası hat işleri,
Ana hat ve depo sahası sinyalizasyonu,
Haberleşme sistemleri,
Elektrifikasyon,
Diğer bütün yapılar ve depo sahası tesisleri,
Bu işe ayrılmış yardımcı demiryolu araçları,
Lastik tekerlekli ve ray üstünde de gidebilen bakım aracı ve ekipmanı,
Bu işe ayrılmış karayolu araçları,
Sistemin diğer aktivitelerine ayrılmış araçlar,
Hat kenarı bakımı,
Peyzaj.
Hat bakım tesisinde; ofisler, onarım atölyeleri, personel sosyal tesisleri, yedek parça, malzeme
ve teçhizat için depo yerleri bulunacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
57
HRS araçları dışındaki araçların bakımı için altında çalışma kanalı bulunan depo hatları ve
onarım hatları tesis edilecektir. Sistemdeki yardımcı demiryolu araçlarının, lastik tekerlekli
araçların, vinçlerin ve benzer araçların bakımı için kapalı bakım yerleri tasarımlanacaktır.
6.5.6
Tesisat Alanı
Bu alanlarda, AC odası, acil durum aydınlatma beslemesi, merkezi kontrol röleleri, besleme
kontrol röleleri, telefon sistemi, atölye beslemesi, hava kompresörü, havalandırma klima
santral odaları, kullanma ve yangın suyu tesisatları ve acil durum besleme jeneratörü vb.
üniteler yer alacaktır. Bu odaların ebatları teçhizata göre sonuçlandırılacaktır.
6.5.7
Boji ve Büyük Ünite Depolama Alanı
Bu alan büyük yedek parça üniteleri için bir depolama alanı olacaktır. Burası döner tablalar ve
boji depolama ray hatları ile teçhiz edilmiş olacaktır. Binalar ilk baştaki döner tablalara göre
tasarımlanacaktır.
6.5.8
Genel Depo Alanı
Bu alan, atölyelere gelen tüm malzemelerin ve ekipmanın teslim alınacağı yer olacaktır.
Vagon yedek üniteleri ile kalıcı hat ekipmanı buradan ilgili bölümlere aktarılacaktır. Genel
temizlik malzemeleri, genel hırdavat, vagon ve kalıcı hat ekipmanı yedek parçaları gibi diğer
tüm kalemler, çeşitli bölümlerce çekilinceye kadar genel ambarlarda saklanacaktır. Bu alanda
gerekli ağır hizmet ve depolama rafları ile vinç donanımı bulunacaktır. Kimyasal maddeler
için, genel depo alanından bağımsız bir alan tasarımlanacaktır.
6.5.9
Ofisler
Depo ile atölyelerin çalışmasını yürütecek personel için ofis mekanı tasarımlanacaktır.
Ofislerin yeri ve personel için çalışma gücüne uygun destek sağlayacak şekilde
ayarlanacaktır.
6.5.10 Yemek Salonları, Mutfak, Tuvalet, Duş ve Giyim Mekanları
Personel için yemek salonları ve mutfak, bayan ve bay çalışanlar için ayrı duş, tuvalet ve
giyim mekanları tasarımlanacaktır.
6.6
ĐŞLETME MERKEZĐ
Đşletme merkezinde kumanda bilgisayarları, ekranları, sistem mimik ekranı, istasyonlara ve
depoya ait münferit CCTV monitörleri yer alacaktır.
6.6.1
Depo Đşletmesi
Depoda araçların konumu ve hızı işletme merkezinden izlenecektir.
Depolama hatları, yıkama hatları, araç temizleme/muayene hatları, dolaşım hatları ve atölye
girişleri depo işletme merkezinden CCTV ile izlenecek, kontrol ve kumanda edilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
58
6.6.2
Servis Đşletme Merkezi
Servis Đşletme Merkezi, araç/dizi sevk etme dahil işletmesi, iletişimler ve cer gücü
kumandasından (sistemin genişlemesi hesaplanarak, toleranslı) sorumlu olan bütün Đşletme
Merkezi (ĐM) çalışanlarının yer alacağı alandır.
Servis Đşletme Merkezinin Depo Atölye alanında olması tercih edilecektir. Zorunlu hallerde
bu merkez güzergah boyunca sisteme uygun bir alanda da yer alabilecektir.
Elektronik Donanım Odası
Telsiz, telefon, Đletişim Ağı ile Denetsel Kumanda ve Veri Toplama Sistemi (SCADA) gibi
bütün gerekli iletişim sistem cihazlarını barındıracak bir alandır.
Makas Kumanda Sistemi Alanı
Depo alanı ve hatyolu makasları için gerekli makas kumanda donanımının yerleştirilmesi için
planlanacak bir alandır.
HRS Tasarım Kriterleri
59
7.
7.1
ĐNŞAAT VE BĐNA ĐŞLERĐ ELEKTRĐK VE MEKANĐK TESĐSAT SĐSTEMLERĐ
ELEKTRĐK
7.1.1 Aydınlatma
Đstasyonlarda aydınlatma; emniyet, güvenlik, konfor ve memnuniyeti arttıracak, yolcu
dolaşımını yönlendirecek ve aydınlık alanlardan karanlık alanlara keskin geçişlerin
olmamasını sağlayacak düzeyde olacaktır.
Đstasyon aydınlatma seviyesi genelde aynı düzeyde olacak, ancak bilet gişesi veya peron eşiği,
merdiven ve yürüyen merdiven sahanlıkları gibi fonksiyonel alanlar veya uyarı bölgelerini
vurgulamak amacı ile daha yüksek düzeyde aydınlatma seviyeleri kullanılacaktır.
Aşağıdaki çizelgede, istasyon mekanlarında kullanılması arzu edilen ortalama aydınlatma
seviyeleri gösterilmiştir:
NORMAL AYDINLATMA DÜZEYLERĐ
Alan
Genel Alanlar
Normal Merdivenler
Yürüyen Merdivenler
-Merdiven Bandı
-Tepe ve Dip Kısmı
Caddelerden Giriş ve Çıkışlar
Perondan Çıkışlar
Peron Genel Alanlar
Peron Kenarları
Ücretli Geçiş Üniteleri
Bilet (veya Jeton) Gişeleri
Tuvaletler
Soyunma Odaları
Bürolar
Đşletme ve Kontrol Odaları
Ekipman Odaları
Tüneller
Tünel Girişleri (Gündüz)
Servis Menfezleri
Depolar
Havalandırma Bacaları
Asansör Đçi
Elektrik ve Mekanik Odaları
Yolcu Alt Geçitleri
Yemekhaneler
HRS Tasarım Kriterleri
Aydınlatma Düzeyi (Lüks)
175-250
150-200
150-200
250-300
200-400
175-200
150-200
200-250
200-250
250-300
100-150
150-200
150-250
250-350
150-200
20-25
100-200
25-50
50-150
20-25
150-200
150-200
150-200
150-200
60
Özel ışıklandırma isteyen alanlar aşağıda belirtilmiştir:
-
Merdivenler,
Yürüyen merdivenler,
Asansörler,
Bilet gişesi önleri,
Peron kenarları,
Elektronik ekipman ve kontrol odaları.
Hatyolunun yeraltı ve viyadük kesimlerinde en az 5 lüks’lük bir aydınlatma sağlanacaktır.
Armatürlerin düzenlenmesi ve yerleşimi istasyon tasarım modülüne uygun olacaktır.
Armatürler yenileme, ampul değiştirme ve temizlenmesini kolaylaştıracak şekilde
yerleştirilecektir.
Yolcu dolaşım alanlarında bulunan aydınlatma armatürlerinin kumandası, Đstasyon Kontrol
Odasında bulunan Aydınlatma Kumanda Sistemi Panosundan yapılacaktır. Diğer teçhizat
odaları, depolar, bürolar gibi münferit odalarda da, kendi açma kapama anahtarları vasıtasıyla
aydınlatma armatürleri kumanda edilecektir.
Ampullerde enerji tasarruflu tipler tercih edilecektir.
HRS tesislerinin umumi yerlerinde kullanılan aydınlatma armatürleri benzerlik ve bütünlük
arz edecektir.
Bütün istasyonların kapalı ve halka açık alanları; acil aydınlatma güç kaynağından beslenen
acil durum ışıklandırması ve ışıklandırılmış çıkış işaretleri ile donatılacaktır.
Acil durum aydınlatması aşağıda verilen aydınlatma seviyelerini sağlayacaktır:
Peron, gişe katı, giriş ve geçişler dahil yolcu dolaşım alanları ………………………..10 lüks
Tuvaletler, ve servis odaları …………………………………………………………….5 lüks
Merdivenler ve yürüyen merdivenler ………………………………………………….10 lüks
Bilet gişeleri ve bankamatik makine alanları ………………………………………….10 lüks
Umuma kapalı alanlar …………………………………………………………………10 lüks
Otopark ve çevre aydınlatması …………………………………………………………5 lüks
7.1.2
Güvenlik ve Kontrol Sistemleri
Güvenlik ve Đstasyon kontrolü konusunda; kullanılan elektrik ekipmanları ve sistemleri
aşağıda belirtilmiştir:
Kapalı Devre Televizyon Sistemi
Güvenlik ve işletme verimliliğini artırmak amacıyla yolcu peronları, depolama alanı ve
benzeri kritik alanların merkezden gözetlenmesi için bir kapalı devre televizyon sistemi tesis
edilecektir (bkz. madde 8.3).
HRS Tasarım Kriterleri
61
Genel Anons Sistemi
Ana kontrolörden araçlardaki veya istasyondaki yolculara bilgi vermek amacıyla bir anons
sistemi ve dizi sürücüsünün (veya dizideki yetkili personelin) yolcuya bilgi veya uyarı
vermesi amacıyla lokal anons sistemi tesis edilecektir (bkz. madde 8.2.2.3).
Uzaktan Kontrol ve Đzleme Sistemi ( SCADA )
Bu sistem vasıtasıyla yolcu istasyonları denetlenecek, izlenecek ve bazı ekipmanların
kumandaları yapılacaktır (bkz. madde 8.6).
Elektronik Yolcu Bilgilendirme Panosu
Normal işletme şartları süresince, araçların kalkış saatleri ve gideceği yer hakkında yolculara
bilgi vermek amacıyla peronlarda ışıklı panolar tesis edilecektir (bkz. madde 8.5).
Yangın Algılama ve Alarm Sistemi
“Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uygun olarak
istasyonlarda yangın algılama ve alarm sistemleri tesis edilecektir. Đstasyonlarda madde
7.2.5.3 “Söndürme Sistemleri” bölümünde belirtilen bazı özel ekipman odalarında gazlı
söndürme yapılacaktır. Gazlı söndürme yapılan odalardan alınacak alarmlar ve bunun
sonucunda söndürme ile ilgili kumandalar yangın alarm panolarından ve SCADA’dan
izlenecektir. Bu kapsamda aşağıda belirtilen teçhizat istasyonlarda bulundurulacaktır:
-
Yangın alarm panoları,
Otomatik yangın detektörleri,
Akustik alarm kornaları,
Alarm butonları,
Çakar ışıklı ihbar elemanları,
Gazlı söndürme kumanda panoları,
Gazlı söndürme sistemi detektörleri, flaşörleri, uyarı zili,
Gazlı söndürme sistemi butonları.
Yolcu Yardım Đsteme Telefonu
Her peronda butonla çalışan ve kontrol merkezine direkt bağlı yolcu yardım isteme telefonları
tesis edilecektir.
7.1.3
Telefon Sistemleri
Đstasyonlarda üç türlü telefon sistemi tesis edilecektir:
-
Đstasyonların sadece gişe katına yerleştirilecek olan umumi telefonlar (ankesörlü
telefonlar) ve personel kullanımı için hatlı harici telefonlar,
Servis telefonları,
Acil durum telefonları.
HRS Tasarım Kriterleri
62
7.1.4
Đstasyon Elektrik Sistemleri
Đstasyon elektrik sistemleri, enerji ve aydınlatmanın yanında kontrol ve haberleşme
sistemlerini de içerecektir.
Bu kapsama aşağıdaki hususlar dahildir:
-
Normal ve acil durum enerjisi,
Normal ve acil durum aydınlatması,
Kapılar, yürüyen merdivenler ve özürlü asansörleri için kontrol sistemi,
Genel anons, kapalı devre tv, telsiz ve telefon sistemleri,
Işıklı işaret levhaları ve yolcu bilgilendirme panoları.
Yukarıda belirtilen sistem ekipmanlarının montaj yerleri, kablo hatları, kablo taşıyıcıları,
geçiş koşulları ile ince işlerle ve mekanik ekipmanlarla olan entegrasyonu da tasarımlarda göz
önüne alınacaktır.
7.1.5
Topraklama
Đstasyonlarda; elektrik odalarının altına gelecek şekilde istasyon temel betonunun altına,
topraklama hesapları sonucuna göre bakır iletkenlerden bir topraklama ağı tesis edilecektir.
Koruma topraklaması görevini görecek bu ağdan, toprak seviyesine çıkarılacak filizler
istasyon içindeki topraklama baralarına irtibatlanacaktır. Đstasyon içindeki yardımcı trafoların
işletme topraklaması için, ayrı bir iletken vasıtasıyla bu ağdan yararlanılacaktır.
7.2
MEKANĐK SĐSTEMLER
7.2.1
Sıhhi Tesisat (Temiz Su, Atıksu, Pissu ve Drenaj)
Sıhhi tesisat sisteminin tasarımı; aşağıda belirtilen standartlara uygun olarak yapılacaktır:
-
TS EN 12056-1: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 1: Genel Kurallar ve
Performans Kuralları
-
TS EN 12056-2: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 2: Sıhhî Tesisat Boru
Sistemi - Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-3: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 3: Çatı Drenajı Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-4: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 4: Atık Su Terfi
Tesisleri - Tasarım ve Hesaplama
-
TS EN 12056-5: Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi - Bölüm 5: Montaj ve Deneyler,
Đşletme, Bakım ve Kullanma Talimatları
-
TS EN 12380: Drenaj Sistemleri Đçin Hava Emiş Vanaları - Kurallar, Deney Metotları
ve Uygunluk Değerlendirme
-
TS EN 752: Drenaj ve Kanalizasyon Sistemleri - Bina Dışı
-
TS 1258: Temiz Su Tesisatı Hesap Kuralları
HRS Tasarım Kriterleri
63
-
TS EN 806-1: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler - Bölüm 1: Genel
-
TS EN 806-2: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler - Bölüm 2: Tasarım
-
TS EN 806-3: Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin
Özellikler - Bölüm 3: Boru Ölçülendirilmesi - Basitleştirilmiş Metot
Gömülü veya kısmen gömülü istasyonlarda yangın söndürme suyu ve bina dışından içeriye
sızabilecek yeraltı ve yağmur sularının tahliyesi için bir drenaj sistemi tasarımlanacaktır.
Drenaj amaçlı toplama çukurları mümkün ise istasyonun iki ucunda düzenlenecek ve tünelden
gelen yangın söndürme ve sızıntı suları da bu çukurlara yönlendirilecektir. Tüm düşük
kotların (yürüyen merdiven ve asansör çukurları, şaftlar, kanallar, peron altları vs.) drenajı
cazibeli ve/veya pompalı olarak mevcut drenaj sistemine bağlanacaktır. Sistem yedekliliği
sağlanacaktır.
Tünellerde, yağmur, sızıntı ve yangın söndürme sistemi sularının deşarjı için pompa
istasyonları oluşturulacaktır. Su çukurlarda toplanacak ve basınçlı boşaltma borularından ana
drenaj sistemine pompalanacaktır. Her pompa istasyonunda birbirine doğrudan bağlanan bir
çökeltme kuyusu ve bir bekletme çukuru bulunacaktır. Her bir pompa istasyonunda gerekli
olacak pompa kapasitesi, pompalama ve depolama kapasitesinin bir kombinasyonu olarak
tespit edilecektir. Pompa kapasitesi düzenli olarak ve sık aralıklarla akan suları boşaltmaya
yetecek kadar olacaktır. Pompalar, yürüyen merdiven ve asansör çukurunda yer alanlar hariç
yedekli olacaktır. Yürüyen merdiven ve asansör çukurlarının drenajının doğal yöntemle
sağlanamaması durumunda tek pompalı sistem tesis edilecektir. Depolama kapasitesi ise
büyük bir araç yangını esnasında yangın önleme çalışmaları gibi sık karşılaşılmayan su
akımları ve 100 yılda gözlenen 15 dakikalık en şiddetli yağıştan kaynaklanabilecek suların
depolanmasını ve atılmasını karşılayacak şekilde olacaktır.
Pissu toplama çukurları, drenaj çukurlarından bağımsız olarak ve üstü kapaklı olarak
tasarımlanacak, gaz sıkışmalarını önlemek için havalandırma boruları tesis edilecektir.
Tahliye pompaları dalgıç tip ve yedekli tesis edilecektir.
Drenaj ve pissu borularından gömülü olanlar PVC veya pik döküm, açıktan giden borular pik
döküm, pompa basma hatları pik döküm veya galvanizli çelik boru olacaktır.
Temiz su şebekesindeki kesinti ve arızalardan etkilenmemek için bir su deposu ve
basınçlandırma sistemi tasarlanacaktır. Su deposu yangın suyu deposundan bağımsız, en az 2
günlük gereksinmeyi karşılayacak yeterlilikte ve paslanmaz çelikten olacaktır. Temiz su
tesisatında gömülü borular PPRC, açıktan giden borular ise galvanizli çelik boru
kullanılacaktır.
Đstasyonlarda hangi armatürlere sıcak su tesisatı çekileceğine ilgili Đdarelerce karar
verilecektir.
Boru tesisatı, çelik ankraj dübelleri ile tespit edilecek ve yumuşak çelik malzemeden mamul
konsollar üzerine mesnetlendirilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
64
Boruların duvarları, bölmeleri, taban ve tavanları delerek geçtiği durumlarda boru kılıfları
kullanılacaktır. Ses naklini engellemek için, boruların kullanılan hacimlerden geçmesi halinde
boru kılıfları içine mineral yünü sıkıca doldurulacaktır. Yangın boşluğundan geçen boru
kılıfları içine yanmaz malzeme doldurulacaktır.
7.2.2
Isıtma, Havalandırma ve Klima
Açık havaya açılan yapılara TS 825 - Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları - Standardına uygun
olarak ısı yalıtımı uygulanacaktır. Yeraltı yapılarının ısıtılacak mahallerinin toprak temaslı
betonarme perdelerine ve tavanlarına ısı yalıtımı uygulanacaktır.
Özellikli bazı mekanların yaz kış maksimum ve minimum sıcaklıkları, kullanılacak olan
ekipmanların üreticileri tarafından farklı bir kriter belirtilmemiş olması durumunda aşağıdaki
gibi olacaktır:
Mekan Adı
Yaz Sıcaklığı
(maksimum)
400 C
Kış Sıcaklığı
(minimum)
50 C
400 C
50 C
250 C KT, %40 RH
200 C KT, %40 RH
Akü Odası, Havalandırma Fan Odaları,
Pompa Odaları
250 C
50 C
USP Odası
250 C
200 C
Trafo Odaları
AG, OG, Elektrik Pano Odaları
Haberleşme ve Sinyalizasyon Odaları
Diğer mekanlarda Türk Standartlarının ve Yönetmeliklerin öngördüğü yaz ve kış sıcaklıkları
uygulanacaktır.
Đşletme personelinin uzun süre bulunacağı odalar ve elektronik ekipmanların konulduğu
odalarda iklimlendirme tesisatı yapılacaktır. Doğal havalandırma ile havalandırılamayan,
içinde sürekli insan bulunan veya tuvalet, drenaj, pissu pompa odaları gibi koku ve nem
üreten tüm mekanlarda mekanik havalandırma uygulanacaktır. Havalandırma fan odaları vb.
mekanlarda mekanik havalandırmaya gerek olup olmadığına, ilgili Đdare tarafından, mekanın
konumu ve iklim koşulları gözetilerek karar verilecektir.
Ticari amaçlı oluşturulan alanlarda ayrı bir sistemle havalandırma yapılacaktır.
Đklimlendirme ve havalandırma yükleri, fiili doluluk oranları, aydınlatma devreleri,
ekipmanlar ve diğer dahili yükler dikkate alınarak tespit edilecektir.
Havalandırma ve iklimlendirme tasarımında TS 3419 - Havalandırma ve Đklimlendirme
Tesisleri - Projelendirme Kuralları - ve TS 3420 - Havalandırma ve Đklimlendirme Tesislerini
Yerleştirme Kuralları- standartlarına uyulacaktır.
Minimum havalandırma debileri, yürürlükteki standartlar uyarınca belirlenecektir.
Haberleşme ve Sinyalizasyon Odaları ile Kontrol ve Kumanda Odaları klimatize edilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
65
Bu mahallerdeki klima üniteleri, herhangi bir ünitenin arızalanması veya aksamasının, toplam
verimi tasarım yükünün %33’ünden fazla düşürmeyecek şekilde seçilecektir.
Elektrik ve elektronik cihaz bulunduran mekanlar ve acil kaçış kovaları artı basınç altında
tutulacaktır.
Peron normal şartlarda aracın piston etkisi ile havalandırılacaktır. Ancak piston etkisi ile
oluşan hava hızları madde 3.2.4’de belirtilen değerleri geçmeyecektir.
7.2.3
Acil Havalandırma
7.2.3.1 Tüneller
300 metreden uzun olan tünellerde yangın durumunda oluşan dumanın dışarı atılması ve
kaçan yolculara temiz hava sağlanması amaçlı cebri acil havalandırma sistemleri tesis
edilecektir. 300 metre ve altındaki uzunluktaki tünellerde ise mühendislik hesapları ile cebri
duman atım sisteminin gerekli olup olmadığı tahkik edilecektir. Seçilecek olan sistem
dumanın geri kaçmasını önleyecek ve yolcuların kaçışı yönünde temiz hava sağlayacak
yeterlilikte ve kapasitede olacaktır. Dumanın toplanmasını önlemek ve sıcak dumanı istenen
yönde akmasını zorlamak için gerekli olan kritik hız araç yangın yüküne (MW) bağlı olarak
hesaplanacak ve buna uygun hız ve debide bir cebri havalandırma sistemi tesis edilecektir.
Ancak tesis edilecek olan sistemde sağlanacak olan hava hızı yolcuların kaçış yaptığı yönün
tersine 2,5 m/s’den az olmayacak ve 11 m/s’yi geçmeyecektir. Muhtelif yangın senaryoları
göz önüne alınarak bilgisayar ortamında yapılacak olan simülasyonlarla sistemin yeterliliği
gösterilecektir.
Acil havalandırma sisteminde kullanılacak olan fanlar çift yönde çalışabilen ve minimum
2500 C’de en az bir saat işlevini sürdürebilen türde ve sertifikalı olacaktır. Birbirinden
bağımsız iki enerji kaynağından beslenecektir. Đkinci bir enerji besleme kaynağının mümkün
olamaması durumunda, tasarımın acil durum çalışma modundaki talepleri karşılaması koşulu
ile acil yedekleme sistemine izin verilecektir. Tam işletme moduna en fazla 30 saniyede
geçecektir. Acil havalandırma amaçlı kullanılacak olan fanların motorlarında aşırı ısınmaya
karşı koruma olmayacaktır. Fanların işletme kontrolü Kontrol Merkezi tarafından
gerçekleştirilecektir.
7.2.3.2 Đstasyonlar
Gömülü veya kısmen gömülü veya doğal duman atım sisteminin tesis edilemediği
istasyonlarda cebri duman atım sistemleri tesis edilecektir. Duman atım sistemleri normal
işletme koşullarında kirli havanın yoğunlaşması durumunda yolculara temiz hava sağlamak
üzere konfor amaçlı da çalıştırılabilecektir. Duman atım sisteminde kullanılacak olan fanlar
yedekli, özellikleri tünellerdeki ile aynı ve değişken devirli olacaktır.
Peron ve bilet holü katları mekanik havalandırma gerektiriyor ise bu katlara hizmet edecek
tesisat ve fanlar birbirinden bağımsız olarak tasarlanacaktır. Bilet holü katının altında veya
üstünde mekanik havalandırma gerektiren başka katlar (peron katı dışında) var ise bu katlar
bilet holü ile birlikte tasarlanabilecektir.
Tüm yolcu bölümü havalandırması, tünel havalandırma sistemi ile tam olarak senkronize
edilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
66
7.2.4
Acil Kaçış ve Boşaltma
Yapıların ve güzergahın mimari ve yapısal tasarımı sırasında “Acil Kaçış ve Boşaltma”
konusunda aşağıdaki kriterler dikkate alınacaktır.
Đstasyonlarda perondaki yolcuların maksimum 4 dakikada boşaltılmasını sağlayacak şekilde
tasarımlanacaktır. Yolcuların güvenli noktaya ulaşma süresi en fazla 6 dakika olacaktır. Her
peronda en az iki çıkış olacaktır. Koridorlar kaçış yönünde daralmayacak şekilde
boyutlandırılacak ve çıkmaz bir mekanın uzunluğu 6 metreyi geçmeyecektir.
Tünellerde herhangi bir acil kaçış noktasına olan mesafe 380 metreyi geçmeyecektir. Yüzeye
çıkışların mümkün olamadığı yerlerde ve birbirinden en az iki saat yangına dayanımlı
duvarlar ile bölünmüş iki tünel arasında, tünelden tünele geçişler ile yolcuların güvenli bir
bölgeye geçişi sağlanacaktır. Ancak bu durumda tünelden tünele geçişler arasındaki mesafe
244 metreyi geçmeyecek ve geçişlerde otomatik olarak kapanan, 90 dakika yangın
dayanımına sahip yangın kapıları tesis edilecektir. Geçiş yapılan tünelde havalandırma sistemi
tesis edilecektir.
Acil Kaçış Merdivenleri: Acil kaçış merdiveni kovaları F120 yangın dayanım sınıfında
seçilecektir. Acil kaçış merdivenlerinin genişliği minimum 1,20 m olacaktır. Acil kaçış
merdiveni kovalarına cebri artı basınçlandırma uygulanacak, kapılar panik barlı ve kendinden
kapanır olacaktır. Acil kaçış merdiveni kovalarında normal işletme çalışmalarına yönelik
hiçbir tesisat ve cihaz bulunmayacaktır. Merdiven kovasında engelli ve yaralı yolcuların
sedye ile yukarı çekilmesini sağlamak amacıyla minimum 60 cm boşluk bırakılacaktır.
Çift yönlü çalışma özelliğine sahip yürüyen merdivenler acil çıkışlar olarak kabul edilecektir.
Çıkış yönünde çalışan yürüyen merdivenin çalışır konumu korunacaktır. Çıkış yönünün tersi
yönünde çalışan yürüyen merdiven ise uzaktan kumandayla, manüel veya otomatik olarak
durdurulacaktır.
Asansörler acil durumda kaçış amaçlı kullanılmayacak, acil durumda en üst kata çıkacak ve
kapılarının açarak acil durum süresince burada bekleyecektir. Asansörler yangın uyarısı
aldıktan sonra çağrı kabul etmeyecektir.
7.2.5
Yangından Korunma
Yapıların ve güzergahın mimari ve yapısal tasarımında “Yangından Korunma” konusunda
aşağıdaki kriterler dikkate alınacaktır.
Bu başlık altında verilmemiş olan özellikler için “Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik”te yer alan hükümler geçerlidir. Söz konusu Yönetmelikte bulunmayan hususlar
için NFPA 130 ve uzantıları başvuru kaynağı olarak kullanılacaktır.
7.2.5.1 Malzeme
Hatyolu ve yapılarda (istasyon vb.) alevi yayma özelliği, yandığında zehirli gaz ve duman
çıkarma özelliği olan malzemeler kullanılmayacaktır. Kullanılacak olan malzemeler minimum
B1 sınıfı olacaktır. Seçilen malzemelerin bu özellikleri belgelenecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
67
Đstasyonlarda dizel yakıtla çalışan jeneratör ve yangın pompaları kullanılmayacaktır. Đstasyon
yakınındaki yakıt tanklarının istasyonlara olan mesafelerinde NFPA 130 kriterlerine
uyulacaktır.
7.2.5.2 Yangın Yayılımının Durdurulması
Đstasyonlar ve binalar yangın zonlarına ayrılacaktır. Đstasyonlarda yolcu alanları ile istasyon
işletme ve tesisat odalarını ayıran duvarlar en az iki saat yangına dayanıklı olacaktır.
Teknik hacimlerin yangın dayanım sınıfları aşağıdaki gibi olacaktır:
Teknik Hacim
Yer / Duvar / Döşeme
Kapı
Elektronik Teçhizat Odası
F120
F 90
Şalt Kontrol Odası
F120
F 90
Trafo Odası
F180
F120
AG - OG Odaları
F120
F 90
UPS (Akü) Odası
F120
F 90
Elektrik Pano Odaları
F120
F 90
Acil Havalandırma Fan Odası
F 90
F 60
Acil Çıkış Merdivenleri
F120
F 90
Havalandırma Santral Odası
F120
F 90
Haberleşme ve Sinyalizasyon Odaları
F120
F 90
Asansör ve Yürüyen Merdiven Makine/Pano Odaları
F 60
F 45
Đstasyon yolcu alanlarını istasyona ait olmayan bitişik yapılardan ayıran duvarlar, döşemeler,
tavanlar F180 sınıfı dayanımına sahip olacaktır. Đstasyon yolcu alanlarından istasyona ait
olmayan bitişik yapılara olan geçişler uygun dayanıma sahip yangından koruyucu vasıtalar ile
korunacaktır.
Yangına dayanıklılık için söz konusu bölgelerde duvar, tavan, döşeme gibi yapısal unsurların
yanı sıra, yangına dayanıklı kapı, hava kanalı giriş-çıkışlarında yangın algılama sisteminden
gelecek olan sinyalle kapanan yangın damperleri, kablo ve tesisat giriş-çıkışlarında ısı altında
genleşerek boğan malzeme kullanılacaktır. Duman damperlerinin duman dedektörlerinden
duman algılama yapıldığında kapanması sağlanacaktır.
Asansör kuyuları/kovaları basınçlandırılacaktır.
7.2.5.3 Söndürme Sistemleri
Sulu Söndürme Sistemleri
Tünellerde ve istasyonlarda ıslak borulu ve yangın dolaplı yangın söndürme sistemleri tercih
edilecektir. Donma riskinin yüksek olduğu durumlarda sistem kuru borulu yangın söndürme
HRS Tasarım Kriterleri
68
sistemi veya donmayı engelleyecek önlemlerle tasarlanacaktır. Sulu sistemlerde, donma riski
olan tüm borular izole edilecek ve refakat ısıtıcı ile donatılacaktır.
Đstasyonlarda ve binalarda içerisinde yanabilir yükler taşıyan tüm mekanlar otomatik sprinkler
(yağmurlama) sistemi ile korunacaktır. Bu mekanlar; istasyonların halka açık olmayan
kısımları, pompa odaları, temizlik malzemesi bulundurulan odalar, personel barındıran odalar,
havalandırma tesisat odaları depolar vb. lerdir.
Sistem tasarımı TS 12845 - Sabit Yangın Söndürme Sistemleri - Otomatik Sprinkler Sistemi Tasarım, Montaj ve Bakım - Standardına uygun olacaktır.
Đstasyon içerisinde yolcu ve istasyon personeli tarafından kullanılmak üzere her biri 400
litre/dakika kapasiteli, aynı anda 2 adet kullanılabilecek toplam (800 l/dk.) hortum sistemi
tasarımlanacaktır.
Hortum dolap giriş boruları ve vanaları DN 65 çapında olacaktır. Ancak bilet holü ve ara
katlarda TS EN 671-1 - Sabit Yangın Söndürme Sistemleri - Hortum Sistemleri - Bölüm 1:
Yarı Sert Hortumlu Hortum Makaraları - Standardına uygun ve DN 25 çapında yarı sert
hortumlar, peron katında ise TS EN 671-2 - Sabit Yangın Söndürme Sistemleri - Hortum
Sistemleri - Bölüm 2: Yassı Hortumlu Hortum Sitemleri - Standardına uygun, DN 50 çapında
yassı hortumlar kolay sökülebilir redüksiyon parçaları ile vanalara bağlanmış olacaktır.
Yönetim binalarında bilet holü ve ara katlar için önerilen tipte, atölye ve kapalı depo
binalarında ise peron katı için önerilen tipte yangın dolapları tesis edilecektir.
Tüm yangın dolapları iki bölmeli olacak ve bir bölmesine 6 kg kapasiteli ABC tipi
yangınlarda kullanılabilecek kuru kimyevi tozlu tüp yerleştirilecektir.
Büyük fan odaları ve atölyelere ayrıca 12 kg kapasiteli tekerlekli yangın söndürücüleri
öngörülecektir.
Tünel içlerinde itfaiye tarafından kullanılmak üzere her biri 500 litre/dakika kapasiteli, aynı
anda 2 adet kullanılabilecek (toplam 1000 l/dk), DN 65 storz bağlantılı hortum ağızları tesis
edilecektir. Hortum bağlantı ağızları arasındaki mesafe maksimum 35 m olacaktır. Boru
çapları hidrolik hesaplar sonucu tayin edilecek ancak 4” ten düşük çaplı boru
kullanılmayacaktır.
Herhangi bir mekanik veya elektrik sorunu nedeniyle pompaların basınç üretememesi veya
depolama suyunun yetersiz kalmasına karşı önlem olarak istasyon veya bina dışından sulu
yangın söndürme sistemine (hortum ve sprinkler sistemleri) basınçlı su basabilmek için
görülebilir noktalara itfaiye bağlantı ağızları tesis edilecektir.
Tünel girişlerine itfaiyenin kullanabileceği teçhizat dolapları yerleştirilecektir.
Sistemi 60 dakika süre ile besleyecek bir yangın suyu deposu bulunacaktır. Yangın suyu
deposu temizlik dönemlerinde sistemin susuz kalmasını önlemek amacı ile iki bölmeli olacak
şekilde tasarımlanacaktır.
Yangın pompaları yedekli olacaktır. Yedek pompa elektrikli veya dizel motorlu olabilecek
ancak istasyonların yangın söndürme sistemlerinde kullanılan yangın pompalarının yedek
HRS Tasarım Kriterleri
69
pompaları elektrikli olacaktır. Sulu sistemlerde küçük basınç kayıplarını karşılamak için
kaçak giderme (jokey pompa) pompası kullanılacaktır. Pompaların elektrik beslemeleri
birbirinden bağımsız iki ayrı kaynaktan sağlanacaktır.
Yüzeyde bulunan binaların ve tesislerin çevresine ve hemzemin hatlarda hat boyunca itfaiye
ve araçlarının kolay yanaşabileceği ve bağlantı yapabileceği yangın hidrant sistemi tesis
edilecektir. Hidrant sistemi tasarım debisi 1900 litre/dakika olacaktır.
Depo ve atölyelerde depolama ve araç bakımında kullanılan tüm kapalı alanlar otomatik
sprinkler sistemi ile korunacaktır.
Her sprinkler sistemi ilgili alarm presostası ile, yangın musluğu ve yangın hortumları ise akış
algılayıcı şalterler vasıtasıyla izlenecektir. Akış şalterleri uyarlandırıldıkları boru
donanımlarına göre boyutlandırılmış otomatik tür şalterler olacaktır. Akış şalterlerine
bağlanmış olan pnömatik zaman geciktiriciler, basınç şok dalgalarının etkisini önlemek üzere
20 saniyeye göre ayarlanacaktır. Alarm presostatları ve akış şalterleri adresli alarm sistemine
adresli izleme modülleri ile bağlanacaktır. Tüm bu bağlantılar durum değiştirici kontakların,
alarm sistemine “Yangın” girişi yapacağı şekilde kullanılacaktır.
Gazlı Söndürme Sistemleri
Sistem tasarımı TS ISO14520 - Gazlı Yangın Söndürme Sistemleri - Fiziksel Özellikler ve
Sistem Tasarımı - Bölüm 1: Genel Kurallar - Standardına göre yapılacaktır.
Aşağıdaki mekanlar ile elektronik ve elektriksel ekipmanlar barındıran odalarda temiz gazlı
otomatik söndürme sistemleri tesis edilecektir:
-
Elektronik Teçhizat Odası,
Şalt Kontrol Sistemi Odası,
AC Elektrik Odası,
OG Pano Odası,
UPS Odası (Akü Odası),
Trafo Odaları,
Haberleşme ve Sinyalizasyon Odası,
Đstasyon Kontrol Odaları,
Đşletme Merkezi Kumanda ve Elektronik Teçhizat Odası.
Gazlı Söndürme Sistemi uygulanacak olan hacimlerdeki pencere, kapı ve duvar menfezleri ile
havalandırma sistemi üzerinde bulunan yangın damperleri, yangın algılama sisteminden
alacağı sinyal ile gaz boşaltım anında kapanacaktır.
Asansör, yürüyen merdiven, aydınlatma vb. amaçlı küçük elektrik pano odalarına elle çalışan
6 kg kapasiteli yangın söndürme tüpleri tesis edilecektir.
7.2.5.4 Diğer Hususlar
Diğer tüm hususlarda “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” hükümleri
esas alınacaktır. Bu Yönetmeliğin yetersiz kaldığı durumlarda NFPA 130 Standardı referans
olarak alınacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
70
8.
ELEKTROMEKANĐK SĐSTEMLER
8.1
ELEKTRĐFĐKASYON
8.1.1
Enerji Temini
8.1.1.1 Enerji Kaynağı
Enerji kaynağı cer gücü sistemi ve yardımcı güç sisteminin ihtiyacı olan gücü karşılayacak
kapasitede olacaktır. Enerji kaynağının seçiminde cer motorlarının yol almaları esnasında
çekecekleri yüksek akım değerleri dikkate alınacaktır.
8.1.1.2 Sistem Güvenilirliği
Yolcuların güvenliği ve araç işletmesinin devamlılığı bakımından trafo istasyonlarına enerji
temini mümkün olan yerlerde en az iki ayrı kaynaktan yapılacaktır. Bu kaynakların her biri
toplam sistem yükünü karşılayabilecek kapasitede olacaktır. Ayrı iki kaynağın bulunamaması
durumunda her trafo istasyonuna aynı kaynaktan 2 adet besleme temin edilecektir.
Bütün elektrikli ve elektronik ekipman, Sistem tarafından üretilen elektromanyetik ortamda
kalite, performans veya fonksiyon kaybı olmadan düzgün çalışacak biçimde
projelendirilecektir. Kendiliğinden oluşan elektromanyetik girişimi bastırmak için gerekli her
türlü ekranlama, filtreleme veya diğer aygıtlar ve tekniklerden faydalanılacaktır.
8.1.1.3 Orta Gerilim (O.G.) Enerji Dağıtımı
Cer gücü trafo merkezleri ile yeraltı istasyonlarındaki yardımcı güç trafo merkezleri açık
işletilecek bir ring sistemi üzerinden ve en az iki ayrı kaynaktan beslenecektir. Trafo
Merkezlerinde genelde cer gücü ve yardımcı güç için ikişer adet trafo bulunacaktır. Bu
durumda her trafo ayrı devreden beslenecektir. Bu devrelerin birinden beslemenin tümüyle
kesilmesi halinde ilgili kesicileri açıp kapayarak trafo istasyonlarının tümünün enerjisi
kesilmemiş devreden beslenmesi mümkün olacaktır. Kesicilerin açma kapama kumandaları
gerek mahalli, gerekse kumanda merkezinden uzaktan kumanda ile yapılabilecektir.
Yeraltı veya kapalı trafo merkezlerinde kuru tip trafolar kullanılacaktır. Yeraltı kesimlerinde
ve yolcu istasyonlarında kullanılacak kabloların kılıfları düşük duman yoğunluklu, halojenden
arındırılmış, korozif ortam yaratmayan malzemeden imal edilmiş olacaktır.
Sistemin açık havadaki kısımlarında UV korumalı XLPE izoleli kablo, toprağa gömülü
yerlerde ise XLPE izoleli kablolar kullanılacaktır.
O.G. Enerji dağıtımında enerjiyi veren kurumun teknik şartnamelerine uyulacaktır.
8.1.1.4 Güç Sistemlerinin Kontrolü
Elektrik dağıtım şirketlerinin kontrolünde olan ana kesiciler hariç, O.G. cer gücü ve yardımcı
güç besleme kesicileri mahalli olarak ve kontrol merkezinden uzaktan kumanda ile kontrol
edilecektir. Akım ve gerilim değerleri ve arıza durumları uzaktan kontrol sistemi üzerinden
HRS Tasarım Kriterleri
71
kumanda merkezine aktarılacaktır. O.G. ana besleme kesicilerinin kumandası enerjiyi veren
kuruluşla koordineli olarak yapılacaktır.
8.1.2
Cer Gücü Sistemi
8.1.2.1 Sistem Gerilimi
Đlk defa kurulacak HRS sistemleri için cer gücü besleme sistemi nominal gerilimi 1500 V DA
olacaktır. Bu gerilimin işletme koşullarından dolayı + %20 ve - %30 toleranslar içinde
değişmesi durumunda sistem emniyetle çalışabilecektir. Araçlar, redresörler ve katener
sistemi bu nominal gerilime göre tasarımlanacaktır. Araçlara cer gücü sistem enerjisi, hattın
kapalı (tünel) bölümlerinde rijit katener, açık bölümlerinde normal (klasik) katener sistemi ile
sağlanacaktır.
Halen işletilmekte olan veya yapımı devam eden HRS hatlarına entegre olacak yeni hatlarda
cer gücü besleme sistemi, entegre olacağı hattın nominal gerilimine uygun olarak 750 V DA
veya 1500 V DA olabilecektir. Bu gerilimlerin işletme koşullarından dolayı + %20 ve - %30
toleranslar içinde değişmesi durumunda sistemler emniyetle çalışabilecektir. Bu hatlarda
araçlara cer gücü sistem enerjisi, entegre olacağı hattın mevcut yapısına uygun olarak katener
ya da üçüncü ray ile sağlanacaktır.
8.1.2.2 Sistem Tertibi
Trafo-Redresör üniteleri altı fazla on iki dalgalı çıkış sağlayacaktır. Redresörler yarı iletkenli
tip olacaktır. Trafolar ve redresörler ayrı ve müstakil bölümlerde olacaktır. Her trafo redresör
DA çıkışı 2 adet yüksek kesme hızlı DA kesicileri üzerinden katener ya da üçüncü ray
sistemine bağlanacaktır.
Trafo-Redresör üniteleri, komşu bir trafo-redresör merkezinin devre dışı kalması durumunda
bu merkezden beslenen yükleri de besleyebilecek kapasitede olacak ve belirlenmiş
performans kriterlerini sağlayacaktır.
Komşu olmayan iki trafo redresör merkezinin aynı anda devre dışı kalması durumunda
yavaşlatılmış hizmete olanak tanıyacak şekilde önlemler alınacaktır.
Komşu iki trafo redresör merkezinin aynı anda devre dışı kalması durumunda ise acil durum
hizmetine olanak verecek şekilde sistemin tümden devre dışı kalmasını önleyecek önlemler
alınacak, ancak bu durumda daha uzun bir hattın ve daha çok aracın sağlam kalan trafolardan
beslenmesi nedeniyle sistemdeki gerilim düşümü artacaktır. Bu nedenle katener ya da üçüncü
ray geriliminin kabul edilebilir minimum değerinin üstünde tutulabilmesi için dizilerin hızı ve
sevk aralığı sınırlanabilecektir.
Trafo-Redresör üniteleri, genelde her trafo merkezinde çift olarak tesis edilecektir. Her ünite
ayrı devreden beslenecektir. Yük akım etütleri sonuçlarına göre bazen hat başına ve hat
sonuna yakın trafo merkezlerinde bir takım trafo-redresör grubu yeterli olabilecektir. Bu
durumlarda ileriye dönük olarak ikinci trafo-redresör grubu için, trafo merkezlerinde rezerv
yer bırakılacaktır.
Bu ünitelerin her biri sistemin toplam yükünü karşılayabilecek ve ünitelerle ilgili şalt teçhizatı
HRS Tasarım Kriterleri
72
da buna uygun kapasitede olacaktır. Negatif dönüş raylar üzerinden olacaktır. Normal olarak,
cer gücü trafo merkezleri bulundukları yerdeki hat kısmını doğrudan besleyecektir. Bununla
beraber Alternatif Akım besleme kaynağından enerjinin tümüyle kesilmesi veya komşu trafo
merkezlerinden birindeki ekipman arızası gibi durumlarda sağlam kalan trafo merkezi, hattın
bir kısmını daha besleyecek ve böylece güzergah boyunca ulaşım hizmetinin aksamaması
sağlanacaktır.
Cer gücü sistemi araçların rejenaratif frenlemesini kabul edecek şekilde tasarımlanacaktır.
Güzergahta rejenaratif enerjiyi kullanacak sayıda dizi yoksa rejenaratif enerjiyi absorbe
edecek veya tekrar kullanımını sağlayacak bir sistem temin edilecektir.
8.1.2.3 Trafo Merkezlerinin Yerleşimi
Trafo merkezlerinin yerleri sistemin cer ve yardımcı güç talepleri, izin verilen minimum
gerilim düşümü, coğrafi ve teknik koşullar ile sistem parametreleri ve benzeri girdileri
kullanan yük akım etüdü ile modellenerek tespit edilecektir. Đstisnai durumlar hariç sistemin
güvenliği için trafo merkezleri hat yapısı korumalı alanı içerisinde tesis edilecektir.
Kullanılabilirlik Gereksinimler
a)
Güç dağıtım sistemi kullanılabilirlik gereksinimlerini karşılayacak şekilde
projelendirilecektir. Bu nedenle, donanımda sistemin güvenilirliğini ve sürekliliğini
sağlayacak özellikler bulunacaktır. Güç dağıtım sistemindeki, hizmeti aksatan arızalar
(iki trafo redresör merkezinin aynı anda hizmet dışı kalması) arasındaki ortalama süre
minimum 50.000 saat olacaktır. Đkiden fazla trafo redresör merkezinin aynı anda
devreden çıkması durumundaki hizmeti aksatan arızalar arasındaki ortalama süre
minimum 100.000 saat olacaktır.
b)
Đki trafo redresör merkezinin aynı anda devre dışı kalması durumunda onarım için
ayrılacak süre maksimum beş saattir. Đkiden fazla trafo redresör merkezinin aynı anda
devre dışı kalması durumunda ise onarım için ayrılacak süre maksimum on saattir.
Güç dağıtım sistemi, bu gereksinimi sağlamak için, donanımların arıza halinde hızlı
bir şekilde eski haline getirilmesine olanak verecek şekilde projelendirilecektir.
8.1.2.4 Cer Gücü Sistemi Topraklaması
Cer gücü sisteminin topraklanması, normal ve arızalı durumlarda sistemde meydana
gelebilecek aşırı gerilimlerin doğuracağı hasarlardan şahısları, ekipmanı ve tesisleri
koruyacaktır. Topraklama sistemi, arıza durumunda donanımın maruz kaldığı dokunma
gerilimini sınırlayarak elektrikli donanım için de koruma sağlayacaktır. Cer gücü sisteminin
topraklanması aşağıda belirtilen şekilde yapılacaktır:
-
Cer gücü sisteminin pozitif besleme ve negatif dönüş kabloları ile katener ya da
üçüncü ray ve demiryolu (taşıyıcı) rayları topraktan izole edilecektir. Depo ve bakım
işletme binası sahasındaki taşıyıcı raylar topraklanacaktır.
-
Redresörler ve doğru
topraklanacaktır.
-
Redresör ve doğru akım kesici hücreleri muhafazalarının topraklaması ise toprak
rölesi gibi bir koruma elemanı vasıtası ile özel olarak yapılmalıdır.
HRS Tasarım Kriterleri
akım
kesicileri
hariç,
bütün
ekipman
muhafazaları
73
8.1.2.5 Korozyon Kontrolü
Yapılacak etüde göre gerekiyorsa korozyon kontrolü için sistemin gerekli bölümlerine katodik
koruma sistemi uygulanacaktır.
Sistem üç tip korozyona karşı korunacaktır:
-
Atmosferik korozyon,
-
Galvanik korozyon,
-
Kaçak akım korozyonu: Güzergah raylarının cer gücü dönüş akımı yolu olarak
kullanılmasında, raylar doğru bir şekilde yapıdan izole edilmezse; yapılarda, yapı
takviyelerinde ve kentin alt yapı tesislerinde kaçak akım korozyonuna neden olur. Bu
nedenle sistemde oluşabilecek kaçak akımların önlenmesi ve bu akımların HRS
güzergahında mevcut diğer tesislere verebileceği zararlar için tedbirler alınacaktır.
Bunun zarar verici etkilerini en aza indirgemek için kaçak akımın trafo merkezindeki
negatif baraya dönüş yolunu kontrol altında tutulacaktır.
8.1.2.6 Cer Gücü Acil Açtırma (Emergency Trip) Sistemi
Araçlara üçüncü ray veya katener ile sağlanan cer gücü enerji beslemesinin acil olarak üçüncü
raydan veya katenerden kesilebilmesini sağlamak için Acil Açtırma Sistemi tesis edilecektir.
Genel
Cer gücünün acil durumlarda 3. raydan veya katenerden manuel olarak kesilebilmesini
sağlamak için bir Acil Açtırma Sistemi tesis edilecektir. Bunu sağlayacak olan acil açtırma
alarm devresi, gelen ve giden ray hatlarında acil açtırma alarmının yer aldığı kesimi
besleyerek, acil açtırma kablajı vasıtası ile hem bulunduğu bölgenin hem de bitişik trafo
merkezlerindeki cer gücü besleme hattı kesicilerini çalıştırır. Bu şekilde acil bir durumda
enerjisi kesilmek istenen bölge ile birlikte bu bölgeye bitişik olan diğer bölgelerin enerjisi de
kesilmiş olacaktır.
Acil açtırma sistemi butonları adresli tip olacaktır. Buton alarmları sistem merkez
panolarından izlenebilecektir. SCADA, bu sistemin statüsünü bölgesel olarak izleyecektir.
Sistem Elemanları
-
Alarm Kabinleri: Alarm kabinleri kırma camlı tip olacak ve istasyon peronlarında
yangın dolaplarının içinde, istasyonlar arasında her iki hattın bir sağında bir solunda
en çok 200 m aralıklarla yer alacaktır.
-
Acil Açtırma Merkezi Panoları: Merkezi panolar cer gücü trafo merkezlerinde yer
alacak, bağımsız yapıda olacak ve ilgili ekipmanlarla adres displeyini barındıracaktır.
8.1.3
Yardımcı Güç Sistemleri
8.1.3.1 Alçak Gerilim Dağıtımı
Yardımcı güç sistemi nominal gerilimi 220/380 V AC 50 Hz olacaktır. DC Kullanılması
HRS Tasarım Kriterleri
74
gereken sistemlerde besleme gerilimi 48 veya 110 V DC olacaktır.
Hemzemin tipteki istasyonlarda, 220/380 V AC yardımcı güç ihtiyacının, yakın bir TEDAŞ
yerel trafo merkezinden sağlanması olasılığı göz önünde bulundurulacaktır.
Tünellerde ve yeraltı tesislerinde yeterli sayıda topraklı trifaze ve monofaze priz bulunacaktır.
8.1.3.2 Aydınlatma
Đç aydınlatmada genel olarak flüoresan lambalar, dış aydınlatmada ise cıva buharlı ve sodyum
buharlı lambalar kullanılacaktır.
Yolcu bulunan alanlardaki aydınlatma tesisatı istasyon kumanda odasında bulunan
Aydınlatma Kumanda Sistemi Panosundan kontrol edilecektir. Müstakil odalardaki
aydınlatma tesisatı kapı yanına konmuş aydınlatma anahtarları ile yapılacaktır. Harici
aydınlatma fotoseller ile kontrol edilecek, ayrıca el ile kumanda için fotosele paralel bir
anahtar bulunacaktır.
8.1.3.3 Kritik Yükler
NFPA 130 Standardına göre kritik yükler olarak adlandırılan ekipmanlar; acil havalandırma
fanları, yangın pompaları, drenaj pompaları ve sedye asansörleridir. Bu ekipmanlar gibi
yangından en son etkilenmesi gereken yüklerin beslemeleri, iki ayrı kaynaktan ve ayrı
güzergahlardan olmak üzere çift beslemeli olacaktır.
Kritik yük ekipmanları; bakır iletkenli, düşük duman yoğunluklu, halojenden arındırılmış,
korozif ortam yaratmayan, yangına karşı korumalı, alev iletmeyen tipte kablolar ile
beslenecektir.
8.1.3.4 A.G. Kumanda ve Kontrol Kabloları
Hafif Raylı Sistemlerde halka açık kapalı alanlarda; bakır iletkenli, düşük duman yoğunluklu,
halojenden arındırılmış, korozif ortam yaratmayan, yangına karşı korumalı tipte kablolar
kullanılacaktır.
Kablolar işlevlerine uygun olarak galvanizli tavalar üzerinde, galvanizli dişsiz çelik borular
içinde veya düşük duman yoğunluklu, halojenden arındırılmış yanmaz PVC borular içinde
taşınacaktır.
8.1.3.5 Kesintisiz Güç Kaynakları
Kritik yüklere kesintisiz enerji sağlamak üzere gereken yerlerde, yeterli kapasitede kesintisiz
güç kaynakları tesis edilecektir. Kesintisiz güç kaynağından beslenen yükler şunlardır:
-
Kumanda ve kontrol sistemleri,
Kumanda ve kontrol odaları aydınlatması (10 lüks),
Sinyalizasyon ve haberleşme sistemleri,
Ücret toplama makineleri ve bilet gişeleri bilgisayar sistemleri,
CCTV, anons, telefon, yolcu bilgilendirme sistemleri,
Trafo merkezi ve ana elektrik şalt odaları aydınlatması (10 lüks),
HRS Tasarım Kriterleri
75
-
Fan odaları aydınlatması (10 lüks),
Tüneller (5 lüks),
Ana giriş ve imdat çıkışları dahil olmak üzere istasyon giriş ve çıkışları (10 lüks),
Yolcu mahalleri (10 lüks),
Işıklı çıkış işaretleri.
Kesintisiz güç kaynakları ve bağlı akülerinin kapasitesi; istasyonlarda ve bakım işletme
merkezlerinde aydınlatma, yangın ihbar ve ışıklı çıkış işaretleri yükleri için en az iki saat,
kumanda ve kontrol, sinyalizasyon ve iletişim, CCTV, anons, telefon, yolcu bilgilendirme ile
ücret toplama yükleri için en az dört saat beslemeye yeterli olacaktır.
8.1.3.6 Yedek Elektrojen Grupları
Genelde istasyonlarda 2 adet yardımcı güç trafosu tesis edilecektir. Zorunlu hallerde, 1 adet
yardımcı güç trafosu tesis edilen durumlarda; alçak gerilim dağıtım sisteminde enerjinin
kesilmesi durumunda aşağıda belirtilen yükleri beslemek için şehir elektrik şebekesinden
alternatif enerji beslemesi sağlayacak veya yedek elektrojen grupları tesis edilecektir. Yedek
elektrojen grupları, en geç beş saniye içinde otomatik olarak devreye girecektir. Ana enerjinin
geri gelmesi ve istenilen kalıcı değere ulaşmasından sonra bu yükler yeniden normal güç
kaynağına aktarılacaktır.
Alternatif enerji veya yedek elektrojen gruplarından beslenecek yükler aşağıda belirtilmiştir:
-
Kesintisiz güç kaynakları,
Acil havalandırma fanları ve yangın pompaları,
Su tahliye pompaları,
Asansörler,
Yürüyen merdivenler.
8.1.3.7 Topraklama ve Yıldırımdan Korunma
Topraklama
Yerüstü ve viyadük istasyonları ile diğer yerüstü yapıları yıldırımdan korumak üzere aktif
paratoner tesisatları kurulacak ve koruma topraklaması ağına irtibatlanacaktır.
Yıldırımdan Korunma
Trafo merkezlerindeki redresörleri ve diğer donanımları yıldırımdan veya açık hatlı bölümleri
bulunan üçüncü raylı sistemler üzerinde oluşabilecek diğer geçici aşırı gerilimlerden korumak
için parafudrlar tesis edilecek ve DC besleme kablolarının üçüncü rayla bağlandığı noktalara
yerleştirilecektir.
8.1.4
Katener Sistem
8.1.4.A Normal (Klasik) Katener Sistem
8.1.4. A1 Kontak Teli
Kontak teli, çekilen akıma bağlı olarak 80, 100, 120 veya 150 mm² kesitinde, kolay
HRS Tasarım Kriterleri
76
aşınmayan iletkenliği yüksek malzemeden yapılmış olacaktır. Yüksek akımın talep edildiği
yerlerde paralel bağlı 2 adet kontak teli kullanılabilecektir. Kuruluş ve işletme masraflarının
ekonomik analizi yapılarak kullanılacak telin tipi ve montaj tertibi seçilecektir.
Pantografta telin sehim yapmasını önlemek için tel zikzaklı olarak çekilecektir. Kontak telinin
bu sapmaları hat merkezinin her iki tarafından 30 cm’ye kadar olacaktır. Kontak telinin
gerginlik ayarı otomatik olarak bir düzenekle sağlanacaktır.
8.1.4. A2 Askı Teli
Askı teli kesiti, akıma uygun olarak seçilmiş örgülü elektrolitik bakır olacaktır. Yüksek
akımın talep edildiği yerlerde paralel bağlı 2 adet askı teli kullanılabilecektir. Depo sahasında
askı teli kullanılması durumunda 50 mm² kesitinde olacaktır. Merkezi bakım atölyesindeki
hatlarda askı teli kullanılmayacaktır. Kontak teli ve askı teli arasındaki potansiyel
dengelemesi her 100 m’de esnek bir bakır iletkenle yapılacaktır. Kontak teli, askı teline
maksimum her 10 m’de bir pandüllerle asılacaktır. Đşletme ortamı sıcaklıklarında telin sehimi
otomatik bir düzenekle sabit tutulacaktır.
8.1.4.A3 Katener Tellerinin Asılması
Katener telleri orta veya kenarlarda bulunan direklerdeki konsollara asılacaktır. Direkler çelik
veya beton olabilecektir. Direkler arası mesafe düz yolda 50-65 m arasında olacaktır. Kurplu
yollarda, kurp yarıçapına bağlı olarak daha sık direk gerekebilecektir. Direkler paralel
yollarda iki hattın ortasında olacak ve her iki hattın telleri bu direklere asılacaktır. Tellerin
asılmasında, caddelerde bina ve elektrik direklerinden yararlanılabilecektir.
8.1.4.B Rijit Katener
Hatyolunun kapalı (tünel) bölümlerinde tavana monte edilen aluminyum kompozit bir profil
ve buna tutturulmuş kontak telinden meydana gelecektir. Kontak teli sert oluklu bakırdan
mamul olacaktır. Hatyolunun açık kesimlerinde yer alacak normal katener sistemi ile uyumlu
olacak ve iki tip arası geçişler düzgün ve pürüzsüz olacaktır.
8.1.5
Üçüncü Ray Sistemi
Üçüncü ray sistemi tam korumalı ve yüksek peronlu sistemlerde öncelikli olarak tercih
edilecektir.
Üçüncü ray sistemi karbonca zayıf som çelikten veya kompozit alüminyumdan mamul ve
üstten veya alttan akım toplamasına müsait olacaktır. Üçüncü ray, aşırı ısınmaksızın
maksimum yükü taşıyacak ve gerilim düşümlerini aracın tahrik sistemi toleransları dahilinde
tutacak şekilde projelendirilecektir. Üçüncü ray, güzergah raylarının üzerinde ve yanında
duracak şekilde konumlandırılacaktır. Üstte ve yanlarda kazara dokunmaya karşı yalıtkan
malzemeden koruyucular bulunacaktır. Bu koruyucular açık sahalarda hava şartlarına karşı da
koruma teşkil edecektir. Koruyucular için kullanılacak malzeme; sağlam ve dayanıklı,
elektriksel yalıtımlı, mor ötesi ışın tahribatına karşı dirençli ve yangını iletmeme özelliğinde
olacaktır. Üçüncü raylar hava şartlarına dayanıklı ve mekanik yönden mukavim izolatör
üzerine monte edilecektir. Üçüncü ray sisteminin bütün besleme aralıkları istasyonlarda
araçların hızlanma ve frenleme bölgelerinde olmayacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
77
8.1.6
Dönüş Hattı
Dönüş hatları elektrik ve mekanik bakımdan güvenilir olacaktır. Dönüş hattına ait bütün
ekipman ancak aletle sökülebilecektir.
Her besleme merkezinden en az iki dönüş hattı bulunacaktır. Dönüş hatlarından birinin
kopması durumunda diğer hat, işletme dönüş akımı değerinin tümünü taşıyabilecek
kapasitede olacaktır.
Dönüş yolu olarak, güzergah raylarının kullanılması durumunda, dört güzergah rayı hat
boyunca belirli aralıklarla çapraz bağlama kabloları ile paralel hale getirilecektir.
Raylara dokunma nedeniyle meydana gelebilecek tehlikelere karşı önlemler alınacaktır.
8.2
SĐNYALĐZASYON VE HABERLEŞME
8.2.1
Sinyalizasyon
Sinyalizasyon sisteminin emniyet seviyesi IEC 61508 (TS EN 61508) - Güvenlikle Đlgili
Elektrikli veya Elektronik veya Programlanabilir Elektronik Sistemlerde Fonksiyonel
Güvenlik - Emniyet Standardına göre SIL 4 (Safety Integrity Level) Emniyet Bütünlüğü
Seviyesine uygun olacaktır.
8.2.1.1 Sinyalizasyon Genel Prensipleri
Normal işletmede geliş ve gidiş yönü için tahsis edilmiş iki hatlı bir işletme prensibinden
hareket edilecektir. Ancak özel işletme koşulları ve arıza durumları da göz önüne alınarak hat
iki yönlü sinyalize edilecektir. Bu sistem yapısı, kavşak noktaları, makaslar ve istasyon
girişlerinde ek sinyalizasyon teçhizatı eklenerek geliştirilecektir.
Burada tanımlanan kriterler ve fonksiyonlar her sistemde bulunması gereken asgari kriterler
olup, daha yüksek ve ek performanslı sistemler kullanılabilecektir.
Sinyalizasyon sistemi, Merkezi Kontrol Ünitesi ve hat boyu sinyal cihazlarından oluşan bir
sistem olacaktır. Bu sistem ray devresi sinyal cihazları, araç idare cihazları, kilitleme kontrolü
ve denetleme cihazları gibi cihazlardan oluşacaktır.
Sinyalizasyon sisteminde kullanılan tüm ekipmanlar sistemdeki hata ve arızalara karşı
otomatik korumalı olacaktır. Araç koruması diğer bütün fonksiyonlardan (idare, işletme,
denetleme vb.) öncelikli olacaktır.
Sistemde güç frekanslı 50 Hz ve harmoniği olmayan alternatif akım hat devresi
kullanılacağından, bloklar arasında elektriksel izolasyon contalarına gerek duyulacak ve blok
içindeki rayların elektriksel olarak sürekliliğini sağlamak üzere gerekli kaynaklama ve
bağlantılar yapılacaktır.
Ray devrelerinin uzunlukları ise; çeşitli hafif raylı sistemler için değişken olan, araçların
dinamik performanslarına, istasyonlar arası mesafelerine, o mesafe için izin verilen hızlara,
araç işletme aralıklarına ve işletmede kullanılacak dizi uzunluklarına bağlı olarak ayrı ayrı
hesaplanacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
78
8.2.1.2 Sistemin Görevi
Sinyalizasyon ve emniyet sisteminin ana görevi hat üzerinde ve depo giriş ve çıkışında
araçların emniyetli ve etkin şekilde hareketinin sağlanması olacaktır.
Sinyalizasyon ve emniyet sistemi araç işletimini denetleyecek ve (otomatik veya kontrolörün
komutları ile) makasları hareket ettirip sinyalleri serbest konuma getirecektir. Araç işletimi,
renkli ışık sinyalleri, maksimum izin verilen hız ve tarifeyi gösteren sürücü paneli üzerindeki
ATP bilgilerine göre aracın çalıştırılması, sürülmesi ve durdurulması konusunda sorumlu olan
araç sürücüsüne bırakılacaktır.
Sistemin temel amacı;
-
Aynı hat üzerindeki müteakip araçlar arasında emniyetli bir mesafenin sağlanması,
Araçların aşırı hızlanmasının engellenmesi,
Makaslar kanalı ile araçların istasyonlardaki hareketlerinin güven altına alınması,
Ekipman arızası durumunda araçların emniyetinin sağlanması,
Trafik akışının etkin olmasının sağlanması olacaktır.
8.2.1.3 Sinyalizasyon Sistemi Otomasyon Seviyesi
Kriterde araç/dizi koruma fonksiyonu yarı otomatik sistemlerle, araç idaresi ve denetleme
fonksiyonları ise ileriki kısımlarda tanımlandığı üzere manüel olarak sağlanacaktır. Tüm
sistemde ileride doğabilecek ihtiyaç göz önüne alınarak tam otomasyona kolayca
geçilebilecek şekilde altyapının oluşturulmasına özen gösterilecektir.
8.2.1.4 Sinyalizasyon Sistemi ve Kontrol
Sinyalizasyon sistemi ve cihazları hafif raylı sisteme ait hatlarda işletmenin kontrolü ve
kazalara karşı korunması amacıyla kullanılacaktır.
Sistemde istasyondan istasyona blok sinyali prensibine dayalı, hat boyu sinyal cihazları
kullanılacaktır. Aşırı hıza karşı koruma (izin verilen hızın aşılması durumu) ise hat boyuna
yerleştirilen harici manyetik frenleme cihazları ile sağlanacaktır.
8.2.1.5 Đşletme Modları
ATC Sistemi Sürücü Mahalli Sinyalizasyon Modu (CSM)
Bu modda aracın hız kazanması, seyir hızı, yavaşlama ve durma fonksiyonları araç sürücüsü
tarafından kabin içindeki göstergelerin yardımıyla el ile yapılacaktır. Đstasyonlarda kapıların
açılması ve kapanması araç sürücüsü tarafından sürücü mahallinden el ile yapılacaktır. Bu
modda aşırı hız koruması temin edilecektir.
Acil Durum Modu
Bu mod, kabin sinyalizasyon modunu tamamıyla devre dışı bırakarak sürücünün aracı görüş
sahası şartlarına göre sürmesine olanak sağlayacaktır. Ayarlanabilir bir hız sınırı otomatik
olarak uygulanacak ve aşırı hız koruması temin edilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
79
8.2.1.6 Ray Devreleri
Ray devresi, araçların, işletmenin her anındaki yerlerinin belirlenerek bilgi sağlanması
amacıyla kullanılan bir devredir.
Ray devresi; güç frekansından alternatif akım veren bir güç kaynağı, hattın bu bölümünün
rayları ve raylar üzerinden gelen sinyali alan bir alıcı devreden oluşmaktadır. Ray devresinde
alternatif akım veren güç kaynağı kullanıldığından hattın elektriksel bağlantısının raylara
verildiği noktalara bağlantılar, uygun empedans kutuları ile yapılacaktır.
Ray devresi, raylar arasında bulunan ve işletme projelerine göre belirlenecek hat bölümlerine
elektriksel izolasyonu sağlamak üzere izolasyon contaları konarak bloklar oluşturulacaktır. Bu
bloğun bir ucuna empedans kutusu üzerinden güç kaynağı, diğer ucundaki raylara ise röle
kontrol devresi bağlanarak bir çevrim oluşturulacaktır. Bu röle devresinin çıkışları hat boyu
sinyal ışıkları, kontrol merkezi diğer komşu blok devrelerinin hat boyu sinyal ışığı devreleri
ve benzeri devrelere bağlanarak bilgi aktarımı sağlanacaktır.
Bu kriterde tanımlanan ray devresinin emniyet ve güvenilirlik düzeyine sahip olabilen ve
projelendirme zamanında dünyada mevcut HRS sistemlerinde kullanıma girerek denenmiş
yeni teknik ray devreleri de teknik ve ekonomik üstünlükleri ispatlanmış olmak koşulu ile
önerilebilecektir.
Ray devresi sistematik hata ve arızalara karşı korumalı olarak tasarımlanacaktır. Yani ray
devresi arızasız ve hat boş iken sinyalin devreyi tamamlamış olması prensibine dayanacaktır.
Hat üzerinde araç bulunması veya güç kaynağı arızası, yol devresinde yer alan rayların kırık
olması, elektriksel devrelerde oluşan kopma, alıcı röle devresi arızası ve benzeri gibi
arızaların oluşması durumunda röle serbest pozisyona düşecek, dolayısıyla kırmızı (dur)
sinyali oluşarak bu hatta araç girmesi önlenecektir.
8.2.1.7 Hat Boyu Sinyal Işıkları
3 komut prensibine (Kırmızı-dur, Sarı-düşük hız, Yeşil-normal hız) göre üç ayrı ışıklı olarak
tasarımlanacaktır. Her komutun görüleceği bölüm biri arızalandığında diğeri otomatik olarak
devreye girecek şekilde tasarımlanmış iki ampullü olarak tasarımlanacaktır. Bakım
personelinin ampul arızalarını sinyal direği üzerinden kolaylıkla görmesini sağlayan bir
düzenek bulunacaktır.
Renk değişimi ray devrelerinden alınan sinyallere dayalı otomatik olarak ve kontrol
merkezinden uzaktan kumandalı yapılabilecektir.
Sinyal ışığı veren cihazlar her hattın normal işletme gidiş yönüne göre sağına yerleştirecek
olup, mekanik yapısı da şehir karayolu trafik ışıklarına göre kolayca fark edilebilir şekilde
farklı olacaktır. Kesişme ve makas noktalarında ise sinyal lambalarının hangi hattan gelen
araca ait olduğunun kolayca ayırt edilebilmesi için gerekli montaj ve yer belirlemeleri dikkate
alınacaktır.
Sinyal ışıklarının lambaları 220 V 50 Hz ile çalışacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
80
8.2.1.8 Makaslar
Hat boyunca mevcut bütün makaslar (depolama alanları hariç) elektrik motoru ile tahrik
edilen ve uzaktan kumanda ile de çalıştırılabilen makas motorları ile teçhiz edilecektir. Makas
motor devresi makasla bağlantılı tüm hatların sinyal devreleri ile de koordineli çalışacak olup,
makasın uygun pozisyonda olduğu hattın dışındaki tüm diğer hat devrelerinin hat boyu sinyal
lambaları kırmızı (dur) pozisyonuna otomatik olarak getirilecektir. Bir pozisyona kilitlenen
makas devresinin pozisyonunun üzerinden araç geçene kadar değişmesi mümkün
olmayacaktır. Makasların kumandası, manüel veya kontrol merkezinden uzaktan kumandalı
olarak yapılabilecek olup, öncelik uzaktan kontrol merkezinde olacaktır. Makaslar
yoğunlaşmanın ve donmanın önlenmesi için bir ısıtıcı ile donatılacaktır. Makas makineleri
demiryolu raylarından izole edilecek ve uzak bir toprağa bağlanacaktır.
8.2.1.9 Hız Kontrol Teçhizatı
Araçların sistemde izin verilen maksimum hızı aşmaları veya kurplarda, eğimli hat
kesimlerinde, makas geçişlerinde, hemzemin geçişlerde belirlenen hızların aşılması
durumlarının kontrolü amacıyla manyetik araç durdurma ve hız kontrol teçhizatları
kullanılacaktır.
Bu cihazlar, aracın belirlenen bir noktadan geçmesini takiben işaret alan ve hesaplanan bir
mesafede yer alan hız kontrol teçhizatı manyetinin araçta yer alan manyete işaret vermesi
esasına dayanan bir sistemdir. Üzerinde yer alan bir zaman sayacı devre aracılığıyla
mesafenin izin verilen hıza bölümü ile elde edilen zamana ayarlanan bu manyet bu süre
sonunda tekrar normal konumuna dönecektir. Aracın izin verilen hızdan daha yüksek bir
hızda seyahat etmesi durumunda belirlenen mesafeyi daha kısa sürede aşacağından cihaz
“dur” sinyali verir pozisyonunda olacak ve bu da araca monte edilmiş alıcı manyetçe alınarak
aşırı hız bir sesli ikazla sürücü kabininde algılanacaktır. Sürücünün, belirlenmiş bir süre
içerisinde aracı izin verilen hıza düşürmemesi durumunda araç tam frenleme ile otomatik
olarak duruşa geçecektir (manyetik fren ile). Aracın tekrar harekete geçirilmesi ancak
sürücünün "hareket reset" düğmesine basması ile mümkün olacaktır. "Hareket reset"
düğmesine basıldığında ise radyo ile gönderilen bu sinyal kontrol merkezinde kaydedilecektir.
8.2.1.10
Kontrol Üniteleri
Hafif Raylı Sistem araçlarının hareketlerinin denetlemesi ve güzergahların belirlenmesi
amacıyla kontrol merkezi (veya merkezleri) oluşturulacaktır. Bu merkeze, hatta yer alan tüm
makasların ve hat boyu sinyal cihazlarının pozisyon bilgileri (status control) kablolu
bağlantılar aracılığı ile getirilecektir. Bu bilgiler kontrol ünitesinde yer alan bir bilgi işlem
ünitesi aracılığı ile değerlendirilerek kontrol merkezinde yer alan kumanda ve kontrol
panosunda ışıklı göstergelerde veya bu amaçla tasarımlanan monitörde izlenecektir.
Kontrol panosu üzerinde işletmedeki tüm hat simüle edilmiş olacak ve pozisyon değişimleri
anında panoya yansıyacaktır.
Araç dizilerinin her an yerlerini bilebilmek amacıyla bir kayıt tertibi olacak ve otomatik
olarak kayıt yapılacaktır. Araçların kimlik bilgileri ve bulundukları bölgeler izlenecektir.
Makasların pozisyonlarının uzaktan kumandası merkez operatörünün denetiminde olacaktır.
Herhangi bir makasın manüele alınarak pozisyonunun değiştirilmesi durumu pano üzerinde
HRS Tasarım Kriterleri
81
sesli ve o makasa ait sinyalin flaş etmesi şeklinde gözükecektir.
Hat boyu sinyal cihazlarının uzaktan kumandası ise bu merkezden ancak imdat durumu
düğmesine basıldığında yapılabilecek, imdat düğmesine basıldığında ise hatta işletilmekte
olan tüm araçların kumanda mahallerinde telsiz vasıtası ile imdat işletmesi ikazı verilecektir.
Kontrol ve kumanda masası tamamıyla aynı özellikte ve birbirine sürekli bilgi akışı
sağlayacak şekilde iki pozisyonlu olarak imal edilecek ve bir pozisyonun arızalı olması
durumunda diğer pozisyondan tüm fonksiyonlar icra edilecektir.
8.2.2
Haberleşme Sistemleri
Hafif Raylı Sistem kumanda merkezi, istasyonları, atölyesi, depo sahası, araçları ve işletme
bakım personelleri arası haberleşmeyi sağlamak üzere aşağıdaki fonksiyonları yerine getiren
haberleşme sistemleri sağlanacaktır:
-
Telsiz sistemi ile haberleşme,
Telefon sistemi ile haberleşme,
Anons sistemi ile haberleşme.
8.2.2.1 Telsiz Sistemi ile Haberleşme
Aşağıda belirtilen fonksiyonları yerine getiren bir telsiz sistemi sağlanacaktır:
-
Araç sürücüleri ve kumanda merkezi arasında işletme kanalı ile iki yönlü haberleşme,
-
Bir dizideki araçların kumanda kabinleri arasında dahili haberleşme,
-
Kumanda merkezinden araçlardaki yolculara bilgi amaçlı anons (bu anons sürücünün
yol vermesi ile manüel olarak veya kumanda merkezinin direkt seçmesi ile otomatik
(öncelikli) olarak yapılabilecektir).
-
Araç sürücüleri ve kumanda merkezi arasında depo kanalı ile iki yönlü depo içi trafik
haberleşmesi,
-
Kumanda merkezi ile mobil bakım araçları arasında bakım kanalı ile iki yönlü
haberleşme,
-
Kumanda merkezi ile bakım/işletme personeli arasında bakım kanalı ile iki yönlü
haberleşme,
-
Bakım/işletme personelinin kendi aralarında bakım kanalı ile iki yönlü haberleşme.
8.2.2.2 Telefon Sistemi ile Haberleşme
Genel
Hafif Raylı Sisteme ait tüm dahili servis telefonları, kumanda merkezinde yer alan bir
otomatik PABX santral üzerinden haberleşme sağlayacaktır.
PABX santral aynı zamanda işletme merkezi ve atölyeye ait harici Telekom hatlarını da ihtiva
edecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
82
Đşletme/ Yönetim Telefonları
Đşletme merkezinde, ofislerde ve diğer idari mahallerde, numara çevirme özellikli servis
telefonları yer alacaktır.
Đstasyonlarda istasyon amiri odaları ve bilet gişelerinde servis telefonları yer alacaktır.
Bakım Telefonları
Atölyelerde, istasyonlardaki belli başlı teknik mahallerde, ekipman odalarında, hat boyundaki
havalandırma yapısı ve cer gücü trafo merkezi gibi münferit teknik yapılarda kaldır-konuş tipi
servis telefonları yer alacaktır.
Acil Durum Telefonları
Hat boyunca belli aralıklarla tünellerde, istasyonlarda yangın dolaplarında kaldır-konuş tipi
direkt ana kumanda masasına bağlanan servis telefonları yer alacaktır.
Yolcu Yardım Telefonları
Đstasyonlarda her peronda (istasyon başına 2 adet) kaldır-konuş tipi direkt ana kumanda
masasına bağlanan servis telefonları yer alacaktır.
8.2.2.3 Anons Sistemi ile Haberleşme
Kumanda Merkezinden Yolcuya Anons
Kumanda merkezinden direkt olarak araçlardaki yolculara, araç içi anons sistemi ile bilgi
aktarımı sağlanabilecektir. Bu anonslar sürücüden yolcuya anons özelliğinden daha öncelikli
olacak ve telsiz sistemi vasıtası ile araçlara iletilecektir.
Sürücüden Yolcuya Anons
Araç sürücüsü tarafından, sürücü kabinindeki mikrofon ve araç anons sistemi vasıtası ile
yolculara gerekli anonslar yapılacaktır.
Araç Đçi Otomatik Anonslar
Sürücü kabinindeki bir kayıt sistemi ile varılacak istasyonların isimleri otomatik olarak araç
içine anons edilecektir.
Peronlar ve Đstasyon Dolaşım Alanlarına Anons
Đstasyonlarda yolculara gerek işletme bilgisi, gerek genel amaçlı bilgiler ve gerekse de acil
durum uyarıları iletmek üzere peronlarda ve genel dolaşım alanlarında bir anons sistemi tesis
edilecektir. Sistem tavana monteli hoparlörler ile anlaşılabilir bir ses kalitesi için gerekli çıkış
gücü ve kalitesine sahip olacaktır. Anonslar yolculara ve görevlilere, her istasyondaki uygun
bir veya iki noktadan, diğeri ise Kumanda Merkezinden olmak üzere bilgi vermek amacıyla
veya müzik yayını için kullanılacaktır. Đstasyon katlarına ayrı ayrı anons yapılabilme olanağı
sağlanacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
83
Anons Sistemi istasyonlarda en az 65 dB anons seviyesi sağlayacaktır. Anlaşılabilir bir yayın
için kamuya açık alanlarda ortam gürültüsünün 10 dB üzerinde anons ve müzik yayını
yapabilecektir. Anons yapılacak bölgelere yerleştirilecek sensör mikrofonlarla ortam
gürültüsüne göre otomatik olarak ses seviyesi ayarlanabilecektir. Kumanda Merkezinden ses
ve dijital kontrol sinyalleri fiber optik iletişim ağı sistemi ile iletilecektir.
Tanımlanan haberleşme sistemleri için Kumanda Merkezinde sistemlerin kontrol ve
kullanımını sağlamak üzere bir haberleşme konsolu temin edilecektir.
8.3
KAPALI DEVRE TELEVĐZYON SĐSTEMĐ (CCTV)
8.3.1
Genel
Hafif Raylı Sistem istasyonları, atölye, depolama alanları ve benzeri kritik alanların çevre ve
bina içi güvenliğinin sağlanması amaçlı kullanılmak üzere renkli CCTV sistemi tesis edilecek,
görüntüler dijital kayıt cihazı yardımı ile 24 saat 365 gün sürekli kayıt edilecek ve tüm ürünler
kesintisiz çalışmaya göre tasarımlanmış olacaktır. Đstasyonlarda bulunan alt merkezlerden ve
Kumanda Merkezinden kameraların izlenmesi ve kontrolü yapılabilecektir
CCTV sistemi mikroprosesör kontrollü olacak ve istasyonların halka açık tüm alanlarından
PAL formatında gecikmesiz, görüntü kalıntısız ve distorsiyonsuz yüksek çözünürlükte sabit
veya hareketli, zum özellikli, dijital ve tam renkli olarak yayın alacak şekilde
tasarımlanacaktır.
Sistemin dijital kontrol sinyalleri merkezden istasyonlara fiberoptik iletişim ağı üzerinden
nakledilecektir. Đstasyonlardan seçilmiş video sinyalleri ise sadece CCTV görüntülerine tahsis
edilecek olan münferit fiberler ile fiberoptik iletişim ağı üzerinden merkeze iletilecektir.
8.3.2
Kamera Kontrolü ve Đzleme Đstasyonları
Kumanda merkezinde ve her istasyonda kontrol amiri odalarında yer alacaktır.
Kumanda Merkezinde her istasyon için renkli (15" çapraz) LCD TFT monitör, video kayıt
cihazına bağlı renkli (19" çapraz) LCD TFT monitör veya geniş ekranlı bölümlenebilir yeterli
sayıda LCD monitör istasyonlardaki tüm kameralara kumanda edecek olan
klavye/joystick/trackball kumandalı kamera seçici ve sıralayıcı ekipman, monitörlerin uzaktan
kumandası, 2 adet video kayıt cihazı (kayıt ve playback için) ve uzaktan kumandaları yer
alacaktır. Video kayıt cihazı seçilmiş görüntüleri 30 gün depolama kapasitesine sahip
olacaktır.
Đstasyonlarda kontrol amiri odasında kamera seçici ekipman, 19" çapraz, renkli LCD TFT
monitör, elektronik ekipman odasında bir dijital kayıt ve görüntü aktarım sistemi o
istasyondaki bütün kamera görüntülerini 24 saat sürekli kayıt altına alacak ve son 30 günün
kayıtlarını sabit bir disk üzerine kaydedecektir. Her sistemde kayıt, izleme, arşiv modülleri,
renkli monitör, klavye bulunacaktır. Sistem üzerinde bir CD kayıt modülü istenen bölümlerin
kopyalanmasını sağlayacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
84
8.3.3
Kameralar
Đstasyonlarda bilet holü katlarında bütün alanların açık bir şekilde izlenmesini sağlamak için
sabit ve hareketli zumlu kameralar kullanılacaktır. Kameralar bilet gişeleri, turnikeler,
merdivenler, yürüyen merdivenler ve girişleri engelsiz görecek ve kör alan bırakmayacak
şekilde konumlandırılacaktır.
Peronlarda sabit kameralar yolcuların araca iniş ve binişlerini açık şekilde gözleyecek
durumda yerleştirilecektir. Peron kameraları arasındaki mesafe en fazla 40 m olacaktır. Her
peronun ortasında hareketli ve zumlu bir kamera bulunacaktır (her istasyonda 2 adet).
Đstasyonlardaki çapraz geçişler, giriş yolları gibi eklentiler sabit veya hareketli, zumlu
kameralarla kapsanacaktır.
8.3.4
Peron Monitörleri
Her peronun gidiş ucunda bölünmüş ekranlı bir LCD monitör monte edilecektir. Bu monitör
sabit odaklı peron sonu kamera çıkışlarına bağlı olacak ve araç sürücüsünün araç kapılarını
kapamadan önce kapı hareketlerine mani yolcu olup olmadığını görecek şekilde monte
edilecektir.
8.4
TELSĐZ SĐSTEMĐ
8.4.1
Genel
Telsiz sistemi raylı sistem güzergahı boyunca yerüstünde, yeraltında, tünellerde,
istasyonlarda, teknik mahallerde iletişimi sağlayacak şekilde bütün güzergahta %98 temiz
kapsama sağlayacaktır. Tünellerde sızdırmalı kablo tipinde telsiz anteni kullanılacaktır.
Sistem acil durumda bile kesintisiz iletişim sağlayacaktır.
Açık standart yapıda temin edilecek olan telsiz sisteminin frekans verimliliğini en üst düzeyde
sağlayabilmesi için, Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) tarafından
tanımlanmış TETRA (Terrestrial Trunk Radio) sayısal telsiz standardında olacaktır.
Gerekli olan tünel içi, istasyon içi telsiz kapsama sistemleri ile bunları besleyecek ve açık
hatlarda kapsamayı sağlayacak baz istasyonlarının yer ve sayıları kapsama alanı simülasyonu
ve trafik analizleri ile belirlenecektir.
Kurulacak sistemler ve ekipmanlar her yönüyle Bilgi Teknolojileri ve Đletişim Kurumu
yönetmeliklerine uyacaktır.
Telsiz sistemi, hafif raylı sistemin hatlarında ve istasyonlarında sistem iletişimi ihtiyaçlarının
yanı sıra itfaiye, emniyet, tıbbi acil servislerin sistem içinde kesintisiz iletişimine olanak
sağlayacaktır.
Tünel ve istasyon işlerinde telsiz kapsaması için kullanılacak kablo sistemleri GSM telefon
şebekelerinin de içerisine entegre olabileceği şekilde seçilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
85
8.4.2
Sistem Bileşenleri
8.4.2.1 Anahtarlama Birimi ( Switcher)
TETRA ağ mimarisinin çekirdek parçası olacaktır.
8.4.2.2 Baz Đstasyonu
TETRA baz istasyonu donanımı, baz istasyonu kapsamında bulunan coğrafi alan içinde
yerleşik ve konuşlandırılmış telsizler (el telsizi, araç istasyonu, sabit istasyon vb.) ile tüm
TETRA ağı içerisindeki diğer ekipmanlar arasındaki hava ara yüzünü sağlayan ağ elemanıdır.
8.4.2.3 Ağ Yönetim Sistemi (Network Management System –NMS)
NMS, TETRA sisteminin yönetimine olanak veren bir konfigürasyon ve izleme
aracı/yazılımıdır.
8.4.2.4 Dispeç Ünitesi (Operatör Konsolu)
Operatör Konsolları, PC tabanlı olacak ve görüşmelerin yapılabilmesi için gerekli hoparlör,
mikrofon ve kulaklık takımına sahip olacaktır. Yazılım tabanlı olacak operatör konsolları bu
sayede kolayca konfigüre olabilecek ve muhtemel genişleme ve değişikliklerde kolayca
yeniden tasarımlanabilir özellikte olacaktır.
8.4.2.5 Ses Kayıt Cihazı
Merkezi ses kayıt cihazı, telsiz sistemi üzerinden yapılan bütün ses haberleşmelerini kayıt
edecektir. Cihaz en az 1 aylık ses kayıtlarını dijital olarak saklayacak ve tarih bazında
sorgulanarak daha sonra dinlenebilecek özellikte olacaktır.
8.4.2.6 Mobil Araç Telsiz Terminali
Araç sürücü kabinlerinde ve mobil bakım araçlarında sabit montajlı olacaktır. Ana işlevi ses
haberleşmesinin yanı sıra, dosya aktarma, mesajlaşma, veri tabanı güncellemesi için çok
kanallı devre verisi, IP paket verisi uygulamalarını destekleyecektir. Özellikle gürültülü
ortamlarda kullanıma uygun, 15 watt nominal güç çıkışlı, yüksek kalitede hoparlöre sahip
olacaktır. Cihaz araç içi anons sistemi ile uyumlu çalışacaktır.
8.4.2.7 Mobil (El) Telsiz Terminali
Đşletme ve bakım personeli tarafından elde kullanılan seyyar terminallerdir. En çok 4 watt
nominal güç çıkışlı olacaktır.
8.5
ĐSTASYON BĐLGĐ GÖSTERME (IŞIKLI PANO) SĐSTEMĐ
Sistem, Kumanda Merkezi tarafından kumanda edilecek ve istasyon peronlarında yolculara
ışıklı panolarla araçların geliş saatleri ve gideceği yer hakkında bilgi verecektir. Bu bilgiler
her peronda her iki tarafında da iki satır yazı bulunan çift taraflı kayar ışıklı panolarla
HRS Tasarım Kriterleri
86
aktarılacaktır. Bunun dışında önceden tanımlanmış mesajları otomatik olarak gösterecektir.
Her istasyonun her bir hat peronunda çift taraflı 2 adet ışıklı pano olacaktır.
Sistem programı; araç girişi, araç ayrılışı, aracın bulunduğu mahal, zaman ve araç numarası
gibi konularla ilgili gerçek zaman bilgilerini Sinyalizasyon Sisteminden alacaktır.
Bu sistem, normal işletme bilgileri dışında veya işletmede aksama olması durumunda, daha
önceden hazırlanmış bir dizi mesajlar içinden operatörün seçeceği mesajı veya manüel olarak
hazırlanan herhangi bir mesajı panolara aktarabilecek özellikte olacaktır.
Sistem aşağıdaki elemanlardan oluşacaktır:
-
Operatör terminali bulunan bir kişisel bilgisayar,
Bilgisayar yazılımı,
Modemler,
Çift taraflı bilgilendirme ekranları.
Sistem mesaj bilgileri Kumanda Merkezinden istasyonlara Đletişim Ağı Vasıtası ile
aktarılacaktır.
8.6
SCADA SĐSTEMĐ (Supervisory Control and Data Acquisition System)
8.6.1
Genel
SCADA sistemi raylı sistemin tüm elektrifikasyon sisteminin, tünel ve istasyon havalandırma
sistemlerinin ve istasyon altyapı sistemlerinin (aydınlatma, asansör, drenaj, yangın vb.)
merkezi izleme ve kontrol görevini bir bilgisayar programı ile yerine getirecektir.
Đşitsel ve görsel gösterimler gerçek zaman bazında arızaların haber verilmesi, uygun durum
bilgisinin sağlanması ve emredilen değişikliklerin uygulandığının teyit edilmesi hususunda
dispeçerleri (operatörleri) uyaracaktır.
8.6.2
-
8.6.3
Sistem Elemanları
Merkezi bilgisayar sistemi (bir bilgisayar arızasında bile tüm sistemin çalışmasını
sağlamak için %100 yedeklenebilir olarak şekillendirilecektir),
Renkli grafik gösterimli iki operatör istasyonu,
Biri yedek olmak üzere üç yazıcı,
Yazılım (Türk alfabesine uyumlu olacaktır),
Trafo merkezlerindeki ve istasyonlardaki lokal birimler (RTU),
Bunlar için gerekli elektrik donanımı,
Merkezi kumanda ve lokal birimler (RTU) arasındaki haberleşme sistemi (Đletişim
Ağı vasıtası ile).
SCADA Sisteminin Đzleyeceği veya Denetleyeceği Noktalar
8.6.3.1 Hat Kenarında
-
Acil durum açtırma sistemi,
Hat kenarı elektrikle çalışan donanımlar (hat makasları hariç),
HRS Tasarım Kriterleri
87
-
Hat makası ısıtma donanımı,
3. raya veya katanere güç verilmesinin izlenmesi,
Tünel/istasyon havalandırma sistemlerinin kontrol ve koordinesi,
Hat boyu acil çıkış yapılarının kapılarının izlenmesi,
Hat boyu drenaj pompaları.
8.6.3.2 Trafo Merkezlerinde
-
Enerji besleme kontrolü,
OG AC kesicilerinin, AC redresörünün, yardımcı kesicilerin ve DC kesicilerinin
açtırma fonksiyonları,
Otomatik geri-kapamalı reset ve ön-kapamalı arıza tespiti,
Redresör kontrolü,
Trafo kontrolü,
Telemetre verileri,
Kaçak akım ve ray gerilimini izleme,
Giriş kapıları,
Yüksek sıcaklık oda alarmları,
Havalandırma fanı ve damper kontrolü.
8.6.3.3 Yolcu Đstasyonlarında
8.7
Enerji besleme kontrolü,
Yüksek sıcaklık oda alarmları,
Pis su pompası,
Yürüyen merdiven kontrolü,
Havalandırma fanı ve damper kontrolü,
Bilet satış ofisi güvenlik alarmı,
Yangın ihbar donanımı,
Gazlı söndürme sistemi,
Giriş kapıları alarmları,
UPS,
Gerekli görülen diğer donanımlar.
GĐRĐŞ GÜVENLĐK SĐSTEMĐ
Hafif Raylı Sistem istasyonlarında ve cer gücü trafo merkezlerindeki bazı bölümlere giriş ve
çıkışların engellenmesi veya izlenmesi gerekmektedir. Đstasyon SCADA sistemi verilerinden
yararlanılarak istasyon amiri odasında bir giriş güvenlik sistemi terminali tesis edilecektir.
Đstasyonların giriş/çıkış kepenk kapıları, acil çıkış kapıları, peron yürüme yolu kapıları, bilet
gişesi kapıları gibi kritik kapıların açık/kapalı konumları izlenecektir. Sistem merkezi
SCADA sistemi ile paralel çalışacaktır.
8.8
ÜCRET TOPLAMA SĐSTEMĐ
Bu sistem kapsamında ücret toplamaya yönelik altyapı (turnikeler, kablolama, kumanda
butonları, bilgisayar vb.) gerçekleştirilecektir. Sistem tasarımında TS 12637 - Şehir Đçi Yollar
HRS Tasarım Kriterleri
88
- Raylı Toplu Taşıma Sistemleri - Bölüm 22: Biletlendirme Sistemi Tasarım KurallarıStandardında belirtilen tasarım kurallarına uyulacaktır.
Sistem, bulunduğu kentteki diğer toplu taşım araçlarında kullanılan ücret toplama sistemine
entegre olacak şekilde tasarımlanacaktır. Ayrıca bilet sistemi tekli ve çoklu yolculuğa uygun
olacaktır.
8.8.1
8.8.2
Sistem Elemanları
Bilet onaylama veya iptal etme (giriş) turnikeleri,
Çıkış turnikeleri,
Đstasyon seviyesi bilgisayarları,
Kontrol merkezi bilgisayarları,
Engelliler ve istasyon personeli için özel kapılardır.
Sistem Çalışma Kavramı
Her giriş turnikesi ters yöne de çalışacak ve istasyon amiri odasından veriler komutla çıkış
kapısı da olabilecektir. Turnikeler bilgisayar ağ bağlantısına uygun donanımda olacak ve
farklı pozisyonlarda (giriş-çıkış-serbest-kilitli) çalışabilecektir.
Çıkış turnikesi, tek yönlü ve serbest geçiş kapılı olacak, gerektiğinde giriş turnikesi
olabilecektir.
Her giriş kapısındaki bilet gişesinin yanında yer alan konsollu özel kapılar, engelliler ve
bakım personeli giriş-çıkışına olanak verecek ve uzaktan kumanda edilecektir.
Turnikeler istasyon seviyesi bilgisayarı ile haberleşeceklerdir.
Đstasyon seviyesi bilgisayarları Kontrol Merkezi bilgisayarlarına Đletişim Ağı üzerinden bilgi
aktaracaktır.
Turnikeler özel bir şase ile zemine irtibatlanan, paslanmaz çelik ana gövde, üst kapak, turnike
kolu ve elektronik bilgi (iptal/geçiş) kontrol alt sistemlerinden oluşacaktır.
Bilet gişelerine yakın alanlarda bilet satış makineleri montajı için istasyon mimarisine uygun
noktalar planlanacak ve bu noktalarda elektrik altyapısı sağlanacaktır.
8.9
SAAT SĐSTEMĐ
Saat sistemi, bir GPS uydu saat sinyali alan bir sinyal alıcı ve işlemci birimden oluşacaktır.
Sinyal alıcı ve işlemci birim işletme kontrol merkezinde tesis edilecektir.
GPS sinyali, ana saatin standart zaman referansıdır. Eğer GPS sinyali kaybolursa, Ana Saat
baz oluşturacak hatasız bir saati göstermeye devam edecektir.
Saat sinyali, iletişim ağı üzerinden istasyonlarda bulunan alt-ana saatlere dağıtılacak ve
bunlarda kendilerine bağlı olan ve gişe katları ile peronlarda tesis edilecek saatleri (köle
saatler) senkronize edecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
89
Đstasyon saatleri tek veya çift yüzlü seçilebilecektir. Dış ortamda kullanılacak saatler IP 54, iç
ortamda kullanılacak saatler IP 52 koruma sınıfına haiz olacaktır.
Diğer ekipmanlar iletim sistemi zaman kanalını kullanacaklardır.
8.10
ĐLETĐŞĐM AĞI (COMMUNICATION NETWORK)
8.10.1 Genel
Tüm yolcu istasyonları, trafo merkezleri ve Đşletme Kumanda Merkezi arasında tüm iletişim
ve veri aktarımını sağlamak üzere hat boyunca bir fiberoptik kablo şebekesi kurulacaktır.
8.10.2 Sistem Kapsamı
Đletişim ağı sistemi aşağıda listelenen tüm ses, veri ve kontrol fonksiyonlarını taşıyacak
şekilde haberleşme kapasitesine sahip olacaktır:
-
Sinyalizasyon sistemi,
Telefon sistemi,
Telsiz sistemi,
Genel anons sistemi,
SCADA sistemi,
Ücret toplama sistemi,
Kapalı devre televizyon (CCTV) sistemi,
Saat sistemi,
Yolcu bilgilendirme sistemi.
8.10.3 Sistem Yapısı
Sistem alt yapısı Kumanda Merkezinden çıkan dairesel bir ağ sistemi olarak düzenlenmiş
fiber- optik kablolardan oluşacaktır. Her istasyonda tesis edilecek haberleşme odalarında ve
Kumanda Merkezindeki sistemler odasında girdi-çıktı cihazları teçhiz edilecektir.
Sistemde kullanılacak fiber-optik kablolar %50 yedek kapasiteli olacaktır. Çemberi oluşturan
kablolar tünellerde ve açık alanlarda ayrı güzergahtan çekilecek, böylece bir kaza/kırım
durumunda haberleşme diğer kablo üzerinden sürecektir. Arıza durumunda sistemin yeniden
yapılandırılması otomatik olarak gerçekleştirilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
90
9.
ARAÇLAR
Bu bölümde Hafif Raylı Sistem araçlarının planlama ve tasarımı için gerekli asgari kriterler
verilmektedir.
9.1
TASARIM
Araçlar ekonomik işletmeye uygun çoklu ya da tekli olarak çalıştırılabilecek, mafsallı veya
mafsalsız olabilecektir.
Araçlar, işletilecekleri sistemin özelliklerine göre değişen adetlerde, aşağıda belirtildiği gibi
üç tipte imal edilebilecektir:
-
Tek ucunda kumanda kabini bulunan araçlar (diğer ucunda manevra teçhizatı
olacaktır),
Her iki ucunda kumanda kabini bulunan araçlar,
Kumanda kabini olmayan araçlar.
Her üç tipteki araçlar arka arkaya bağlanarak dizi oluşturmaya ve bir kumanda kabininden
kumanda edilmeye uygun tasarımlanacaktır.
Tasarımda TS EN 50126 - Railway applications - The Specification and Demonstration of
Reliability, Availability, Maintainability and Safety (RAMS) - Part 1: Basic Requirements
and Generic Process (Demiryolu Uygulamaları - Güvenilirlik, Elde Edilebilirlik, Bakım
Yapılabilirlik ve Güvenlik Spesifikasyonu ve Gösterimi (RAMS) - Bölüm 1:Temel Kurallar
ve Genel Đşlem) gerekleri karşılanacaktır.
Araç yangın yükü (MW) hesabı yapılacaktır.
Araçların tip testleri aşağıda verilen standartların gereklerine uygun olarak yapılacak ve
dokümante edilecektir:
9.2
-
TS EN 50215: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtları - Đmalatın
Tamamlanmasında ve Đşletmeye Alınmadan Önce Demiryolu Taşıtlarının Denenmesi
-
IEC 61133: Railway Applications - Rolling Stock - Testing of Rolling Stock on
Completion of Construction and Before Entry Đnto Service (Demiryolu Uygulamaları Araçlar - Yapım Đşleri Tamamlandığında ve Đşletmeye Alınmadan önce Araçların
Testleri)
-
TS EN 14363: Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtlarının Seyir
Karakteristiklerinin Kabul Deneyleri - Seyir Davranışlarının Denenmesi ve Durağan
Deneyler
-
TS EN 13749: Demiryolu Uygulamaları - Tekerlek Takımları ve Bojiler - Boji
Şaselerinin Yapısal Şartları Belirleme Metotları
ARAÇ GÖVDESĐ
Araçların sürücü kabini olan başlarında sürücüye ait içe açılan birer kapı bulunacak, ayrıca
sürücü kabininden yolcu bölümüne geçiş bir kapı ile sağlanacaktır. Sürücü kabini, uygun
HRS Tasarım Kriterleri
91
çalışma ortamı sağlamak üzere ayrı bir ısıtma ve havalandırma düzenine sahip olacaktır.
Yolcu bölümlerinde ise giriş ve çıkışı temin için madde 9.2.10’da belirtilen kriterleri
karşılayacak sayıda kapı bulunacaktır.
Araç Boyutları ve Ağırlıkları
Araç yüksekliği
3,66 m (maksimum)
Döşeme yüksekliği
1 m (maksimum)
Genişlik
2,65 m (minimum)
Uzunluk
18 m - 30 m
Pantograf çalışma yüksekliği
4m-6m
Dingil yükü (W3’te)
14 ton (maksimum)
Dingil aralığı
(*)
( * ): Dingil aralığı, yolculuk sayısına göre hesaplanmış W3 yükündeki toplam ağırlığın izin verilen
dingil yükünü geçmeyecek şekilde, araçların çalışacağı en dar kurp yarıçapı dikkate alınarak tespit
edilecek dingil sayısına göre belirlenecektir.
Araç Yük Durumu
W0: Boş Araç
W1: W0+Oturan Yolcular
W2: W1+ 4 yolcu/m² (nominal yük)
W3: W1+6 yolcu/m²
W4: W1+8 yolcu/m²
olarak tanımlanır.
Araç çatısına monte edilecek ekipman veya donanım tasarımı aşağıdaki standartlara uygun
olarak yapılacaktır:
-
TS EN 50124-1: Demiryolu Uygulamaları - Yalıtım Koordinasyonu Bölüm 1: Temel
Kurallar - Bütün Elektrik ve Elektronik Donanımlar Đçin Yalıtım Aralıkları ve Yüzeysel
Kaçak Yolu Uzunlukları
-
TS EN 50125-1: Demiryolu Uygulamaları - Donanım Đçin Ortam Şartları Bölüm 1:
Demiryolu Taşıtları Üzerindeki Donanım
-
TS EN 50155: Demiryolu Uygulaması - Demiryolu Taşıtlarında Kullanılan Elektronik
Donanım
9.2.1
Araç Gövdesi Đmalat Özellikleri
Araç gövdesi tasarımı ve imalat özellikleri TS EN 12663 - Demiryolu Uygulamaları Demiryolu Taşıt Gövdelerinin Yapısal Özellikleri - Standardına uygun olacaktır.
Araç gövdelerinin çarpma dayanımları TS EN 15227 - Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu
HRS Tasarım Kriterleri
92
Araç Gövdeleri Đçin Çarpmaya Elverişlilik Kuralları-Standardına uygun olacaktır.
Metrik sistem kullanılacaktır.
Gövde yapısının oluşturulmasında alüminyum alaşımı, paslanmaz çelik veya korozyona
dirençli tip yüksek dayanımlı, düşük alaşımlı çelik kullanılacaktır. Sac malzeme boyanmadan
önce kumlanarak temizlenecektir.
Araç gövdesi ve bağlı cihazlar, gerekli gabarileri sağlayacak şekilde tasarımlandırılacaktır.
Körüklü araçlarda, aracın bir bölümünden diğer bölümüne (körüklü bölümden) geçiş
kolaylıkla ve emniyetle sağlanacaktır. Körüklü bölümün aydınlatma, ısıtma sistemleri diğer
bölümler ile aynı olacaktır.
Sık bakım, muayene ve ayar isteyen cihazlar kolaylıkla erişilebilir ve değiştirilebilir olacak
şekilde monte edilecektir.
Bütün şasi altı ve çatı cihazlarının doğal hava sirkülasyonu ile soğutulması tercih edilecek
ancak bunun mümkün olmadığı durumlarda cebri soğutma yapılacaktır.
Aracın güzergah tanıtımı, her aracın alınları ve her iki yan yüzeyinde belirtilecektir.
9.2.2
Körük Bölümü
Körüklerin iç ve dış kaplama panelleri yolcuların maksimum emniyetini temin edecek ve ana
gövde bölümleri arasında serbest dolaşımına müsaade edecektir. Körük malzemesi ateşe ve
iklim şartlarına dayanıklı olacaktır.
9.2.3
Camlar ve Pencereler
Sürücü kabini ön camı elektrikli ısıtmalı veya sıcak hava üflemeli dağılmaz lamine emniyet
camından olacak, bu camın darbelere mukavemeti, saatte 80 km hızla çarpan 2 kg
ağırlığındaki bir nesnenin içeriye girmesine izin vermeyecektir.
Ön cam alanını rahatça temizleyebilen, görüşü engellemeyecek şekilde yeteri kadar cam
sileceği ve su püskürtme tertibatı bulunacaktır.
Sürücü için, aracın yan tarafının ve yolcu peronu kenarının görülmesini sağlayacak bir
Đstasyon Peron Đzleme Sistemi bulunacaktır. Bu sistem aracın yan tarafına yönelen Görüntü
Kameralarından ve peron ucunda aracın sürücü kabininin durduğu konumdaki Görüntü
Monitörlerinden oluşacaktır. Görüntü Monitörleri, Tren Mevcudiyeti Dedektörü tarafından
harekete geçirilen devre dışına alma işlevi ile donanacaktır. Monitörler sadece araçlar peronda
bulundukları zaman devreye girecektir.
Sürücü kabinin tüm pencereleri TS EN 15152 - Demiryolu Uygulamaları - Tren Kabinleri Đçin
Ön Cam Silecekleri - Standardının gereklerini karşılayacak şekilde tasarlanacak ve pencereler
6 mm'lik dağılmaz lamine emniyet camından veya toplu taşım araçlarında kendini kanıtlamış
6 mm'lik güvenlik camından olacaktır.
Sürücü kabininden yolcu bölmesine açılan pencere sabit olacak ve sürücü tarafından
HRS Tasarım Kriterleri
93
perdelenebilecektir.
Yolcu bölümünün imdat çıkışları hariç tüm camları en az 5 mm kalınlığında lamine emniyet
camı olacaktır. Camlar ECE 43 -R- Motorlu Taşıtlar - Emniyet Cam Malzemelerinin ve
Bunların Takıldığı Taşıtların Onayı Đle Đlgili Hükümler-Standardına uygun olacaktır.
Đmdat çıkışı sağlayacak camlar laminesiz emniyet camı olacaktır. Zorunlu durumlarda
kullanılmak üzere yeterli miktarda cam kırma çekici bulunacaktır.
9.2.4
Araç Zemini
Araç zemini, araç boyunca gövdelerde ve körük bölmesinde aynı seviyede olacaktır. Zemin
kaplaması yapılması için düzgün bir yüzey elde etmek amacıyla dolgu malzemesi
kullanılacaksa, bu malzemenin miktarı en az seviyede tutulacaktır. Uygun bir sızdırmazlık
için gerekli conta ve levhalar kullanılacak ve zemin gıcırtılarının giderilmesi için önlemler
alınacaktır.
Zemin ve zemin altı malzemeleri yangına dayanıklı olacaktır.
Zemin döşemesi yangına dayanıklı ve kaygan olmayan tipten olacak ve kullanılacak olan örtü
koltuk kaidelerinin altına, kabin arka duvarına ve varsa süpürgelik tipi ısıtıcılara kadar
uzanacaktır.
9.2.5
Araç Koltukları
Koltuk malzemeleri yanmaya dayanıklı ve düşük duman yoğunluklu olacaktır.
Koltuklar UIC 566 - Loadings of Coach Bodies and Their Components (Yolcu Vagonu
Gövdesi ve Bileşenlerinin Yüklenmesi) Standardının gereklerini sağlayacaktır.
9.2.6
Araç Đzolasyonu
Aracın bütün yüzeylerinde ısı ve gürültü iletişimini azaltmak üzere yeterli izolasyon temin
edilecektir. Kullanılan izolasyon malzemeleri yangına dayanıklı olacaktır.
Đmal edilecek raylı sistem araçları aşağıda belirtilen EN normlarında tariflenen gürültü
testlerini başarıyla geçecektir:
-
TS EN ISO 3381: Demiryolu Uygulamaları - Ray Üstü Taşıtların Đçindeki Gürültünün
Ölçülmesi
-
TS EN ISO 3095: Demiryolu Uygulamaları - Ray Üstü Taşıtlardan Neşrolunan
Gürültünün Ölçülmesi
9.2.7
Isıtma, Havalandırma ve Klima
Araç içinden alınan havanın yaklaşık üçte biri doğrudan dışarı atılarak kabin içinde hava giriş
panelleri vasıtasıyla aynı anda temiz hava girişi sağlanacaktır.
Isıtma gerektirmeyen hava şartlarında araç içinde alınan havanın tamamı yardımcı cihazlarda
HRS Tasarım Kriterleri
94
soğutma havası olarak kullanıldıktan sonra dışarı atılacaktır.
Isıtma termostat kontrollü olacak ve sıcaklık aralığı TS EN 14750 -1 Standardındaki koşullara
bağlı olarak ayarlanabilecektir.
Đklim şartlarına bağlı olarak gerektiğinde klima tesisatı da kullanılabilecektir.
Araçların HVAC sistemleri aşağıda tarif edilen TS normlarına uygun olarak imal edilecektir:
-
TS EN 14750-1: Demiryolu Uygulamaları - Şehir Đçi ve Banliyö Çeken ve Çekilen
Taşıtlar Đçin Havalandırma - Bölüm 1 Konfor Parametreleri
-
TS EN 14750-2: Demiryolu Uygulamaları - Şehir Đçi ve Banliyö Çeken ve Çekilen
Taşıtlar Đçin Havalandırma - Bölüm 2 Tip Deneyleri
-
TS EN 14813-1: Demiryolu Uygulamaları - Makinist Kabini Đçin Havalandırma Bölüm 1 Konfor Parametreleri
-
TS EN 14813-2:Demiryolu Uygulamaları - Makinist Kabini Đçin Havalandırma Bölüm 2 Tip Deneyleri
9.2.8
Yangın Söndürme
Her yolcu bölümünde ve sürücü kabininde en az 1 adet olmak üzere yolcular veya görevliler
tarafından kolayca erişilebilecek bir yerde kuru kimyevi tozlu ve en az 3 kg kapasitede yangın
söndürücüler bulunacaktır.
9.2.9
Krikolama ve Kaldırma
Bakım maksadıyla veya raydan çıkan aracın raya tekrar oturtulması için aracın tamamı veya
bir bölümü körüklü kısımdan eğilerek herhangi bir sökme gerektirmeden ray üzerine krikolar
vasıtası ile konulabilecektir. Đlave olarak aynı şartlar altında tam kaldırma temin edilecek, ana
gövde ve körükte ayrı krikolama mesnetleri ve kaldırma kancaları bulunacaktır.
Krikolama ve kaldırma esnasında bojiler özellikle gövdeden ayrılmamış ise gövde ile birlikte
kalkacaktır.
9.2.10 Kapılar
Doruk saatte araçtaki yolcuların inmesi ve istasyonda bekleyen yolcuların araca binmesini
aracın istasyonda bekleme süresi içinde gerçekleşmesini sağlayacak şekilde, aracın her iki
tarafında karşılıklı yeterli sayıda kapı olacak, kapı sayısı her durumda aracın her iki tarafında
4’er adetten az olmayacaktır.
Kapılar TS EN 14752 - Demiryolu Uygulamaları- Araç Gövdesi - Yan Giriş Sistemleri Standardı şartlarını karşılayacaktır.
Kapılar kaymalı veya kaymalı-geçmeli tip (sliding plug) tip olacaktır. Kapı açıp kapama
kumandası sürücü kabininden olacak ve tüm kapılar tam olarak kapanmadıkça araç hareket
edemeyecektir. Gerek tek bir araçla işletme, gerekse dizi halinde işletmede kapılardan
herhangi birinin açık olması, sürücü kabinlerinde bir ikaz lambası ile görülecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
95
Aracın her iki yanındaki kapılar, kapıların istem dışı açılmasını önleyecek bir cihaz tarafından
sürgülenecektir. Acil durumlarda kapıların yolcular tarafından açılabilmesi için her kapının
üzerinde açma mekanizması bulunacaktır. Bu mekanizma, sürgü cihazını etkisiz hale
getirecektir. Kapılar araç durmadan kesinlikle açılmayacaktır.
Kapıların açılıp kapanması sürücü tarafından yapılacaktır. Ancak istenirse, sürücü kabininden
açma kumandası verildikten sonra aracın içinden veya dışından yolcular tarafından açma
talebi yapılan kapılar açılabilecektir.
Kapı sistemi tahrik mekanizması servo kontrollü ve araç aküsünden beslenen elektrik motorlu
olacaktır. Enerji kesilmesi halinde dahi kapıları açıp kapatmak mümkün olacaktır.
Yolcuların yaralanmasını önlemek için kapının son kapanma pozisyonu azaltılmış kuvvetle
yapılacaktır. Kapı arasına yolcu sıkıştığında veya kapı kapanırken engelle karşılaşıldığında
devreye girmek üzere kapı geri açma düzeneği sağlanacaktır. Bu düzenek engelle
karşılaşılması durumunda iki kez daha kapanmaya çalışacak, kapanmaması durumunda
kapılar açık konumda bekleyecektir. Kapılar, sürücünün kontrolden sonra vereceği kapan
komutuna kadar açık kalacaktır.
Kapı açık iken net genişlik minimum 1300 mm olacaktır.
Her bir araçtaki kapıların (farklı taraflarda, ortaya yakın) en az ikisi, acil durum
boşaltmalarında kullanıma uygun olacaktır. Bu kapılar açıkça görülebilecek şekilde “Acil
Çıkış” işareti taşıyacak, çalışma mekanizması çarpmalara dayanıklı olacak ve kaza ile
açılmasını önleyici özelliklere sahip olacaktır.
9.2.11 Dikmeler, Tırabzanlar, Tutamaklar
Dikmeler, tırabzanlar, dikey ve yatay tutamaklar 30 mm dış çapında paslanmaz çelik borulu
olacaktır. Tavandaki yatay tutunma boruları, ayakta seyahat eden yolcuların rahat
erişebileceği yükseklikte olacak veya W3 yolcu yoğunluğu dikkate alınarak yeterli sayıda
(min. %25), yanmaya, kopmaya dayanıklı ve zehirli madde çıkartmayan, hareketli tutamaklar
tesis edilecektir.
9.2.12 Araçlarda Engelliler Đçin Ek Önlemler
Engelli yolcular için vagonlarda tekerlekli sandalye bağlama yerleri ve özel katlanır koltuklar
gibi donanımlar projelendirmede göz önünde bulundurulacak, bu hususta TS 12694 Demiryolu Taşıtları - Yolcu Vagonları - Özürlü Yolcuların Tekerlekli Sandalyeleri Đle
Seyahatine Uygun Vagon Düzenlemeleri - Standardında öngörülen önlemler alınacaktır.
9.3
AYDINLATMA
9.3.1
Đç Aydınlatma
Yolcu bölümlerinin aydınlatması, araç boyunca iki dizi halinde tavana monte edilmiş 220 V,
50 Hz flüoresan lambalarla sağlanacaktır.
Aydınlatma sistemi fotosel ile otomatik ve sürücü kabininden elle kumandalı olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
96
Oturma mahallerinde ortalama aydınlatma düzeyi zemin seviyesinden 90 cm yükseklikte 250
lüks olacak, yolcu koridorlarında zemin seviyesindeki ortalama aydınlatma düzeyi 100
lüks'den az olmayacaktır.
Giriş ve çıkış yerlerinde zemin seviyesinde aydınlatma yüzeyi 100 lüks olacaktır.
Sürücü kabini aydınlatması, akkor lambalarla ve aydınlatma ayarı için dimmer kontrollü
olacaktır. Normal şartlarda dimmer çıkışı sürücü mahallinde 0 lüks ile 300 lüks arasında
aydınlatma sağlayabilecek şekilde olacaktır.
9.3.2
Yedek Aydınlatma
Yedek aydınlatma akkor lambalarla sağlanacak ve kesintisiz çalışan yedek güç grubundan
(akü-redresör) beslenecektir.
Yedek aydınlatma armatürleri, kapı girişlerinde ve koridor tavanında olacak ve zemindeki
aydınlatma düzeyi 10 lüksten az olmayacaktır. Araç normal enerjisinin kesilmesi durumunda
yedek aydınlatma otomatik olarak devreye girecek, ana enerji sağlandığı anda ise otomatik
olarak devreden çıkacaktır.
Sürücü kabininin yedek aydınlatması, prensipte yolcu mahalli ile aynı olacak fakat minimum
aydınlık şiddeti çalışma yüzeylerinde 30 lüks’ten az olmayacaktır.
9.3.3
Dış Aydınlatma
Bütün dış aydınlatma ışıkları su ve neme karşı korunmuş tipten olacaktır. Bu ışıkların
devrede olduğu sürücü kabininden ışıklı göstergelerle izlenecektir.
a)
Ön Farlar
Aracın ön cephesinde aydınlatma şiddeti ayarlanabilen 2 adet far bulunacaktır. Aynı anda
sadece gidilen yönün farlarının (en öndeki aracın farı) yanması arka farların ise kapalı olması
bir kilitleme tertibatı ile sağlanacaktır.
b)
Güzergah Işıkları
Araçların alınları ile her iki yanda en az birer adet güzergah yazısı belirtme ışığı bulunacaktır.
Gece veya güç görüş şartlarında güzergah işaretleri gözde kamaşmaya neden olmayacak
şekilde aydınlatılacaktır.
c)
Park ve Fren Işıkları
Park lambaları aracın ön ve arkasında ikişer adet ve kırmızı renkte olacaktır. Bu lambalar,
aracın ana kumandaları veya yardımcı sistemlerden herhangi biri (havalandırma, iç
aydınlatma, farlar vb.) devreye girdiğinde yanacaktır.
Fren lambaları, park lambalarının %150’si şiddetinde kırmızı ışık verecek ve aracın
frenlenmesi durumunda yanacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
97
9.4 OTOMATĐK KOŞUM TAKIMLARI
Aracın her iki ucunda, hiçbir deformasyona maruz kalmaksızın bağlama anında meydana
gelecek şoka dayanıklı, yeterli mekanik mukavemetli, mekanik ve elektriksel bağlantıyı
sağlayacak tam otomatik koşum takımı bulunacaktır. Grup teşkil eden araçlar arasındaki
bağlantılarda sabit veya yarı otomatik koşum takımları kullanılabilecektir.
Koşum takımının çözülmesi işlemi, sürücü kabininde bulunan bir anahtar vasıtası ile
pnömatik veya elektrikli bir sistemle yapılabilecektir. Bu anahtar ancak araç dururken görev
yapacak bir otomatik kilitleme tertibatı ile teçhiz edilecek ve kaza ile işletmedeki araçta
kullanılmayacak şekilde korunacaktır.
Koşum takımının ayrılması ayrıca elle kumandalı olarak da yapılabilecektir. Otomatik ayırma
düzeninde arıza olması durumunda elektrik ve mekanik bağlantısının el ile ayrılmasına izin
veren bir düzene sahip olacaktır. Araçlar bağlandığı zaman (tekerlek aşınması ve susta
sapmalarından dolayı meydana gelen uyumsuzluklar da dahil) koşum takımları tüm kurplara
yatay ve dikey olarak serbest şekilde uymaya müsait olacaktır. Hava hortumları ve elektrik
kabloları, koşum takımının her türlü işletme pozisyonunda lüzumsuz gerilmeleri önleyecek
tarzda ve yeterli uzunlukta olacaklardır.
Koşum takımları asgari olarak aşağıdaki performans kriterlerini sağlayacaktır:
-
W3 yükünde maksimum eğimde bir aracı çekebilecek dayanım,
Deformasyon kapasitesi 65 kj enerji sönümlendirme kapasitesi,
700 kN çekme, 800 kN basma dayanımı.
9.5
CER SĐSTEMLERĐ
9.5.1
Yol Verme Düzeni
Yol verme düzeni olarak Doğru Akım veya Alternatif Akım Cer Motorlarının kullanımlarına
uygun özelliklerde ve enerji kaybını en aza indirgeyici sistemler kullanılacaktır.
Fren emrinin hareket emrine nazaran önceliği olacaktır.
9.5.2
Akım Toplama Elemanları
a) Pantograf
Pantograf tek bacaklı, raya göre yüksekliği 4 ile 6 metre arasında değişebilen mesafelerden
akım alacak şekilde tasarımlandırılacaktır. Pantografın ana karakteristikleri aşağıda
verilmiştir:
: 750 V DA veya 1500 V DA (+%20, −%30)
-
Nominal Gerilim
-
Gezinti alanında kontak teline baskı kuvveti: 80-100 N
-
Maksimum çalışma yüksekliği
-
Minimum çalışma yüksekliği (izolatörsüz) : 270 mm
HRS Tasarım Kriterleri
: 2830 mm
98
b) Üçüncü Ray Pabucu
Enerji beslemesinin üçüncü raydan olması durumunda; enerji, bojilere yerleştirilecek üstten
basmalı veya alttan basmalı tipte ray pabucu kullanılarak alınacaktır.
9.5.3
Hat Kesicisi
Hat kesicisi, vakumlu tip olacak ve araç elektrik ekipmanlarını aşırı akım ve kısa devrelere
karşı korumak üzere katenerden veya üçüncü raydan gelen ana devre akımını kesecektir. Aşırı
akım veya kısa devre nedeniyle otomatik olarak kesicinin açılması durumunda açmaya neden
olan arıza giderilene kadar kesicinin kapatılması mümkün olmayacaktır. Kesicinin pozisyonu
sürücü kontrol konsolunda bir gösterge ile gözükecektir.
9.5.4
Cer Motoru
Seri, kompaund veya serbest uyartımlı doğru akım motoru veya kısa devre rotorlu alternatif
akım motoru kullanılacaktır. Motor nominal gerilimin +%20, −%30 değişiminde emniyetle
çalışmaya müsait olacaktır.
Cer motorları IEC 349 - Factory - Built Assembler of Low - Voltage Switchgear and
Controlgear - (Alçak Gerilim Kesme ve Kontrol Anahtarlarının Fabrika Montajları) Standardı
veya eşdeğer normlara uygun olacaktır.
9.5.5
Ana Kontrolör
Her kumanda kabininde elle kumandalı bir ana kontrolör olacaktır. Yön kontrolü, harekete
hazırlanma ve enerjilenme, bağlı bulunan diğer araçlarda da (bütün dizide) ana kontrolör
tarafından yerine getirilecektir.
Sürücünün kontrol etme yeteneğini (ölüm veya bayılma) kaybetmesi durumunda diziyi acil
frenlemeye geçirici bir sistem bulunacaktır.
9.5.6
Performans Karakteristikleri
Cer sistemi performans taleplerine uygun cer kuvveti sağlayacaktır. Cer sırasında patinajı,
fren sırasında da kızaklamayı önleyici (tekerlek apleti önleyici) bir kontrol sistemi olacaktır.
Patinaj ve kızaklamayı önleyici sistem, her boji için müstakil devreye (her tahrikli tekerlek
için ayrı olması önerilir) sahip olacaktır.
Yön değiştirme cer motorlarının dönüş yönlerini değiştirerek elde edilecektir. Araç hızının
5-6 km/saat'ten büyük olduğu durumlarda yön değiştirme işleminin yapılmasını önlemek
üzere bir otomatik kilitleme tertibatı bulunacaktır.
Her motorlu boji bir tahrik sistemi ve kendisine ait kontrol sistemi ile donatılacaktır.
Fren performans değerleri TS EN 13452 - 1 Standardı gereklerini karşılayacaktır.
Dizi, saatte 80 km'lik maksimum seyir hızına temiz, kuru, eğimsiz, düz bir hat üzerinde, yarı
aşınmış tekerleklerle ve W3 yükü altındayken ulaşabilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
99
9.5.7
Fırçalıklar
Doğru akım motorlarında fırçalıklar başka cihazları sökmeksizin normal bakım işletmesinde
aracın altından ayarlanabilir ve sökülebilir olacaktır. Fırçalıkların motorla birlikte tasarımı
aracın altında kolayca fırça yenilenmesi ve muayenesini yapacak şekilde yapılacaktır. Fırçalık
sustaları susta kuvvetinin tanzimine müsaade edecek şekilde ayarlanabilir olacaktır. Fırçalık
ve bütün parçaları akım geçişi neticesi oluşan zarara karşı uygun şöntler, izolasyon veya diğer
yollarla korunacaktır.
9.6
FRENLER
Araç frenleri, bir kompresörün sağlayacağı hava basıncıyla çalışabileceği gibi,
elektromanyetik bir sistemle de çalışabilecektir. Frenler TS EN 13452-1 Standardı gereklerine
uygun olacaktır.
9.6.1
Dinamik Fren
Motorlu bojilerde normal işletme freni olarak kullanılacaktır. Ekonomik olduğu durumlarda
sistem rejenaratif olarak tasarımlanacaktır. Bu frenin arızalanması veya yeterli olmaması
halinde sistem devre dışı kalacak ve disk fren devreye girecektir.
9.6.2
Disk Fren
Bu fren sistemi aşağıdaki fonksiyonları yerine getirecektir:
-
Motorsuz bojiler için servis freni olarak,
Motorlu bojilerde diğer frenlerle birlikte,
Dinamik frenin etkisini kaybettiği ve düşük hızlarda servis freni olarak,
Dinamik frenin arızalanması durumunda, yedek fren olarak görev yapacaktır.
Elektrikli servis freni, TS EN 13452-1 Standardının gerektirdiği fren performans kriterlerini
karşılayacaktır.
Disk freni kullanılmasının mümkün olmadığı hallerde kompozit pabuç freni tercih
edilebilecektir.
9.6.3
Manyetik Frenleme
Aracın izin verilmeyen bir hatta girmesi veya izin verilen hızı geçmesi durumunda hat boyuna
yerleştirilmiş manyetler vasıtasıyla aracın fren sistemleri otomatik olarak devreye girecek ve
araç tam duruşa getirilecektir. Aracın tekrar harekete geçirilebilmesi ancak "hareket reset"
butonuna basılarak gerçekleştirilecektir. Her reset işlemi merkezi kontrol odasında
kaydedilecektir.
9.6.4
Yolcu Acil Durdurması
Araçta, yolcular için kolayca ulaşılabilen ve görülebilen yerlere en az 2 adet "imdat kolu"
konulacaktır. Herhangi bir yolcu imdat kolunu çalıştırdığında sürücü kabinine sesli bir ihbar
gönderilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
100
Acil durum freninin kullanılması halinde iki çalışma koşulu arasında bir ayrım yapılmalıdır:
-
Araç durmaktadır:
Bu durumda araç fren durumunu korumalı, hareket etmemelidir.
-
Araç yerüstü bir hat kesitinde veya bir tüneldedir:
Sürücü bir sonraki istasyona kadar gitmeye ya da fren yapmaya karar verir.
9.6.5
Park Freni
Park freni susta etkili olarak tasarımlanacak ve fonksiyonu, yukarıda açıklanan sustalı disk
freni tahrik mekanizmalarına dahil edilecektir. Park freni, güzergah üzerindeki en yüksek
rampada aracı emniyetle tutabilecek kapasitede olacaktır.
9.6.6
Patinaj/Kızaklama Önleme Sistemi
Her kabinde, tekerleklere gelecek hasarı önlemek için, bir tekerlek kayması patinaj ve
kızaklama tespit sistemi bulunacaktır. Tekerleklerin ayrı ayrı veya hep birden patinaj ve
kızaklamasını tespit edecek olan bu sistem, saatte 10 km'ye kadarki tekerlek hız farklarında ve
2,6 m/s2 veya daha büyük tekerlek hızlanmalarında oluşan patinaj ve kızaklamayı tespit
edebilecektir. Bu sistem durma esnasında tekerleklerin kilitlenerek aplatiyi ve hareket
esnasında patinajı önleyecek şekilde olacaktır.
Bu patinaj / kızaklama tespit sisteminde, dizide tespit edilip giderilen her kaymayı sürücüye
iletecek bir gösterge de bulunacaktır.
Aracın tüm tekerleklerinin dönüş hızları elektronik sistemle değerlendirilecek ve tekerleklerde
patinaj ve kayma olması halinde kumlama sistemi devreye girecektir.
Patinaj önleme sistemi genel olarak UIC 541-05 - Electropneumatic Brakes For Passenger and
Freight Trains: Minimum Requirements - (Yolcu ve Yük Trenleri için Elektropnömatik
Frenler: Minimum Gereksinimler) Standardı şartlarını sağlayacaktır.
9.6.7
Kumlama Sistemi
Hattın fiziksel ve bölgenin iklimsel özelliklerinin gerektirmesi durumunda, bütün araçlar
sürücü tarafından el ile de kullanılması mümkün olan otomatik kumlama teçhizatı ile teçhiz
edilecek ve kumlama en az iki aksta yapılacaktır.
Kumlama sistemi, kumu otomatik olarak tekerlek-ray yüzeyleri arasına aşağıdaki durumlarda
boşaltacak şekilde tasarımlanacaktır:
-
3 saniyeden fazla süren kayma veya patinaj olduğunda,
Đmdat frenine ihtiyaç duyulduğunda ve aracın sürati 5 km/saat’in üzerinde olduğunda.
Sistem zaman ayarlı olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
101
9.6.8
Hat ve Ray Temizleme
Hattın fiziksel özelliklerinin gerektirmesi durumunda hareket yönünde ilk tekerlek takımından
önce aracın raydan çıkma tehlikesini önlemek için hat temizleme düzeneği olacaktır. Bu
düzenek mümkün olduğu kadar tekerleğe yakın ve raydan yüksekliği az olacaktır.
9.7 YARDIMCI ELEKTRĐK SĐSTEMLERĐ
9.7.1
Alternatif Akımla Besleme
Alternatif akımla çalışan cer motoru kullanan sistemlerde, alternatif akımla beslenmesi
gereken diğer yardımcı devreleri ( fan, kompresör, aydınlatma, klima vb.) beslemek üzere,
yeterli güçte 380/220 V 50 Hz alternatif akım çıkış gerilimine sahip bir yardımcı devre
inverteri bulunacaktır.
Doğru akımla çalışan cer motoru kullanan sistemlerde her araçta bir alternatif akım beslemesi
temin edilecektir. 750 V veya 1500 V DA'dan alınan enerji katı hal tekniği ile imal edilmiş bir
statik invertör aracılığı ile alternatif akıma dönüştürülecektir. Bu sistem trifaze ve 50 Hz.
olacaktır. Fazlar arası 380 Volt yıldız bağlamalı olacak, yıldız merkezi araç gövdesine
bağlanarak topraklanacaktır. Giriş DA geriliminin +%20 ve −%30 arasında değişmesi
durumunda çıkış gerilimi ± %10'dan fazla değişmeyecektir. Frekans, 50 Hz'lik nominal
frekansın ± %3'ü mertebesinde sabit tutulacaktır. Faz-nötr arası gerilim 220 V olacaktır.
Bu AA gerilim; floresan aydınlatma, havalandırma ve fanlar, alçak gerilim güç beslemesi,
batarya şarjı ve araçlar üzerindeki yardımcı motorları besleyecektir.
9.7.2
Düşük Gerilimli Güç Temini ve Batarya Şarj Cihazı
Araçlar düşük gerilimli çıkış temin eden statik konvertörlerle teçhiz edilecektir. Bu konvertör
aynı zamanda batarya şarj cihazı olarak da kullanılacaktır.
Düşük gerilimli güç kaynağı bütün düşük gerilimli yükler için (batarya şarjı dahil) yeterli
gücü temin edecektir.
9.7.3
Batarya
Uygun ebat ve tipte nikel-kadmiyum veya en az 10 yıl ömürlü kuru tip bataryalar her araçta
temin edilecektir.
Batarya şarj cihazı çalışmadığı veya düşük gerilimli güç olmadığı takdirde batarya kapasitesi
düşük gerilimli devrelere normal olarak en az bir saat yetecek şekilde olacaktır. Bu süre içinde
yük üzerindeki batarya voltajı alçak gerilim sistemi için verilen limitlerin altına
düşmeyecektir.
9.7.4
Elektrik Kuplörleri
Elektriki kuplör kontakları gümüş kontaklı olacak ve iki kontağın tam öpüşmesi için esnek
olacaktır. Elektriki kuplör kontakları bakım için kolay girilir şekilde tanzim edilmiş
olacaklardır.
HRS Tasarım Kriterleri
102
Otomatik olarak çalıştırılan uygun tipteki kapaklar, kuplör açıldıktan sonra sürücü kabini
önündeki elektrik kontaklarını korumak için konulacaktır. Kapak su sızdırmaz şekilde olacak
ve aracın yıkanması ve basınçlı su gelmesi halinde kontak yüzeyi bölgesine su ve rutubet
girmesini önleyecektir.
9.8
BOJĐ VE BAĞLI TEÇHĐZATI
Boji tasarımında TS EN 13749 - Demiryolu Uygulamaları - Tekerlek Takımları ve Bojiler Boji Şaselerinin Yapısal Şartları Belirleme Metotları - ve EN 15827-1- Railway Applications.
Bogies and Running Gear. Part 1: General Principles - (Demiryolu Uygulamaları, Bojiler ve
Şanzuman Kısım 1: Genel Prensipler) standartları gereklerine uyulacaktır.
9.8.1
Boji
Araçlar madde 9.1’de belirtilen koşullara uygun sayıda bojiye sahip olacaktır. Bojilerin
yapısal tüm elemanları W4’e kadarki araç ağırlıklarının ve 100 km/saat'e kadarki hızların
getireceği gerilmelere dayanacak hatasız ve emniyetle işletmeye uygun olacaktır. Boji
bağlantıları titreşim ve ses iletişimine mani olmak ve işletmede rezonans titreşimlerini en aza
indirmek amacıyla metalik olmayan malzemelerden yapılacaktır. Tasarım, cihazda özel tadilat
gerekmeksizin tekerlekleri bojiden sökmeden boji ve araç üzerinde yeniden profillendirme
(torna etme) için puntaya alan standart profil tornası kullanmaya müsaade edecektir.
Tasarım, bojiyi aracın altından almak için araç gövdesini en az yukarıya kaldıracak tarzda
olacaktır.
Boji şasisi dökme çelik veya çelik kaynak konstrüksiyon olacaktır.
Araç gövdesi kaldırıldığında, bojinin araç gövdesinden aksamların ise bojiden ayrılmasını
önleyecek düzenekler sağlanacaktır.
Yolcu yükündeki değişiklikler ile W0 – W3 arası (bkz. madde 9.2) ağırlık dağılımları
karşısında, araç zemininin ray üzerindeki yüksekliğini +6 mm/ −20 mm dahilinde muhafaza
edecek bir yük terazileme sistemi sağlanacaktır. Yük terazileme sistemi, W0’den W3’e yahut
ters yönde bir ağırlık değişikliğini 50 saniye içerisinde dengeleyebilecektir.
Tekerlekler aşınırken boji iskeletinin veya araç gövdesinin yüksekliğinin ayarlanabilmesine
olanak verecek bir düzenek sağlanacaktır. Boji tasarımları, yükseklik ayarı için araç krikosu
kullanımını gerektirmeyecektir.
9.8.2
Amortisörler
Hidrolik amortisörler her bojiye konulacak ve dingil buatlarına monte edileceklerdir. Araç
sandığına veya bojiye bağlanacak, yanal ve düşey titreşimleri önleyecektir. Amortisörler
yatay ve düşey titreşim iletilmesini önleyecek tarzda elastomer bağlantı parçaları ile araç
sandığına ve bojiye bağlanacaktır.
Araç ile bileşenlerinin normal her türlü çalışma koşulundaki ve herhangi bir süspansiyon
bileşeninin tek bir aksaklığı durumundaki statik ve dinamik hiçbir hareketi aracın herhangi bir
kısmını, dışarıya, hareket halindeki dinamik gabariden daha fazla taşırmayacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
103
Yolculuğun kalitesini yükseltmek için gereken özelliklere sahip hem düşey hem yatay
hidrolik amortisörlerle donatılacaktır.
Hem yüksek frekanslı titreşimlerin söndürülmesini hem de akustik yalıtımı sağlamak için,
mümkün olan her durumda, amortisörlerin iki ucunda da elastomerler kullanılacaktır.
Hidrolik düşey amortisörler yerine, havalı yastıklar içinde hava boğazlı darbe yutma düzenleri
de kullanılabilecektir.
9.8.3
Havalı Askı Sistemi
Havalı askı sistemleri her bojide olacak ve boji şasisi ile araç şasisi arasına yerleştirilecektir.
Sistemde ayrıca seviye ayarlayıcı valfler olacak ve aracın yükleme durumuna göre meydana
gelecek olan seviye farkını giderecektir. Bu işlemi meydana getirecek olan elastik askı sistemi
aracın her türlü yükleme ve çalışma şartlarına mukavemet edecek yapıda olacaktır.
Sistem tasarımında TS EN 13597 - Demiryolu Uygulamaları - Lastikli Amortisör SistemleriPnömatik Amortisör Yayları için Lastik Diyaframlar - Standardının gerekleri yerine
getirilecektir.
9.8.4
Tespit Mili
Tespit milleri, tasarıma uygun olarak varsa boji beşiğini boji şasisine ve beşiği araç sandığına
bağlayacak şekilde her bojide bulunacaktır. Bağlantılar, düşük süratlerde olan çarpışmalar ve
normal serviste tayin edilecek belirli sürate kadar olan frenlemelerde beşik araç sandığı ve
boji şasisine gelen yüklere dayanacak tarzda tasarımlanacaktır. Yukarıda tanımlananın
ötesinde aşırı yükleme şartlarında tespit mili veya bağlantıları, boji ve beşik eğilme veya
bükülmeye maruz kalmadan önce kopacaktır.
9.8.5
Tekerlekler
Tekerlekler monoblok veya bandajlı olacaktır.
Monoblok tekerlekler TS 11588 - Demiryolu Hareketli Malzemeler - Kısım 8: Çeken ve
Çekilen Taşıtlar Đçin Monoblok Tekerlerin Boyut ve Dengeleme Özellikleri,
Bandajlı Tekerlekler TS 10184 - Demiryolu Hareketli Malzemeler - Kısım 2: Çeken ve
Çekilen Taşıtlar Đçin Bandajlı Tekerlekler - Standardı gereklerini sağlayacaktır.
Tekerleklerin dingilden çıkarılmalarında basınç yağ metodunun uygulanabilmesine uygun
tasarlanmış olacaktır. Buden yağlaması kurplara veya hattın gerekli noktalarına konacak
buden yağlama teçhizatı ile yapılacaktır.
9.9
HAVA KOMPRESÖRLERĐ
Tahrik sistemi, elektrik motoru ile kompresör arasına esnek kavrama ile direkt olarak
irtibatlandırılacaktır. Kompresör, motor bakımı için kolaylıkla sökülebilecektir. Kompresör,
fren, kapılar, pantograf, ikaz kornaları, hava yastıkları vb. pnömatik sistemlerin beslenmesi
için kullanılabilecektir.
HRS Tasarım Kriterleri
104
Kompresör motoru devamlı işletme için hava ihtiyacını karşılayacak kapasitede olacaktır.
Her kompresör kullanıldıktan sonra atılacak tipte giriş filtre elemanları ile teçhiz edilecek,
giriş ve çıkışların susturucu ile bağlantıları uygun esnek borularla yapılacaktır.
Bir adet emniyet valfı, bir adet su/yağ ayırıcısı ve bir adet de kurutucu temin edilecek ve
tesisatın uygun yerlerine monte edilecektir. Su/yağ ayırıcı, otomatik drenaj ünitesi ile akuple
olacak ve drenaj ünitesi suyun donmasını önlemek amacıyla ısıtıcı sisteme sahip olacaktır.
Sistem içine girebilecek suyu boşaltmak üzere su boşaltma muslukları olacaktır.
Hava kurutma teçhizatı kademeli olacak ve iklim şartlarından dolayı havanın rutubetinin hava
teçhizatı ve borularda korozyon oluşturmasını önleyecek şekilde monte edilecektir.
Kompresörün montajı, motorun her devir kademesinde üzerindeki titreşimlerin iletişimini
önleyecek tarzda tasarımlanacaktır. Kompresörü, aracın altındaki teçhizatın gabarisi içinde
tutacak emniyet kabloları bulunacaktır.
Kompresör, araç ana hava deposunu uygun basınç limitleri içinde sabit tutacak bir regülatöre
sahip olacaktır. Tanklar aşağıda belirtilen kriterlere uygun olacaktır:
-
TS EN 286-3: Tanklar - Basınçlı - Hava veya Azot Depolamak Đçin - Çelik - Bölüm 3:
Demiryolu Taşıtlarında Kullanılan Hava Freni ve Yardımcı Pnömatik Donanım Đçin
Tasarımlanmış
-
TS EN 286-4: Tanklar - Basınçlı - Hava veya Azot Depolamak Đçin - Alüminyum
Alaşımından - Bölüm 4: Demiryolu Lokomotif ve Vagonlarda Kullanılan Hava Freni
ve Yardımcı Pnömatik Donanım Đçin Tasarımlanmış
9.10
DĐĞER HUSUSLAR
9.10.1 Ekipman Seri Numaraları ve Parça Tanımları
Aşağıdakilerle sınırlı kalmamak üzere ana parçaların hepsinin üzerinde birer ekipman seri
numarası bulunacaktır. Bu seri numaraları okunaklı ve kalıcı olacaktır.
-
Cer motorları,
Cer dişli kutuları,
Motor alternatör setleri (motora bağlı olan),
Hava kompresörleri,
Hava kompresörü motorları,
Boji şasileri,
Araç kuplajları,
Batarya şarj aygıtları,
Akım kıyıcısı (chopper).
9.10.2 Titreşim Kıstasları
Araç içinde ve dışında titreşim kıstasları olarak DIN 4150 - Vibrations In Buildings(Binalardaki Titreşim) ve ISO 2631 - Mechanical Vibration and Shock - Evaluation of Human
HRS Tasarım Kriterleri
105
Exposure to Whole - Body Vibration (Mekanik Titreşim ve Şok - Tüm Gövdesel Titreşimin
Đnsan Üzerindeki Etkisinin Hesaplanması) standartlarındaki değerler sağlanacaktır.
9.10.3 Titreşim Ölçme Usulleri
Araç Đçerisinde
Araç ve yardımcı ekipmanlarla ilgili iç mekan titreşim düzeyleri, duran bir araç çalışır
vaziyetteyken, araç zemininde bu ekipmanların üzerindeki bir noktada ölçülecektir.
Araç Dışında
Tipik hat yapılarında, düz hat üzerinde saatte 58-60 km hızla seyreden bir diziden zemine
yansıyan titreşim, hat ekseninden 125 m ve 30 m uzakta ölçülecektir.
Tipik hat yapıları şunlardır:
Açık yarmalar,
Daire/kutu kesitli tüneller.
Ölçülen değerler DIN 4150 Standardına uygun olacaktır.
HRS Tasarım Kriterleri
106
10.
EKLER
Ek-1: Gabari Hesapları
Ek-2: Köprü Tasarımında Yararlanılacak Standart ve Kurallar
Ek-3: Hafif Raylı Sistem Tasarımında Yararlanılacak Standartlar, Yönetmelikler ve Teknik
Şartnameler
Ek-4: Kısaltmalar
HRS Tasarım Kriterleri
107
HRS Tasarım Kriterleri
108
EK- 1: GABARĐ HESAPLARI
I- DĐREKLERĐN ORTADA OLMASI DURUMU
S1: Kullanılmadı
S2: Kullanılmadı
S3: Ray Üst Kotu (RÜK) 0+00 ─ 0,80m arasında, aracın iki hat arasındaki
sabit tesislere minimum mesafesi
0,10 m
S4: Araç ─ katener direği arasındaki mesafe(minimum)
0,30 m
W: Araç genişliği
2,30 - 2,65 m
M: Direk genişliği (maksimum)
0,40 m
G: Hat Açıklığı
G1:Hat ekseninden hat eksenine mesafe
W+2S4+M
F: Hat Ekseninden Olan Minimum Mesafeler
W
2
W
=
2
W
=
2
W
=
2
W
=
2
F1: RÜK 0+00 ─ 0,15 m arasında
F2: +0,15 m ─
+0,80 m kotları arasında
F3: +0,80 m ─
+2,80 m kotları arasında
F4: +0,35 m ─
+2,80 m kotları arasında (duraklar için)
F5: +2,80 m ─
+3,20 m kotları arasında
=
+0,05 m
+0,30 m
+0,50 m
+0,75 m
+0,40 m
F6: Kullanılmadı
F7: Hat merkezinden bordüre kadar
=F1+Ha
F8: RÜK 0+0,00 ─ +0,80 m arasında
=
W
+ S3
2
W
= + S4
2
F9:Hat ekseninden direk dış kenarına kadar
L: Aracın Dinamik Zarfı (Genişlik)
Tek Hat
Çift Hat
0,15 m arasında
2 F1
2 F1+G1
L2: +0,15 m ─ 0,80 m kotları arasında
2 F2
2 F2+G1
L1: (RÜK) 0+000 ─
HRS Tasarım Kriterleri
109
L3: +0,80m ─
+2,80m kotları arasında:
* Güzergahta
* Durakta
2 F3
2 F3+G1
F3+F4
F3+F4+G1
L3 'ten L4 'e dengeli bir geçiş için:
L4: +3,40 m ─
+ 6 m kotları arasında
2,60 (her hat için)
B: Üst Yapı Genişliği (Đki tarafı duraklı)
2 F7+G1
II- DĐREKLERĐN KENARDA OLMASI DURUMU
S1: Kullanılmadı
S2: Đki araç arasındaki mesafe (minimum)
0,65 m
S3: Raylı sistem araçları ile sabit tesisler arasındaki mesafe
*Düşeyde
0,80 m
*Yatayda
0,10 m
S4: Kullanılmadı
W: Araç genişliği
2,30 - 2,65 m
M: Direk genişliği (maksimum.)
0,40 m
G: Hat Açıklığı
G2: Eksenden eksene mesafe (direklerin kenarda olması durumu)
W + S2
F: Hat Ekseninden Olan Minimum Yatay Genişlikler
F1: RÜK 0,00 ─ -0,15 m arasında
F2 :
+0,15 m ─ +0,80 m kotları arasında
F3 :
+0,80 m ─ +2,80 m kotları arasında
F4 :
+0,35 m ─ +2,80 m kotları arasında (duraklar için)
F5 : +2,80 m ─ +3,20 m kotları arasında
HRS Tasarım Kriterleri
W
+0,05 m
2
W
= +0,30 m
2
W
= +0,50 m
2
W
= +0,75 m
2
W
= +0,40 m
2
=
110
F6: Kullanılmadı
F7: Hat merkezinden koruma çitine kadar
= F1+Ha
F8: RÜK 0+0,00 ─ +0,80 m arasında
=
L : Aracın Dinamik Zarfı (Genişlik)
Çift Hat
2 F1
2 F1+G2
2 F2
2 F2+G2
* Güzergahta
2 F3
2 F3+G2
* Durakta
2 F4
2 F4+G2
L1: RÜK
0+000 ─ 0,15 m arasında
Tek Hat
W
+S3
2
L2: +0,15 m ─ 0,80 m kotları arasında
L3: +0,80 m ─ +2,80 m kotları arasında:
L3 'ten L4 'e dengeli bir geçiş için:
L4: +3,40 m ─ + 6 m kotları arasında
HRS Tasarım Kriterleri
2,60 (her hat için)
111
EK- 2: KÖPRÜ TASARIMINDA YARARLANILACAK STANDART VE KURALLAR
(Aşağıdakilerle sınırlı kalmamak üzere ilgili diğer ulusal, uluslararası standartlar)
1-
TS 500, Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
2-
TS 3233 Öngerilmeli Beton Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları
3-
KGM, Yol Köprüleri için Teknik Şartname
4-
BS 5400 Steel, Concrete and Composite Bridges (Çelik, Beton ve Komposit Köprüler)
5-
DIN 1075 Massive Brücken (Betonarme Köprüler)
6-
DIN 1072 Strassen und Wegbrücken, Lastannahmen
(Cadde ve Yol Köprüleri Yük Kabulleri)
7-
DIN 1078 Verbundtrager- Strassenbrücken-Richtlinien für die Berechnung und
Ausbildung (Köprülerde Komposit Kirişlerin Hesap ve Tasarımı)
8-
DIN 4227 Spannbeton-Richtlinien für Bemessung und Ausführung
(Öngerme ve Ardgerme Hesap ve Tasarımı)
9-
Berechnungsgrundlagen für stahlerne Eisenbahnbrücken (BE)
(Çelik Demiryolu Köprüleri Statik Hesap Esasları)
10-
Berechnungsgrundlagen für stahlerne Eisenbahnbrücken (DV 804)
(Çelik Demiryolu Köprüleri Statik Hesap Esasları)
11-
Grundsatze für die bauliche Durchbildung stahlerne Eisenbahnbrücken GE (DV 805)
Çelik Demiryolu Köprüleri Yapım Esasları
12-
EUROCODE 1, Actions on Structures
(Avrupa Yapı Kodları –Kod 1, Yapılardaki Hareketler)
13-
UIC CODE, International Union of Railways (Uluslararası Demiryolları Birliği
Kodları)
14-
AASHTO, Seismic Design (American Association of State Highway and
Transportation Officals) (Amerikan Devlet Karayolu ve Kamu Taşımacılığı BirliğiSismik Tasarım)
15-
AASHTO, LRFO Bridge Design Specifications (AASHTO, Load and Resistance
Factor Design) ( Yük ve Direnç Faktörleri Tasarımı, Köprü Tasarım Şartnamesi)
16-
AASHTO, SSHB (Standard Specifications for Highway Bridges) (AASHTO,
Karayolu Köprüleri Standart Şartnamesi
HRS Tasarım Kriterleri
112
EK-3:
HAFĐF
RAYLI
SĐSTEM
TASARIMINDA
YARARLANILACAK
STANDARTLAR, YÖNETMELĐKLER VE TEKNĐK ŞARTNAMELER
(Aşağıdakilerle sınırlı kalmamak üzere ilgili diğer ulusal, uluslararası standartlar-yönetmelikler)
STANDARTLAR
Sıra Standart No
No
1
TS 498
Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri
2
TS 500
Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
3
TS 825
Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları
4
TS 1258
Temiz Su Tesisatı Hesap Kuralları
5
TS 2400
Demiryolu Rayları
6
TS 2494
Akustik-Ses Şiddeti Seviyesini Hesaplama Yöntemi
7
TS 2510
Kargir Duvarlar Hesap ve Yapım Kuralları
8
TS 3167
Kazık Temellerin Hesap ve Düzenlenmesinde Genel Kurallar
9
TS 3169
Çakma Kazıklar, Tasarım, Yapım ve Uygulama Kuralları
10
TS 3233
Öngerilmeli Beton Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları
11
TS 3419
Havalandırma ve Đklimlendirme Tesisleri - Projelendirme Kuralları
12
TS 3420
Havalandırma ve Đklimlendirme Tesislerini Yerleştirme Kuralları
13
TS 3647
14
TS 8022
Binalarda Yer Altı Suyuna Karşı Yapılacak Yalıtımlarda Tasarım-Yapım
Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Yaya Alt Geçitleri
15
TS 9986
Yangından Korunma -Yangın Algılama ve Alarm -Terim ve Tarifler
16
TS 10184
17
TS 11588
18
TS 12127
19
TS 12186
20
TS 12342
21
TS 12460
Demiryolu Hareketli Malzemeler - Kısım 2: Çeken ve Çekilen Taşıtlar Đçin
Bandajlı Tekerlekler
Demiryolu Hareketli Malzemeler - Kısım 8: Çeken ve Çekilen Taşıtlar Đçin
Monoblok Tekerlerin Boyut ve Dengeleme Özellikleri
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 1: Yer Altı Đstasyon Tesisleri
Tasarım Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 2: Yer Üstü Đstasyon Tesisleri
Tasarım Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 4: Bakım Onarım Atölyeleri
ve Depo Tasarım Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 5: Özürlü ve Yaşlılar Đçin
Tesislerde Tasarım Kuralları
HRS Tasarım Kriterleri
Adı
113
22
TS 12461
23
TS 12464
24
TS 12465
25
TS 12466
26
TS 12511
27
TS 12525
28
TS 12527
29
TS 12535
30
TS 12574
31
TS 12575
32
TS 12576
33
TS 12588
34
TS 12637
35
TS 12692
36
TS 12694
37
38
TS EN 1151+A1
TS EN 286-3
39
TS EN 286-4
40
TS EN 671-1
41
TS EN 671-2
42
TS EN 752
43
TS EN 806-1
44
TS EN 806-2
45
TS EN 806-3
46
TS 3033 EN
60529/A1
HRS Tasarım Kriterleri
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 8: Đstasyon Tanıtım Sembolleri
-Tasarım ve Yerleştirme Kuralları
Demiryolu Taşıtları - Fren Papucu - Kompozit Malzemeli - Asbest Đhtiva
Etmeyen
Demiryolu Taşıtları - Fren Balatası - Kompozit Malzemeli - Asbest Đhtiva
Etmeyen
Demiryolu Taşıtları - Fren Bağlantı Başlıkları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 7: Ulaşım Sistemi SembolleriTasarım ve Yerleştirme Kuralları
Yangın Önleme - Metro ve Hafif Raylı Sistemler - Đstasyonlar-Genel
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 14: Đstasyon Platformu Oturma
Elemanları - Tasarım ve Yerleştirme Kuralları
Demiryolu Uygulamaları-Sinyal Lambaları ve Sinyal Lambaları TutucularıTesis Kuralları - Çeken ve Çekilen Taşıtlar Đçin
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 10: Đstasyon Đçi Đşaret ve
Grafik Tasarım Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 11: Sistem Bilgi ve Đlan
Panoları Genel Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Özürlü ve Yaşlılar Đçin Sokak, Cadde, Meydan ve Yollarda
Yapısal Önlemler Ve Đşaretlemelerin Tasarım Kuralları
Demiryolu Uygulamaları - Trenler Đçin Elektrik Güç Beslemesi - Tren Barası
(Tren Kablosu) Özellikleri
Şehir Đçi Yollar - Raylı Toplu Taşıma Sistemleri -Bölüm 22: Biletlendirme
Sistemi Tasarım Kuralları
Şehir Đçi Yollar - Raylı Taşıma Sistemleri Bölüm 13: Đstasyon Platformu (Peron)
Emniyet Kenar Bandı ve Đkaz Şeridi Tasarım Kuralları
Demiryolu Taşıtları -Yolcu Vagonları-Özürlü Yolcuların Tekerlekli Sandalyeleri
Đle Seyahatine Uygun Vagon Düzenlemeleri
Yürüyen Merdiven ve Yürüyen Bantlar Đçin Güvenlik-Bölüm 1: Yapım ve
Montaj
Tanklar-Basınçlı - Hava Veya Azot Depolamak Đçin - Çelik- Bölüm 3:
Demiryolu Taşıtlarında Kullanılan Hava Freni ve Yardımcı Pnömatik Donanım
Đçin Tasarımlanmış
Tanklar - Basınçlı-Hava veya Azot Depolamak Đçin - Alüminyum Alaşımından Bölüm 4: Demiryolu Lokomotif ve Vagonlarda Kullanılan Hava Freni ve
Yardımcı Pnömatik Donanım Đçin Tasarımlanmış
Sabit Yangın Söndürme Sistemleri - Hortum Sistemleri - Bölüm 1: Yarı Sert
Hortumlu Hortum MakaralarıSabit Yangın Söndürme Sistemleri - Hortum Sistemleri - Bölüm 2: Yassı
Hortumlu Hortum Sitemleri
Drenaj ve Kanalizasyon Sistemleri - Bina Dışı
Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin Özellikler Bölüm 1: Genel
Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin Özellikler Bölüm 2: Tasarım
Bina Đçi Tesisatı - Đçme ve Kullanma Sularının Taşınması Đçin Özellikler Bölüm 3: Boru Ölçülendirilmesi - Basitleştirilmiş Metot
Muhafazalarla Sağlanan Koruma Dereceleri (IP kodu)
114
47
53
TS EN ISO
3095
TS 3168 EN
1536
TS EN ISO
3381
TS EN ISO
3766
TS 3532 EN
ISO 5455
TS EN 120561-2-3-4-5
TS ENV 12299
54
TS EN 12380
55
TS EN 12663
56
TS EN 12845
57
58
TS 700 EN
13145
TS EN 13146-1
59
TS EN 13230-1
60
TS EN 13230-2
61
TS EN 13230-3
62
TS EN 13230-4
63
TS EN 13231-1
64
TS EN 13231-2
65
TS EN 13231-3
66
TS EN 13232-3
67
TS EN 13261
68
TS EN 13272
69
70
TS 7043 EN
13450
TS EN 13452-1
71
TS EN 13481-1
72
TS EN 13481-2
48
49
50
51
52
HRS Tasarım Kriterleri
Demiryolu Uygulamaları - Akustik - Ray Üstü Taşıtlardan Neşrolunan
Gürültünün Ölçülmesi
Özel Jeoteknik Uygulamaları Delme (Fore) Kazıklar - (Yerinde Dökme
Betonarme Kazıklar)
Demiryolu Uygulamaları - Akustik - Ray Üstü Taşıtların Đçindeki Gürültünün
Ölçülmesi
Yapı Resimleri - Beton Takviye Donatısının Basitleştirilmiş Gösterimi
Teknik Resim - Ölçekler
Cazibeli Drenaj Sistemleri - Bina Đçi Demiryolu Uygulamaları - Yolcular Đçin Seyahat Konforu Ölçme ve
Değerlendirme
Drenaj Sistemleri Đçin Hava Emiş Vanaları - Kurallar, Deney Metotları ve
Uygunluk Değerlendirme
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıt Gövdelerinin Yapısal Özellikleri
Sabit Yangın Söndürme Sistemleri - Otomatik Sprinkler Sistemi - Tasarım,
Montaj ve Bakım
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu-Ahşap Traversler ve Destekler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin Deney
Yöntemleri-Bölüm 1: Boylamasına Ray Tutulmasının Belirlenmesi
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu-Beton Traversler ve MesnetlerBölüm 1: Genel Kurallar
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Beton Traversler ve MesnetlerBölüm 2: Öngerilmeli Yekpare Traversler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu-Beton Traversler ve MesnetlerBölüm 3: Takviyelendirilmiş Đkiz Traversler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu-Beton Traversler ve MesnetlerBölüm 4: Makaslar ve Kesişen Demiryolları Đçin Öngerilmeli Traversler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Đş Kabulü-Bölüm 1: Balastlı
Demiryolunda Çalışmalar-Düz Hat
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Đş Kabulü-Bölüm 2: Balastlı
Demiryolunda Çalışmalar - Makas Dil Göbekleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Đş Kabulü-Bölüm 3: Demiryolu
Üzerinde Rayların Taşlanması, Frezelenmesi ve Planyalanmasının Kabulü
Demiryolu Uygulamaları –Demiryolu - Makaslar ve Kesişen Demiryolları
Bölüm 3:Teker/Ray Etkileşimi Đçin Kurallar
Demiryolu Uygulamaları - Tekerlek Takımları ve Bojiler - Dingiller - Mamül
Özellikleri
Demiryolu Uygulamaları - Toplu Taşıma Sistemlerinde Çeken ve Çekilen
Taşıtların Elektrikli Aydınlatması
Demiryolu Balastları Đçin Agregalar
Demiryolu Uygulamaları- Frenleme-Kütle Đletimli Fren Sistemleri - Bölüm1:
Performans Kuralları
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin Performans
Özellikleri - Bölüm 1: Tarifler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin Performans
Özellikleri Bölüm 2: Beton Traversler Đçin Bağlantı Sistemleri
115
73
TS EN 13481-3
74
TS EN 13597
75
EN 13674
76
TS EN 13749
77
TS EN 138481+A1
TS EN 13848-2
78
79
80
TS EN 138485+A1
TS EN 13802
81
TS EN 13913
82
TS EN 14363
83
TS ISO 14520-1
84
TS EN 14587-1
85
TS EN 14587-2
86
TS EN 14730-1
87
TS EN 14750-1
88
TS EN 14750-2
89
TS EN14752
90
TS EN 14813-1
91
TS-EN 14813-2
92
TS EN 15085-1
93
TS EN 15085-2
94
TS EN 15085-3
95
TS EN 15085-4
96
TS EN 15085-5
97
TS EN 15152
98
TS EN 15227
HRS Tasarım Kriterleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Bağlantı Sistemleri Đçin Performans
Özellikleri Bölüm 3: Ahşap Traversler Đçin Bağlantı Sistemleri
Demiryolu Uygulamaları - Lastikli Amortisör Sistemleri - Pnömatik Amortisör
Yayları Đçin Lastik Diyaframlar
Railway Applications - Track-Rail - Part1:Vignole Railway Rails 46 kg/m and
Above (Demiryolu Uygulamaları-Ray-Bölüm1: Vignole Demiryolu Rayı 46
kg/m ve Üstü)
Demiryolu Uygulamaları - Tekerlek Takımları ve Bojiler - Boji Şaselerinin
Yapısal Şartları Belirleme Metotları
Demiryolu Uygulamaları - Hat - Hat Geometrisinin Kalitesi Bölüm 1: Hat Geometrisinin Karakterize Edilmesi
Demiryolu Uygulamaları - Ray Hattı - Ray Hattı Geometrisinin Kalitesi Bölüm 2: Ölçme Sistemleri - Ray Hattı Kayıt Araçları
Demiryolu Uygulamaları - Ray Hattı - Ray Hattı Geometrisinin Kalitesi Bölüm 5: Geometrik Kalite Seviyeleri - Düz Hat
Demiryolu Uygulamaları - Süspansiyon Bileşenleri - Hidrolik Amortisörler
Demiryolu Uygulamaları - Lastikten Mamül Amortisör Bileşenleri - Kauçuk
Esaslı Mekanik Bileşenler
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtlarının Seyir Karakteristiklerinin
Kabul Deneyleri - Seyir Davranışlarının Denenmesi ve Durağan Deneyler
Gazlı Yangın Söndürme Sistemleri- Fiziksel Özellikler ve Sistem TasarımıBölüm 1:Genel Kurallar
Demiryolu Uygulamaları - Yol - Rayların Alın ve Alın Yakma Kaynağı
Bölüm 1:Yeni R220, R260, R260Mn ve R350H Sınıf Raylar
Demiryolu Uygulamaları- Yol - Rayların Alın ve Alın Yakma Kaynağı Bölüm 2
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu - Rayların Alumino Termik Kaynağı Bölüm 1: Kaynak Đşlemlerinin Onayı
Demiryolu Uygulamaları- Şehir Đçi ve Banliyö Çeken ve Çekilen Taşıtlar Đçin
Havalandırma Bölüm 1: Konfor Parametreleri
Demiryolu Uygulamaları - Şehir Đçi ve Banliyö Çeken ve Çekilen Taşıtlar Đçin
Havalandırma Bölüm 2: Tip Deneyleri
Demiryolu Uygulamaları - Araç Gövdesi Yan Giriş Sistemleri
Demiryolu Uygulamaları - Makinist Kabini Đçin HavalandırmaBölüm 1:Konfor Parametreleri
Demiryolu Uygulamaları - Makinist Kabini Đçin Havalandırma –
Bölüm 2: Tip Deneyleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları ve Bileşenlerinin KaynağıBölüm 1:Genel
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları ve Bileşenlerinin KaynağıBölüm 2:Kaynak Đmalatçılarının Kalite Özellikleri ve Belgelendirilmesi
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları ve Bileşenlerinin KaynağıBölüm 3:Tasarım Özellikleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları ve Bileşenlerinin KaynağıBölüm 4:Đmalat Özellikleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları ve Bileşenlerinin KaynağıBölüm 5:Muayene, Deneyler ve Dokümantasyon
Demiryolu Uygulamaları - Tren Kabinleri Đçin Ön Cam Silecekleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araç Gövdeleri Đçin Çarpmaya
Elverişlilik Kuralları
116
99
TS EN 15509
100
TS EN 15595
101
TS EN 15610
102
TS EN 15689
103
EN 15827-1
104
106
TS EN ISO
24014-1
TS EN 50121-12-3-4-5
TS EN 50122-1
107
TS EN 50122-2
108
109
TS EN 50123-12-3-4-5-6
TS EN 50124-1
110
TS EN 50124-2
111
TS EN 50125 -1
112
TS EN 50125- 2
113
TS EN 50125 -3
114
TS EN 50126-1
115
TS EN 50153
116
TS EN 50155
117
TS-EN 50215
118
121
TS EN 503061-2-3-4
TS EN 615081-2-3-4-5-6
ECE R 43
Regülasyonu
IEC 60571
122
IEC 61133
105
119
120
HRS Tasarım Kriterleri
Karayolu Ulaşımı ve Trafik Uzaktan Algılama Sistemleri - Elektronik Ücret
Toplama-DSRC Đçin Birlikte Çalışılabilirlik Uygulama Profili
Demiryolu Uygulamaları - Fren Sistemleri - Patinaja Karşı Koruma
Demiryolu Uygulamaları - Gürültü Emisyonu- Dönme Kaynaklı Gürültüyle
Đlgili Demiryolu Rayı Pürüzlülük Ölçümü
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtları - Đmalatın Tamamlanmasında ve
Đşletmeye Alınmadan Önce Demiryolu Taşıtlarının Denenmesi
Railway Applications. Bogies and Running Gear. Part 1. General Principles
(Demiryolu Uygulamaları, Bojiler ve Şanzuman Kısım 1. Genel Prensipler)
Toplu Taşıma-Birlikte Çalışılabilir Ücret Yönetim Sistemi-Bölüm 1: Mimari
Demiryolu Uygulamaları - Elektromanyetik Uyumluluk
Demiryolu Uygulamaları - Sabit Tesisler Bölüm 1: Elektriksel Güvenlik ve
Topraklama Đle Đlgili Koruma Önlemleri
Demiryolu Uygulamaları - Sabit Tesisler Bölüm 2: D.A. Cer Sistemlerinin
Neden Olduğu Serseri Akımların Etkilerine Karşı Koruma Önlemleri
Demiryolu Uygulamaları - Sabit Tesisler - D.A. Anahtarlama Donanımı
Demiryolu Uygulamaları - Yalıtım Koordinasyonu- Bölüm 1: Temel KurallarBütün Elektrikli ve Elektronik Donanım Đçin Yalıtma Aralıkları ve Yüzeysel
Kaçak Yolu Uzunlukları
Demiryolu Uygulamaları - Yalıtım Koordinasyonu - Bölüm 2: Aşırı Gerilimler
ve Đlgili Koruma
Demiryolu Uygulamaları - Donanım Đçin Çevre Şartları- Bölüm 1: Demiryolu
Taşıtları Üzerindeki Donanım
Demiryolu Uygulamaları - Donanım Đçin Çevre Şartları-Bölüm 2: Sabit Elektrik
Tesisleri
Demiryolu Uygulamaları - Donanım Đçin Ortam Şartları - Bölüm 3: Đletişim ve
Sinyalizasyon Donanımı
Demiryolu Uygulamaları - Güvenilirlik, Elde Edilebilirlik, Bakım Yapılabilirlik
ve Güvenlik Spesifikasyonu ve Gösterimi (RAMS)-Bölüm 1:Temel Kurallar ve
Genel Đşlem
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Araçları - Elektriksel Tehlikeler ile Đlgili
Koruma Önlemleri
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtlarında Kullanılan Elektronik
Donanım
Demiryolu Uygulamaları - Demiryolu Taşıtları-Đmalatın Tamamlanmasında ve
Đşletmeye Alınmadan Önce Demiryolu Taşıtlarının Denenmesi
Demiryolu Uygulamaları - Çeken ve Çekilen Araçlarda Kullanılan Özel Yangın
Performansına Sahip Kablolar - Đnce CidarlıGüvenlikle Đlgili Elektrikli veya Elektronik veya Programlanabilir Elektronik
Sistemlerde Fonksiyonel Güvenlik
Motorlu Taşıtlar - Emniyet Cam Malzemelerinin ve Bunların Takıldığı
Taşıtların Onayı Đle Đlgili Hükümler
Electronic Equipments Used In Railway Vehicles (Demiryolu Araçlarında
Kullanılan Elektronik Ekipmanlar)
Railway Applications - Rolling Stock - Testing of Rolling Stock on Completion
of Construction and Before Entry Đnto Service
(Demiryolu Uygulamaları - Araçlar - Yapım Đşleri Tamamlandığında ve
Đşletmeye Alınmadan önce Araçların Testleri)
117
123
IEC 60077-1
124
NFPA 13
125
NFPA 14
126
NFPA 80
127
NFPA 90A
128
NFPA 92A
129
NFPA 101
130
NFPA 101A
131
NFPA 101B
132
NFPA 105
133
NFPA 130
134
NFPA 221
135
NFPA 2001
136
BS 5306-2
137
BS 5499-4:
2000
138
BS 6266:2002
139
BS 6853:1999
140
BS 7346-4:2003
141
BS 7807:1995
HRS Tasarım Kriterleri
Electric Equipments for Rolling Stocks (Raylı Sistem Araçları için Elektrik
Ekipmanları)
Standard for the Installation of Sprinkler Systems
(Yağmurlama Sisteminin Kurulum Standardı)
Standard for the Installation of Standpipe, Private Hydrant and Hose Systems
(Sabit Borulu, Hidrant ve Hortum Sistemlerinin Kurulumu Đçin Standart)
Standard for Fire Doors and Other Opening Protectives
(Yangın Kapıları ve Diğer Açılır Koruyucu Yapılar Đçin Standart)
Standard for the Installation of Air - Conditioning and Ventilation Systems
(Đklimlendirme ve Havalandırma Sistemlerinin Kurulumu Đçin Standart)
Recommended Practice for Smoke - Control Systems Utilizing Barriers and
Pressure Differences(Duman Kontrol Sistemleri, Bariyerler ve Basınç Farkları Đçin Pratik Önermeler)
Life Safety Codes (Can Güvenliği Standartları)
Guide on Alternative Approaches to Life Safety
(Can Güvenliğine Alternatif Yaklaşımlar Üzerine Kılavuz)
Code For Means of Egrees for Buildings and Structures
(Binalar ve Yapılar Đçin Kaçış Vasıtaları Đçin Standart)
Recommended Practice for the Installation of Smoke-Control Door Assemblies
(Duman Kontrollü Kapı Takımlarının Kurulumu Đçin Pratik Önermeler)
Standard for Fixed Guideway Transit and Passenger Rail Transit Systems
(Sabit Hatlı Raylı Toplutaşım Sistemleri için Standart )
Standard for High Challenge Fire Walls, Fire Walls and Fire Barrier Walls
(Yüksek Dirençli Yangın Duvarları, Yangın Duvarları ve Yangın Bariyerleri
Standardı)
Standard on Clean Agent Fire Extinguishing Systems
(Temiz Gazlı Yangın Söndürme Sistemleri Standardı)
Fire Extinguishing Installations and Premises - Specification For Sprinkler
Systems (Yangın Söndürme Kurulumu ve Müştemilatı - Sprinkler Sistemi Đçin
Özellikler)
Safety Signs, Including Fire Safety Signs. Code of Practice For Escape Route
Signing (Güvenlik Đşaretleri, Yangın Güvenlik Đşaretleri Dahil. Kaçış Yolları
Đşaretlemesi Đçin Standart)
Code of Practice for Fire Protection for Electronic Equipment Installations
(Elektronik Ekipmanların Kurulumu Đçin Yangın Koruma Standardı)
Code of Practice for Fire Precautions In the Design and Construction of
Passenger Carrying Trains (Yolcu Taşıma Trenlerinin Tasarım ve Yapımındaki
Yangından Korunma Önlemleri Standardı)
Components for Smoke and Heat Control Systems. Functional
Recommendations and Calculation Methods For Smoke and Heat Exhaust
Ventilation Systems, Employing Steady-State Design Fares. Code of Practice
(Duman ve Isı Kontrol Sistemleri Bileşenleri. Duman ve Isı Egzostu
Havalandırma Sistemlerinin Olağan Durum Tasarım Koşullarını Sağlayacak
Önermeler ve Hesaplama Metotları Standardı)
Code of Practice for Design, Installation and Servicing of Integrated Systems
Incorporating Fire Detection and Alarm Systems and/or Other Security Systems
for Buildings Other Than Dwellings
(Konut dışındaki Yapılar Đçin Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri ve/veya
Diğer Güvenlik Sistemleri Arasındaki Entegrasyonun Sağlanmasına Yönelik
Tasarım, Kurulum ve Servis Standardı)
118
142
BS 7974-3:
2003
143
BS 9251:2005
144
UIC 541 - 5
145
UIC 566
146
ISO 2631
147
DIN 4150
Vibrations In Buildings (Binalardaki Titreşim)
148
IEC 349
Factory - Built Assembler of Low - Voltage Switchgear and Controlgear.
(Alçak Gerilim Kesme ve Kontrol Anahtarlarının Fabrika Montajları)
149
TSI Standards
(ERA)
Technical Specifications for Interoperability (for the European Railway System)
(Birlikte Đşletilebilirlik için Teknik Özellikler- Avrupa Demiryolu Sistemi için)
HRS Tasarım Kriterleri
Application of Fire Safety Engineering Principles to the Design of Buildings.
Structural Response and Fire Spread Beyond the Enclosure of Origin (SubSystem 3)
(Binaların Tasarımı Đçin Yangın Güvenliği Mühendisliği Prensiplerinin
Uygulanması. Yapısal Önlemler ve Yangının Çıkış Çevresi Dışında Yayılması)
Sprinkler Systems for Residential and Domestic Occupancies. Code of Practice
(Yerleşim Bölgelerindeki Yapılar Đçin Sprinkler Sistemi Standardı)
Electropneumatic Brakes for Passenger and Freight Trains: Minimum
Requirements
(Yolcu ve Yük Taşıma Trenleri Đçin Elektropnömatik Frenler: Asgari Gerekler)
Loadings of Coach Bodies and Their Components
(Yolcu Vagonu Gövdesi ve Bileşenlerinin Yüklenmesi)
Mechanical Vibration and Shock - Evaluation of Human Exposure to WholeBody Vibration - (Mekanik Titreşim ve Şok - Tüm Gövdesel Titreşimin Đnsan
Üzerindeki Etkisinin Hesaplanması)
119
YÖNETMELĐKLER, TEKNĐK ŞARTNAMELER
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (ETKB)
Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik (BĐB)
Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik (BĐB)
Yapı Đşleri Đnşaat, Makine Tesisatı ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnameleri (BĐB)
Đller Bankası Su ve Kanalizasyon Đşleri Genel Teknik Şartnamesi
TEDAŞ Teknik Şartnameleri
Elektrik Dağıtım Tesisleri Genel Teknik Şartnamesi (EMO)
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (ETKB)
Elektrik Đç Tesisleri Yönetmeliği (ETKB)
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (ETKB)
Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (ÇOB)
TCDD Teknik Şartnameleri
KGM Teknik Şartnameleri
HRS Tasarım Kriterleri
120
EK- 4: KISALTMALAR
KOD
ĐNGĐLĐZCE
TÜRKÇE
AC
Alternating Current
Alternatif Akım
Alçak Gerilim
AG
ATC
Automatic Train Control
Otomatik Tren Kontrolü
ATO
Automatic Train Operation
Otomatik Tren Đşletimi
ATP
Automatic Train Protection
Otomatik Tren Koruması
CABS
Cabin Signalization
Kabinden Sinyalleme
CCTV
Closed Circuit Television
Kapalı Devre Televizyonu
CRT
Cathode Ray Tube
Katod Işınlı Tüp
DC
Direct Current
Doğru Akım
ET
Emergency Trip
Acil Açtırma
ETSĐ
European Telecommunication
Standarts Đnstitude
Avrupa Telekomünikasyon Standartları
Enstitüsü
Hafif Raylı Sistem
LCD
Liquid Crystal Display
Sıvı Kristal Monitör
LRT
Light Rail Transit
Hafif Raylı Sistem
MSC
Manual Cabin Signalization
Manüel Kabin Sinyalizasyonu
HRS
Orta Gerilim
OG
PA
Public Address
Anons
PABX
Public Address Branch Exchange
Merkezi Telefon Santrali
PAL
Phase Alternate Lines
Avrupa Televizyon Sistemi
PPRC
Polypropylen Random Co-Polimer
PVC
Polivinyl Chloride
Polivinil Klorid
RTU
Remote Terminal Unit
Uzak Terminal Ünitesi
SCADA
TETRA
Supervisory Control and Data
Acquisition
Terrestrial Trunk Radio
Küresel Tümleşik Röleli Telsiz
TFT
Thin Film Transistor
Đnce Tabaka Transistör
UPS
Uninterruptable Power Supply
Kesintisiz Güç Kaynağı
UV
Ultra Violet
Ultraviyole
VDU
Video Display Unit
Video Gösterim Ünitesi
VOBC
Vehicle On Board Computer
Araç Üstü Bilgisayarı
HRS Tasarım Kriterleri
Denetimli Kumanda ve Veri Toplama
121
Download

Hafif Raylı Sistemler