MSGSÜ
ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA BÖLÜMÜ
PLN 703
KENTSEL POLİTİKALAR
II. Bölüm
2014-2015 GÜZ YARIYILI
Prof.Dr. Fatma ÜNSAL
[email protected]
TÜRKİYE’NİN KENTLEŞME DİNAMİKLERİ
• Cumhuriyet öncesi
• Cumhuriyet dönemi: 1923-1980
• Cumhuriyet dönemi: 1980’den günümüze
• Temel yapısal özellikler
o
Dışa bağımlılık
o
Dengesiz kalkınma
o
Ekonominin sektörel yapısı ve sanayinin yapısal niteliği
• Mekansal durum
o
Özel mülkiyet ve tabakalaşma
o
Yeni mekansal unsurlar
o
İkili yapı
2
TÜRKİYE’NİN KENTLEŞME DİNAMİKLERİ
• Cumhuriyet öncesi
• Cumhuriyet dönemi: 1923-1980
• Cumhuriyet dönemi: 1980’den günümüze
• Temel yapısal özellikler
o
Himayecilik/liberalizm ikilemi
o
Planlı dönem
o
Tarımda mekanizasyon
• Mekansal durum
o
Hızlı kentleşme ve yasa-dışı yapılaşma
o
Yeni konut üretim türleri ve yasal dayanakları
o
İmar operasyonları
o
Ulaşım yatırımları/tercihleri
o
Küçük sanayi ve marjinal sektörler
3
TÜRKİYE’NİN KENTLEŞME DİNAMİKLERİ
• Cumhuriyet öncesi
• Cumhuriyet dönemi: 1923-1980
• Cumhuriyet dönemi: 1980’den günümüze
• Temel yapısal özellikler
o
Küreselleşme ve küresel kentler ağı
o
Çok aktörlü karar ortamları, yönetişim
o
Demokrasi deneyiminde ‘uç’lar
o
Konut politikaları
o
Popülizm
• Mekansal durum
o
Kutuplaşan ikili yapı
o
Makroform, sıçrama ve yayılmalar
o
Yapılaşmanın düşeyde yükselmesi
4
PLANLAMADA YASAL-KURUMSAL YAPI
•
•
•
•
Temel ilkeler
İmar Yasası ve plan kademeleri
İlgili diğer yasa ve kurumlar
Yasal-kurumsal yapının sistemik sorunları
5
PLANLAMADA YASAL-KURUMSAL YAPI
•
•
•
•
Temel ilkeler
İmar Yasası ve plan kademeleri
İlgili diğer yasa ve kurumlar
Yasal-kurumsal yapının sistemik sorunları
Planlama yetkisi yerel
yönetimlerdedir
Planlamada
kademeli
birliktelik ilkesi bulunur
Anayasamıza göre idare
bir
bütündür
Merkezi ve yerel yönetimler bir
bütünün tamamlayıcı
parçalarıdır
6
YEREL YÖNETİMLER
7
PLANLAMADA YASAL-KURUMSAL YAPI
İMAR MEVZUATINA
AYKIRI …KANUN
1984
GECEKONDU
KANUNU VE İMAR
AFLARI
1966-1983…
YEREL
YÖNETİMLER
TURİZMİ TEŞVİK
KANUNU
1982
KÜLTÜR VE TURİZM
BAKANLIĞI
ÖZELLEŞTİRME
KANUNU
1994
ÖZELLEŞTİRME
İDARESİ
TOPLU KONUT İDARESİ
ORMAN KANUNU
1956
ORMAN VE SU
BAKANLIĞI
TOPLU KONUT
KANUNU
1984
KIYI KANUNU
1990
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI
YIPRANAN KENT
DOKULARINI…
2005
KORUMA KANUNU
1983
KORUMA
KURULLARI
BELEDİYE
KANUNU (m.73)
2005-2010
YEREL YÖNETİMLER
VE
ÖZEL SEKTÖR
8
PLANLAMADA YASAL-KURUMSAL YAPI
POPULİST YAKLAŞIM
İMAR MEVZUATINA
AYKIRI …KANUN
1984
GECEKONDU
KANUNU VE İMAR
AFLARI
1966-1983…
PROJECİ YAKLAŞIM
YEREL
YÖNETİMLER
KORUMACI YAKLAŞIM
TURİZMİ TEŞVİK
KANUNU
1982
KÜLTÜR VE TURİZM
BAKANLIĞI
ÖZELLEŞTİRME
KANUNU
1994
ÖZELLEŞTİRME
İDARESİ
TOPLU KONUT İDARESİ
ORMAN KANUNU
1956
ORMAN VE SU
BAKANLIĞI
TOPLU KONUT
KANUNU
1984
KIYI KANUNU
1990
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI
YIPRANAN KENT
DOKULARINI…
2005
KORUMA KANUNU
1983
KORUMA
KURULLARI
BELEDİYE
KANUNU (m.73)
2005-2010
YEREL YÖNETİMLER
VE
ÖZEL SEKTÖR
9
PLANLAMADA YASAL-KURUMSAL YAPI
•
•
•
•
Temel ilkeler
İmar Yasası ve plan kademeleri
İlgili diğer yasa ve kurumlar
Yasal-kurumsal yapının sistemik sorunları
•
•
•
•
•
•
Yönetim kademeleri ve paralel birimler arasında yapay rekabet
Eşgüdüm eksikliği ve bulanık karar ortamları
Katılım araçlarının eksikliği ve yetersiz sivil toplum formasyonu
Kentsel gelişmelere bağlı değer artışının bedelsiz devri
Mülkiyet temelli kentsel gelişme yapısı
Karlılık hedefli kamu yönetim anlayışının yaygınlaşması
10
KENTSEL PLANLAMA İLKELERİ
1
Türkiye’de kentsel planlama yetkileri, istisnai
durumlar dışında, yerel yönetimlerdedir
2
Kentsel planlama sisteminde kademeli birliktelik
ilkesi bulunur
3
Ana plan türlerinin yetersiz olduğu durumlarda,
destekleyici plan türlerine başvurulur
11
KENTSEL PLANLAMA İLKELERİ
1
Türkiye’de kentsel planlama yetkileri, istisnai
durumlar dışında, yerel yönetimlerdedir
MERKEZİ YÖNETİMİN BASKIN ROLÜ
•İmar Yasası kapsamında tanımlanan istisnai durumlar (kıyılar,
koruma alanları, turizm alanları, orman alanları)
• 2B alanları
• Toplu konut alanları
• Sanayi alanları
• Ana ulaşım arterleri
12
MERKEZİ YÖNETİMİN KENTSEL GELİŞMEYE ETKİLERİ
13
MERKEZİ YÖNETİMİN KENTSEL GELİŞMEYE ETKİLERİ
14
KENTSEL PLANLAMA İLKELERİ
2
Kentsel planlama sisteminde kademeli birliktelik
ilkesi bulunur
KADEMELİ BİRLİKTELİK
•1980: İlk kapsamlı planlama çalışması (1995 yılı için 7 milyonluk
projeksiyon nüfus, 1990 yılında aşıldı; bir dizi imar afları)
• 1995: İstanbul Metropoliten Alan Alt-Bölge Nazım Planı (Plan usule
ilişkin itirazlar nedeni ile iptal edildi)
•2009: İstanbul Çevre Düzeni Planı (2023 yılı için 16 milyonluk
projeksiyon nüfus, onaylı 1/ 5 000 planların öngördüğü nüfus çok daha
yüksek)
15
KADEMELİ BİRLİKTELİK
16
KADEMELİ BİRLİKTELİK
17
KENTSEL PLANLAMA İLKELERİ
3
Ana plan türlerinin yetersiz olduğu durumlarda,
destekleyici plan türlerine başvurulur
ÇELİŞKİLİ PLAN TÜRLERİ
•Plan değişiklikleri
•Belde Belediyeleri tarafından yapılan planlar
•İslah İmar Planları
18
ISLAH İMAR PLANLI ALANLAR VE ESKİ BELDE BELEDİYELERİ
Belde Belediyeleri, kırsal niteliğini kaybetmiş, henüz kentsel idari yapıya eklemlenmemiş yönetim
yapılarıdır. Kentsel gelişmede denetimin zayıf olduğu, hızlı karar üreten ve İstanbul’un mekansal
yayılmasında etkin rol oynayan belde belediyeleri, 2008 yılında kaldırılmıştır.
19
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
20
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
21
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
22
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
23
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
24
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
25
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
60
50
40
30
TURKEY
ISTANBUL
20
10
0
1927 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 2000 2007
Born in
Istanbul (%)
Born out of
Istanbul (%)
26
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
• Kentsel yoksulluk ile ilgili durum tespiti
o
Mutlak değil, göreli
o
Yoksulluğun bileşenleri (istihdam/gelir, barınma, hizmetlere
erişim…)
o
Nedenselliğin sorgulanması (Dönemsel yoksulluk, kalıcı
yoksulluk)
o
Yoksulluk coğrafyası ve kültürü (direnç x kanıksama)
• Kentsel yoksullukla mücadele stratejileri, etkin aktörler
• makro-ekonomik dengelerin gözetilmesi
• temel gereksinimlerin karşılanması için kurumsallaşma
• yoksulların kapasitelerini arttırmalarına olanak verecek
hizmetlerin karşılanması
• yoksulluk kültürünün kırılması, buna karşılık toplumsal
27
sermayenin güçlendirilmesi
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
• Kaçak yapılaşma oranı !? (taban alanı, toplam alan, nüfus,
hukuki statü)
• Kaçak yapılaşmanın dönüşümü
• İlk kuşak gecekondular (1940’lardan itibaren)
o
Kamu arazilerinin işgali
o
Piyasa mekanizmalarının dışında inşa edilen
o
Kullanıcı gereksinimleri belirleyici
o
Dayanışmacı toplumsal yapı
• İkinci kuşak gecekondular (1970’lerden itibaren)
o
Arazinin satın alınması
o
Satış için niteliksiz inşa edilen
o
Ticari kaygıların belirleyici olduğu
o
“Nöbetleşe yoksulluk”
• Popülizm ve imar afları
28
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
29
Kaynak: JICA
GÜNCEL OLGULAR VE KENTSEL SİYASET
•
•
•
•
Bölgesel eşitsizlik
Kentsel yoksulluk
Kaçak yapılaşma
Kentsel dönüşüm
• Batılı ülkelerde ilk kentsel dönüşüm dinamikleri
o
Sanayi devrimi sonrası yaşam alanlarının düzenlenmesi
o
Politik gücün mekanda tesisi
o
Savaşın yıkıcı etkileri
• 1980 sonrası dönüşüm dinamikleri
o
Sanayinin desantralizasyonu
o
Kentler arası rekabet için öncü projeler
o
Kentlerin imaj projeleri ile pazarlanması
• 1990 sonrası dönüşüm dinamikleri
• Mekansal yayılma yerine mevcut stoğu optimum kullanan
o
Fiziksel sorunlar ile toplumsal sorunları birlikte ele alan
o
Sivil toplum kuruluşlarının yapıcı katkısı
o
Tarihi ve doğal değerleri öne çıkaran
• Türkiye’nin kentsel dönüşüm dinamikleri
30
Download

Ders Notları II