r
L
YURTTAŞLIK
VE
EĞİTİM
r
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ
YAYINLARI
Y U R TTA Ş LIK ve EĞİTİM
T Ü R K E Ğ İT İM D E R N E Ğ İ
X X . E Ğ İT İM T O P L A N T IS I
21 - 2 2 K A S I M 1 9 S 6
ISBN 975-7583-15-4
f\Tel:tQ.31g)42B3551-ANKARAJ
3Ü Z E L İŞ O F S E T LTD. Ş T İ .A
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ
EĞİTİM DİZİSİ NO : 20
Yayına Hazırlayan
□ o ç . D r . M e r a l Ç İL E L İ
İÇİND EKİLER
AÇILIŞ KONUŞMALARI ............................................. IX
T E D Bilim K u r u lu B a ş k a n ı
P r o f . D r . Û z c a n D e m ire l'in A çılış K o n u ş m a s ı .....XI
T E D G e n e l B a ş k a n Y a r d ım c ıs ı
Ş a h in M e n g ü 'n ü n A ç ılış K o n u ş m a s ı ....................... X V II
BİRİNCİ O TU R U M ..............................
.............................1
Başkan
:
D o ç . D r . M e r a l Ç İ L E L İ ....................2
Konuşm acı
:
P r o f . D r . A h m e t İ N A M ..................3
Konu
:
Y u r t t a ş l ı k k a v ra m ın ın T a r ih s e l
G elişim i
İKİNCİ O TU R U M ................................. ................. ..........21
Başkan
:
P ro f. D r . A y ş e g ü l A T A M A N . ...2 2
Konuşm acı
:
P r o f . D r . S in a A K Ş I N ..................2 3
Konu
:
U lu s la ş m a S ü r e c in d e D e v le t v e
Y u rtta ş
ÜÇÜNCÜ OTURUM [PANEL I).........................47
Başkan
:
P ro f. D r . B o z k u r t G Ü V E N Ç
....49
K o n u ş m a c ıla r
:
P r o f . D r . E s in K O N A N Ç ........... 5 0
P r o f . D r . S in a A K Ş İ N .............. 6 3
P r o f . D r . A h m e t İ N A M ............71
P rof.D r.M ehm et G Ü R K A Y N A K ....7 B
Konu
:
Y u r t t a ş lı k E ğ itim i v e S o r u n la rı
VII
DÖRDÜNCÜ OTURUM .........................................123
Başkan
P r o f . D r . C e m a l T A L U Ğ ..... 1 2 5
Konuşm acı
P r o f . D r . Ü n s a l Y A V U Z ........ 1 2 5
Konu
Tü rk iye C um huriyetinde Y u rtta ş lık
K a v ra m ı D oğuşu ve Gelişimi
BEŞİNCİ OTURUM
.1 4 3
Başkan
D r . F e r h u n O Ğ U Z K A N ......... 1 4 4
Konuşm acı
P rof. D r. Seçil K aral A K G Ü N ....1 4 5
/
D e m o k r a t ik G e liş m e S ü r e c in d e
Konu
Y u r t t a ş l ı k E ğ it im
ALTINCI O TU R U M .....................................................169
Başkan
P r o f . D r . Ö z c a n D E M İ R E L ..171
K o n u ş m a c ıla r
P r o f . D r . Ü n s a l Y A V U Z ....... 1 7 3
P ro f. D r. Seçil K aral A K G Ü N ....1 8 7
D o ç . D r . N e r m in Ç E L E N ....2 0 0
A b b a s G Ü Ç L Ü ........................... 2 1 B
Konu
Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i İçin Ö n e r ile r
T A R T IŞ M A - G E N E L D E Ğ E R L E N D İR M E
EK 1.
TÜ R K
E Ğ İT İM
D E R N E Ğ İ X X . E Ğ İT İM
T O P L A N T I S I P R O G R A M I ..................................... 2 4 7
VIII
’
AÇILIŞ KO N UŞM ALAR I
• Prof. Dr. Özcan OEMİREL
T E D G e n e l B a ş k a n Y a r d ım c ıs ı
• Prof. Dr. Şahin MENGÜ
T E D G e n e l B a ş k a n Y a r d ım c ıs ı
IX
TED BİLİM KURULU BAŞKANI
PROF. OR. ÖZCAN DEMİREL'İN XX.
EĞİTİM TOPLANTISI AÇIŞ KONUŞMASI
S a y ın K o n u k la n ,
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i Bilim K u r u lu a d ın a he ­
pinize s a y g ıla r s u n u y o r u m .
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i t a r a f ın d a n d ü z e n le n e n
X X . E ğ it im T o p la n t ıs ın a h o şge ldin iz.
Bilindiği gibi T ü r k E ğ it im
D e rn e ğ i, B ü y ü k
Ö n d e r A t a t ü r k 'ü n b u y r u ğ u ile 1 9 2 B yılında k u ru l­
m u ş , ü ye le rin in v e y a r d ı m s e v e r v a t a n d a ş la r ın
k a tk ıla rıy la b u g ü n e k a d a r varlığını s ü r d ü r m ü ş ,
A t a t ü r k ilkelerinden v e d e v r im le r in d e n ö d ü n s ü z
T ü r k U lu s a l E ğ it im d e ka tkıyı h e d e fle m iş k a m u y a
y a r a r lı b ir D e r n e k t ir .
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i, ulusal e ğ itim e k u ru lu ş u ­
n u n 5 0 . Y ılın d a n itib a re n y a p tığ ı b ir ç o k e ğ itim
etkinlikleriyle k a tk ıd a b u lu n m u ş t u r .
Bu
e tk in lik le rin
b a ş ın d a ,
1 9 '7 B
yılın d a
b a ş la tılm ış o la n v e e ğ itim a la n ın d a b ü y ü k h iz m e t ­
leri g e ç m iş b a ş a rılı e ğ itim c ile ri ö d ü lle n d irm e k
g e lm e k te d ir. T ü r k e ğ itim D e rn e ğ i b u g ü n e k a d a r
1 G e ğ itim c iy e T E D E ğ it im H iz m e t Ö d ü lü , b ir bilim
a d a m ın a T E D E ğ it im Bilim Ö d ü iü , b ir bilim a d a m ı­
n a d a E ğ it im A r a ş t ı r m a Ö d ü lü v e r m iş t ir .
D iğ e r b ir e tk in lik te 1 9 "7 9 yılında b a ş la tılm ış
ola n e ğ itim to p la n tıla rıy la 1 9 B 3 yılında b a ş la tıla n
ö ğ r e t i m to p la n tıla rıd ır. B u g ü n e k a d a r 1 9 e ğ itim
to p la n tıs ı v e 1A ö ğ r e t im to p la n tıs ı d ü z e n le n m iş
v e h e r t o p la n t ıd a s u n u la n bildiri v e p a n e lle r k ita p
halinde y a y ın la n m ış v e e ğ itim c ile rin h iz m e tin e
s u n u lm u ş t u r . A y r ı c a T ü r k e ğ itim in e k a tk ıd a b ulu­
XI
n a n d e ğ e rli e ğ itim c ile r için a n m a to p la n tıla rı
d ü z e n le m e k te d ir.
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i B ilim K u ru lu , ve rile n
ödüllerle, d ü z e n le n e n bilim sel to p la n tıla rla T ü r k
ulusal e ğ itim s is t e m in e h iz m e t v e r m e n in y a n ıs ıra
b u g ü n 1 0 2 . S a y ıs ın a u la ş a n " E ğ it im v e Bilim" d e r ­
gisi ile ü lk e m iz d e ç a ğ d a ş e ğ itim d ü ş ü n c e s in in
g e liş m e s in e k a tk ıd a b u lu n m a y ı a m a ç la m a k t a d ır .
T E D B ilim K u ru lu n u n
n o k ta s ın ı b ü y ü k o r a n d a
ç a lış m a la rın d a ağırlık
E ğ it im v e Ö ğ r e t i m
to p la n tıla rı o lu ş t u r m a k t a d ır . K u r u lu m u z g e r e k
e ğ itim , g e r e k s e ö ğ r e t im to p la n tıla rın ın k o n u s u n u
b e lirle rk e n b ü y ü k b ir titizlikle ç a lış m a k t a v e
T ü rk iy e 'n in g ü n d e m in d e o la n g ü n c e l b ir k o n u y u
s e ç m e y e b ü y ü k ö z e n g ö s t e r m e k t e d ir .
B u b a ğ la m d a 1 9 9 6 yılında ü lk e m iz d e y a ş a n a n
o la yla rın d a e tk isiyle y u r t t a ş lık bilincinin y e r ­
le ş m e s in d e e ğ itim s ü re c in in ye rin i v e ö n e m in i b ir
k e z d a h a t a r t ı ş m a k v e ird e le m e k a m a c ıy la
" Y u r t t a ş lık v e E ğ itim " ko n ulu b ir to p la n t ı d ü z e n le ­
m eyi u y g u n g ö rd ü k .
T o p lu m s a l d e ğ iş im s ü re c in e hızla g ird iğ im iz
günüm üz
T ü r k iy e 's i n d e ,
y u rt t a ş lık
bilincinin
k a z a n d ırılm a s ın d a e ğ itim k u ru m la rın ın işlevi d a h a
d a ç o k ö n e m k a z a n m a k t a d ır .
Y u r t t a ş l ı k kişiler ile d e v le t a r a s ın d a a n a y a s a
v e y a s a la r la t a n ım la n m ış karşılıklı h a k v e ö d e v le r e d a y a n a n b a ğ d ır . B M
İn s a n H a k la r ı
E v r e n s e l B ild irg e si'n in 1 5 . M a d d e s in d e " H e r k e s
b ir y u r t t a ş lık h a kkın a s a h ip tir. H iç k im s e keyfi
o la r a k
y u rt ta ş lığ ın d a n
ya
da
y u rtta ş lık
XII
d e ğ iş t ir m e h a k k ın d a y o k s u n b ıra k ıla m a z ifadesi
y e r a lm a k t a d ır .
T ü r k h u k u k u n d a "y u rtta ş lık " k a v r a m ı 1 9 2 4
A n a y a s a s ı ile b a ş la r. G ü n ü m ü z T ü r k h u k u k u n d a
y u r t t a ş lığ ı d ü z e n le y e n k u ra lla r ilgili y ö n e t m e lik te
d e y e r a lm a k t a d ır . A n a y a s a 'y a g ö r e , T ü r k
D e v le tin d e y u r t t a ş lık b a ğ ıyla bağlı o la n h e r k e s
T ü r k 't ü r . Y u r t t a ş lık , y a s a n ın ö n g ö r d ü ğ ü k o ş u lla r­
la k a za n ılır v e yine y a s a d a b elirtile n d u r u m la r d a
k a y b e d ilir, h ü k ü m le ri y e r a l m a k t a d ır . A n c a k
C u m h u r iy e t in ilanından g ü n ü m ü z e d e k g e ç e n s ü r e
içinde y u r t bilgisinin v e y u r t t a ş lık k a v r a m ın ın
k a z a n d ırılm a s ın d a v e d e m o k r a t ik le ş m e s ü re c in d e
y u r t t a ş lık eğitim ini v e r m e d e 7 0 yıllık d e n e y im le ­
rim izin y e te rli o lm adığını, kimi ç e v re le rin z a m a n
z a m a n ü m m e tç ilik ö zle m le rin i dile g e tirm e le riy le
o rta y a
çık tığ ın ı g ö r m e k t e y i z . B u ö z le m le r in
a r k a s ın d a d e ğ iş im s ü re c in d e e ğ itim in y e t e r in c e
etkili o lm a d ığ ı gibi b ir s o n u ç o r t a y a çık tığ ı
sö ylen eb ilir. B u n a bağlı o la ra k U lu s a l E ğ itim in
ge n el a m a ç la rı a r a s ın d a d a y e r a la n iyi insan , iyi
v a t a n d a ş v e iyi m e s le k sahibi in s a n y e t iş t i r m e
h e d e fle rin i g e r ç e k le ş t ir m e d e özellikle iyi v a t a n d a ş
y e tir m e d e
çok
b a ş a r ılı
o la m a d ığ ım ız
öne
s ü r ü lm e k te d ir . B u n u n n e d e n le ri a c a b a E ğ it im s is ­
te m im iz i ç a ğ d a ş la ş t ır m a v e d e m o k r a t ik le ş t ir m e
s ü re c in d e m i h a t a y a p t ık v e hala b u h a ta y ı y a p ­
m a y a d e v a m e d iy o r u z ? Y o k s a Y u r t t a ş l ı k bilinci
v e s o ru m lu lu k la rın ı k a z a n d ır m a d a m ı etkili b ir
e ğ it im v e r e m e d i k ? B ö y le s i b ir e ğ itim in v e ­
rilm e s in d e h e rş e y i s a d e c e e ğ itim k u ru m la r ın d a n
m ı b e k liy o ru z ? D a h a etkili y u r t t a ş lık e ğ itim i için
XIII
d a h a b a ş k a n e le r y a p a b iliriz ? B u v e b u n a b e n z e r
s o r u la r a y a n ıt b u la b ilm e k a m a c ıy la b u to p la n tıy ı
d üzenledik. B u s o r u n la r a t e m e l ç ö z ü m le rin bilim­
sel t o p la n t ıla r d a b u lu n a c a ğ ın ı z a n n e t m iy o r u z :
a n c a k b u e tk in lik le r yo lu yla s o r u n u n t a r t ı ş m a y a
a çılm a sı ç ö z ü m için a z d a o ls a k a tk ı g e tiric i ö n e ­
rilerin o lu ş m a s ı v e b u n la rın e ğ itim siya s a la rın ın
o lu ş m a s ın a v e u y g u la m a la r ın a k a tk ı g e tire c e ğ in i
u m m a k t a y ız .
B u e ğ itim t o p la n tım ız ı d ü z e n le rk e n y u r t t a ş lık
k a v ra m ın ı t e m e le a la r a k b u n u n b ir e y v e t o p lu m
a ç ıs ın d a n d o ğ u r g u la r ın ı ö n ce lik le ird e le m e n in ,
d a h a s o n r a d a , u lu s la ş m a s ü re c in d e d e v le t v e
y u r t t a ş bilincinin k a z a n d ırılm a s ı v e b u s ü r e ç t e
e ğ itim e d ü ş e n g ö re v le ri,- etkili b ir y u r t t a ş lık e ğ iti­
m i y a p m a d a o r t a y a çık a n s o r u n la r ile ç ö z ü m yo l­
ları ü z e rin d e d u r m a n ın d a h a u y g u n ola cağın ı
düşündük.
B u d ü ş ü n c e le rle T E D B ilim K u r u lu o la ra k
d ü ze n le d iğ im iz y u r t t a ş lık v e e ğ itim ko n ulu t o p la n ­
tının, k o n u n u n u z m a n ı o la n bilim a d a m la r ı v e
d ü ş ü n ü r le r t a r a f ın d a n ele alınıp ird e le n m e s i ile
Tü rk
E ğ i t im
s is t e m in d e k i y u r t t a ş l ı k e ğ itim i
s o r u n la rın a k a tk ı g e tire c e ğ in i u m u y o r v e b u
to p la n tın ın T ü r k e ğ itim k a m u o y u için b a ş a rılı
olm a sın ı d iliy o ru m .
H e r z a m a n o ld u ğ u gibi b u g ü n d e t o p la n tım ız a
k a tıla ra k açılışım ızı o n u r la n d ır a n siz d e ğ e rli k o n u k ­
la rım ız a bildiri s u n a c a k , p a n e le v e t a r t ı ş m a l a r a
k a tıla c a k d e ğ e rli bilim a d a m la r ın a t e ş e k k ü r e d e r,
he pinize T ü r k E ğ it im D e r n e ğ i B ilim K u ru lu a d ın a
s a y g ıla r s u n a r ım .
XIV
ŞAHİN
MENGÜ
-
[T E D
Genel
Başkan
Y a r d ım c ıs ı]
[A çılış k o n u ş m a s ın ı y a p t ıla r ]
XV
TE D
GENEL BA Ş K AN
YARDIMCISI
ŞAHİN MENGÜ'NÜN KONUŞMASI;
S a y ın D a v e tlile r, D e ğ e rli E ğ it im c ile r v e Bitim
a d a m la r ı;
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i Bilim K u r u iu 'n u n d ü z e n ­
lediği 2 0 . E ğ it im T o p la n t ıs ın a h o ş geldiniz d iy o r.
T ü r k E ğ it im D e rn e ğ i a d ın a s a y g ıla r s u n u y o r u m .
D e ğ e rli B ilim a d a m la rı, e ğ itim c ile r v e u z m a n la r
2 0 . E ğ it im t o p la n tım ız ın k o n u s u o la n " Y U R T T A Ş ­
L IK V E E Ğ İT İM " İ iki g ü n b o y u n c a t a r t ış a c a k la r .
İn s a n la r, tan ıd ık la rı, bildikleri ş e y le ri s e v e r v e
o n la r a ilgi d u y a r . Y u r t t a ş l ı k bilgisinin kişilerdeki
y u r t s e v g is in i b e n i m s e t m e a ç ıs ın d a n ö n e m i
b ü y ü k t ü r , d ü ş ü n c e s in d e n h a r e k e t le T E D 'n i n k u ru ­
c u s u b ü y ü k ö n d e r A t a t ü r k 1 3 ,9 ,1 9 3 1 yılında
d ö n e m in R e is ic u m h u r u o la ra k , d e v r in B a ş b a k a n ı
S a y ın İs m e t İn ö n ü 'ye g ö n d e rd iğ i y a z ıla rın d a V a t a n
ç o c u k la rın ın iyi v a t a n d a ş o la ra k y e t iş tirilm e s i için
ö ğ r e n im p r o g r a m la r ı a r a s ın d a Y u r t bilgisi d e r s ­
lerinin k o n u lm a s ın ı is t e m iş t ir . Y u rtb ilg is i ça lış­
m a la r ın ı A f e t İna n ile b irlik te b iz z a t y a p a n
A t a t ü r k iki cilt halinde çık a rıla n k ita b ın s a d e c e
o k u lla rd a değil, y u r t ç a p ın d a v a t a n d a ş la r a , kendi
h a k la rı k o n u s u n d a bilgilenm eleri için o k u m a s ın ı
s a ğ la m ış t ır .
A t a t ü r k Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i k o n u s u n d a ; F e rd i
h ü r r iy e t in D e v le t t a r a f ın d a n s a ğ la n a b ile c e ğ in i
s ö y le rk e n , fe rd i h ü rr iy e t in D e v le t fa a liye tle rin i
z a y ıf la tm a m a s ın ın ö n e m in e d e ğ in m iş tir . B u d ü ­
ş ü n c e le rin i T e ş k ila tı Efeasiyenin B B . M a d d e s in d e
ş u c ü m le le rle ifa d e e t m i ş t i r " H e r T ü r k h ü r d o ğ a r ,
h ü r y a ş a r " " T ü r k le r d e m o k r a t h ü r nesil v a t a n ­
d a ş la r d ır " " T ü r k C u m h u r iy e t in in k u ru c u la rı v e
sa h ip le ri b iz z a t kendileridir."
XVII
S o n c ü m le s iy le A t a t ü r k m illet b ü tü n ü n e d e ­
ğ e r v e r m e n in e n g ü ze l ö rn e ğ in i v e r m iş t ir .
B ü y ü k A t a m ı z ; E n b ü y ü k g e rç e k le rin , d ü ş ü n ­
ce le rin ö z g ü r c e o r t a y a k o n m a s ı v e t a r t ış ıla b ilm e si ile o r t a y a çıkıp yü k s e le c e ğ in in bilinciyle, ira ­
d e le rin en güzeli o la n D e m o k r a s iy i b izle re a r ­
m a ğ a n e t m iş t ir .
H ü r r iy e t in s o n u c u o la ra k v a t a n d a ş la r ın e ş it
h a k la ra s a h ip o lm a la rın ı, A n a y a s a n ın e s a s h ü k m ü
o la ra k ka b ul e d e n A t a t ü r k , E ş itlik te n m a k s a t
o la ra k k a n u n ö n ü n d e k i h a k la rd a k i eşitliği kabul
e tm iş t ir .
A t a t ü r k , T ü r k v a t a n d a ş la r ın a h a k ta n ıdığı
h e r k o n u n u n k a rş ılığ ın d a b ir g ö r e v k o y a r a k , f e r t ­
lerin aile, t o p lu m v e d e v le t e k a rş ı d a g ö re v li
o ld u ğ u n u b e n im s e t m iş t ir .
B ü y ü k A t a t ü r k Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i s a y e s in d e ;
T ü r k v a t a n d a ş la r ın ın u y g a r a le m d e h ü r, e ş it
g ö r e v v e h a k sahibi, g ö r e v le r in e bağlı kişiler t o p lu ­
luğu o la ra k ulus b ü t ü n ü n ü teşkil e t m e s in d e en
b ü y ü k m e d e n i v a s fı b u lm u ş t u r .
D e ğ e r li
k o n u k la r
A z iz
A ta tü rk ,
y a p t ığ ı
s a v a ş la r d a k o m u t a n o la ra k ne k a d a r b a ş a rılı ise,
T ü r k u lu s u n a y a p tığ ı b a ş ö ğ re tm e n liğ in i aynı
b a ş a r ı ile y e rin e g e t ir e r e k bizleri m e d e n i m ille tle r
s e v iy e s in e ç ık a r m a m ü c a d e le s in i d e v e r m i ş t i r .
Ü z e r im iz e d ü ş e n g ö r e v , o n u n d ü ş ü n c e v e d e v r i m lerine s a h ip ç ık a ra k , d a h a ileri g it m e k t ir .
S ö z le r im e so n - v e r ir k e n T ü r k E ğ it im D e r n e ğ i
G e n e l M e r k e z i a d ın a to p la n tıy ı d ü z e n le y e n bilim
K u ru lu n a , t o p la n t ıy a k a tıla n d e ğ e rli e ğ itim c ile ri­
m izle bilim a d a m la r ın a v e siz s a y ın d a v e tlile rim iz e
s a y g ıla r s u n a r , 2 0 . E ğ it im T o p la n tıs ın ın b a ş a rılı
g e ç m e s in i d ilerim .
XVIII
b ir in c i o t u r u m
BAŞKAN: D o ç . D r . M e r a l Ç İL E L İ
KONUŞMACI: P r o f . D r . A h m e t İ N A M
KONU: Y u r t t a ş l ı k k a v r a m ın ın t a r ih s e l gelişir
BAŞKAN - E fe n d im , iki g ü n s ü r e c e k olan
to p la n tım ız ın ilk o t u r u m u a ç ıy o r u m .
B u b ö lü m d e k o n u ş m a c ım ız O D T Ü F e n E d e ­
b iy a t F a k ü lte s i F e ls e fe B ö lü m ü B a ş k a n ı P r o f . D r .
S a y ın A h m e t in a m , S u n a c a ğ ı ko n u. Y u r t t a ş l ı k
K a v r a m ın ın T a r ih s e l G elişim i
B u y u r u n S a y ın İn a m .
[Bildirisini su n d u ]
2
Y UR TTA ŞLIK KAVRAMININ
TARİHSEL GELİŞİMİ
Y UR TTA ŞLIK ÜSTÜNE
P ro f. D r. A h m e t İN A M
Y u r t t a ş o lm a n ın ta rih i, in s a n la rın b ir a r a d a
y a ş a m a ç a b a s ın ın ta rih id ir. Y a z ık ki b a ş a rıs ız lık ­
la rla d o lu d u r. İnsan hala b ir a r a d a y a ş a m a s ın ı,
y u r t t a ş o lm a y ı b ile m iy o r.
B ö y le "a ğ ır" b ir y a rg ın ın e lb e t t e d e s t e ğ e ihti­
y a c ı v a r . B u n u n için " y u r t t a ş o lm a " k a v r a m ın ı ir­
d e le m e k , y u r t t a ş lığ ın ideal koşullarını a r a ş t ı r m a k
g e r e k iy o r . B ö y le b ir a r a ş t ı r m a
bizi s iy a s a l
d ü ş ü n c e le r ta rih in i in c e le m e y e g ö t ü r ü y o r . S o r u n
insanın y ö n e t m e , y ö n e tilm e ta r ih in d e y a t ıy o r .
Bu
y a z ım a ,
y u rtta ş
o la b ilm e n in
ideal
koşullarını s a p t a m a ç a b a s ıy la b a ş la y a c a ğ ım . B u
s a p t a m a la r ın s o n u c u n d a o lu ş t u r a c a ğ ım "m o d e l­
le" y u r t t a ş lığ ın ta rih in d e v e ş im d isin d e k i s o r u n ­
la rın a b a k a b ilm e o la n a ğ ın a u la ş m a y a u ğ r a ş a ­
c a ğ ım . B u b a k ış açısıyla, in san ın y u r t t a ş o la b ilm e ­
siyle ilgili, k a rş ı k a rş ıy a b u lu n d u ğ u ç ık m a z la rı
g ö s t e r m e y i d e n e y e c e ğ im .
Y U R T T A Ş OLMAK ve BOYUTLARI
Y u rtta ş
o lm a k b ir üyelikle b a ş lıy o r . B ir
t o p lu m a v e b ir ülkeye. İn s a n a n c a k b ir a r a d a
y a ş a y a b iliy o r, to p lu lu k la r halinde. S ın ırla rı ş u y a
d a b u b iç im d e b e lirle n m e y e çalışılm ış b ir t o p r a k
p a r ç a s ın d a . B ir ülkede.
Ü lk e m d e , ü lk e d e ş le rim le b ir a r a d a y a ş a r ım .
Y a o r a d a d o ğ m u ş [d o ğ a l ülkedeşlikl] y a d a o r a y a
3
g ö ç m ü ş o labilirim . Ü lk e m , d ü n y a g e z e g e n in d e
sınırları o la n b ir t o p r a k p a r ç a s ıd ır.
B ir
a ra d a
yaşam a,
b ir a r a d a lık
[E s k i
Y u n a n lıla r k o in o n ia d iy o r la rd ı b u n a ] y ö n e t im i
g e r e k tir ir . Y ö n e t im s e , b ir d ü z e n e d a y a n ır. D ü z e n ,
b ir a r a d a y a ş a m a y ı olanaklı kıla ca k alışkanlıklar,
t ö r e le r , in a n ç la r, d ü ş ü n c e le r, k u ra lla r v e d e ğ e r ­
le rd e n o lu ş u r. T a r ih s e l gelişim i içinde b u d ü z e n ,
h u k u k s a l, p o litik y a p ıs ıy la , y ö n e t i m
b iç im in i
s a ğ la m la ş tır ıp , k u ru m s a lla ş tıra b ilir.
H e r y ö n e t im d ü ze n i, y ö n e t e n v e y ö n e tile n le r
a ra s ın d a k i ilişkiler ağını d ü z e n le m e y i a m a ç la r . İş te
y u r t t a ş o la bilm e, b u d ü z e n içindeki ü lk e d e ş le rin
s a h ip o lm a s ı g ire k e n b ir niteliktir.
B ir ü lk e d e ş n e z a m a n y u r t t a ş o lu r ?
G ö r ü n ü ş t e o ülkenin n ü fu s k ü tü k le rin e kayıtlı
h e r k e s ü lk e d e ş tir. Y u r t t a ş d a b ir ü lk e d e ş tir. Peki,
fa z la d a n ne gibi özellikler o n u y u r t t a ş k ıla r?
Ü lk e d e ş lik te n y u r t t a ş lığ a g ö t ü r e n özellikler "ideal"
özelliklerdir; belki, ş u a n d a o r t a y a k o y a c a ğ ım
ö lç ü tle r içinde h iç b ir ü lk e d e ş y u r t t a ş değildir!
O ls u n ! B u ç iz e c e ğ im "ideal" tip a ç ıs ın d a n t a r i h t e
v e ş im d id e y a ş a d ığ ım ız y u r t t a ş lık s o ru n la rın ı
gö re b iliriz.
Ü lke n in y u r t ola bilm esi, ü lk e d e şin y u r t t a ş o la ­
bilm esiyle b irlik te d ü şü n ü lm e li. Ü lk e n in y u r t o la ­
bilm esi, b ağ ım sızlığı, ö ze rk liğiyle ilgilidir. Y ö n e t im
kendi kendini y ö n e te b ilm e li [a u ta rk e ia ]; d ış a r d a n
ge le n te h d itle rin , e tk ile rin elinde, b o y u n d u r u ğ u
a ltın d a o lm a m a lıd ır. D ış t a n k o ru n m a lı, d ış a k a rş ı
b a ğ ım s ız , kendi y ö n e t im s o r u n la rın a kendi b a ş ın a
k a r a r v e re b ile n , kendi kendini ç e v ire b ile n b ir ülke,
4
y u r t o lm a n ın k o ş u lla rın d a n birini y e rin e g e t ir m iş
d e m e k t ir .
B u ko şul y e t m e z . İç ö ze rk lik d e g e r e k iy o r .
Y ö n e t im , b ir y ö n e t iş im o lm a lıd ır. Y ö n e te b ile n in ,
y ö n e t im e ka tıla b ilm e , y ö n e tim i ele g e ç ir m e hakkı,
b u hakkını g e rç e k le ş tire b ile c e ğ i b ir d ü ze n i b u lu n ­
m a lıd ır. Y ö n e t e n le y ö n e tile n a r a s ın d a sağlıklı b ir
e tk ile ş im v e iletişim ağı k u ru lm a lıd ır. İçte , y ö n e t e n
yö n e tile n i e z m e m e lid ir. Y ö n e t e n i d ış t a n g e le c e k
b a s k ıla r a k a rş ı, ö z e r k ; y ö n e tile n y ö n e t e n d e n
g e le n z o r la m a la r k a rş ı dirençli, g ü ç lü o lm a lıd ır.
Y u r t t a ş ı n ü ze rin d e k i g ü ç le r, o n u n kendi ge le ­
c e ğ i k o n u s u n d a k a r a r v e re b ilm e g ü c ü n ü elinden
a la c a k denli b a s k ın o lm a m a lıd ır. B u d a ü ç ü n c ü
ö ze rk lik k o ş u lu n u g e t ir iy o r . Y u r t t a ş ı n b ire y s e l
o la ra k ta ş ıd ığ ı iç d ü n ya s ın ı z o r la y a n b e d e n s e l,
ru h s a l, o lg u s a l g ü ç le rle b a ş e d e b ilm e o la n a ğ ı v e
g ü c ü o lm a lıd ır. B u n a b ire y s e l ö ze rk lik diyelim .
A lışılm ış a n la m ıy la F r e u d 'c u , M a r k s i s t g ö r ü ş le r in
v u r g u la d ığ ı, b e d e n d e n v e id o lo jile rd e n g e le n
b a s k ıla rın f a r k ın d a o lm a k v e b u n la rla b a ş a ç ık a b ilm e k g e r e k iy o r . Y u r t t a ş , çık a rla rın ı bilebilen, b u
ç ık a rla rı ö r t m e y e , ç a r p ıt m a y a ç a lış a n g ü ç le ri
f a r k e d ip y e n e b ile c e k g ü c ü olm a lıd ır.
Ö y le y s e , y u r t t a ş , ülkesi d ış g ü ç le re k a rş ı k e n ­
dini k o ru ya b ild iğ i için y u r t olan, y ö n e tim le ilgili
k a r a r l a r a katılıp, b u k a r a r la r ı belirleyebilendip.
□ iğ e r ü lk e le rd e n g e le b ile c e k b a s k ıla r a k a rş ı,
ülkesinin y ö n e tim i, y ö n e t im ö n ü n d e kendisi ö z e r k ­
t ir . B ire y s e l varlığını t e h d it e d e n , d o ğ a l, k ü ltü re l,
to p lu m s a l,
p o litik ,
id e o lo jik
b a s k ıla r a
k a rş ı
d ü ş ü n c e , d u y m a , a lg ıla m a ya p ısıyla , iç d ü n y a s ıy la
5
d iren e bile n b ir b ire y d ir. B ir e y olabilen b ir b ire y d ir.
Kişi olabilen b ire y d ir. H e r h a n g i biri gibi y a ş a m a z
ülkesinde, kişi o la ra k y a ş a r : Û z e r k biri o la ra k k e n ­
disi y ö n e tim i, ülkesi h a k k ın d a k a r a r v e re b ile n biri
gibi.
B u özellikleri içinde o, ke n din e y ö n e tim in e ,
ülkesine, d ü n y a d a k i d iğ e r ü lk ele re k a rş ı s o r u m lu .luk t a ş ır . Ü lke sinin h e rh a n g i b ir üye si değildir.
Ülkesini b e n im s e r iç s e le ş tir ir [H e r y u r t t a ş b ir
kişidir; h e r kişinin iç d ü n y a s ın d a ' y u r d u v a r d ır !]
ü lk e s in e s a h ip ç ık a r . B u n u g ö n lü y le y a p a r .
R u h u n a , b e d e n in e , d o s tla r ın a , ailesine s a h ip çıktığı
gibi çık a r.
Ülke, r a s t g e le y a d.- ^ o r la b ir a r a y a g e tirilm iş
ü lk e d e ş le r d e n o lu ş a m a z . Ü lk e y i ü lk e y a p a n ,
g id e re k y u r t d u r u m u n a g e t ir e n ilkelere, ülk ü le re
g e r e k v a r d ır . B u ü lk ü le r v e ilkeler, o ülkenin t a r i ­
hinde, k ü lt ü r ü n d e o lu ş t u r u l m u ş t u r , o lu ş t u r u l­
m alıdır.
Ö y le y s e , h e r y u r t t a ş y u r d u n u n d ü z e n in d e b ir
y e re ! k o n u m a s a h ip tir. B u y e r o n u n e tk i alanını
o lu ş t u r u r . Y e r i v e e tk i alanı olan y u r t t a ş l a r
b ir a r a d a y a ş a m la rın ı d ü z e n le y e n y ö n e t im e katılır,
etkili o lu rla r. Y u r t t a ş y u r d u n u n y ö n e tim in e k a t ılandır.
□ ü z e n o n la rı a hlak sa l, h u ku k sa l, t o p lu m s a l,
p o litik , e k o n o m ik , k ü lt ü r e l-d ü ş ü n s e l, in a n ç s a l,
d o ğ a l [m e k a n -z a m a n ] b o y u t la r ı için d e ü lk e y e
b a ğ la r. B u b a ğ la yışı b ir a z a ç a lım :
B ir ülkenin üyesi, ülkedeşi olan biri o ülkenin
y u r t t a ş ı o la b ilm e k için e n a zın d a n ü ç "b içim sel"
[fo rm a l] k o ş u lu d a y e rin e g e tirm e li. H u k u k s a l
G
o la ra k h a k la ra s a h ip olm alı; o ülkenin y a s a la r ın a
g ö r e y a rg ıla n a b ilm e k P olitik a ç ıd a n ülkenin y ö n e ­
tim in e katılabilm eli, y ö n e tim in e seçilebilm en, y ö n e ­
tim i seçebilm eli. T o p lu m s a l o la ra k ülkenin etkinlik­
le rin e
k a tıla b ilm e li
k u r u m l a r ın a
g ire b ilm e li.
T o p l u m s a l r e f a h t a n y a r a r la n a b ilm e n [A n g l o A m e r ik a n d ü n y a d a y u r t t a ş lık k o n u s u n u n t a r t ı ş ­
m a o d a k la rın d a n biri o la ra k T . H . M a rs h a ll'ın
Citizenship
and
Social
Class,
C a m b rid g e
U n iv e r s it y P r e s s , C a m b r id g e , 1 9 5 0 , k ita b ın a
b a k ıla b ilir.
B u ra d a
dile
g e t ir ile n
g ö rü ş le rin
ta rtış ıld ığ ı önem li b ir k ita p : Oimensians of Radical
D em ocracy: Pluralism, Citizenship, Com m unity,
D e rle y e n , C h a n t a l M o u f f e , V e r s o , L o n d o n , 1 9 9 2 ]
T o p lu m s a l, s iy a s a l, h u k u k s a l a ç ıd a n ülke
y a ş a m ın d a ke n din e y e r e d in e n y u r t t a ş a d a yın ın
y u r t t a ş lığ ı ülke e k o n o m is in d e k i y e rin e , g ü c ü n e d e
bağlıdır.
B iç im s e l o la r a k g ö r ü le b ile c e k y u r t t a ş l ı k ,
b içim se l y u r t t a ş lık t a , h u ku k sa l, politik, t o p lu m s a l,
e k o n o m ik b o y u t la r y e te rli gö rü le b ilir. O y s a , b iç im ­
selliği a ş m ış b ir ö z ü olan y u r t t a ş lık t a , y u rd u y la
b ü tü n le ş m iş , o n u içine s in d irm iş iç s e lle ş tirm iş
biridir.
Y u r t t a ş lık , ideal [ülküsel] a n la m ıyla , a h la k sa l
b a ğ la n m a y ı d a iç e rir. Ü lke n in a h la k sa l d ü z e n in d e
y a ş a m a y ı k a b u lü g e r e k t ir ir . A h la k s a l t u t u m ,
g ö r ü n ü ş ü n ö te s in d e , y u r t t a ş ı t e m e ld e n ülkeye
b a ğ la y a c a k b ir t u t u m d u r . A h la k s a l a ç ıd a n y u r t
b ir d e ğ e r d ir . K u ts a llığ ı v a r d ır . S a y g ı, s e v g i v e
b a ğ la n m a y ı içe rir.
Y u rtta ş
y u rd u n u n
k ü lt ü r e l a t m o s f e r in i,
in a n ç la r düzen ini y a ş a y a n e tk ile ye n b irid ir. O n la ra
k a y ıts ız k a la m a z .
YURTTAŞLIK ve BAZI SORUNLARI
Y u r t t a ş lık , t e m e l o la ra k y ö n e t e n , yö n e tile n ,
y ö n e t im [d e v le t] v e b u n la rın d a y a n d ığ ı ülkü v e ilke­
le r b a ğ la m ın d a g e rç e k le ş iy o r.
U lu s d e v le tle rin in g id e re k ç o ğ a ld ığ ı d ü n y a d a ,
k u ru la n b u yeni ülkelerin y u r t o la b ilm e özerkliği,
t e m e ld e d a y a n d ık la rı ülkülerin a n la m la rı, b a ğ la y ı­
cılıkları ta rtış ılm a lıd ır. H a n g i ülküyü, ha n gi inancı,
nasıl b ir ta r ih s e l birikim i t a ş ıy a r a k y u r d u m u n
y u r t t a ş ı o la c a ğ ım ?
S ü re k li g ö ç le rin a r t t ığ ı d ü n y a d a [G ö ç le rle ilgili
F r a n s a 'd a k i d u r u m u ird e le y e n ilginç b ir in ce le m e
için b k z. M . S ilv e r m a n , D e co n stru ctin g t he
Nation, R o u tle d g e , N e vv Y o r k , 1 9 9 2 ] Ü lk e d e ş le rin
b ir a r a d a
y a ş a m a la r ın ı s a ğ la r k e n , ş ir k e tin
k a z a n c ın d a n p a y a la n m e m u r l a r o la ra k g ö r m e k
b ü y ü k b ir yanılgı. T a r ih s e l v e e tn ik o la ra k farklı
t o p lu lu k la r ın y a ş a d ığ ı ü lk e le rd e b u n la r ın b ir
a ra da lığını s a ğ la y a n y a ln ız c a e k o n o m ik ç ık a r la r
o lm a m a lı.
B u n u n y a n ın d a , g e le n e ğ e k ü lt ü r e , in a n ç
d ü z e n le rin e dayalı a n la y ış ta "h a m a s i" n u tu k la rın
in c e lm e m iş g ö r ü n ü m ü d e ü r k ü t ü c ü . Ü lk ü sü zlü k ,
nihilist ü lk e d e ş le r o lu ş tu ra b ilir; ülküleri yerli y e r s iz
a b a r t m a n ın d a , ü lk ü d e şle ri y u r t t a ş y a p m a d a
f a z la c a ka tk ısı o la ca ğ ın ı s a n m ıy o r u m . Y u r t t a ş l ı k
d o ğ u ş t a n , "d o ğ a d a n " ge le n ilkeler, özelliklere g ö r e
m i b e lirle n e c e k ? Y o k s a , y u r t t a ş l a r , "hayali" ilke­
le rle o l u ş t u r u l m u ş d ü z e n le rin in " u y d u r u lm u ş "
8
ilkelerine g ö r e m i y u r t t a ş o la c a k la r ?
Y u r t t a ş lık d o ğ u ş t a n d o ğ a d a n m ıd ır y o k s a
to p lu m s a l a n t la ş m a y la m ı o lu ş tu r u lm a lı? E tn ik
b ü tü n lü k le r m i, t a r i h içinde k ü ltü re l o la ra k s o n ­
r a d a n o lu ş t u r u lm u ş d ü ze n le rin in "u y d u r u lm u ş "
ilkelerine g ö r e m i y u r t t a ş o la c a k la r ?
Y u r t t a ş lı k d o ğ u ş t a n d o ğ a d a n m ıd ır y o k s a
to p lu m c a l a n t la ş m a y la m ı o lu ş tu ru lm a lı? E tn ik
b ü tü n lü k le r m i, t a r ih içinde k ü ltü re l o la ra k s o n ­
r a d a n o lu ş t u r u lm u ş b ü tü n lü k le r m i y u r t t a ş ı n
y u rtta ş lığ ın ı b e lirle r?
Ç a ğ ım ız insan ı y u r t t a ş o lm a n ın a n la m ın ı
a r a r k e n , d a y a n d ığ ı ilkelerin t a r t ış m a s ın ı y a p a ­
bilmeli. Y u r t t a ş l ı k b iç im in d e k a lm a m a lıd ır. E tn ik ,
ırk s a l k ö k e n le re g e r e k s iz v u r g u , ülkesini p a r a
k a z a n ıla c a k b ir p iy a s a o la ra k a n la y a n ü lk ü d e ş le r
d o ğ u r u r . ["Ü lk e m k a rn ım ın d o y d u ğ u y e r d ir " d e r ­
ler.) inancı, k ü ltü rü , o r t a k d e ğ e rle ri v e ta rih i
ö n e m s e y e n , s ö z d e g e r ç e k ç i, liberal b a k ış la rın
" y u r t t a ş nasıl o lu n u r? " s o r u s u n u ç ö z e m e y e c e ğ in i
d ü ş ü n ü yo ru m .
Y u r t t a ş , b ire y o la ra k , a ynı y u r t t a b u lu n a n la r­
la d a y a n ış m a için d e yk e n ö te k ile rle y a ş a r , ö te k i
y u r t t a ş la r la . Ö te k i, b ire y s e l d ü z e y d e alındığında,
ya kınlık s ır a s ın a g ö r e y u r d u m u ü le ş t ik le rim ,
d ü z e n in d e y a ş a d ığ ım d e v le t [d e v le t d e "ö te ki" d ir
b a n a l] ö b ü r ülkelerdeki b ire y le r, ö b ü r d e v le tle rd ir.
K e n d i iç d ü n y a m la , y u r d u m u n içindeki to p lu lu k la r­
la y a ş a n a n , ö tekin i nasıl a lg ıla d ığ ım a b ağ lıd ır.
Z a m a n z a m a n g ü n d e m e g e tirile n "kimlik" s o r u n u
b u r a la r d a b e lirir yine: " B e n k im im ? B iz k im iz?"
Ü lk e m le b ü tü n le ş e b ils e m [ö rn e ğ in , E s k i Y u n a n
k e n tle rin d e o ld u ğ u gibi!] "B e n ü lk e m im ", "B e n y u r d u m u m " diyebilirim . Ü lk ü d e ş le rim in t ü m ü n ü n y u r t ­
t a ş o lm a y ış [sınıflı t o p lu m la r d a n , ırk, c in s iy e t
a y r ım la r ın d a n dolayı] kimlik s o r u n u n u z o r la ş t ır ır .
B e n i y u r t t a ş y a p a c a k d e ğ e r le r, e tn ik, ırk sa l
özellikler m i t a ş ıy a c a k y a d a s a lt t o p r a k o la ra k
aynı ülke sın ırları içinde b u lu n m a k y e t e c e k m i?
B iç im s e l, ö zs e l [ahlakı, in a n çla rı, k ü lt ü r ü p a y ­
la ş m a y ı iç s e lle ş tirm e y i biçim sellikle b irle ş tird iğ i­
m iz d e ö zs e l olur!] Y u r t t a ş l ı k n e y e g ö r e b e lir­
le n e c e k tir ?
İNSANLIĞIN POLİTİK İÇİNOEN GELEN
Y U R TTA Ş L IK ,
Y U R TTA Ş LIĞ IN
KARŞI
KARŞIYA BULUNDUĞU ÇIKMAZLAR
E s k i Y u n a n 'lı o r t a k la ş a y a ş a m a [ko ino n ia]'d a ,
ö z g ü r in s a n la rın belli ilkeler v e y a s a la r la y u r t ­
ta ş lığ ı s o rg u la d ı [ö rn e ğ i, A r is t o t e le s 'in Politika'sı
3 . K ita p !] P o lis 'te y a ş a y a n in s a n la r, p o lite s [ y u r t ­
t a ş ] o lm a n ın k o ş u la rın ı a r a ş t ı r d ı l a r . K ö le le r ,
ç o c u k la r , k a d ın la r "pek" y u r t t a ş t a n s a y ılm ıy o rd u .
S o y lu e rk e k le rin polisinde, p o lite s o la b ilm e b ir
a yrıca lık tı. Y u r t t a ş lık , h e p b ir "k e n t" ç e v r e s in d e
ta rtış ıld ı [c iv ita s L a tin c e d e d e v le tti, cisi y u r t t a ş !
F r a n s ız c a 'd a ç ite , c ito y e n , k e n t kentli, y u r t , y u r t ­
t a ş a n la m ın a geldi]. K e n tin d ış ın d a k ile r t e b a [s u b je c t s ] idi. Y u r t t a ş değil! K e n t d e v le tle rin in g id e r e k
ç ö k m e s iy le s t o a ahlakı, e v r e n s e l y u r t t a ş lığ ın
t a r t ış ılm a s ın ı g ü n d e m e g e t ir d i. R o m a e b e d i
d e v le t o lm a s a v ı içinde, y u rt t a ş lığ ı, belli a y rıc a lık ­
ları o la n in s a n la rın eline b ıra k tı. H ır is t iy a n k ü ltü rü ,
" T a n r ı K e n ti" d ü ş le riyle kilise o t o r it e s in e b o y u n
10
e ğ d i. B u o t o r i t e y e k a r ş ı k a v g a d a , H o b b e s ,
S p in o z a , M a c h ia v e lli, L u t h e r gibi d ü n ü rle rin p a yı
oldu. R o u s s e a u , K a n t , H e g e l gibi d ü ş ü n ü r le r , y u r t ­
ta ş lığ ı b e lirle ye n ülkü v e ilkeleri "akıl"a, m a n e v i
özellikler iç e re n "tin"e d o ğ r u k a yd ırd ı. U lu s d e v le t ­
lerin o lu ş u m u , ülke içindeki v e ü lk e le r a ra s ın d a k i
ç a t ış m a la r ı o r t a d a n k a ld ırm a d ı.
Ü lk e d e ş le r y u r t t a ş o la m ıy o rla rd ı. Y u r t t a ş
o lm a k kişi o lm a y ı, b ağ ım s ızlığ ı, ö z g ü r o lm a y ı g e ­
r e k t ir iy o r d u . Ç a ğ ım ız b ireyi, h e n ü z g ö n lü n e , ö z e r k ­
liğine k a v u ş a m a m ış t ır . E ğ it im s is te m le rin i k u ş a t ­
m ış ideolojik g ü ç le rle , m e d y a b o m b a r d ım a n la r ı
a ltın d a , kendi g ö z le ri ile g ö r e n , kendi k a fa s ıy la
d üşünebilin, kendi y ü re ğ iy le d u ya b ile n y u r t t a ş l a r
y e rin e , "g lo b a lle ş m e " fırtın a s ı içinde ü lk e d e ş bile
o la m a y ıp , d ü n y a denilen "k ö yü n " k ö y lü s ü o lm a y a
z o rla n ıy o rla r!"
Y u r t t a ş l a r , b ir b ü t ü n olup, halk [d e m o s ]
o la m ıy o r la r . N ü f u s a rtış ıy la b irlik te e th n ik g r u p ­
la rın in a n ç ç a t ı ş m a l a r ı y ü z ü n d e n t o p l u m s a l
p a r ç a la n m a iç in d e d irle r. Ö z e r k halk b irim le ri y o k .
E n ö n em lisi, b ira ra d a lığ ı nasıl s a ğ la y a c a ğ ım ız ı,
farklılıkla rım ızla nasıl y a ş a y a c a ğ ım ız ı b ile m iy o ru z .
Ö z e l y a ş a m la k a m u y a ş a m ı a ra s ın d a k i çizgiyi ç e k ­
m e yi b a ş a ra m ıy o ru z .
[H a n n a
A r e n d t 'i n
bu
k o n u d a k i t e m e l g ö r ü ş le r i için b kz. The H jnrtan
Condition, B . B a s k ı, U n iv e r s it y o f C h ic a g o P r e s s ,
C h ic a g o , 1 9 7 3 , A y r ıc a , k o n u n u n c a n alıcı s o r u n ­
la rın a d e ğ in e n b ir ç a lış m a : R. S e n n e t t , Kam usal
insanın Çöküşü, A y r ın t ı, İs ta n b u l, 1 9 9 6 ], N e le ri
"ö te k i"m izle ü le ş e c e ğ iz ? Ü le ş m e y i b ilm iy o ru z . Ö z e l
y a ş a m la r o r t a d a n k a lk ıyo r. G ö r ü n ü ş t e in s a n la r,
11
kendi içlerine k a p a n ıy o r, k a p a n d ık la rı içlerin d e,
k a m u s a l p a y la ş ım la r g e rç e k le ş e m e d iğ i için iç
d ü n y a la r o lu ş m u y o r , iç d ü n y a s ı o lm a y a n , içleri
o lm a y a n , kişilikleri, derinlikleri o lm a y a n in s a n la rın
p a y la ş tık la rı d a s ığ la ş ıy o r, b e ğ en ilerin in d ü ze y i
d ü ş ü y o r . Ö z g ü rlü k le ri o r t a d a n k a lk ıyo r. A r t ı k a çık
a la n la r, ö ffe n tlic h e R a u m 'la r a , m e y d a n la r a çıkıp,
E s k i V u n a n 'd a k i s o y lu e rk e k le rin y a p tık la rı gibi
[ö rn e ğ in S o k r a t e s l] t a r t ı ş m a l a r y a p a m ıy o r u z .
E y le m le rim iz le g ö r ü n e m iy o r u z . V a r o la m ıy o ru z .
S e s le rim iz i d u y u r a m ıy o r u z . Ç ü n k ü s e s le rim iz yo k .
İçim izd e b a ş k a la rı k o n u ş u y o r!.
H a n g i d e ğ e r le r bizi b i r a r a y a g e t ir e c e k ?
H a n g i ülkülerle, farklı ü lk e le rd e , d ü n y a d e n e n o
b ü y ü k y u r d u n y u r t t a ş l a r ı o la c a ğ ız ? N e z a m a n
k e n d im iz, ne z a m a h y u r d u m u z u n y u r t t a ş ı, ne
z a m a n d ü n y a m ız ın d ü n y a d a ş ı o la b ile c e ğ iz? S o r u ­
y o r u m . T a r t ış ılm a s ın ı b e k liy o ru m . Ü lk e m iz in y u r t ,
ülk e d e ş le rim izin y u r t t a ş o la bilm esi u m u d u y la .
TAR TIŞM A
BAŞKAN - E fe n d im , S a y ın İn a m 'a b u ilginç
k o n u ş m a s ı için t e ş e k k ü r e d iy o ru m .
S o ru la rım ız ı yö n e lte b iliriz.
B u y u r u n e fe n d im .
TİMUR [HÜ Öğretim Üyesi] - S a y ın k o n u ş ­
m a c ı y u r t t a ş l a r ı n ü ç özelliğinden b a h s e t t i b u n la r ­
d a n b ir ta n e s i ö z e r k o la b ilm e özelliği. Ş im d i bili­
y o r s u n u z t o p lu m u d ü z e n le y e n k u ra lla r v a r , b u n la r
g e le n e k k u ra lla rıd ır, h u k u k k u ra lla rıd ır, din k u r a l-
12
la n d ır. Ş im d i, h e m b u k u ra lla r b ir b a s k ı o lu ş t u ­
r u y o r h e m d e b u k u ra lla r içinde biz nasıl ö z e r k
o lu r u z ? B e n o n u ö ğ r e n m e k is te d im .
PROF. DR. A H M E T İNAM - Peki, t e ş e k k ü r
e d e rim .
T a b ii, asıl s o r u n b u r a d a , b u n u n yanıtını bilm i­
y o r u m nasıl o la ca ğ ın ı d a , z o rlu k d a b u r a d a d ır .
Ş im d i ge le ne ği b ir b a s k ı o la ra k m ı a lg ıla y a c a ğ ız,
y o k s a b izim ö z e r k d ü ze n im izi o lu ş t u r a n , bize m a h ­
s u s b ir ö z g ü n lü k v e farklılık o la ra k m ı a lgıla ya ­
c a ğ ız ? G e le n e ğ im iz i v e in a n ç la rım ızı b ir yü k „ b ir
k a m b u r o la ra k algılad ığım ız z a m a n , b ir b a sk ı
u n s u r u o la ra k algılad ığım ız z a m a n , o n la rla b ü t ü n le ş e m e d iğ im iz i,
o n la rı
iç s e le ş t ir e m e d iğ im iz i
sö yle ye b iliriz. B ü t ü n s o r u n b u b e n b u r a d a belki
ç o k iyi a n la t a m a d ım y a z ım d a , a m a ge le n e k le ri­
m izle o şekilde b ü tü n le ş ip , g e le n e k le rim iz e o ş e ­
kilde
b a k a b ilm e liy iz
ki, g e le n e k le r im iz
a rtık
a y a ğ ım ız la b ir p r a n g a o lm a m a lı. B iz im y a ş a m a
s e vin c im izi, ö z g ü r lü ğ ü m ü z ü , ö ze rk liğ im izi fa rk lı­
lığımızı o r t a d a n k a ld ırm a m a lı, bizi e z m e m e li, bize
c o ş k u v e rm e li. T ıp k ı ne b ileyim b ir fo lk lo r o y n a ­
m a k gibi, b ir t ü r k ü y ü d o y a s ıy a s ö y le y e b ilm e k gibi
v e y a in a n a n in s a n la r için b ir c a m id e ib a d e t e t m e k
gibi a m a ; b u n u b ir k o rk u , b ir t e h d it u n s u r u haline
g e tirip , b a s k ıla r a ltın d a e zilm e k b ü y ü k b ir ya nlış
o n u n için s o r u n s a n ıy o r u m , sizin s o r u n u z a y a n ıt
için s ö y le m iy o r u m , a m a b ir b o y u t u n u g ö s t e r m e k
için, e lb e t t e b a s k ıla r v a r ; h e m t a r i h t e n gelen,
h e m d e d ış ü lk e le rd e n gelen. B ü t ü n b u n la ra r a ğ ­
m en
ö ze rk
o la b ilm e y o lu n a
g ire b ilir iz d iy e
d ü ş ü n ü y o r u m . B u g e le n e k k a rş ıs ın d a o g e le n e k ­
13
te n .-n e a la b ile ce ğim izi ö ğ r e n m e k v e bilm ekle a la ­
bilir, o n u n için, biz e ğ itim c ile re ç o k iş d ü ş ü y o r .
Y a n i b u g ü n g e n ç le r e b a k ıy o r u m , tü rk ü le rin d e n ,
ş a r k ıla r d a n , m a s a lla r d a n , e f s a n e le r d e n h a b e r d a r
d eğille r v e o n la rı d a g e ri k a lm ış fuzuli, s a ç m a
s a p a n ş e y 'e r o la ra k g ö r ü y o r l a r . İn s a n kendi
ü lk e s in in g e le n e ğ in i b ö y le
c, b rm e m e li, b ö y le
g ö r d ü ğ ü z a m a n , o n u n b a s k ıs ı a ltın d a ezilir.
B ü tü n le ş e b ilm e k g e r e k iy o r , o n u iç s e lle tire b ilm e k
g e r e k iy o r . A s lın d a g e le n e ğ im iz d e ne k a d a r g ü ze l
ş e y le r v a r d ı r bizi ö z e r k y a p a b i e c e k . B ü t ü n m e s e ­
le g e le n e ğ im izd e k i o hazineleı 'i, o gizle rin d ü ğ ü ­
m ü n ü ç ö z e b ilm e k tir d iye d ü ş ü n ü y o r u m . Y u n u s 'la rı
k e ş f e t m e k g e r e k ir d iy o r u m . Ç ü n k ü b iz d e Y u n u s
e d e b iy a tı d a ç o k t u r is t ik \ a p ılıyo r, iş te M e v la n a
h e r k e s e gel d e m iş de, Y ’jn u s h e rk e s i ö p ü y o r m u ş
d a s e v iy o r m u ş fa '".',, b u n la r ç o k sığ ş e y le r;
e lb e t t e b u n la r söyler ü neli a m a b u n la rı a ş m a m ız
la zım . Y a n i biz ne ülkeyiz, M e v la n a 'la r y e tiş tird ik ,
g e r ç i M e v la n a T ü r k ç e d e y a z m a m ı ş a m a n e
a d a m la r v a r b iz d e o biz E in s te in 'd e n ö n c e z a t e n
g ö re c e lik k u ra m ın ı d a in c e le m iş tik , h e r ş e y biz de
v a r a r a r s a n ; b u t u t u m d a ç o k tehlikeli. K e n d i
g e le n e ğ im izi b ir k a k a o la ra k g ö r m e k d e ya nlış;
o n u g ö k le re ç ık a r m a k d a ya nlış. O n la rla sağlıklı,
g e rç e k li b iç im d e h e s a p la ş a b ilm e liyiz. B iz ke n dim izi
b ilm iy o ru z , g e ç m iş im iz i d o ğ r u d ü r ü s t badiğim izi v e
y o ru m la y a b ild iğ im iz i s a n m ıy o r u m . O n u n için b ü y ü k
s o r u n l a r ç ık ıy o r. G e ç m iş im iz le b ü t ü n l e ş e m e d iğ im iz, z a m a n b ü tü n le ş m e y i b ilm e d iğ im iz z a m a n
d ış a r ıd a n g e le c e k g ü ç le rin ç o k k o la y t a h a k k ü m ü
a ltın a g ire riz , iç te n ge le n g ü ç le rin d e t a h a k k ü m ü
14
a ltın a g ire riz . B u g ü n k e n d in e m u h a f a z a k a r d e n e n
in s a n la rın elin d e g e le n e k ; a m a m u h a f a z a k a r
o lm a y a n in s a n la r n e d e n ge le n e k le rin e s a h ip çık­
m ı y o r la r ? N e d e n r a h a t s ı z o lu y o r la r ? O k a d a r g ü ­
zel ş e y le r v a r ki o n la rın içinde: N e d e n g e ç m iş im iz i
t o p lu m u n b a zı k e s im le rin e e m a n e t e d iy o r u z d a
b iz g e ç m iş im iz le ilg ile n m iy o ru z y e t e r in c e ? O n u n
için o n u b ir y ü k v e b a skı o la ra k g ö r m e m e liy iz ,
b u n u a ş m a lıy ız d iy o r u m y a n ıt a la ra k .
TİMUR [H.Ü. Öğretim Üyesi) S a y ın H o c a m , b iz ü n iv e r s it e s ın a v la r ıy la
t a m a m e n bilgiyi ö lç ü y o ru z . F a k a t ifa d e e ttiğ in iz
gibi biz e ğ itim c ile re ç o k b ü y ü k g ö r e v le r d ü ş ü y o r .
A ü n iv e rs ite s in i k a z a n a n ö ğ r e n c ile re b a k ıy o r u m ,
s o n u n d a , b a ş k a b ir e ğilim e y ö n e liy o rla r, B ü n iv e r ­
sitesin i k a z a n a n la r b a ş k a b ir eğilim e y ö n e liy o rla r.
Y a n i b a k ıy o r u m ki, o r a d a k i ö ğ re n c ile rin eğilimi
farklı, b u r a d a k i ö ğ r e n c ile rin eğilim i farklı. B u
d e m e k ki, biz belli b ir eğilimi a ş ıla m a k s u r e t iy le
in s a n la rın ö z g ü r c e d ü ş ü n m e le rin i e n g e lliy o ru z d iye
d ü ş ü n ü y o r u m v e o b a k ım d a n size k a tılıy o r u m .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e rim , s a ğ o lu n .
ÖMER ÖZÜDURU - B e n d e İnan'ın b r a n ş t a ş ı sa yılırım , s a y ılır s a m tabii. Ü lk e d a ş la y u r t t a ş
a r a s ın d a b ir çizgi, b ir farklılık o r t a y a k o y d u n u z ,
birisi y u r t t a ş , iş te o y u r d a a it d iye lim ki, y ü k s e le n
d e ğ e rle ri ö z ü m s e m iş , ü lk e d a ş s a , s iz ü lk e d e d iy o r ­
s u n u z b u n a d e ü lk e d a ş d iy o r u m h e m e n h e m e n
a ynı ş e y , b u b ir n evi h e m ş e h r i te rm in o lo jis in e d e
y a tk ın d ır. Ü lk e d a ş , ş im d i a k lım a b ir ş e y g e liy o r
ü lk e d a ş la y u r t t a ş a r a s ın d a e ğ e r b ir farklılık
v a r s a , y u r t t a ş o y u r d u n d e ğ e rle rin i ç o k a ş ırı
15
d e r e c e d e ö z ü m s e m iş s e , b e n im s e m iş s e a klım a
N e itc h e 'n in ü s t ü n insanı fa la n ge liyo r. A c a b a öyle
b ir te h lik e ye g ö t ü r ü r m ü , ki b azı ü lk e le rd e b u n u n
belirli g ö r ü n t ü le r i d e o lu y o r, öyle b ir s o r u geldi
aklım a.
T e ş e k k ü r e d e rim .
PROF. DR. AH M ET İNAM - T a b ii o n u d a
v u r g u la m a y a ç a lış tım b ir ö lçü d e ; yani b ir tehlike
v a r d ı r o r a d a , ç (jn k ü y u r t t a ş ırkçılığı v e y a kendi
ge çm işin i, kendi d e ğ e rle rin i a şırı şekilde a b a r t ı ­
y o r s a , ö te k i y u r t t a ş la r la , ö te k i ü lk e d e şle rle ilintiye
g e ç m iy o r s a a ra d a k i farklılıkları f a r k e d e m iy o r s a
ç o k tehlikeli b ir ş e y a m a b u n u şö y le ö nleyebiliriz
diye d ü ş ü n ü y o r u m . Y u r t t a ş ö z e r k biri, ö z e r k biri
o lm a s ı d e m e k o n u n h iç b ir ülküye sa h ip o lm a d ığ ı
a n la m ın a g e lm iy o r, ülküleri v a r a m a ülkülerini yani
idealarını, inan çların ı sınırını bilen b ir in s a n o la ra k
idea d ü ş ü n ü y o r u m , o n u n için n e d e n y u r t t a ş
o ld u ğ u n u f a r k e d e n birisi o la ra k d ü ş ü n ü y o r u m
y u r t t a ş ı. D ik k a t e d e rs e n iz y u rt t a ş lığ ı d ü n y a d a ş
o lm a n ın b ir p a r ç a s ı o la ra k aldım . Y u r t t a ş lığ ı b ö yle
b ir d ü n y a v a ta n d a ş lığ ı içinde kendine m a h s u s b ir
y e ri a lm a k o la ra k algıladığım ız z a m a n hiç k im se yi,
t a h a k k ü m a ltın a a lm a gibi b ir a r t n iy e t t a ş ı­
m a d ığ ım ız d a s a m im i o la ra k b ö yle b ir tehlikenin
o r t a d a n k a lk a c a ğ ın a in a n ıy o ru m .
TİMUR [H.Ü Öğretim Üyesi) - B u g ü n
T ü r k iy e 'd e b a zı d e ğ e r e ç o k sıkı sa h ip o la n la r v e
o lm a y a n la r. O n u n la t o p lu m u s ü rü k le m e k is t e y e n ­
le r v a r , e s a s b a ş k a b ir teh lik e d e o.
PROF. OR. A H M E T
İNAM
- Ş im d i,
e fe n d im , a n la d ım , h e m e n s ö y le y e y im , b u t ip s a p ­
16
k ın lıkla rın f a n a t iz m in ö n ü n e g e ç e b ilm e n in e n
ö n e m li y o lu , fa rk lı d ü ş ü n c e le r i y a ş a y a b ilm e ,
k a v r a y a b ilm e e ğ itim i v e y a ş a y a b ilm e duyarlılığının
h a d d im iz i b ilm e duyarlılığının elde e d ilm e s id ir. Y a n i
y u r t t a ş ı n b ire y s e l ö ze rk lik s ö z ü n d e o n u anlıyo­
r u m . F a n a t ik in s a n ö z e r k d e ğ ild ir ki, f a n a tik insan
kişi o la m a y a n , s ü rü n ü n b ir p a r ç a s ıd ır , o y u r t t a ş
o la m a z . Y a n i ö yle b ir f a n a tik insan ın y u r t t a ş o la ­
m a y a c a ğ ı, a ç ık tır. B u b ir v a t a n , ırk olabilir, b u b ir
a ç ık tır, in a n ç olabilir, b u d a h a b a ş k a a şkın b ir ş e y
olabilir, h e r n e ise, o f a n a tiz m i ye nd iği s ü r e c e
b a ğ ım s ız b ir in s a n o la c a k , kişi s ü r ü a d a m ı o lm a k ­
t a n k u r t u la c a k , k o y u n o lm a k t a n k u rt u la c a k , iş te
o z a m a n o inancı sağlıklı k o y d u ğ u m m a d d e y e
g ö r e , ya n i y u r t t a ş değil, ö yle in s a n la r y u r t a d ın a
d a f a n a t iz m y a p ılıy o rs a o y u r t t a ş değil. N e a dın a
f a n a t iz m y a p ılırs a yapılsın. F a n a t iz m in h e r t ü r ­
lü s ü n ü n
m u h te v a s ın a
bakm adan
te h lik e li
o ld u ğ u n u s ö y lü y o r u m , ç ü n k ü in a n ç sa h ip le rin in kişi
o lm a la rı g e re k tiğ in i, kişi olanın d a ha d din i bilm ek,
sınırını t a n ım a k , d ü n y a g ö r ü ş ü n ü n sınırlarını bile
bilm ek, ö lç ü s ü n ü bilebilm ekle m ü m k ü n olabildiğini
d ü ş ü n ü y o r u m , y o k s a kendi d ü n y a g ö r ü ş ü n ü n
s ın ırla rın ı
bile b ilm e k , ö lç ü s ü n ü
b ile b ilm e k le
m ü m k ü n olabildiğini d ü ş ü n ü y o r u m , y o k s a kendi
d ü n y a g ö r ü ş ü n ü z ü n t e k k u r t a r ıc ı yol v e b ü tü n
s o ru n la rı ç ö z e n b ir d ü n y a g ö r ü ş ü o ld u ğ u n d a in a t
e d iy o rs a n ız o z a m a n ö yle in s a n la rd a n o lu ş m u ş b ir
ülke y u r t o la m a z , s iz d e y u r t t a ş o la m a z s ın ız .
BA ŞKAN - E fe n d im , s o n b ir s o r u y a v a k ­
tim iz v a r .
B u y ru n .
17
AYŞE DEMİRBOLAT - S a y ın İn a m , b ü tü n
b u t a r t ış m a la r ın ö z ü n d e a c a b a ş ö y le b ir k a v r a m
k a rg a ş a s ı d a v a r m ı? Y u r t t a ş lığ ı e v re n s e l b o y u t ­
la ra ta ş ıd ığ ım ız a n d a a r t ık y u r t t a ş lığ ı değil d e
d e m o k ra tlığ ı m ı t a r t ı ş m a k g e r e k iy o r , o z a m a n
ö z e r k o lm a n ın v e y a f a n a t iz m d e n y u r t t a ş lık t e r i­
m ini k u r t a r m a n ın yollarını y a k a la m ış o lm a z m ıy ız ?
B e n c e ö z e r k o lm a n ın ko şulu, kendinizi b a ğ la y a n
k u ra lla ra k a tılm a k tır . D e m o k r a t lığ ı t a r t ı ş m a y a
b a ş la d ığ ım ız n o k t a d a b ü t ü n b u n la r b a ş la r diye
d ü ş ü n ü y o r u m , a c a b a y a n ılıy o r m u y u m ?
T e ş e k k ü r e d e rim .
Prof. Dr, A H M ET İNAM - G ö r ü ş ü n ü z e
k a t ıla m a y a c a ğ ım , ç ü n k ü b e n d ik k a t e d e rs e n iz ne
c u m h u r iy e t , n e d e m o k r a s i hiçbirisini k u lla n m a d ım
k o n u ş m a m d a , özellikle k a ç ın ıy o ru m , ç ü n k ü b izim
ü lk e m izd e b u n la r ç o k farklı şeklide çekilebiliyor
o r a d a n o r a y a s a k ız o lm u ş k a v r a m la r . K e n d i
g ö r ü ş ü m ü s ö y le y e y im , a n la d ım kaygınızı şim d i
d ü n y a d a ş o lm a y a v a r ım ; a m a b e n d ü n y a d a y u r ­
d u m u n b ir y u r t t a ş ı o la ra k d a b u lu n m a k is tiy o ­
r u m . O a n la m d a belki beni b ir a z g e ri kafalı s a y a ­
bilirsiniz, b e n ya ni s t o a ahlaki a n la m d a b ü tü n
in s a n la rın y u r t s u z olup, o y u rts u z lu k la r ı iç e ris in d e
d ü n y a v a t a n d a ş ı o lm a la r ın d a n y a n a d e ğ ilim .
H e r k e s k e n d i y u r d u için d e , k e n di dili, kendi
g e ç m iş i, kendi k ü ltü r ü içinde, kendi farklılıkları
içinde b a ş k a , k e n d isin d e n fa rk lı insa n la rı k u c a k layabilm elidir. H e n ü z b u n u b a ş a r a m ıy o r u z , belki
hiç b a ş a r a m a y a c a ğ ız . Y a n i k ıy a m e t k o p a c a k biz
b ö yle ö le ce ğ iz. Y a n i b e n n e id ü ğ ü b e lirs iz e s p e r a n t o y la k o n u ş u la n b ir d ü n y a d a y a ş a m a k is t e m iy o -
18
m m , b e n h e rk e s in a ynı dili k o n u ş t u ğ u b ir d ü n y a ­
d a y a ş a m a k is t e m iy o r u m . B e n , farklılıkları olan
ya ni b ir y e r d e U g a n d a lI o la c a k , ö b ü r ü A m e rik a lı
o la c a k , ö b ü r ü K a n a d a lı, ö b ü r ü İngiliz, ne k a d a r
g ü z e l, a d a m
İngiliz; a m a o İngilizliğiyle b en i
s ö m ü r m e y e k a lk m ıy o r, beni ele g e ç ir m e y e kalk­
m ıy o r, o n u n İngilizliği b e n im için S h a k e s p e a r e
M ilt o n 'd u r n e b ileyim o n u n A lm a n lığ ı b e n im için
G o t h e 'd i r , o n u n F ra n s ız lığ ı b e n im için M o n te ig n e 'd ir. Y a n i b u a n la m d a k ü ltü re l farklılıkla r o la ­
c a k v e b u farklılıkla rım ızla b ir a r a y a g e le ce ğ iz.
Ulusallığım ızı kendi y u r d u m u z u y u rtta ş lığ ım ız ı
k o ru m a n ın , y u rt t a ş lığ ım ız ı s a v u n m a n ın b ir t u t u ­
c u lu k o lm a d ığ ın ı, y u r d u m u z a s a h ip ç ık m a n ın
d e m o k ra tlığ ı b o z a n b ir ş e y o lm a dığını s ö y lü y o ­
r u m . Y a n i y u r d u m u z a s a h ip ç ık m a k , b ir insanın
ailesine, y u v a s ın a sa h ip ç ık m a s ı, b u fe ls e fe d e ç o k
t a r tış ılm ış b ir k a v r a m ; ç ü n k ü b a zı g ö r ü ş le r e g ö r e
a r t ık y u r d u n , ailenin, y u v a n ın a n la m ı ka lm a d ığ ı,
d ü n y a n ın y u r t s u z la r ın o lu ş t u r d u ğ u b ir y e r o la c a ğ ı
gibi t e z le r d e v a r d ır . B e n b u n la rın ç o k sağlıklı
olm adığını d ü ş ü n ü y o r u m ; a m a b ir a ra d a lığ ı iş te
bu kendi y u rt la rım ız la , d ü n y a y a ge le n b ir M a r s lı
v e y a b ir b a ş k a g e z e g e n d e n b a k a c a k y u r t l a r v a r ,
ne güzel. Y a n i ö ğ r e n c i gibi belki, ö yle y u r t l a r v a r
v e o r a d a ö z e r k , b irb irin i e z m e y e n , n e ka d ın o ld u ğ u
için, ne z e n c i o ld u ğ u için, n e ç o c u k o ld u ğ u için, ne
T ü r k o ld u ğ u için in s a n la rın b irb irin i e z m e d iğ i ö z e r k
b ire y le r, ö z e r k y u r t la r ın o lu ş t u r d u ğ u ö z e r k b ir
d ü n y a k a f a m d a b ö yle b ir ş e y v a r . G a lib a sizin
d e m o k r a t u y u ş u y o r k a v ra m ın ız la .
AYŞE
DEM İR BO LAT
- S a n ıy o r u m
iki
k a v r a m b irb irin d e n ç o k farklı ş e y le r ifa d e e t m i -
19
y o ria n ; a m a y u r t t a ş lık diye g irin c e f a n a t iz m akla
gelebiliyor.
PROF. DR. AH M ET İNAM - B iz d e e v e t
f a n a t iz m e d o ğ r u ö yle b ir ç a ğ rış ım ı v a r . E v e t .
A m a b e n d iy o r u m ki b u n d a n k o r k m a y a lım v e
y u rt ta ş lığ ı b u şekilde a n la m a y a y o r u m la m a y a
çalışalım . Y a n i y u r t t a ş lık k a v r a m ın a sa h ip çıkalım ,
b u n u fa n a tik le rin eline b ıra k m a y a lım . Y a n i b u n u
fa n a tik in s a n la r ku llan ıyo r, o hald e b e n d e m o k r a t
lafını k u lla n a y ım d e m e m e liy im , b e n kullanm alıyım .
Y a n i n e d e n y u r t t a ş k a v r a m ın ı k u lla n m a y a y ım
d iye d ü ş ü n ü y o r u m .
AYŞE DEMİRBOLAT - S a y ın in a m , b e n
s ü re y i
u z a tıy o r u m
belki
am a,
y u r t t a ş lık la
d e m o k ra t lık a r a s ın d a b ir f a r k v a r m ı s iz c e
k a v r a m o la ra k ?
PROF. DR. A H M E T İNAM - Y o k , b e n im
çizd iğ im a n la m d a farklılık yo k.
BAŞKAN
- E fe n d im , m a a le s e f s ü r e m iz
s o n a e rd i, 1 5 dakikalık ç a y m o la m ız v a r , t a h m in
e d iy o r u m S a y ın in a m 'la o r a d a ta rtış a b ilirs iz in .
K a tıld ığ ın ız için t e ş e k k ü r e d iy o ru z . S a y ın İn a m .
S a ğ o lu n . [A lkışla r]
20
ik in c i o t u r u m
BAŞKAN: P r o f . D r . A y ş e g ü l A T A M A N
[ T E D B ilim K u r u lu Ü y e s i]
KONUŞMACI: P r o f . D r . S in a A K S İ N
[A .Ü . S iy a s a l Bilgileri F a k ü lte s i]
KONU: U lu s la ş m a S ü r e c in d e D e v le t v e
Y u rtta ş
BAŞKAN - Y u r t t a ş l ı k v e E ğ it im ko n ulu bi­
lim sel to p la n tım ız ın İkinci O t u r u m u n a h o şge ldin iz.
B u o t u r u m d a A n k a r a Ü n iv e r s it e s i S iy a s a l
Bilgiler F a k ü lte s i Ö ğ r e t i m Ü y e s i S a y ın P r o f . D r .
S in a A k ş in , b ize U lu s a lla ş m a S ü r e c in d e D e v le t v e
Y u r t t a ş k o n u lu teb liğ le rin i s u n a c a k la r. S a y ın
A k ş in , te b liğle rin i s u n d u k t a n s o n r a , siz s a y ın
k a tılım c ıla rın s a y ın k o n u ş m a c ıy a s o r a c a k l a r ı
s o ru la rı y ö n e lt m e s i için b ir t a r t ı ş m a s ü r e m iz d e
v a r , d a h a s o n r a ö ğ le ta tili s ö z k o n u s u o ld u ğ u için
ta r t ış m a la r ı
m üm kün
o ld u ğ u
kadar
t e b liğ
ç e r ç e v e s in d e ya p ılm a s ın ı v e yazılı o la ra k ö n c e d e n
b a n a iletilecek o lu r s a d a h a hızlı b ir b iç im d e y a n ıt ­
la m a n ın m ü m k ü n olabileceğini b e lir t m e k is tiy o ­
ru m .
S a y ın A k ş in , lü tfe n b u y u r u n e fe n d im .
22
ULUSLAŞM A SÜRECİNDE DEVLET VE
Y U R TTA Ş
P r o f . D r . S in a A K Ş İ N
H e r ş e y d e n ö n c e bilm eliyiz ki h e r in s a n to p lu ­
lu ğ u ulu s d eğ ild ir. U y r u k o la n la r, h ü k ü m d a r y a d a
ö n d e r in h e r dediğini b u y r u k s a y a n la r , h e r b u y ­
r u ğ a b o y u n e ğ e n le r ulus o lu ş t u r a m a z la r . U lu s ,
d e m o k r a t ik b ir t o p lu lu k t u r . U lu s u o lu ş t u r a n
b ire y le rin "in sa n h a k la rı" d e d iğ im iz b ir t a k ım
d e ğ iş m e z h a k la rı v a r d ır . Y a ş a m v e m a l, m ü lk
e d in m e h a k k ın d a n , d ü ş ü n c e s in i a ç ık la n m a k v e
y a s a la r ın y a p ılm a s ın a kişisel o la ra k y a d a t e m s il­
cileri v a s ıta s iy le k a tılm a k h a kkın a k a d a r g id e n v e
d a h a b ir ç o k k o n u la rı iç e re n b ir a la n d ır in s a n h a k ­
ları. İn s a n h a k la rın ın o lm a d ığ ı y e r d e u lu s o lm a z .
U lu s o r t a y a ç ık m a d a n ö n c e ülke, h ü k ü m d a rın
çiftliği, in s a n la r d a çiftliğin ç a lış a n la rı gibiydiler.
Çiftlik, çiftlik sahibinin m ü lk ü d ü r. B u g ü n a r t ık
d e m o k r a t ik le ş m iş kimi h ü k ü m d a rlık la rd a bile, eski
d ü z e n in kalıntısı o la ra k d o n a n m a d a k i g e m ile r
"m a je s te le rin in g e m isi" d iye n ite le n irle r. B ü t ü n
h ü k ü m d a rlık la rd a ulusal b a y r a m halkla, ülkeyle ilgili
b ir g ü n d e ğ ild ir. H ü k ü m d a r ın d o ğ u m g ü n ü d ü r . B u ,
e n b ü y ü k b a y r a m d ır . Ü lk e içinde v e d ış ın d a elçi­
liklerde k u tla n a n b u d u r . H ü k ü m d a r d e ğ iş in c e , yeni
h ü k ü m d a r ın d o ğ u m g ü n ü d ü r a r t ık e n b ü y ü k
b a y r a m . G ö r ü lü y o r ki, g e le n e k s e l h ü k ü m d a rlık la r ­
d a , ü lk e h ü k ü m d a r ı n ç iftliğ i g ib id ir. Ü lk e d e
y a ş a y a n la r d a ç iftlik te ç a lış a n işçile r g ib id irle r.
V a r s a , kendi m ü lk le ri ü z e rin d e h a k la rı v a r d ır , ülke
ü z e rin d e değil.
İşçilerin çiftlik ü z e rin d e nasıl h a k la rı y o k s a ,
23
u y ru k la rın d a ülke ü z e rin d e ha kla rı y o k t u r . N a sıl
işçiler y a ln ız c a çiftlik sahibi ile ilişkiliyseler, u y r u k la r
d a h ü k ü m d a r la ilişkilidirler. H ü k ü m d a r a s a d ık
o lm a k , b u y ru k la rın a b o y u n e ğ m e k z o ru n d a d ır la r .
S a v a ş t a u y r u k la r a n a y u r t la r ı, v a t a n la r ı için değil,
h ü k ü m d a r la r ı için y a ş a m la r ın ı f e d a e d e r le r .
İn g ilte re 'd e k i şe h it, b u g ü n bile k ra l y a d a k ra liçe
u ğ r u n a , F r a n s a 'd a k i ş e h it ise y u r t için ö lm ü ş t ü r .
F e o d a l d ü z e n d e h ü k ü m d a rla u y r u k la r a r a s ın ­
daki ilişkileri a n la ta n b a ş k a b ir b e n z e t m e , ç o b a n s ü r ü b e n z e t m e s id ir . V a h d e t t in 1 6 M a r t 1 9 2 0
gü n ü , D a m a t F e r it P a ş a y a s a d ra z a m lık g ö r e v i
v e rilm e m e s i için r ic a d a b u lu n m a y a g id e n R a u f
B e y e , "R a u f B e y ! B ir m illet v a r , k o y u n s ü r ü s ü .
B u n a b ir ç o b a n lazım . O d a b enim ." d e m iş ti. Y a n i,
R a u f 'a halk s ü rü , b e n d e ç o b a n , size n e o lu y o r,
'h a r iç t e n g a ze l o k u m a y ın ' d iy o rd u . B u , V a h d e t tin'in d e m o k r a s iy e [m e ş r u t iy e t e ] k a rş ı d u y d u ğ u
t e p k in in
ilh a m ıy la y a p t ığ ı b ir b u lu ş
d e ğ ild i.
G e le n e k s e l o la ra k O s m a n lı D e v le tin d e u y r u k la r a
s ü r ü a n la m ın d a "re a y a " d enirdi. Z ih n iy e t o la ra k
ge le n e k se l h ü k ü m d a rlığ a b e n z e tile c e k o la n Kili­
s e d e d e sık sık p a p a z la r ç o b a n a [p a p a z a kimi
z a m a n F r a n s ız c a p a s t e u r , İngilizce p a s t o r d en ir],
c e m a a t d e s ü r ü y e b e n ze tilir. [İngilizcede flo ck,
F r a n s ız c a d a t r o u p e a u s ö z c ü ğ ü n ü n c e m a a t y e ­
rin e kullanılm ası y a y g ın b ir a d e t t ir .]
U lu s la r d e m o k ra s iy le ilintili o ld u k la rın a g ö r e ,
u lu s la rın ta rih le ri d e a n c a k d e m o k ra s in in ta rih i
k a d a r e skidir, ilk d e m o k r a t ik d e v r im 1 B 4 0 't a
İ n g ilt e r e 'd e C r o m w e ll'in b a ş la t t ığ ı d e v r i m d i r .
C u m h u r iy e t i g e t ir e n b u d e v r im , b a ş a r ıy a u la ş a ­
24
m a d ı, s o n u n d a I S B B 'd e m e ş r u t iy e t ç i b ir u z la ş ım la s o n b uldu. 17’7 'B 'd a K u z e y A m e r ik a 'd a k i 1 3
İngiliz s ö m ü r g e s i, d a h a d e m o k r a t ik b ir d ü z e n k u r ­
m a k iddiasıyla b ağ ım sızlıkların ı ilan e tt ile r . A y n ı yıl,
v e a z b ir z a m a n ö n c e V irg in ia b ir in s a n H a k la rı
B ild irg e si ilan e tm iş t i. 1 3 yıl s o n r a F r a n s ız İhlali
p a tla k v e rd i. B u d e v r im d e ö n ce k ile rin y o lu n u izle­
di, b irik im d e n y a ra r la n d ı. N e v a r ki, e tk ile ri ç o k
d a h a e v re n s e l oldu. K ıs a z a m a n d a A v r u p a 'y a
yayıldı. O s m a n lı D e v le tin in B a lk a n y a r ım a d a s ın d a ­
ki e g e m e n liğ in in te m e lle rin i s a r s t ı. T ü r k halkının
u lu s la ş m a s ü re c in e d e ışık t u t t u . B a ş t a M u s t a f a
K e m a l, O s m a n lı D e v le t in d e k i T ü r k
a y d ın la r ı
F r a n s ız ihtilali ta rih in i 's u gibi' biliyo rlard ı.
D e m e k ki u lu ş la ş m a k için belirli b ir gelişm işlik
d ü ze y i g e r e k iy o r . U y r u ğ u n y u r t t a ş lığ a y ü k s e lm iş
o lm a s ı g e r e k iy o r . J e a n J a c q u e s R o u s s e a u 'y a
g ö r e , b ir d e m o k ra s in in sağlıklı işle m e si için y u r t ­
ta ş la r ın bilgi v e s e r v e t b a k ım ın d a n a z ç o k b ir b ir ­
lerine ya kın o lm a la rı ş a r t t ı r . K im ile ri ç o k bilgili, ç o k
eğitim li, kim ileri k a r a cahil o lu rs a ; kim ileri b a ş k a
b ir ç o k y u r t t a ş la r ın ı s a t ın a la b ile ce k d e r e c e d e
ze n g in , d iğ e r b azıları d a kendini s a t a c a k denli y o k ­
sul o lu r la rs a , o d e m o k r a s i sağlıklı s a y ıla m a z .
R o u s s e a u 'n u n iki a ç ıd a n g e tird iğ i b u eşitlik k o ş u lu
ç o k ö n e m lid ir. Ç ü n k ü ilkel in s a n d a , h e n ü z s e r v e t
v e bilgi fa rk lıla ş m a s ı se rp ilip g e liş m e d e n ö n c e , b ir
t ü r d e m o k r a t ik y a ş a m a s a h ip ti. B ir eşitlik, b ir
ö z g ü rlü k , b ir 'y u r t t a ş lık ' s ö z k o n u s u y d u . F e o d a l
ö n c e s i b u ilkel k o m ü n a l t o p lu m k a n d a ş lık e s n a s ı­
n a d a y a n ıy o r d u . S e r v e t v e bilgi fa rk lıla ş m a s ı
y o k tu . S ın ıfla r o lu ş m a m ış , m ü lk iy e t o r t a y a çık­
25
m a m ış tı. K a d ın la rla e rk e k le r a ra s ın d a d a b ir e ş it­
lik s ö z k o n u s u y d u . M ü lk iy e tin , sınıfların o lu ş m a s ı,
d e v le tin o r t a y a ç ık m a s ı, e rk e k e ge m en liğ i, ya ni
a ta e rkilliğin d o ğ m a s ı, ilkel e şitliğe v e d e m o k r a s iy e
u z u n yü zy ılla r s o n v e rd i, ilkel t o p lu m d a d e m o k r a s i
b u lu n m a k la b irlikte, y u r t t a ş lık v e ulus gibi k a v ­
r a m la r insanlığın b u ilk e v re le ri için p e k kullanılm az,
□ a h a ç o k fe o d a l h ü k ü m d a rlık s o n r a s ı t o p lu m la r
için kullanılır. B ö y le c e y u r t t a ş lık v e ulus ç a ğ d a ş
k a v r a m la r o la ra k d ik k a tim izi ç e k iy o r. F a k a t b u ­
n u n b ir ç o k b a k ım d a n fe o d a l ö n c e s i t o p lu m a b ir
d ö n ü ş o ld u ğ u n u u n u t m a m a m ız g e re k ir. B ir b a k ı­
m a b u g ü n in sa n o ğlu , va rlığın ın ilk e v re le ri s o n u n d a
y it ir m iş o ld u ğ u d e m o k r a s i c e n n e tin in s a v a ş ım ın ı
v e r iy o r , ye n id e n o n a u la ş m a y a ç a b a lıy o r.
B ir d e ş u v a r . A z ge lişm iş, u lu s la ş a m a m ış ,
y u r t t a ş o la m a m ış b ir t o p lu m a d ış b askı y a d a
d e v le t z o ru y la , eşitlik v e ö z g ü rlü ğ ü n getirildiğini
d ü ş ü n e lim A z g e liş m iş denilen ülk e le rd e g e liş m iş
ülke h u k u k u n u n " t e p e d e n in m e " g e tirilm e s i a z
g ö r ü lm ü ş ş e y le rd e n değildir. Û r n e ğ in T ü r k iy e 'd e ,
1 9 0 8 'd e "h ü rriy e tin ", 1 9 S 3 't e " C u m h u r iy e t in " ,
1926
ve
1 9 3 4 't e
" k a d ın -e r k e k
e ş itliğ in in ",
1 9 S 3 't e "to p lu iş s ö z le ş m e s i v e g r e v hakkının"
t a b a n d a n ge le n b a s k ıla r s o n u c u o lm a k t a n ç o k ,
"te p e d e n in m e " geldikleri ö n e sü rü leb ilir. K im ile ri
te p e d e n inm eciliği itir a z e t m e k t e d ir le r . O r g a n ik
v e dolayısıyla u y u m lu b ir g e liş m e için d e m o k r a s i
v e y u r t t a ş lık is te m le rin in t a b a n d a n g e lm e s in i
b e k le m e m iz g e re k tiğ in i sö yle ye b ilirim . N e v a r ki,
hızla d e ğ iş e n b ir d ü n y a d a , ne k a d a r s ü r e b e k le ­
m e y e h a z ırız ? S a n ır ım b ir t a k ım h a k la rın t e p e d e n
26
in m e g e lm e s i, genellikle, ç o k u z u n s ü r e le r b e k le n ­
m e s in d e n d a h a iyi o la c a k tır. T a b ii, "u zu n s ü re d e n ",
y a d a "m a k u l b ir s ü re d e n " d e ne a n la d ığ ım ız ç o ğ u
k e z ö zn e l b ir d e ğ e r le n d ir m e o lm a k t a d ır .
D e v le tin y a d a dış b a s k ıla rın s o n u c u n d a t e p e ­
d e n in m e s a ğ la n a n h a k la r, d o ğ a ld ır ki u lu ş la ş m a y ı
v e y u r t t a ş lık bilincini e d in m e s ü re s in i k ıs a lts a bile,
b u n la rın k ısa s ü r e d e h a y a t a g e çirilm e s in i s a ğ la y a ­
m a y a c a k t ır . T o p lu m u d e ğ iş t ir m e k , y u r t t a ş ı y a ­
r a t m a k için h e rh a ld e en etkili a r a ç e ğ itim d ir.
E ğ itim in y ü k s e k n ite lik te o lm a s ı v e b u n u n b a ş t a
te le v iz y o n o lm a k ü z e re , kitle iletişim a r a ç la r ın c a
d e s te k le n m e s i g e r e k m e k t e d ir . Ü lk e d e y ü k s e k
ülküler v e b ir k ü lt ü r o r ta m ın ın , y a r a t ılm a s ı d a
k u ş k u s u z y a r a r lı o la c a k tır. Y ü k s e k ahlak, y ü k s e k
ülküler v e b ir y a ra tıc ılık h e y e c a n ı a n c a k y ü k s e k
k ü lt ü r le e ld e e d ile b ilir. B u y ü k s e k k ü lt ü r ü n
" h ü m a n is t", "klasik" v e "ç e v re c i" b ir k ü lt ü r o la ca ğ ı
a ç ık tır. H ü m a n iz m , b ir y ö n ü y le , S u a t S in a n o ğ lu 'nu n dediği gibi, zihnin s ın ırs ız ö z g ü rlü ğ ü , ya n i akıl­
cılıktır. Z ih ni k ısıtla ya n , dinsel olan y a d a o lm a y a n
d o ğ m a la r ın re d d id ir. A y n ı z a m a n d a insan, y u r t ,
bilim v e s a n a t s e v g is id ir. İyi, d o ğ r u v e güzelin
a ra y ış ıd ır.
K la s ik d e m e k b ir b a k ım a nitelikli d e m e k tir.
Ö r n e ğ in klasik m ü z ik iyi m ü z ik tir . B u g ü n k ü "pop"
m ü ziğ in in ç o k k e z m ü z ik bile o lm a dığını iler s ü r e n ­
le r v a r d ır . B u t ü r m ü zik , u y u m lu te p in e b ilm e k için
b ira z s ü s le n m iş b ir t e m p o d a n ib a r e t t ir . B a tın ın
klasik m ü z iğ i o ld u ğ u gibi. D o ğ u n u n d a klasik m ü ­
ziği v a r d ı r [Itri, D e d e E fe n d i gibi]. K la s ik aynı
z a m a n d a Y u n a n -R o m a k ü ltü r ü n ü n y a ra tıla rın ı d a
27
k a p s a m a k t a d ır , iyi b ir e ğ itim in b u k ü lt ü r ü v e r m e ­
si g e re k ir.
Ç e v r e c i b ir k ü lt ü r b u g ü n ü n k ö r t ü k e t im
to p lu m u n u n v e o n u n d e ğ e rle rin in re d d e d ilm e s id ir.
D ü n y a y ı b ir u z a y g e m is i gibi, d u y a rlı d e n g e le r
ü z e rin d e d u r a n b ir g e z e g e n o la ra k algılayan, h e r
t ü r lü k irle n m e y e k a rş ı çıkan b ir a n la y ış tır. B u
o lm a z s a , g e z e g e n im iz m u t la k b ir f e la k e te d o ğ r u
g id e c e k tir. Çinliler y a d a H in tlile r B a t ı A v r u p a lIla r
gibi b ir t ü k e t im d ü z e y in e 'yükseldikleri' z a m a n
d ü n y a d a h a v a kirliliğinden n e fe s a la m a y a c a ğ ım ız
s ö y le n iy o r. Ç e v r e y i hiçe s a y a n a nla yışla b irle ş iy o r.
B u n a g ö r e d o ğ a , efendisinin k ırb a c ı k a rş ıs ın d a
s u s t a d u r a n s irk aslanının d u r u m u n a d ü ş ü rü l­
m ü ş t ü r . Bilim in d o ğ a y a e g e m e n liğ i, a n c a k o n u
t a h r ip e t m e m e k , o n a u y u m lu o lm a k sın ırları içinde
s ö z k o n u s u olm a lıd ır.
H ü k ü m d a r lık t a n d e m o k r a t ik d e v le t e g e ç e r ­
ken, d e v le t a d a m la rın ın eski y e t k e c i alışkanlıklarını
olanaklı o ld u ğ u ö lç ü d e k ırm a la rı ö n e m t a ş ım a k ­
t a d ır . D e v le tin y ü k s e k çık a rla rı, d e v le tin ş e r e f v e
h a y s iy e t i gibi k a v r a m l a r ı n a r k a s ın a g iz le n e n
d e v le t a d a m la r ı kolaylıkla eski h ü k ü m d a r -u y r u k
ilişkilerini b a ş k a kılık v e ka lıp lar içinde s ü r d ü r e ­
b ilm e k te d ir. Y in e b u r a d a R o u s s e a u u s t a y a r ­
d ım ım ız a g e liyo r: İn s a n la r ö z g ü r d o ğ a r la r . D e v le ti
o n la r, d a h a d a ö z g ü r v e g ö n e n ç li o lm a k için
y a r a t m ış la r d ır . D e v le tin b ir b a s k ı v e z u lü m a ra c ı
o lm a s ı h içb ir b iç im d e v e g e r e k ç e y le m e ş r u o la ­
m a z . A y n ı d ü ş ü n c e y i N a m ık K e m a l d e s ü r d ü r ü r .
D e v le tin h a lk ta n a y rı b ir v ü c u d u y o k t u r d e r ünlü
şa irim iz. D e v le tin k e n d in e ö z g ü ç ık a rla rı o la m a z
28
d iye d e ekler.
S o n u ç : G e liş m iş B a t ı to p lu m la rın ın u lu s la ş m ış
o ld ukla rı, o r a d a k i in s a n la rın genellikle y u r t t a ş
s a yıla b ile ce k le ri k u ş k u s u z d u r . B u n u n la b irlik te ,
d e m o k r a s i s a v a ş ım ı o r a d a d a d e v a m e t m e k t e ­
dir. A B D 'd e olsun, B a t ı A v r u p a 'd a o lsun, h e rk e s in ,
h e m öznel, h e m d e n esne l a n la m d a y u r t t a ş
o ld u ğ u s ö y le n e m e z . G e liş m e m iş y a d a a z g e lişm iş
ülkelerin b ir ç o ğ u n d a ise, B a t ı ö r n e k a lın a ra k u lu s la ş m a k , y u r t t a ş lık anlayışını g e t ir ip g e liş tirm e k
için ç a b a h a r c a n m a k t a d ır . B u gibi ü lk e le rd e b u
s ü re c i b a ş la tıp y ü r ü t m e k z o r d u r . E ğ it im e ç o k iş
d ü ş m e k t e d ir . H o ş a g it m e s e de, z a m a n z a m a n
t e p e d e n in m e y ö n t e m le r e b a ş v u r m a k ge rekli
o lm a k ta d ır .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
Ç o k güzel b ir z a m a n la m a oldu.
S a y ın k o n u ş m a c ıy a y ö n e lte c e ğ im iz s o r u la r
v a r m ı? T a r t ı ş m a k istediğiniz.
Bir İzleyici [İsmi Belirlenemedi] - G ü n ü ­
m ü z d e b ir Itri, b ir D e d e E fe n d i ç ık a r a m a m a m ız ın
n edeni e ğ itim k a lite m izin d ü ş ü k o lm a s ı m ı y o k s a
g e ç m iş t e d a h a m ı iyi idi k a lite ?
PROF. DR. SİNA AKŞİN - A n la d ım . E v e t ,
iyi b ir s o r u , K la sik T ü r k m ü ziğ in in ne o la ca ğ ı
s o r u s u ciddi b ir s o r u , ç o k k ritik b ir s o r u . T a b ii ki
in s a n la r D e d e E fe n d i t a r z ın d a b e s t e y a p m a y a ­
c a k la rd ır, ç ü n k ü d ü n y a d e ğ iş m iş tir . A y n ı şekilde
b a tıd a d a k im s e B a c h gibi o t u r u p y a z m ıy o r ; ya ni
B a c h gibi m ü z ik b e s t e le rs e n iz a la y e d e r le r sizinle,
o lm a z . Değişikliği ka b ul e t m e k la zım . T a b ii O s ­
m a n lId a klasik m ü z iğ in ileri n o k t a la r a v a ra b ilm e s i
29
s a r a y k ü lt ü r ü s a y e s in d e o lm u ş t u r ; a m a y a y g ın
b ir e ğ itim o c a ğ ı d e ğ ild ir tab ii ki s a r a y , iş te
s a r a y ın okulu v a rd ı, okulları v a rd ı; a m a n ih a y e t
s a r a y ç e v r e s in d e b ir s is te m d i b u . Y a y g ın olan,
O s m a n lıd a y a y g ın o la n e ğ itim s is te m i m a h a lle
m e k te b i, m e d r e s e k ü ltü r ü iaı. ç o k t u h a f b ir şe yd i
T ü r k l e r a ç ıs ın d a n özellikle, ç o k t u h a f t ı ç ü n k ü
m a h a lle m e k te b in e g id iy o rd u n u z , o r a d a A r a p ç a
b ilm e y e n b ir h o c a T ü r k le r in ülk esin d e m a h a lle
m e k te b in e g id iy o r T ü r k ç o c u ğ u k a rş ıs ın d a T ü r k
b ir h o c a ikisi d e A r a p ç a b ilm iy o r f a k a t A r a p ç a
b ilm e ye n ç o c u k la r a A r a p ç a b ir ş e y le r ö ğ r e t m e y e
ç a lış ıyo r, e z b e r le t iy o r ta b ii a slın d a v e iş te K u r'a n ı
o k u t m a y a ç a lış ıyo r, m a h a lle m e k te b in d e n çıkan
iş te K u r 'a n ı o k u ya b iliyo r, A m a r, .esela o t u r u p
a m c a s ın a b ir m e k t u p y a z a m ıy o r , ç ü n k ü T ü r k ç e
o k u m a y a z m a b ilm iy o r. Y a n i T ü r .c ç e o k u m a
y a z m a m a h a lle m e k te b in d e ö ğ re tilm e z d i, b u n u
birisinin ö ğ r e t m e s i lazım dı, yani s is t e m o k a d a r
a c a y ip v e v e r im s iz ki, o k u m a y a z m a K u r'a n ı o k u ­
m a k t a n v e y a k o p y a e t m e k t e n ib a r e t ; a m a
T ü r k ç e o k u m a y a z m a ö ğ r e t il m i y o r d u , ta b ii
m e d r e s e d e a ynı h a s ta lık ta n m u s t a r ip t i, d o la ­
yısıyla O s m a n lı t o p lu m u n d a T ü r k l e r a ç ıs ın d a n
özellikle b ö yle b ir y a y g ın k ü ltü r d e n b a h s e d ile m e z
m a a le s e f, s a r a y d a o lu y o rd u b it iy o rd u ne o lu y o r ­
sa , o d a ta b ii ki sınırlı b ir alandı.
BAŞKAN - B u y r u n e fe n d im .
CİHAT AKÇAKAYALIOĞLU - E fe n d im ,
s a b a h ta n , b u z a m a n la r a k a d a r bize bilgiler lü tfe ­
d e n ö ğ r e t im ü y e le rim iz e s a y g ıla r v e ş ü k ra n la rım ı
s u n a r ım . Ç o k a ziz d o s t u m olan A k ş in h o c a y a b ir
30
ş e y s o r a c a ğ ım . Ç a ğ d a ş y u r t t a ş y e t i ş t i r m e
b a k ım ın d a n T ü r k iy e 'd e y e te rli v e g e rek li b ir s is ­
t e m u y g u la m a v e e ğ itim v a r m ıd ır? Sizi h e r
b a k ım d a n ç o k iyi ta n ıd ığ ım için b u işin içine bilim ­
sel o la ra k g ir m iş b ir h o c a m ız s ın ız , b e n 8 0 y a ş ın ­
d a b ir v a t a n d a ş ım , e n a z ın d a n 6 0 yıl e ğ itild im v e
e ğ it t im , T ü r k iy e 'n in b ü t ü n a la n la rın d a g ö r e v
a ld ım , özellikle k ü ç ü k y e r le ş m e y ö r e le r in d e k i
v a t a n d a ş la r ım ız , ç o k ü z ü le re k s ö y lü y o r u m , a d e t a
köle m u a m e le s i g ö r e n o ra d a k i y u r t t a ş la r ım ız ,
y u r t t a ş s a y ılm a y a n la rım ız o n la rı ç a ğ d a ş y u r t t a ş
d ü z e y in e a d e t a u la ş tıra b ilm e k için a c a b a e n u fa k
b ir in c e le m e y a p ılm ış m ıd ır? A m a yine e k liy o ru m
y o k e fe n d im y a p ılm a m ış t ır, nasıl y a p ılm a lıd ır?
Özellikle g e ri b ö lg e le rd e k i b a y a n y u r t t a ş l a r ı m ız b ir
ç e ş it köle m u a m e le s i g ö r m e k t e d ir . Ş im d i s o n u c u
s ö y le y e y im . H e r h a ld e siz ilgilenm işsinizdir, d e v le tin
özellikle, h ü k ü m e tin v e e ğ itim le ilgili k u ru lu ş la rın
ç a ğ d a ş y u r t t a ş y e t iş t i r m e b a k ım ın d a n a r a ş t ı r ­
m a la rı, ince le m e le ri, p re n s ip v e u y g u la m a la rı v a r
m ıd ır? B a ş k a b e n d e n iz o lm a k ü z e r e a r k a d a ş ­
la rım ızın y a r a r la n a c a ğ ı bilgilerinizi lütfediniz.
PROF. DR. SİNA AKŞİN - S a y ın A k ç a k a ya lıo ğ lu 'n u n d a iş a r e t e ttiğ i gibi T ü r k iy e 'd e ç o k
b ü y ü k b ir b o şluk , ç o k b ü y ü k b ir gerilik s ö z k o n u s u ,
T ü r k iy e A lm a n y a 'd a n ge le n bilim a d a m la rın ın d a
k a tk ıs ıy la
ö n e m li b ir h a m le
y a p m ış tı y ü k ­
s e k ö ğ re n im d e , ilk ö ğ r e t im d e k ö y e n s titü le riy le
ön em li b ir h a m le d a h a y a p m ış t ı f a k a t b u h a m le
d u rd u ru ld u . Y a n i ikinci D ü n y a S a v a ş ın ın s o n u n d a
k ö y e n s titü le ri aleyhine b ir k a m p a n y a b a ş la tılıy o r
b iliyo rsu n u z, iş te Dil T a r i h C o ğ r a f y a F a k ü lte s in d e
31
b ir ca dı ka za n ı k a y n a tılıy o r, s o lc u avı b a ş la tılıyo r
v e m ü t h iş b ir gericiliğin içine d ü ş ü lü y o r T ü r k iy e ,
b u g ü n hala o gericiliğin içinde; ya n i k ö y e n s t it ü ­
lerinin k a p a tılm a s ı iş te o ü n iv e rs ite d e k i t a s fiy e
h a re k e tin in g e tird iğ i k ü lt ü r iklimi diyelim , k ü ltü r v e
a r a ş t ı r m a iklimi T ü r k iy e 'y i b ü y ü k b ir gericiliğin
içine a tm ış , A n c a k T ü r k iy e b u n a r a ğ m e n ilerliyor;
a m a p o ta n siye lin i g e liş tir e m iy o r , k ö y e n s titü le ri
o n yıl d a h a d e v a m e ts e y d i eski haliyle k im bilir
n e le r o lu rd u . B u r a d a b u ta b ii n o sta ljik bir ya k ın ­
m a a m a m a a le s e f b u g ü n T ü r k milli e ğ h im i s a ğ
u lu s ç u la rın h a t t a ş e r ia t ç ıla rın , o r t a ç a ğ c ıla r ın ,
eline d ü ş m ü ş d u r u m d a d ır . İş te fe lse fe d e rs i
is t e n m e y e n b ir d e r s t i r , t a r i h d e rs i milli ta r ih diye
o k u tu lu y o r, sa n ki in s a n la rın d ü n y a tarihini ö ğ r e n ­
m e ih tiya cı y o k m u ş gibi, b ö y le b ir T ü r k ta rih i p r o ­
f e s ö r ü kalkıp b ir m e sle k i t o p la n t ıd a kalkıp iftih a r­
la dedi ki, İş te d ü n y a ta rih in i y ü z d e 1 5 'e indirdik
dedi., iftih a r e d e re k sö yled i, T ü r k ta rih i y ü z d e
B 5 'e çıktı, d ü n y a ta rih in i y ü z d e 1 5 'e d ü ş ü rd ü k
diye v e iş te o n u n için milli t a r ih oldu, milli c o ğ r a f y a
oldu; c o ğ r a f y a n ın d a millisi o lu r m u y m u ş , iş te olu­
y o r , m e s e la B u lg a r is t a n 'la ilgileniyoruz ç ü n k ü
o r a d a T ü r k l e r v a r . K ır g ız is t a n 'la ilgilen iyo ru z
ç ü n k ü o n la r b izim y e ğ e n le rim iz ; a m a k a rd e ş im ,
h e p b ö yle b u ilişkilerle m i d ü n y a y ı ta n ıy a c a ğ ız ;
b ö yle a kra b a lık la c o ğ r a f y a v e t a r i h a d e t a b ir
bilim o lm a k t a n ç ık a rılm ış tır. H a lb u k i T ü r k iy e 'd e
m e s e la fe n bilim leri a la n ın d a fe n a değil, iş te
m a t e m a t ik , k im y a b e n im a la n ım değil a m a sa n ı­
y o r u m d ü n y a d a o lu p b ite n le ri izliyo ruz, bu a slın d a
ta b ii İkinci D ü n y a S a v a ş ın d a n s o n r a v e özellikle
32
1 9 5 0 'd e n s o n r a T ü r k iy e 'y e u y g u la n m ış o la n
m a d d i k a lk ın m a m o d e lin in b ir s o n u c u d u r . B iz
k a r d e ş im b a ra jla rım ız ı y a p a lım , yo lla rım ızı y a p a ­
lım, fa b rik a la rım ız ı k u ra lım g e ris i p a la v ra , b o ş v e r
zih n iye tid ir. H alb uki b iliy o rs u n u z A t a t ü r k için k o n s e r v a t u v a r a ç m a k , ka d ın e rk e k eşitliğini s a ğ la ­
m a k , yeni h a rfle ri g e t ir m e k d e m iry o lu k u r m a k
k a d a r , fa b rik a k u r m a k k a d a r , b a r a j y a p m a k
k a d a r ön em li idi, belki d a h a d a ö n em liyd i. B u
a n la yış T ü r k iy e 'd e k a lk m ış k tır v e b u n u ç o k k a b a
şeklide g ö r ü y o r u z . M e s e la fe n lisesi v a r , s ü p e r
lise o la ra k , e d e b iy a t lisesi yo k . N e t u h a f değil m i?
T Ü B İ T A K v a r , b u n u n k a rd e ş i o lm a s ı g e r e k e n
s o s y a l v e in s a n bilim lerin k u r u m u yo k , k u ru la m a d ı,
E r d a l İnönü d e k u ra m a d ı, h e p b e to n la u ğ r a ş ı­
y o r u z , b e to n la d e m irle u ğ r a ş ıy o r u z ge risin i b o ş
v e riy o r u z ,
it iy o r u z .
B ö y le
adam
o lu n m a z ,
T ü r k iy e 'n in a d a m o lm a s ı h a k ik a te n ç o k z o r .
T ü r k iy e a z e ğ itilm iş b ir ülke haline d ü ş ü r ü lm ü ş t ü r .
BAŞKAN - B u y r u n ,
YASEMİN ASLAN - E ğ it im d e kalitesizlik­
t e n b a h s e d iy o ru z , e ğ itim c a m ia s ın d a biz b u n u
yeni yeni k u lla n m a y a b a ş la d ık b izim s a n a y im iz e
1 0 9 O 'la r d a n itib a re n t o p la m ka lite y ö n e tim i o t u r ­
m u ş d u r u m d a , b a ş la t t ıla r v e ş u a n d a d a
A v r u p a 'n ın e n iyisi seçildi v e b u ka lite olayı b izim
s a n a y im iz e g ir m iş k e n n e d e n b iz e ğ itim im iz e
g e t ir e m iy o r u z , n e d e n o k u lla rım ızın hiçbirinin b ir
m is y o n u yo k , a n c a k t a r t ış a b iliy o r u z , yeni yeni
b a ş lıy o ru z o n a d a , d e m in b a h s e tt iğ in iz ş e y le r,
b u n la rın ö n c e s i; b ir k ö y e n s titü le r in d e n b a h s e t ­
tiniz, belki d e v a m e ts e y d i b ir ş e y le r olabilirdi,
33
b ile m iy o r u m
bundan
s o n ra
y a p ıla b ile c e k le r
k o n u s u n d a e ğ itim d e t o p la m kalite y ö n e tim in i
u y g u la m a k k o n u s u n d a sö yle ye b ile ce ğ in iz b ir ş e y ­
ler v a r m ı a c a b a ?
PROF. DR. SİNA AKŞİN- D iğ e r b ir b ü y ü k
gericilik h a re k e ti, b ir ta n e s i k ö y e n s titü le rin in k a ­
p a tılm a s ıd ır, ö b ü r ü d e halkevlerinin y o k e d ilm e s idir. İn a n ılm a z b ir ş e y , k a r d e ş im senin ideolojin
v a r s a h a lk e v le rin d e o n u
ö ğ r e t değil m i? S e n in
ideolojin v a r s a , n e ise o ideolojin k ö y e n s t it ü ­
le rin d e o n u aşıla değil m i? H a y ır , k a p a t ıy o r , b u
m u h te ş e m
k u ru m u
köy
e n s t it ü s ü
denen
m u h t e ş e m k u r u m u y o k e d iy o r. B u k o r k u n ç b ir
ge ricilik olayı v e b izim e ğ itim im izi g e r ç e k t e n
d e ğ e rle n d ire b ilm e m iz için b u k ö y e n s titü le rin in
k a p a tılm a s ın ı, ha lke vlerinin k a p a tılm a s ın ı H ü la g ü 'n ü n B a ğ d a t 'ı z a p t e d m e s i v e y a İs k e n d e r iy e
K ü tü p h a n e s in in y o k e dilm esi gibi b ir o la y o la ra k ,
b ir b a r b a r lık olayı o la ra k d e ğ e r le n d irm e m iz lazım .
Y a n i d o ğ r u b ir p e r s p e k t if elde e d e b ilm e k için b u
şekilde m e s e le y e y a k la ş m a m ız lazım . Y a n i, b ir
k e re d ü ş ü n ü n h a n g i T ü r k o k u lu n d a , ilkokulunda,
o r t a o k u lu n d a , lisesinde k ü tü p h a n e v a r d ır , işleyen
b ir k ü t ü p h a n e ? O k u lla rım ız okul değildir, b u n la r
a slın d a d e r s h a n e d ir . K ü t ü p h a n e s i o lm a y a n , k ita p ­
lığı o lm a y a n b ir okul o la m a z , o lm a m a s ı la zım . B u
bile, ta b ii b u s ö y le d iğ im bile lüks. Ç ü n k ü b izim y a z ın
g ittiğ im iz k ö y d e , ilkokula g it t im g e ç e n y a z , ilkoku­
lun iki t a n e sınıfı v a r , b u B o d r u m 'u n b ir k ö y ü , iki
sınıfı v a r , m a a le s e f d ö k ü lü y o ru z . İş te o to y o lla rım ız
v a r e le k trik ü r e t iy o r u z , T ü r k S a t 'ı a t ıy o r u z fa la n
filan, o b a k ım d a n fe n a değiliz, h a k ik a te n fe n a
34
değiliz a m a ö b ü r t ü r lü d ö k ü lü y o ru z . B ir le ş m iş
M ille tle rin 1 9 9 4 is ta tis tik le rin e g ö r e , T ü r k insanı
b ü t ü n k o m ş u la rın d a n d a h a a z o k u y o r o r t a l a m a
o la ra k ; ya ni T ü r k insanının o k u ld a g e ç ird iğ i s ü r e
3 , 6 yıl, İra n 'd a 3 ,9 , p u a n b iz im ile rim izd e , S u r iy e 'd e
4 ,~7 b ilm e m k a ç p u a n ile rim iz d e , I r a k 't a 5 ,
Y u n a n is t a n v e B u lg a r is t a n iki k a tım ız "7, R u s y a 'd a
9, ondan s o n ra
b u ru n
k ıv ır ıy o r u z
N a ta ş a
m a t a ş a , b a v u l t ic a r e t i diye. R u s insanı o r t a l a m a
9 yıl o k u y o r, bizim di 3 , 6 yıl o k u y o r. Y a n i o t o y o l­
la rım ızla v e c e p te le fo n la rım ız la nasıl b u r u n k ıv ıra ­
biliriz b ö yle b ir e ğitim le , t u h a f ş e y a m a bizi b u r a y a
g e t ir d il e r v e ta b ii b u n d a m ü h e n d is d e v l e t
a d a m la rın ın b ü y ü k s u ç u v a r v e kendini m ü h e n d is
s a n a n d e v le t a d a m la rın ın b ü y ü k s u ç u v a r . E n d a r
şekilde a lıy o rla r k a lk ın m a olayını, h a t t a m ü h e n d is ­
lik o la ra k d a a lm ıy o rla r, ke n di ih tis a s alanı, in ş a a t
m ü h e n d is i ise m e s e la k ö p r ü v e b a r a jla r kralı
o lu y o r, e le k trik m ü h e n d is i o ld u ğ u z a m a n h e r y e r e
te le fo n d ö ş ü y o r , b ilm e m m a k in e m ü h e n d is i o lu n ­
c a en a ğ ır sa n a yiyi, s a v a ş s a n a yin i k u r a c a ğ ım
d iy o r fala n. B ö y le d ü n y a y ı t a m a m e n , a t g ö z ü y le
g ö r e n b ir anlayış.
BAŞKAN - B u y u ru n .
YASEM İN ARSLAN - E fe n d im , b e n b ir ş e y
s o r m a k is t iy o r u m . Y u r t t a ş l ı k e ğ itim i için kaliteli
k ü ltü r, y ü k s e k k ü ltü r, ç e v r e c i k ü lt ü r h ü m a n is t
k ü ltü r gibi s a p t a m a l a r y a p tık , h e p s i ç o k g ü ze l;
f a k a t b u g ü n T ü r k iy e k o ş u lla rın d a b ir yol a y r ım ın ­
d ayız, laik a ntilaik a y rım ın d a y ız . A c a b a b u k o n u d a
siya sa l b o y u t t a y a k la ş tığ ım ız z a m a n iyi b ir y u r t ­
ta ş lık bilinci v e r m e k için a c a b a b u h a lk a la rd a n
35
ha n gisine ön celik t a n ım a k lazım , ya ni h ü m a n is t
k ü ltü rd e n m i y o la ç ık a r a k o la ya e ğ ilm e k lazım , b u
ko n u d a k i d ü ş ü n c e le rin izi ö ğ r e n m e k is tiy o r u m .
T e ş e k k ü r e d e rim .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - H e p s in i b ird e n
y a p m a m ız lazım .
YASEMİN ARSLAN - Y a n i öncelik v e r m e k
g e re k irs e , b e n olayı ç o k acil g ö r ü y o r u m laik v e
antilaik a y rım ın a g e lm iş o lm a m ız . A m a s iya s a l
b o y u t t a b ir s a p t a m a h is s e tm e d im . Ö ğ r e n c iy e
p r a t ik v e p r a g m a t ik y a k la ş ırs a k e ğ itim s is te m i­
m iz d e d a h a d a e ksik o la n ne v a r a c a b a ?
PROF. DR. SİNA AKŞİN - Ö n c e lik m e s e ­
lesini s o r u y o r h a n ım e fe n d i. A s lın d a h e r işi b ird e n
y a p m a m ız la zım k a y b e d e c e k v a k it yo k. B ü t ü n
o k u lla rd a k ü t ü p h a n e k u ru lm a lıd ır. K ü t ü p h a n e
m e m u r la r ı o lm a lıd ır o k u lla rd a . B ir kişi d e k ü t ü p ­
h a n e m e m u r u o lm a lıd ır o okulda, h e r ilkokulda
ta b ii b e ş ö ğ r e t m e n o lm a lıd ır, ta b ii b iliy o rs u n u z
ilö ğ r e tim z o ru n lu h a le g e tirilm e lid ir, s e k iz yıl
olm a lıd ır, o n u h a la y a p a m ıy o r u z . Ç ü n k ü im a m
h a tip okullarının k a p a tılm a s ı is t e n m iy o r v e b ö y lece T ü r k insanı k o m ş u la rı içinde en a z o k u m u ş
o la ra k o r t a y a ç ık ıy o r is ta tis tik le rd e ; h e r şe yi b ir ­
d e n y a p m a m ız lazım . H a lk e vle rin i t e k r a r d irilt­
m e m iz la zım , k ü lt ü r m e rk e z le rin i k ü ltü r s a r a y ı m ı
d iye ce ğ iz, n e d iy e c e k s e k ; ç ü n k ü y a p ıla m a d ı b iliyo r­
s u n u z.
BAŞKAN - B u y u ru n .
Bir İzleyici - E fe n d im , s o s y a l bilim ler a lan ın ­
d a te ş v ik e t m e k a r a ş t ır ıc ıla r a ö d ü lle r v e r m e k ,
b u r s la r v e r m e k g ö re v in i şim d i T Ü B A y a p m a k ­
36
t a d ı r . T a b ii S a y ın P r o f e s ö r ü n s ö y le d iğ i gibi
T Ü B İ T A K a y a r ın d a b ir k u r u m yo k , o k u ru lu n c a y a
k a d a r ş im d i b u g ö r e v i T Ü B A ü s t le n m iş d u r u m ­
d a d ır, o n u a r z e t m e k is te d im .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e riz e fe n d im .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - T Ü B A , zavallı
v e t e k k a n a tlı T Ü B İ T A K 'ı n eksiğini k a p a t m a k
zo ru n d a .
PROF. DR. BOZKURT GÜVENÇ - S a y ın
A k ş in , S a y ın B a ş k a n b ö yle s o n d a k ik a gelip g a ze l
o k u m a y a izin v e r ir s e n iz k ü ç ü c ü k b ir e k le m e y a p ­
m a k is tiy o r u m . B ir k ü tü p h a n e m e m u r u b u lu n u r,
k ü t ü p h a n e v a r s a birisini m e m u r e d e rs e n iz a ç a r
k a p a r , a m a s a n ıy o r u m k ü t ü p h a n e m e m u r u n d a n
z iy a d e k ü t ü p h a n e c iy e ih t iy a c ım ız v a r , y a ln ız
ilkokulda değil, o r ta o k u ld a , lisede, ü n iv e rs ite d e ,
ö b ü r m e m u r oldu m u s a d e c e k ita p la rın m u h a fızı
d u r u m u n a g e liy o r s a b a h S a ç ıy o r , a k ş a m 5 k a ­
p a t ıy o r , ö yle b ir k ü t ü p h a n e d e n y a r a r la n m a m ı z
m ü m k ü n değil. B u k im e öncelik v e re lim m e s e le s i,
y u m u r t a t a v u k m e s e le s i gibi g ö z ü k ü y o r , ya ni
d e v le t m i, ta b ii d e v le tin ; ya n i d e v le ti işle te n
h ü k ü m e tle r in siya sile rin b u k o n u y u a n la m a s ı b ir
y e r d e bu, y u r t t a ş lık e ğ itim i, f a k a t b ir t a r a f t a
y u r t t a ş o la ra k ta le p le rim iz i, is te k le rim iz i dile
g e t ir m e k t ir b u c u m h u r iy e t e s a h ip ç ık m a k b izim
g ö r e v im iz , biz d e d iy o r u z ki d e v le t y a p s ın , b e n im
bilincim d ışın d a b ir d e v le t yo k . A s lın d a b izim o r t a k
bilin cim izd ir d e v le t, k u ru m la rıy la s iy a s e tiy le , b e n
d e o n u n b ir p a r ç a s ıy ım , o n u is t e m e k b e n im d e
h a k k ım .
B ir n o k t a y a d e ğ in m e k is t iy o r u m . T a v u k
37
y u m u r t a gibi g ö r m e m e m i z la zım ; ç ü n k ü y u m u r ­
t a d a n çıkan t a v u k değildir, y u m u r t a d a n çık a n c iv ­
c iv d ir. S o n k ö t ü m s e r b ir n o t , b u n u T Ü B A
y a p a c a k a m a T Ü B A 'n ı n b ü t ç e s i 1 6 0 m ily a r lira
o la r a k M a liy e ile p a z a r lık e d ilm iş k e n , b ü t ç e
k o m is y o n u n d a n çık a n 6 0 m ily a rd ır, 1 0 0 m ilya rı
k e s ilm iş tir. Y a n i b e n ü m it e d iy o r u m , ta b ii p r o g ­
ra m la rın ı, b iliy o ru m T Ü B A 'n ı n ilk s o s y a l bilim lere
y a r d ım niyetlerini, p r o g r a m la r ın ı a m a ö n ü m ü z d e ­
ki yıl p ek p a rla k g ö r ü n m ü y o r , T Ü B A a n c a k v a r ­
lığını k o ru y a b ilir. G e ç e n se n e k i faa liye tle rin i dahi
fin a n s e e d e m e z . O b a k ım d a n , yani b u t e k katlı
k u ru lm u ş olan T Ü B İ T A K 'ı n b ize b ira z d a h a y a r d ım
e tm e s i g e re k e c e k , ö n ü m ü z d e k i yılla rd a e ğ e r k e n ­
disi y a r d ım e dile ce k d u r u m a d ü ş m e z s e d iye
d ü ş ü n ü yo ru m .
T e ş e k k ü r e d e rim . S a y ın B a ş k a n .
BAŞKAN - B u y u ru n .
KENAN TİL - H o c a n ım ın dediği gibi k ü lt ü r
m e s e le s in e d e ğ in m e k is t iy o r d u m , b ir a z a ç m a n ız ı
is tiy o r d u m , ya n i nasıl se çici o la c a ğ ız k ü lt ü r d e ?
Y u r t t a ş lı k e ğ itim in d e k ü lt ü r ü n ö n e m in d e n b a h ­
s e ttik , f a k a t b u r a d a k ü lt ü r d e n a n la d ığ ım ız n e d ir
a c a b a ö n c e milli k ü ltü r ü m ü v e re c e ğ iz , y o k s a
ö n c e o n d a n d a h a ö n c e e v re n s e l k ü ltü r E v r e n s e l
K ü lt ü r o la ra k a d la n d ırıla n n e d ir g ü n ü m ü z d e , iş te
u y g a rlık y a h u t t a m e d e n iy e t i m i ö ğ r e t m e y e
ç a lış a c a ğ ız .? Ö n c e , b e n k e n d i k ü lt ü r ü m ü z ü n
ö ğ re tilm e s in i; ç ü n k ü yanlışlığın o r a d a o ld u ğ u n u
g ö r ü y o r u m . Sizin sö yled iğ in iz gibi p o p ç u la r a , b e n
b ir d e fu tb o lc u la rı e k le m e k is t iy o r u m g ü n ü m ü z d e ,
ya ni p o p ç u v e f u tb o lc u , a c a b a b u n la r n e d e n
38
o r t a y a çıkm ış, iş te k ü lt ü r eksikliğinden o r t a y a
çıktığını s a n ıy o r u m . B u r a d a b ir a z e v v e l k ü ltü r
d e d iğ im iz u y g a rlık v e m e d e n iy e ti a y ırm a n ız ı kül­
t ü r ü b ir a z d a h a a ç m a n ız ı is t iy o r u m . B u n a b ir a z
d e ğ in irs e n iz s e v in irim .
PROF.DR. SİNA AKŞİN - B u p e d a g o jik b ir
s o r u n ö n c e m a h a lle d e n b a ş la m a k , b ilm e m b ö yle
b ir t a k ım k u ra lla r v a r p e d a g o jid e p e k a n la d ığ ım
ş e y le r değil b u n la r a m a , ö n c e ülkeyi ta n ım a k , ta b ii
d ed iğiniz d o ğ r u d u r ; a m a b u d ü n y a y ı t a n ım a y a lım
d e m e k değildir. A m a ç o k ö n e m li b ir n o k t a y a
değindiniz, m e s e la b e n ta r ih ç iy im , t a r i h m o d e lim iz
b ir a z s a k a t . Ç ü n k ü , iş t e b ir z a m a n la r , T ü r k iy e
B irin ci D ü n y a S a v a ş ın ın s o n u n d a ç o k d ü ş k ü n
d u r u m a d ü ş m ü ş t ü v e in s a n la rın psikolojisini y ü k ­
s e lt m e k g e r e k iy o r d u f a k a t , z a t e n ç a ğ d a u y g u n ­
du, b iliy o rs u n u z h e r ç a ğ ın b ir iklimi v a r d ır , b ir fikir
ikilimi v a r d ır , o, o ç a ğ d a iş te g e ç m iş i a b a r t m a k
fala n, b ö yle b ir ş e y v a r d ı, o h a v a d a n e tk ile n e re k
T ü r k iy e 'd e n h e m T ü r k le r in aşağılık k o m p le k sin i
g id e r m e k için b ö yle b ir p o h p o h la m a , b ü y ü k u y g a r ­
lıklar O r t a A s y a fa la n d iye b ir t a k ım ş e y le r
ö ğ re tild i. B u g ü n T ü r k iy e h e r ş e y e r a ğ m e n , hiç
o lm a z s a b e t o n a le t e d a v a t b a k ım ın d a n hayli ileri
b ir n o k t a d a v e s a v a ş a la n ın d a b ir yenilgi d e
g ö r m e d ik , ç o k ş ü k ü r , K u r t u lu ş S a v a ş ın d a n b e ri,
d o layısıyla psikolojim izin b ö y le p o h p o h la n m a y a ,
ih tiya cı yo k . K a ldı ki, d ü n y a fikir k o n jo k t ü r ü d e
b u n a elverişli değil. B ö y le a c a y ip şekilde p o h p o h la ­
m a la r a , g e r e k y o k . D o la y ıs ıy la b u n u n b ir a z
d e ğ iş m e s i lazım . K a lk ıp O r t a A s y a 'd a biz ne
aslan d ık, ne m ü t h iş t ik f a k a t aşağılık Ç in p re n s le ri
39
bizi b a tın d ı gibi m a s a lla n la u y u tu y o n ia n bizi o k u lla rda, o n d a n s o n n a iş te b u g ü n niye b o r c a b a t t ık
d iye ü z ü lü y o r u z o n d a n s o n r a k o m p le k s sahibi
o lu y o ru z . H a lb uk i T ü r k iy e h e p ilerliyor, o g e ç m iş t e
de o O r t a A s y a d a k i d e v le t d e d iğ im iz d e v le t
o ld u ğ u şüpheli to p lu m la rın . Y a n i H u n D e v le ti d iy­
o r u z a m a zavallıların ne ya zısı v a r , ne k e n t h a y a tı
v a r , u y g a rlık o la m z dolayısıyla. G ö k t ü r k le r , o d a
öyle, G ö k t ü r k le r t a a n ih a y e tin d e ya zıyı k e ş f e t ­
m iş le r v e b u d ü n y a u y g a rlık la r g a le risin e b a k ­
tığ ım ız z a m a n T ü r k l e r s o n r a d a n ç ık m ış la r b u
s a h n e y e v e ta b ii b ir a z s ıfırd a n b a ş la m a k , g e rid e n
b a ş la m a k d u r u m u n d a k a lm ış la r, T ü r k l e r h e p iler­
liy o r; a m a g e ç m i ş t e b ir a ltın ç a ğ ım ız y o k .
K im s e n in a slın d a b ir a ltın ç o ğ u y o k belkide, b u d a
m e s e la belki d e t a r i h ö ğ r e t im in d e m ü c a d e le
e d ilm e s i g e r e k e n b ir k a v r a m g e ç m iş te k i altın
ç a ğ . B r i t a n y a im p a r a t o r lu ğ u n u n alın, ü s t ü n d e
g ü n e ş b a t m a y a n im p a r a t o r lu k , h e r y e r İngiliz,
D ü n y a n ın h e r t a r a f ın d a İngiliz s ö m ü rg e le r i. B u
ingilizlerin altın ç a ğ ı m ıd ır? Ş im d i zavallı İn g ilte re
d ö k ü lü y o r, iş te A v r u p a Birliği içinde a d e t a ikinci
sınıf b ir d e v le t d u r u m u n d a d ır . Ş im d i ingilizler
g ü n d e 1 2 s a a t ç a lış ıy o rla rd ı, v e r e m d e n ö lü y o r ­
lardı, o r t a l a m a ö m ü r 4 5 s e n e idi m e s e la a tıy o ­
r u m , a m a h e rh a ld e ç o k d ü ş ü k tü , d a h a a z e t yi­
y o r la r d ı, d a h a a z y u m u r t a y iy o rla rd ı. Ş im d i ingiliz­
le r için, şim d i siz, ingilize a r k a d a ş , se n in a ltın
ç a ğ ın d a y a ş a y a y ım d a 4 5 y a ş ın d a ö le yim , b ö yle
b ir gafil v a r m ı?
A y n ı ş e k ild e T ü r k t a r ih i için d e b ö y le ,
O s m a n lıla r , a t a l a r ı m ız V iy a n a ö n le r in d e kılıç
40
o y n a tır k e n , a t o y n a t ır k e n , m a t b a a y ı a lm a m ış ­
la rd ı, o r t a l a m a 4 5 s e n e y a ş ıy o rla r d ı. Ş im d i T ü r k
insanı 6 0 yıl y a ş ıy o r, o k u m a y a z m a o r a n ı b ilm e m
n e r e le r e fırla m ış , değil m i, o d e v ir d e o k u m a
y a z m a belki, a t ı y o r u m y ü z d e 3'idi, ş im d i y ü z d e 8 5 ,
o r t a l a m a ö m r ü m ü z o lm u ş 6 8 , ş im d i h a n g i gafil
T ü r k b e n a h K a n u n i d e v r in d e y a ş a s a y d ım d a
V iy a n a ö n le rin d e a t o y n a t s a y d ım d iye b ilir?
BAŞKAN
- T e ş e k k ü r e d i y o r u z e f e n d im ,
s a ğ o lu n ,onu kişilere b ıra k a lım , belki te r c ih le ri
k a n u n i d ö n e m in d e y a ş a m a k o la n la r v a r d ır .
S o n o la ra k S a y ın F e r h a n O ğ u z k a n 'a m ik r o ­
fo n u v e r e r e k o t u r u m u k a p a tm a k is tiy o r u m
e fe n d im .
□R.FERHAN OĞUZKAN - G e r ç e k t e n ö ğ le
ta tilin e y a k la ş tık belki d e a ş tık , b e n u f a k b ir k a tk ı­
d a b u lu n m a k is t iy o r u m . S a y ın A k ş in d e v le t ile
y u r t t a ş a ra s ın d a , a ynı y u r t t a y a ş a y a n in s a n la r
a ra s ın d a k i ilişkiye d eğ in d i ve , d e v le tin b u a r a d a
y a b a n c ıla ş m ış o lm a m a s ı ü z e rin d e d u r d u la r , belki
b u şe kilde s ö y le m e d ile r a m a e s a s b u idi. Ş im d i
b u r a d a ta b ii b ü t ü n d e v le t k u ru m la rın ın h a n g i k e ­
s im d e o lu r s a o lsu n y u r t t a ş l a sıkı b ir ilişki için d e
o lm a s ı la zım . D e v le t h a n gi re jim , h a n g i ilkelere
d a y a n ır s a d a y a n s ın , b u e s a s , birinci o t u r u m u n d a
d a S a y ın İn a m b u n u n ü z e rin d e d u r d u v e b u a r a d a
d a kitaplık m e s e le s i açıldı, ilk o k u lla rd a ç o c u k la rın
o k u m a m e s e le s i. A s lın d a b u d a d o ğ r u f a k a t
b u n u n y a n ın d a b ü t ü n d e v le t k u ru m la rın ın halkla
ç o k ya k ın t e m a s k u rm a s ı, a r a la r ın d a d u v a r la r ın
k a lk m a s ı g e r e k iy o r . H a lb u k i b iz d e y u r t t a ş h e r ­
h a n gi b ir d e v le t k u ru lu ş u n a g ittiğ i z a m a n k o r k u
41
içindedir. B a ş ım a ne g e le c e k diye d ü ş ü n ü r, n e gibi
z o rlu k la rla k a r ş ıla ş a c a ğ ım diye d ü ş ü n ü r, o a r a d a
o k u lla ra g e liy o ru m e ğ itim c i o la ra k , iki d e rs h a n e li
b ir o k u ld a b ir k ü t ü p h a n e m e m u r u n u n b u lu n m a s ı
b izim için b ir hayal. K aldı ki, b e ş d e rs h a n e li b ir
ilkokulda d a k ü tü p h a n e c in in ç a lış tırılm a sı m ü m k ü n
değil. Y a n i p a r a s a l b a k ım d a n d a m ü m k ü n değil,
b ilm iy o ru m k ü tü p h a n e c ile r d e g id e r en k ü ç ü k
k ö y le re k a d a r ya yıla n b u y e r le r d e ça lışır m ı, o d a
a y rı m e s e le .
B e n im
ü z e r in d e
d u rm a k
is t e d iğ im
şu .
K ü t ü p h a n e le r in okul k ü tü p h a n e s i o ls u n v e y a
b a ş k a b ir k u r u m u n k ü tü p h a n e s i olsun, halka
d ö n ü k o lm a s ı lazım . B u lu n d u ğ u ç e v r e y e d e h iz m e t
e tm e s i lazım . K aldı ki, b izd e h e r e ğ itim k u r u m u
ç e v re y le b ü t ü n le ş m e e s a s ın a d a ya rıır, v a r d ı r b u
b izim Milli E ğ it im B akanlığının g e n e lg e le rin d e d e
v a r d ı r a n la y ış ta d a v a r d ır ; a m a hangi veli g id ip te
ç o c u ğ u n b u lu n d u ğ u b ir k ita p lık ta n kendine g ö r e
v e y a h u t ailesinden h e rh a n g i birisine g ö r e b ir k ita p
a lm a , im k a n ın a s a h ip t ir ? Ç ü n k ü biz kitabı d e m i r ­
b a ş a k a y d e t t ik t e n s o n r a a r t ık o n u s a k la m a k
z o ru n d a y ız , k ita b ın e s k iye c e ğ in e , y ıp r a n a c a ğ ın a
v e b ir z a m a n s o n r a d a d e m ir b a ş t a n d ü ş e c e ğ in e
b ir t ü r lü in a n a m a y ız , m ü d ü r k o r k a r o kita b ı v e r ­
m e z , değil veliye, ö ğ r e t m e n e ö ğ re n c iy e d e k o la y
k o la y v e r m e z v e ç o c u k d a o n u evine g ö t ü r e m e z ,
m e s e la y a z ın k ita p la rı d a ğ ıt s a la r d a ç o c u k la r a
alın size ikişer ü ç e r k ita p o k u y u n b u n u d e ş e le n n e
g ü ze l o lu r a m a b u n u y a p a m a z la r . Ş im d i b e n im
A v r u p a d a b ir iki b ö yle t e c r ü b e m v a r , o r a d a ki­
ta p lık la r, okul kitaplıkları, ü n iv e rs ite le r d e dahil,
42
ha lka a ç ık .H a lk isted iği z a m a n gid en alın, okun,
ta b ii ş a r t la r ı va n . Ş im d i biz b u n u y a p a m ıy o n u z , bu
p a n a y a pula d a bağlı bin ş e y değil, t a m a m iy le bin
a n la yış m e se le si.
K ö y e n s titü le n in e ge liyo n u m . K ö y e n s titü le ri
b u fikri t a ş ıy a n m ü e s s e s e le r d ir v e b u n u u y g u ­
ladılar. B ü t ü n k ö y e n s titü le ri e tr a fın d a k i ç e v r e y e
hen b a k ım d a n h iz m e t edendi. T a n ım b a k ım ın d a n ,
sağlık b a k ım ın d a n k ü ltü n ü a r t ı r m a b a k ım ın d a n
v e y a d ü n y a n ın sayılı esenlenini halka d a s e v d in m e ,
o k u t m a b a k ım ın d a n açıktı. Y a n i bin k ö y e n s t i­
t ü s ü n ü n ç e v n e s in d e o tu n a n halk o okulu b e n im s e n
o n u n hen o la n a ğ ın d a n yananlanındı, k ü tü p h a n e s i
d e dahil, h a t t a okulla k ö y a n a s ın d a h e n h a n g i bin
d u v a n y o k tu , ya ni bin köylü yanlışlıkla k ö y e n s ti­
t ü s ü m ü d ü n ü n ü n o t u r d u ğ u lo jm a n ın k e n a rın d a n
g e ç e r k e n hiç k im s e çıkıp s e n b u r a d a ne a r ıy o r s u n
d e m e z d i, halkla b ü tü n le ş m iş k u ru m la rd ı.
Ş im d i, ta b ii b ilm iy o r u m a m a h e r b irin in
m u h k e m d u v a rla r ı v a r d ır , k o la y k o la y içeri g ir e ­
m e z s in iz . B e n im s ö y le m e k is t e d iğ im şu . B u
k u ru m la rın halk t a r a f ın d a n b e n im s e n m e s i ç o k
b ü y ü k ö n e m c a ş ıy o r. B e n im k i b ir s o r u değil, ya ln ız
b ir k a tk ıd a b u lu n m a k is te d im .
Ç o k t e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - B iz d e ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
B u k o n u d a b e n im d e kendi kişisel k a n ım , h e r ­
halde s u ç lu y u y a k a la d ık gibi g e liy o r. D e m ir b a ş la
ilgili y ö n e tm e liğ i d e ğ iş tird iğ im iz t a k d ir d e okul ki­
ta p lık la rın ın ha lka a ç ılm a s ı s ö z k o n u s u o la c a k .
Ç ü n k ü halk b u n u n f a rk ın d a değil, b ö yle g e n e l­
ge le rin o ld u ğ u n u n , gidip o k u ld a n k ita p a lın m a s ı
43
g e re k tiğ in in , d e m ir b a ş y ö n e tm e liğ in i biz d e ğ iş ­
t ir ir s e k milli e ğ itim in h e rh a ld e ç o k b ü y ü k işlerini
h a lle d e riz gibi geldi, s ö y le d ik le rin izd e n ç ık a rd ık ­
la rım .
B u y u r u n S a y ın A k ş in s o n s ö z o la ra k .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - B e y e n d in in
k a tk ıla rı için t e ş e k k ü r e d e rim . F a k a t b e n b u p a r a
s ın ır la m a s ın ı
kabul
e d e m iy o ru m .
T ü r k i y e 'd e
a c a y ip p a r a la r , a c a y ip y e r le r e h a r c a n ıy o r ; yani
o to y o l y a p ılıy o r h a b ire sin ek a v lıy o r o t o y o lla r,
T ü r k iy e 'd e h e rh a n g i b ir k e rp iç k ö y d e n A v u s t u r a ly a 'y a te le f o n e d e b iliy o rs u n u z , pırıl pırıl s e s ,
b ö yle te z e k le rin içinde, ç a m u r la r ın içinde A v u s tu r a ly a y la , o " m e r h a b a nasılsın ya h u , b u r a d a m ısın" d iy o r. S id n e y 'd e k i a d a m d a n , pırıl pırıl s e s
g id iyo r. Y a n i T ü r k iy e 'd e n e r e le r e n e r e le r e n e le r
h a r c a n ıy o r . G ü n e y d o ğ u d a P K K ile m ü c a d e le içini
h a r c a n a n p a ra n ın h a d d i h e s a b ı yo k. Peki, b u
g ü n e y d o ğ u d a k i m e s e la ç o c u k la rın o k u m a s ı için,
b ü tü n o r a d a k i ç o c u k la r, ilçe le rd e p a r a s ız yatılı ilk
v e o r ta o k u lla r ; illerde lisede o k u y a c a k h e r g ü n e y ­
d o ğ u lu ç o c u k için b ir p a r a s ız yatılı k u ru ls a k u ru la ­
m a z m ı? Ç ü n k ü siz, o r a d a P K K 'n ın b ir m a ğ a r a s ı ­
n a b ir f ü z e a tıy o r s u n u z , o fü z e 2 0 0 bin d o la r.
G itt i 2 0 0
bin d o la r, o r a d a n e v a r , belki o
m a ğ a r a n ın içinde hiç k im s e yo k , belki o r a d a iki
t a n e k a le ş n ik o f v a r , 2 0 0 bin d o la r g itti. Y a n i
T ü r k iy e a c a y ip ş e y le re a c a y ip p a r a la r h a r c ıy o r ,
d o layısıyla e fe n d im p a ra s ız lık ta n e ğ itim im izi a d a m
e d e m iy o ru z , b u b ir m a z e r e t değil b e n c e , ka b ul
e t m i y o r u m m a z e r e t o la ra k .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d iy o r u z e fe n d im .
44
Ö ğ le d e n s o n r a s a a t 14.CDO'de ü ç ü n c ü o t u ­
r u m d a b u lu ş m a k ü z e re .
A f iy e t olsun. [A lkışlar]
45
ÜÇÜNCÜ OTURUM
PANEL I
BAŞKAN: D o ç . D r . B o z k u r t G Ü V E N Ç
[ T E D B ilim K u r u lu Ü y e s i]
PANEL ÜYELERİ:
P r o f .D r . M e h m e t G Ü R K A V N A K
[O .D .T .Ü . iktisad i v e İdari B ilim le r F a k ü lte s i]
P ro f. D r. A h m e t İN A M
[ D D T Ü . F e n v e E d e b iy a t F a k ü tlte s i]
P r o f . D r . S in a A K Ş İ N
[A .Ü . S iy a s a l Bilgiler F a k ü lte s i]
P r o f . D r . E s in K D N A Ç
(A .Ü . E ğ it im Bilim leri F a k ü lte s i]
KONU: Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i v e S o r u n la rı
47
BAŞKAN - E v e t s a a t im iz 1 4 .0 7 ’, Y u r t t a ş lı k
v e E ğ it im t o p la n tım ız ın 3 ü n c ü o t u r u m u n u a ç ıy o ­
r u m ö n c e k o n u ş u p s o n r a p a n a lis tle ri ç a ğ ı r m a k t a n s a ö n c e p a n a lis tle ri ç a ğ ırıp b ir a z z a m a n
k a z a n a lım ç ü n k ü b u a r a d a g e le n le r v a r , t r a f ik
sıkışıklığı olabilir o n la r y e rle rin i a lın c a y a k a d a r
b ir a z z a m a n k a z a n m ış o lu ru z . S in a A K Ş İ N B e y
ö n c e bizi b ir a z d ü ş ü n d ü r d ü p r o g r a m ı nasıl
y a p a lım d iye belki d e r s im v a r g e le m iy e c e ğ im dedi
a m a a nla şılan d e rsin i kısa k e s m iş v e g e lm iş le r
e v e t E s in K O N A N Ç H a n ım , h e r k e s ye rin i biliyor
ga liba , h a n ım la r ön ce, d e y ip S in a A K Ş İ N B e y
b u y r u n , A h m e t İ N A M 'ı d a g ö r m ü ş gib iyim b u y u ­
ru n
S a y ın
in a m
ve
en
son
M ehm et
G LJR K A Y N A K .
T o p la n t ın ın birinci b ö lü m ü n d e b u lu n m a d ım
a m a o b ö lü m d e A h m e t İ N A M a r k a d a ş ım klasik
y u r t t a ş lık k a v r a m ın ı b ir a z s o r g u la y a r a k , b ir a z
a ş a r a k yeni b ir ö n e ri d e g e t ir m iş ç o k ilginç o la ­
c a ğ ın ı s a n ıy o r u m
a m a b e n e z b e r e b ir ş e y
ş ö y le m iş o lm a y a y ım , S in a A K Ş İ N 'in d e v le t v e
y u r t t a ş lık k o n u s u n d a k i, v a t a n d a ş lık k o n u s u n d a k i
g ö r ü ş le r e v e y a s o r u la r a v e rd iğ i c e v a p la r ı dinle­
d im z a t e n kendisini d e ta n ıd ığ ım için o n u n g ö r ü ş ­
lerini k ıs m e n b iliy o ru m . M e h m e t G Ü R K A Y N A K
t a b i ç o k e s k id e n b e ri g ö rü ş le rin i bildiğim iz için b u
p a n e ld e y e r a lıy o r a m a b e n b u r a d a k i listeyi,
b u ra d a k i s ıra y ı ta k ip e d e c e ğ im a m a ş ö y le b ir
şe kilde ta k ip e d e c e ğ im e ğ e r b ir itir a z o lm a z s a
E s in K O N A N Ç
a r k a d a ş ım ız d a n b a ş lıy a c a ğ ım
“ç ü n k ü kendisinin ç o c u k h a k la rıyla d a n ış m a v e
re h b e rlik k o n u s u n d a u z m a n la ş tığ ın ı b iliy o ru m ta b i
49
ç o c u k la rla ilgili ş ö y le b ir s o r u m u z v a r biz y u r t ­
ta ş lık v e e ğ itim d iyin ce h e p e rg in kişileri d ü ş ü n ü ­
y o r u z halbuki b u e ğ itim in , y u r t t a ş lık e ğitim in in
y u r t t a ş lık s t a t ü s ü n d e n ö n c e belkide ailede o ku lda
b a ş la m a s ı ya n i o va rlığı, ç o c u ğ u ailenin b ir üyesi
o la ra k ka b ul e d e lim o n u n ha kla rın ı ta n ıy a lım ki
s o n r a y u r t t a ş lık h a k la rı v e e ğ itim i m ü m k ü n o lsu n
diye d ü ş ü n ü y o r u m yani, kro n o lo jik, m u t la k a değil
a m a sa n ki b u panelin g e liş m e s in d e işe o r a d a n
b a ş la r s a k v e u z m a n b ir kişinin g ö rü ş le rin i a lırs a k
b ize y a r a r lı olabilir, d iye d ü ş ü n ü y o r u m .
PROF.DR. ESİN KONANÇ - S a y ın b a ş k a n
b ir ya n lış a n la m a o ldu h e rh a ld e b e n b ir k e re
re h b e rlik u z m a n ı değilim b e n h u k u k ç u y u m b ir, İkin­
cisi aile ile ilgili d e k o n u ş m a y a c a ğ ım v a ta n d a ş lık
h a k la rı v e ç o c u k ha kla rı u z m a n lık a la n ım b u k o n u ­
la rd a b ir ş e y le r s ö y le y e c e ğ im a m a re h b e rlik le
h iç b ir ilgim yo k .
BAŞKAN - Peki o z a m a n o ya nlış a n la m a
b e n im k u s u r u m b u n d a n dolayı ö z ü r d ile ye yim
sa n ki k a f a m d a ö yle b ir im aj v a r m ış , o yanlış f a k a t
ta b i m e d y a n ın ç o c u k ü z e rin d e k i e tk ile ri ü z e rin d e
d u ra b ilirs e n iz , ta b i hazırlığınız b a ş k a y ö n d e olabilir
a m a bize b ir t e m e l o lu ş t u r m u ş o lu rs u n u z v e
ü z e rin e d e b ir ş e y le r y a p a b ilirsin iz. E v e t ö z ü r dile­
r im b u y a p t ığ ım ya n lış t a n ı t m a için b u b e n im
eksikliğim o n d a n s o n r a belki, s o n d a n b a ş la m ış gibi
o la c a ğ ız a m a S in a A k ş in 'in g ö rü ş le rin i d e v le t
v a ta n d a ş lık y u r t t a ş lık ilişkilerini d in le m iş tik e ğ itim i
nasıl o ls u n ya n i b u olayı e ğ itim s ü re c in d e ö r g ü n
v e y a y a y g ın nasıl ç ö z ü m le y e b iliriz o n a b a k a lım
o n d a n s o n r a A h m e t İ N A M 'd a n r ic a e delim a c a b a
50
b u yeni v a ta n d a ş lık k a v r a m ı ya n i ü lk e d e ş lik ta n
v a t a n d a ş lığ a ge çişin e ğ itim d o ğ u r g u la r ı n e olabilir
y a n i b i r a z u y g u l a m a y a y ö n e lik o l a r a k n a s ıl
g e rç e k le ş tire b iliriz , s o n o la ra k d a belki M e h m e t
G Ü R K A Y N A K a rk a d a ş ım ız d a n ö z g ü r in s a n , b e n
t a b i g ö n lü m d e n g e çe n i s ö y lü y o r u m h e r k e s n e t ü r
b ir v a t a n d a ş lık t a n s ö z e d iy o r, t a r t ış a lım .
Ş im d i d ö r t a rk a d a ş ım ız v a r ç o k d a g e ç ik m e d e n b a ş la m ış o lu y o ru z s a a t 1 4 . 0 0 d e b a ş la y ıp
1 6 . 3 0 d a b it irm iş o la c a ğ ız 1 6 . 3 0
ile 1 7 . 0 0
a r a s ın d a d a y a r ım s a a tlik b ir t a r t ı ş m a z a m a n ı
v a r ya n i p r o g r a m ö yle d ü z e n le n m iş ki h e r k e s e
r a h a t r a h a t b ir y a r ım s a a t d ü ş ü y o r ; a m a p a n a list a r k a d a ş la r ım ız g ö rü ş le rin i y a r ı m
s a a tte n
b ir a z d a h a a z s ü r e d e b itire b ilirle rs e t a r t ı ş m a y a
d a h a g e n iş z a m a n v e r m i ş o lu r u z belki s u n u ş
s ır a s ın d a y a p a m a d ık la r ım ız ı d in le y ic ile rim iz d e n
ge le n s o r u la r a c e v a p v e r ir k e n b ir a z d a h a iyi
ya p a b iliriz b u a r a d a belki karışılıklı o la r a k d a
p a n a lis t le r
b ir b ir le r in in
g ö rü ş le ri
h a k k ın a a k i
d ü ş ü n c e le ri s o ru la rın ı e leştirile rin i d e dile g e t ir e ­
bilir.
E v e t b u n iy e t v e a n la yışla ilk s ö z ü P r o f . D r .
E s in K O N A N Ç ' a v e r iy o r u m .
PROF.DR.ESİN KONANÇ - B ir a z içeriğ i
d e ğ iş m e k le b irlik te k o n u ş m a m ın h e r h a ld e u y u m
sa ğ lıya b ile c e ğ im i d ü ş ü n ü y o r u m b e n b ir y a y g ın
e ğ itim a r a c ı o la ra k m e d y a y ı v e m e d y a n ın y u r t t a ş
h a kla rı, in s a n ha kla rı e ğ itim in d e k i ro lü ; o lu m lu
v e y a o lu m s u z ro lü, k o n u s u n d a b ir ş e y le r s ö y le m e k
is t iy o r d u m ya lnız s ö z le rim e b a ş la m a d a n ö n c e
s ö y le y e c e ğ im ş e y le rin b u s o n g ü n le r d e b a s ın
51
ü ze rin d e k i t a r t ı ş m a l a r ç o k y o ğ u n la ş tı biliyor­
s u n u z g ü n d e m m e d y a ü z e rin d e to p la n d ı d o la yısıy­
la b u ko n u d a k i g ö rü ş le rim iz i ç o k n e t b ir b iç im d e
o r t a y a k o y m a m ız için b ir t a k ım k a v r a m la r ın a çık ­
lığa k a v u ş t u r u lm a s ı g e r e k ir gibi g e liy o r b a n a , en
a zın d a n b e n im a ç ım d a n b a zı k a v r a m la r ne a n la m
ifa de e d iy o r, s a b a h le y in b e n g e r ç i g e ç g e ld im a m a
S a y ın A k ş in d e v le t k a v r a m ı ü z e rin d e b ir a z d u r d u ,
b e n d e v le tin d e m o k r a t ik b ir d e v le t t e ne şekilde
a n la ş ılm a s ı g e r e k t iğ i k o n u s u n a b ir a z açıklık
g e t ir m e k is t iy o r u m .
□ e v le t b izim m a d d i v e m a n e v i va rlığım ızı
insan a la ra k h a k v e ö z ü rg ü k le rim iz i, g e liş tir m e ­
m izi sa ğ la yıcı o r t a m ı h a z ırla m a k la m ü k e lle f olan,
b iz im
hak ve
ö z ü r g ü r lü k le r im iz i
k o r u m a k la
m ük elle f olan b izle r t a r a f ın d a n o lu ş t u r u lm u ş b ir
h ü km i ş a h s iy e t; do layisiyle fe rd in v e t o p lu m u n
h iz m e tin d e b ir d e v le t. F e r d in v e t o p lu m u n h iz m e ­
tin d e o la n b ir d e v le tin , b u h iz m e tle ri y e rin e
g e t ir m e s i için b ir t a k ım g e r e k s im le r im iz o la c a k
d e v le tin etkinlikleri y ü r ü t ü r k e n v e ye tkile rin i kul­
la n ırk e n g ö z ö n ü n d e t u t u lm a s ı g e r e k e n h u s u s ,
ta b i T ü r k iy e C u m h u r iy e t in in b ir t a k ım v a s ıfla rıd ır;
d e m o k r a t ik d e v le t v a s fı, laik d e v le t v a s fı v .s b u
v a s ıfla rın d e ğ iş tirilm e s i d e m ü m k ü n değil a n a y a ­
s a m ız a g ö r e a n c a k b u g e r ç e k t e n b ö yle m i s o n
g ü n le rd e y a ş a d ığ ım ız o la y la r bizi n e r e y e g ö t ü r ü ­
y o r v a t a n d a ş o la ra k biz d a h a d o ğ r u s u y u r t t a ş
o la ra k v e y a b ir in s a n o la ra k biz ha n gi h a k la rım ızın
bilincindeyiz v e y a değiliz yeni y e tiş e n k u ş a ğ a b u
h a k v e ö z ü r g ü rle r in i ne şekilde ö ğ r e t m e k la zım ,
b e n im s e t m e k la zım b u n la r ü s t ü n d e h e rh a ld e
52
b u g ü n d u ru la c a k .
Ş im d i b e n b u p a n e le d a v e t edild iğim z a m a n
ilk ö ğ r e tim d e v a ta n d a ş lık v e in s a n h a k la rı e ğ itim i
k ita p la rın a ş ö y le b ir g ö z a t t ım . B e n a ş a ğ ı y u k a rı,
E ğ it im Bilim leri F a k ü lte s in d e o la n a r k a d a ş la r ım
b iliyo rla r, 2 5 se n e yi a şkın b ir s ü r e d ir in s a n h a kla rı
v e d e m o k r a t ik t e m e l k u r u m la r o k u t u y o r u m v e
d e h ş e tle g ö r d ü m ki b u k ita b ın içindeki bilgilerde
s o n d e r e c e y ü z e y s e l o ld u ğ u gibi, b ir t a k ım y a n ­
lışlar d a v a r , s a d e c e b u k ita p değil, e lim d e b ir
ta n e s i v a r a m a 5 , 6 k ita p v a r ş ö y le b ir b a k t ım v e
ş u n u d ü ş ü n d ü m b u n u g ö r d ü ğ ü m z a m a n , b u k ita ­
b a b a k tım v e d iğ e r k ita p la rın içe riğ in e b a k tığ ım
z a m a n ; a c a b a ş u v e rile n e ğ itim le m e d y a d a
v a t a n d a ş a iletilen m e s a jla r nasıl birb irin i d e n g e le r,
b a n a g ö r e d e n g e le y e m e z . Ş im d i b ir k e re h e r ş e y d e n ö n c e b e n , iyi b ir v a t a n d a ş o lm a n ın e ğ itim le
o la c a ğ ın ı d ü ş ü n ü y o r u m f a k a t b u n u n y a n ın d a
v a ta n d a ş lık k o n u s u n d a ö ğ r e t i m y a p ılm a s ı g e r e k ­
tiğini d ü ş ü n ü y o r u m ya ni b ir t a k ım bilgilere sa h ip
olm a lıyız ki o bilgilerin ışığı a ltın d a d o ğ u ş t a n
itib a r e n aile içinde aldığım ız, aile dışı b irim le rd e
aldığım ız e ğ itim le b ir y e r e gelebilelim .
Ş im d i b u bilgileri biz n e r e d e n alabiliriz, k ita p ­
la rd a n a lıy o ru z , a m a b ir a z e v v e l s ö y le d iğ im gibi
k ita p la r b e n im için en a z ın d a n ş u g ö r d ü ğ ü m , ki­
t a p la r , o r t a ö ğ r e t i m d e o k u n a n k ita p la r, b ire y in
h a k v e ö zü rlü k lü k le rin in bilinçinde o lm a sın ı s a ğ lıy a c a k nitelikle k it a p la r değil. B u n u n y a n ın d a b ir d e
d e v a m lı t o p lu m içinde b ir t a k ım m e s a jla rla k a rş ı
k a rş ıy a k a lıy o ru z v e b u m e s a jla r bilgi eksikliğim iz
s ö z k o n u s u o ld u ğ u n d a n bizi b ir e y o la ra k v e
53
t o p lu m o la r a k b azı ya n lış s a p t a m a l a r a s ü rü k lü ­
y o r diyebilirim . B u r a d a ya nlış d iy o r u m s ö y le y e ­
c e ğ im s ö z le r belki ç o k b ü y ü k t a r t ı ş m a l a r a ç a c a k
a m a b e n h e m k e n d im e h e m d e t o p lu m a olan b ir
g ö r e v im o ld u ğ u n u d ü ş ü n ü y o r u m v e b u g ü n t e r s
d ü ş m e p a h a s ın a d a o ls a b ir t a k ım şe yle ri s ö y le ­
m e k is t iy o r u m . B u g ü n m e d y a n ın d u r u m u n a v e
in s a n h a k la rı k o n u s u n d a k i t a v r ı n a g e ç m e d e n
ö n c e ş u n u b e lirt m e k is t iy o r u m . M e d y a insan h a k ­
ları e ğ itim in d e , y u r t t a ş h a kla rı e ğ itim d e s o n
d e r e c e ö n e m li ro l o yn a y a b ilir, b ir t a k ım p r o g r a m ­
la r g ö r ü y o r u z ç o k çeşitli m e d y a k a n a lla rın d a ,
te le v iz y o n ka n a lla rı o lsu n, r a d y o ka n alla rı o lsu n v e
d e ya zılı b a s ın d a ; b u n la r d e v a m lı b ir t a k ım
m e s a jla r ile tiy o rla r, b u m e s a jla r a r a s ın d a z a m a n
z a m a n b a z ıla rın d a ç o k , b a z ıla rın d a a z in s a n h a k ­
ları e ğ itim i için ç a b a s a r f edilen v e y a in s a n h a k la rı
ö ğ r e tim in e k a tk ıd a b u lu n a c a k b ir t a k ım p r o g ­
r a m la r v a r . M e s e la b ir p r o g r a m d a n e bileyim b e n
b a s ın ö z g ü r lü ğ ü t a r t ış ılıy o r , b a s ın ö z g ü rlü ğ ü b izim
için s o n d e r e c e h a y a t i b ir ö z g ü r lü k , b a s ın ı
d ö rd ü n c ü
kuvvet
o la r a k
t a n ı m l ıy o r
b ü tü n
y a z a r la r , l it e r a t ü r d e h e p b ö y le g e ç iy o r, ş im d i
basın ın d ö r d ü n c ü k u v v e t olup o lm a d ığ ı t a r t ış ılıy o r
a m a b ir d e v le t d e m o k r a t ik b ir d e v le t o la c a k s a
m u t la k a ö z g ü r b ir basını o la c a k , ö z g ü r b ir basını
o lm a y a n b ir d e v le tin d e m o k r a t ik b ir d e v le t
o lm a s ı m ü m k ü n değil, ç ü n k ü k a m u o y u d e n e tim i,
d e v le tin d e m o k r a t i k niteliğini k a z a n m a s ı v e
m u h a f a z a e t m e s i için s o n d e r e c e önem li. B ir
ülkede e ğ e r k a m u o y u d e n e tim i y o k s a , o ülk e d e
h a k v e ö z g ü r lü k le r in u y g u l a n m a y a g e ç m e s i
54
m ü m k ü n değil k a m u o y u n u n o lu ş m a s ı d a h e m e n
h e m e n y ü z d e s e k s e n , d o k s a n k itle ile tiş im
a r a ç la r ı araçılığı ile o lu y o r b ir ö ğ r e n c i d ü ş ü n ü n ki
b ilm iy o ru m h a f t a d a k a ç s a a t içinizde ö ğ r e t m e n
o la n v a r m ı, b ilm iy o ru m , k a ç s a a t o k u y o r b u
d e rs i, b u d e r s t e , b ir t a k ım ş e y le r e z b e r le t iy o r la r ,
m e s e la din v e v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü ile ilgili b ö lü m ü n ü
b a k tım b e n b u kita b ın , A n a y a s a n ın m a d d e le rin i
o ld u ğ u gibi a lm ış din v e v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü ile ilgili
m a d d e y i o r a y a din v e v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü k o n u s u n ­
d a h e m e n h e m e n h e r k a n a ld a d e v a m lı m e s a jla r
v e riliy o r, v e ö yle çelişkili m e s a jla r v e r iliy o r ki,
d ü ş ü n c e ö z g ü rlü ğ ü n e b a k ıy o ru z , yin e d ü ş ü n c e
ö z ğ ü rlü ğ ü d e a ynı şekilde b u k it a p t a ç o k b a s it
c ü m le le rle y e r a lm ış v a z iy e t t e ; a m a t o p lu m d a
d ü ş ü n c e ö z g ü rlü ğ ü t a r t ış ılıy o r v e b u k o n u d a ç o k
ilginç t a r t ı ş m a l a r a ta n ık o lu y o r u z v e b u t a r t ı ş ­
m a la r a b a k tığ ım ız z a m a n ya n lış m e s a jla rın d a
t o p lu m a iletildiğini g ö r ü y o r u z a c a b a b u ya n lış
m e s a jla r k a rş ıs ın d a b ir e y n e y a p a c a k ? B e n
ç o c u k la ra , ke n dim i sınırlı t u t m a k i s t e m i y o r u m
ç ü n k ü o ç o c u k la rın h a k v e ö zg ü rlü k le rin i ö ğ r e n e ­
b ilm e lerine s a y g ı g ö s t e r e b ilm e le ri için m ü s a i t b ir
o r t a m lazım , ö ğ r e n m e la zım , e ğ itim la z ım s a d e c e
bilgi a k t a r m a ile değil o a k ta r ıla n bilgilerin u y g u la ­
m a y a g e ç m e s in in d e g ö s t e r ilm e s i g e r e k iy o r .
D ü n b ir p r o g r a m iz liy o rd u m o p r o g r a m d a
aşırı s a ğ g ö r ü ş lü k o n u ş m a c ıla rla liberal d e d iğ im iz
k o n u ş m a c ıla r b ir n o k t a d a b irle ş tile r: d ü ş ü n c e
ö z g ü rlü ğ ü sın ırsız b ir ö z g ü r lü k t ü r . H e r k e s h e r
şekilde d ü ş ü n d ü ğ ü n ü sö yle ye b ilir, b a ş b a k a n y a r ­
d ım c ım ız b ir b e y a n a t v e rd i, b ir b e le d iye b a ş k a -
55
nının k o n u ş m a s ı n ed e niyle b ir k a v r a m kulllandı
ş e d it b ir k a v r a m a m a s u ç te ş k il e t m e z dedi. B e n
a c a b a d iy o r u m b u k a d a r yıl ya n lış m ı ö ğ r e n d im
h e rş e y i, a c a b a b e n im ö n ü m d e şim d i A v r u p a k o n ­
se yinin b ir yayını v a r d ü n y a n ın b ü t ü n ha kla rı
b e y a n n a m e le ri v e s ö z le ş m e le ri içinde v a r v e
o n la r a b a k tığ ım ız z a m a n b e n hiç d e d ü ş ü n c e
ö z g ü r lü ğ ü n ü n s ın ırs ız b ir ö z g ü r lü k o lm a d ığ ın ı
g ö r ü y o r u m kişiler v e s iy a s a l h a k la ra ilişkin u lu s la r
a ra s ı s ö z le ş m e de, ü y e d e v le tle r e ırk sa l, dinsel,
ulusal nitelikte, kin, n e f r e t , g a r e z y a r a t a c a k ş e y ­
leri s a v u n m a la r ı k a n u n la y a s a k la y a c a k s ın , B ö y le
b ir e m ir ü y e d e v le te v e riliy o r, A v r u p a K o n s e y i
ç a lış m a la r y a p ıy o r b u k o n u d a b ir k o m ite s i v a r
A v ru p a
K o n s e y in in I n t o le r a n c e K o m i t e s i n d e
ç a lış m a la r y a p ılıy o r, in s a n h a k la rı k o m ite s in d e b u
ç a lış m a la r y a p ılıy o r v e b e n im ö ğ re n d iğ in , h e rş e y i
s ö y le y e m e y iz .
İn s a n la rı kin, n e f r e t ,
g a re ze
y ö n e t e c e k şe y le ri s a v u n a m a y ız b u s a ğ d a n o la ­
bilir s o ld a n olabilir ya n i ideolojik b ir a y ır ım y a p m ı­
y o r u m . B a ş k a la rın ın h a k v e ö z g ü rlü k le rin i o n la rın
ş e re fle rin i re n c id e e d e c e k k o n u ş m a la r d ü ş ü n c e ­
le r y a y a m a y ız . B u n la rın h e p si u y g a r t o p lu m la r d a
y a s a k la n m ış b ir t a k ım fiilerdir. E v e t d ü ş ü n c e
ö z g ü r lü ğ ü din v e v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü d iğ e r ö z g ü r ­
lü k le rd e n fa rk lıd ır, d iğ e r ö z g ü rlü k le rin b a z ıla rın d a
ö z g ü r lü ğ ü m ü z ü k u lla n m a k için y a izin alırız y a
b ild irim d e b u lu n u ru z a m a din v e v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü
k u lla n m a k için, d ü ş ü n c e ö z g ü r lü ğ ü m ü z ü k u lla n m a k
için b ö y le b ir izin v e y a b ö yle b ir b ild irim d e b u lu n ­
m a m ız a g e r e k yo k , b u h a k v e ö z g ü r lü ğ ü m ü kul­
lanırız k a t la n m a k ko şu lu yla kullanırız. Ş im d i v a t a n ­
56
d aşlık e ğ itim i d iy o r u z d e m o k r a s i d iy o r u z b ir
ta ra fta n
m e s a jla r
v e r iliy o r
iş t e
b ir t a k ım
m e d y a d a n , a ç ık o t u r u m l a r y a p ılıy o r, b a z ıla rı
h a k ik a te n g e r ç e k d e m o k r a t ik anlayışı n a k le d e n
y a y ın la r o lu y o r, k it a p la r a n a y a s a y ı v e s a ir e y i alı­
y o r la r , çeşitli ö z g ü rlü k bildirilerini v e y a s ö z le ş ­
m e le rin i a lıy o rla r, in s a n h a k la rı s ö z le ş m e le r in d e n
b ir t a k ım bilgiler v e riliy o r; a m a o n u n y a n ın d a öyle
y o ğ u n b ir b iç im d e bilgiler v e m e s a jla r v e r i y o r la r ki
b u m e s a jla rı alan in s a n la r, b e n b u işin h o c a s ı
o ld u ğ u m hald e t e r e d d ü t e d ü ş ü y o r u m . M e s e la
d ü n o t o p la n t ıd a yine ş ö y le sö y le n d i E f e ıid im ilk
e v v e la "f a ş is t İta ly a n C e z a K a n u n u n d a n alınan
C e z a K a n u n u m u z u d ü ze lte lim , a rtık , T ü r k iy e 'd e
b u n u d ü z e lte m iy o ru z " , b izim C e z a K a n u n u m u z
1 3 2 6 ta rih lid ir. İta lya n C e z a K a n u n u ise 1 3 3 0
ta rih lid ir. M usollinin K a n u n u R o c c o K a n u n u d u r ;
a m a b u g ü n içim izd e b u n u bilen v a r m ı C e z a
H u k u k ç u s u o la ra k b izle r b iliyo ru z a m a o n u n d ışın­
d a m e d y a d e v a m lı İta ly a n C e z a K a n u n u , f a ş is t
İta ly a n C e z a K a n u n d a n alınan, k a n u n u d e ğ iş t ir e ­
lim, E ş im d i bilgiler ya n lış o lu n c a a c a b a y a n ılıy o rm u y u m d iye d ü n t e k r a r t e r e t t ü d e d ü ş t ü m ,
s o n r a C e z a K a n u n u t e k r a r a ld ım b a k t ım özelliklede 1 4 1 , 1 4 2 ,1 6 3 için b u ş e y le r s ö y le n iy o rd u , o
z a m a n la r , h a t t a
a rk a d a ş la r ım , b u r d a
o la n
a r k a d a ş la r ım bilirler, b u m a d d e le r in k a ld ırılm a sı
için k a m p a n y a ya p ılırk e n b e n ş ö y le b ir ş e y s o r u ­
y o r d u m a r k a d a ş la r ım ız a ; Irk e s a s ın a d a y a n a n b ir
C u m h u r iy e t k u ru lm a s ı için p r o p a g a n d a y a p ıl­
m a s ın ı v e ö r g ü t k u ru lm a s ın ı is t iy o r m u s u n u z ,
s a v u n u y o r m u s u n u z ? B u n a c e v a p "h a yır" o lu y o r -
57
d u , o z a m a n n iye 1 4 1 , 1 4 2 'n in k a lk m a s ın ı
s a v u n u y o r s u n u z ? B u s o r u y a c e v a p a la m ıy o r d u m
b e n a r k a d a ş la r ım d a n , ç ü n k ü içerik bilinm eyince,
s a v u n u la n ş e y le r d e ya n lış o lu y o r. B u g ü n 1 6 3 n c ü
m a d d e y i k a ld ırd ık s ır a A n a y a s a n ın 2 4 n c ü m a d ­
d e s in e geldi v e b u n u d a niçin y a p ıy o ru z , b u n u d a
laiklik için y a p ıy o r u z .
Ş im d i b e n b ir c e z a h u k u k ç u s u o la ra k biliyo­
r u m ki din v e v ic d a n ö z g ü rlü ğ ü ile ilgili m a d d e le r
T .C .K . n u n ”7 4 v e “7 5 v e ilerisi m a d d e le rid ir. 1 B 3 .
m a d d e s i ise t a m a m e n dini ç ık a rla ra a le t e t m e k
to p lu m u n e k o n o m ik , s o s y a l, düzenini din k u ra lla rı­
na o t u r t m a k için p r o p a g a n d a y a p m a k v e ö r g ü t
k u r m a y ı y a s a k la y a n m a d d e y d i v e b u n u b e n
m a la s e f e n e n te le k tü e l, en bilgili in s a n la ra dahi
a n la ta m a d ım . Ş im d i e fe n d im d ü ş ü n c e y i açıkla­
m a k la , p r o p a g a n d a a r a s ın d a sınırı ç iz e m iy o ru z
dolayısıyle b ir t a k ım u y g u la m a la r v a rd ı T ü r k iy e 'd e
c e v a p o la ra k ş u n u d iy o r d u m h e p b e r a b e r b u y a n ­
lış u y g u la m a la r ın k a rş ıs ın a çıkalım a m a b e n im
b ile b ild iğ im k a d a r ıy la , s o s y a l p s ik o lo g a r k a ­
d a ş la r ım ız v a r b u r d a , p r o p a g a n d a y la d ü ş ü n c e y i
a ç ık la m a y ı a y ır t e d e c e k b ir t a k ım k rite rle ri s o s y a l
psikoloji b ize v e r iy o r . Ş im d i a r t ık h e r t ü r lü şeyi
sö yle ye b iliriz din v e v ic d a n ö z g ü rlü ğ ü a dın a, laiklik
a dın a, ş u a d ın a , b u a d ın a ; k u s u r a b a k m a y ın b ir a z
h e y e c a n la n ıy o ru m
b ü tü n
b u n la rı s ö y le d iğ im
z a m a n ; a m a in s a n h a k la rı h o c a s ı o la ra k ş u n u
d ü ş ü n ü y o r u m , ya ni b e n ü n iv e r s it e d e o k u t u y o r u m
in s a n haklarını, d iğ e r a r k a d a ş la r ım ız o r ta o k u l s o n
s ın ıfta y a h u t ilk ö ğ re tim in s o n sınıfında o k u t u y o r ­
lar, Ş im d i b ilm e d e n v e d e v a m lı yanlış bilgiler
58
t o p lu m a m e d y a a ra cılığıyla a k ta rıld ığ ın d a , b izim
g e r ç e k t e n h a k v e ö z g ü rlü k le rim iz i b ilm e m iz m ü m ­
k ü n değil, b u n la rı s a v u n m a m ız m ü m k ü n değil,
y u r t t a ş lık g ö re v in i y e rin e g e t ir m e m iz m ü m k ü n
değil. Ş im d i b ir t a k ım h a k v e ö z g ü rlü k le rim iz ç iğ ­
n e n iy o r. B iz e n te lle k tü e lle r o la ra k b iliyo ru z, k o n u t
d o k u n u lm a z lığ ım ız v a r , k o n u t u m u z a k im s e g ir e ­
m e z polis d e dahil b u n a , a n c a k g e c ik m e s in d e
s a k ın c a o la n h a lle rd e yetkili m e rc in in e m r i ile g ir e r
a m a te le v iz y o n u b a k ıy o r u z g e ç e n b ir k o n u ş m a m ­
d a d a b u n u s ö y le m iş tim , s iz le re y a p t ığ ım k o n u ş ­
m a d a d a b ir h a n ım , a rk a s ın d a p o lis le r in s a n la rın
e vin e d a lıy o r m a s u n lu k k a rin e s i d iye b ir k a r in e m ­
iz v a r bizim , a s ır la r b o y u m ü c a d e le n in s o n u n d a
b ü t ü n u y g a r d ü n y a n ın b e n im s e d iğ i b ir k a rin e , "bir
k im s e n in s u ç lu lu ğ u k a n ıtla n ın c a y a k a d a r o k im s e
m a s u m sayılır". V a r m ı b ö y le b ir ş e y b izd e,
T ü r k iy e 'd e ? H e r o la y d a m u t la k a şa k , ş a k su çlu
d a m g a s ın ı in s a n la ra y a p ış t ır ıy o r u z o n u a it m ış d ö r t m ily o n a t e ş h ir e d iy o ru z . O n d a n s o n r a o
k im s e b e r a a e t e ttiğ i z a m a n , ş u k a d a r , b ir h a b e r
v e r ir s e k v e r iy o r u z v e r m e z s e k v e r m iy o r u z . B u ş u
s o n u c u d o ğ r u y o r , h a k la rım ız ı, m ü t e m a d i y e t
m e d y a aracılığı ile v e rile n m e s a j, bize, s ö z e l o la ra k
ş u m e s a j v e riliy o r, h a k la rım ız a s a h ip çıkalım ,
d e m o k r a t ik t o p lu m a s a h ip çıkalım , t e m i z b ir
t o p lu m y a r a t a lım v s . s ö z le r b u n la r, a m a b ü tü n c ü l
o la ra k ve rile n m e s a ja b a k tığ ım ız z a m a n , b ilm iyo ­
r u m y a n ılıy o rm u y u m b e n ş u n u g ö r ü y o r u m : siz
b ir e y o la ra k ö yle g ü ç s ü z s ü n ü z ki s i s t e m o k a d a r
g ü ç lü ki, siz b u s is t e m k a rş ıs ın d a h iç b ir ş e y y a p a ­
m a z s ın ız S in a s a b a h le y in sö yle d i f a ş is t d e v le t t e
59
b iliy o rs u n u z d e v le tin v e rd iğ i k a d a r h a k v e ö z g ü r ­
lüğe s a h ip o lu r s u n u z d e v le t e k a rş ı h iç b ir ş e y
y a p a m a z s ın ız . D e v le tin d ış ın d a h iç b irş e y o lm a z .
Ş im d i b u n u b iz g ü n ü m ü z T ü r k iy e 's in e u y g u ­
la dığım ız z a m a n , s is t e m in v e rd iğ i k a d a r h a k v e
ö z g ü rlü k le r d e n y a ra rla n a b ilirs in iz s is t e m in d ışın d a
h iç b ir ş e y o lm a z , s is t e m e k a rş ı h iç b irş e y o lm a z
b ir e y o la ra k hiçsiniz; b e n b ö y le a lg ılıy o ru m v e rile n
m e s a jla r ı, v e d o la y ıs ıy le d e m o k r a t i k t o p l u m
a ç ıs ın d a n b e n b u n u ya n lış g ö r ü y o r u m . B a k t ığ ım
z a m a n b ir t a k ım m a h k e m e k a r a r la r ın a v e s a ir e y e ,
b u k o n u la r d a a r a ş t ı r m a l a r ım v a r , ş u n u g ö r ü y o ­
r u m , in s a n la r m a h k e m e le r e g ittik le ri z a m a n , e v e t
y a rg ım ız ın b ir s ü r ü s o r u n u v a r , a m a o s o r u n la rın
s o r u n la rla b irlik te yin e in s a n la r m ü c a d e le e ttik le ri
z a m a n , ha kla rın ı a lıy o rla r, a m a b u ha kla rın ı d ian
in s a n la rın b u m ü c a d e le le r s o n u n d a b ir ş e y y a p ­
tıklarını biz b ilm iy o ru z . B iz y a p m a y a n in s a n la rı
g ö r ü y o r u z h e p biz b u s i s t e m içinde h iç b ir ş e y
y a p ılm a z , o h a ld e k a d e rim iz e b o y u n e ğ e lim öyle
h a k v e ö z g ü rlü k , iş t e g e liş m e m a d d i v e m a n e v i
va rlığın ı g e liş t ir m e gibi b ir t a k ım ta le p le r d e b u lu n ­
m a y a lım , b u n la rın elde e d ilm e si m ü m k ü n d eğ ild ir,
ne v e rilirs e onla ye tin e lim . B e n b u n a ş id d e tle
k a rş ı ç ık ıy o ru m ç ü n k ü biz e ğ e r h a k v e ö z g ü rlü k ­
le rim iz e s a h ip ç ık m a z s a k , o z a m a n b ir t a k ım o lu m ­
s u z e tk ile rle k a rş ı k a rş ıy a kalabiliriz. B u g ü n ... n e
k a d a r v a k t im kaldı s a y ın b a ş k a n
B AŞKAN - B e ş d a k ik a k a d a r
T e ş e k k ü r e d e rim .
B u g ü n yetkili b ir kişi o la ra k , b u k o n u d a
a ra ş tırm a
y a p m ış
b ir
kişi
o la r a k
Radyo
60
T e le v iz y o n Ü s t K u r u lu ü y e s i o ld u ğ u m d a ş u n u
s ö y le y e y im
s iz e , T ü r k iy e 'd e k i b ü t ü n
m edya
a r a ç la r ı m ü lti m e d y a d e d iğ im iz a r a ç l a r R a d y o
T e le v iz y o n v e B a s ın altı b ü y ü k aile v e ş ir k e tin
elinde, b u n la r ne y a p a r la r s a t o p lu m a n e mes°aj
v e r ir le r s e o m e s a jı t o p lu m a lıyo r. B u n u n d ış ın d a
k a m u o y u o lu ş m a s ı m ü m k ü n o lm u y o r . B u ailelere
b a k tığ ım ız z a m a n , ş u d o ğ r u , b u aileler b u m e d y a
k u ru lu ş la rın ı s a d e c e y a n k u ru lu ş o la ra k t u t u y o r ­
la r e s a s iştig a l e ttik le ri t ic a r e t , m e s e la b ir ta n e s i
ihlas H o ld in g e g id iy o r, ö b ü r ü ik t is a t B a n k a s ın a
g id iy o r, ö b ü r ü K o ç 'a g id iyo r. Ç ık a rd ığ ın ız z a m a n , o
a ra d a k i p a r a v a n
ş ir k e t le r i a ş t ığ ın ız z a m a n
g ö r d ü ğ ü n ü z m a n z a r a bu, v e b u ş ir k e t le r de,
T ü r k iy e e k o n o m isin i ellerinde t u t u y o r l a r . D o la yisiyle e k o n o m ik ç ık a rla rın k o r u n m a s ı t a b i s ö z
k o n u s u o lu y o r b ir y e r d e , d o layisiyle b e n v e h e r ­
ha ld e s iz le r d e b a n a k a tıla ca k sın ız, biz g e r ç e k t e n
ö z g ü r b a s ın is t iy o r u z , ya ni b a s ın ö z g ü rlü ğ ü . G e n e l
o la ra k ş u n u s ö y ie y im , t ü m h a k v e ö z g ü rlü k le r
d e v le tin k a rış m a s ı d e v le tin m ü d a h a le s in e k a rş ı
a s ır la r b o y u k o r u n m u ş t u r , d e m o k r a s i ta r ih in e
b a k tığ ım ız z a m a n , a r k a d a ş ım b e n d e n d a h a y e t ­
kili b u k o n u d a , d e m o k r a s i ta r ih in e b a k tığ ım ız
z a m a n , d e v le t e k a rş ı h a k v e ö z g ü rlü k le rin k o r u n ­
m a s ın ın m ü c a d e le s in i g ö r ü y o r u z a m a y ü zy ılım ız d a
a r t ık d e v le t e k a rş ı k o r u m a is t iy o r u z , b u n u n için
ç a b a s a r f e d iy o r u z . A m a y a p m a m ız g e r e k e n b ir
ş e y v a r , h a k v e ö z g ü rlü k le rim iz i s a d e c e d e v le te
k a rş ı değil, d iğ e r b ire y le re d iğ e r b ir e y g r u p la r ın a
v e to p lu m d a k i ç ık a r o d a k la rın a k a rş ı d a k o r u m a k
61
z o ru n d a y ız . E ğ e r g e r ç e k b a s ın ö z g ü rlü ğ ü is t iy o r ­
sak
bu
b a s ın
ö z ü r lü ğ ü
d e v le t in
m ü d a h e le
e tm e d iğ i b ir b a s ın o ld u ğ u gibi, bu b asın , aynı
zam anda
m edya
p a t r o n la r ın ın
m ü d a h e le
e tm e d iğ i b ir b a s ın olm alı. T e k e lle ş m e y e k a rş ı
olm alı u lu s la r a ra s ı d ü z e n le m e le r v a r a m a bu
b a s ın te k e lle ri d a h a hala T ü r k iy e 'd e v a r v e b ir
g a z e te c in in , b ir b a s ın ça lışan ın h o ş a g it m e y e n b ir
ş e y y a p tığ ı z a m a n o r d a işine s o n verildiği z a m a n ,
b a ş k a b ir b a s ım k u ru lu ş u n d a iş b u lm a s ı m ü m k ü n
değil, d o layisiyle kendi a r a la r ın d a b ir k u ra lla r
b ü t ü n ü o l u ş t u r u l m u ş v a z i y e t t e . T e k e lle ş m iş
b a s ın . M a d e m
b iz h a b e r a lm a ö z g ü r lü ğ ü n ü
s a v u n u y o r u z , b a s ın ö z g ü rlü ğ ü n ü s a v u n u y o r u z , o
h a ld e niye iki b a s ın tekeli b irb iriy le b irle ş iy o r d a
b a zı g a z e t e le r in d a ğ ıtım ın ı e n g e lliy o r? B e n o
g a ze te y i o k u m u y o ru m , A k ş a m
g a z e t e s in d e n
b a h s e d iy o r u m ; a m a b ö yle b ir olayın o ld u ğ u b ir
ü lk e d e b a s ın ö z g ü rlü ğ ü n d e n b a h s e d ile m e z b a s ın
ö z g ü rlü ğ ü n ü k o r u m a k için ç a b a s a r f e d e r k e n b u n u
s a d e c e d e v le t e k a rş ı değil aynı z a m a n d a b ü y ü k
te k e lle re k a rş ı d a s a v u n m a k z o ru n d a y ız . Ş im d i
s ö z ü m ü ş ö y le b a ğ la m a k is t iy o r u m .
Ö r g ü n e ğ itim , ç o k eksik b ir şekilde in s a n h a k ­
larını v e v a t a n d a ş lık haklarını bize ö ğ r e t iy o r ,
ö ğ r e t m e y e ça lış ıyo r. B u k a d a r eksik b ir ö ğ r e ­
tim in y a n ın d a m e d y a e s a s işlevi olan in s a n h a k v e
ö z g ü rlü k le rin i k o r u m a k v a t a n d a ş ı b ilin çle n d irm e k
o n u n h a k v e ö z g ü rlü k le rin e g e r ç e k t e n d e m o k ­
r a t ik b ir t o p lu m d a d ö r d ü n c ü k u v v e t o la ra k s a h ip
ç ık m a k y e rin e , m a a le s e f h a k v e ö z g ü rlü k le ri y o k
62
edici b ir s i s t e m
b ir m e s a j b o m b a r d ım a n ın a
t u y u o r bizi. T ü r k iy e 'd e d a h a fa z la a m a ş u n u d a
s ö y le y im d iğ e r b a t ı ü lk e le rin d e d e b u t ü r o la y la ra
ta n ık o lu y o ru z . B e n k e s e y im s ö z ü m ü d a h a s o n r a
s o r u la r o lu rs a d e v a m e d e rim .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
S in a 'c ığ ım g a lib a s ö z d ö n d ü d o la ş tı t e k r a r
d e v le t v e y u r t t a ş a geldi, belki b ır a k tığ ım ız y e r d e n
d e v a m ı o la r a k n asıl a r z u e d e r s e n iz b u y r u n
e fe n d im .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - S a b a h ki o t u ­
r u m a k a tılm a y a n b a zı yeni d in le yicilerim iz olabilir
belki k ü ç ü k b ir g iriş t e g e re k e b ilir. E v e t b iy iy o r s u n u z to p lu m la r ın a y a k t a d u r m a s ı için b ir o y d a ş ­
ıma f r e n k ç e ta b iri ile k o n s e n s ü s o lm a s : g e r e k ­
tiğ in d e n b a h se d ilir. T o p lu m la r ı d e v le tle ri a y a k t a
t u t a n b ir ş e y b u , b ir ç i m e n t o , a d e t a ibni
H a ld u n 'd a a s a b iy e t gibi m e s e la , İbni H a ld u n 'd a k i
a s a b iy e t k a v r a m ı belki b u n u n b ir karşılığı olabilir.
B ilm iy o ru m , a m a genellikle b ir t o p lu m u n a y a k t a
d u r m a s ı b ir t a k ım işleri y a p a b ilm e s i için a s g a r i b ir
ş e y , a s g a r i b ir m ü ş t e r e k o lm a s ı la zım , y a n i o r t a k
b ir p a y d a b u lu n m a s ı la zım ; ya ni k im im iz s a ğ c ı,
kim im iz s ö lc u y u z d u r , kim im iz, H r is t iy a n , k im im iz
M ü s lü m a n ız d ır, k im im iz B e ş ik ta ş ı, k im im iz G a la ­
t a s a r a y 'ı d e s t e k le r a m a n e t ic e d e iş t e d e r iz ki biz
T ü r k 'ü z iş te T ü r k o lu d ğ u m u z için o r t a k b ir p a y ­
d a m ız v a r v e b ir t a k ım şe y le ri d o layisiyle b a ş a r ır ız .
B u o r t a k p a y d a ç o k kiritik b ir n o k ta , ç o k kiritik
b ir n o k ta ç ü n k ü o r t a k p a y d a n ız y o k s a m e s e la
s a v a ş a m a z s ın ız s a v a ş t a d a y a k y e rs in iz b u k a d a r
63
b a s it işte .
II. M A H M U T m e s e la b ir t a k ım ş e y le r y a p t ı b ir
t a k ım yenilik h a re k e tle ri y a p t ı b iliy o rs u n u z iş te
k ıy a fe ti d e ğ iş t ir d i, d e v le t d a ire le rin e r e s m in i
a s tır d ı fa la n , g a v u r p a d iş a h d iye d a m g a la n d ı v e
b u y ü z d e n t u h a f ş e y le r o ld u ya ni o y d a ş m a ya ni
ülkedeki o y d a ş m a sa rsıld ı. M e s e la R u s S a v a ş ın d a
n e yd i b a k a y ım e z b e r d e n s ö y lü y o r u m ya n ılıyo r o la ­
bilirim V a r n a , V a r n a 'y a R u s o r d u s u gelip d a y a n ı­
y o r m u h a f ız a n a h t a r ı te s lim e d iy o r R u s o r d u s u ile
s a v a ş m ıy o r halbuki o n u n g ö r e v i s a v a ş m a k . Y in e
II. M a h m u t d ö n e m in d e n m e s e la N izip yenilgisi
s ıra s ın d a 1 8 3 9 'd a , p a d iş a h ö lü m d ö ş e ğ in d e yeni
b ir s a d r a z a m g e liy o r H ü s r e v P a ş a b u H ü s r e
P a ş a 'y a K a p t a n ı D e r y a A h m e t P a ş a d ü ş m a n ,
A h m e t P a ş a v a y b e n im d ü ş m a n ım s a d r a z a m
old u d iye a lıy o r d o n a n m a y ı M ıs ır'a g id iyo r, d o n a n ­
m a y ı alıp M ıs ır 'a g id iyo r, k o c a d o n a n m a y ı alıp
g id iy o r b ir g e m iy i d e değil, b ilm e m k a ç g e m iy i d e
t o p a r la y ıp g ö t ü r ü y o r ya ni t o p lu m d a b ö yle b ir ş e y
v a r b ir o y d a ş m a eksikliği v a r v e o z a m a n k a h r a ­
m a n , a s k e r m ille t dediğiniz m ille tle r d e b a s b a y a ğ ı
a c a ip ye nilgile re u ğ ra y a b iliy o rla r. M e s e la F r a n s a ,
F r a n s a t u t m u ş N a p o ly o n z a m a n d a M o s k o v a la r a
k a d a r g it m iş F r a n s ız o r d u la r ı b ü t ü n A v r u p a y ı
ç iğ n e m iş g e ç m iş le r a m a 1 9 4 0 'd a b a k ıy o r s u n u z
A lm a n o r d u s u k a rş ıs ın d a , F r a n s ız o r d u s u p e r iş a n
o lu y o r h e m e n b o z u lu y o r, ne oldu F r a n s ız la rın
a s k e rlik le rin e c e n g a v e rlik le rin e b u n u n d a izahı ş u
olabilir; yine b u o y d a ş m a k u ra m ı ç e r ç e v e s in d e
F r a n s a d a s a ğ ile sol a r a s ın d a b ir k u t u p la ş m a
y a ş a n ıy o r ya n i t o p lu m ikiye b ö lü n m ü ş kim isi s a ğ c ı
64
kim isi s o lc u v e b u o y d a ş m a y ı e tk ile y e c e k d e r e ­
c e le r e v a r m ış , iş te 1 9 3 6 'd a halk c e p h e s i ik tid a r a
g e lm iş , iş te p a ra lı işç ile re b ir s ü r ü h a k la r ta n ım ış ,
p a ra lı ta til m e s e la t a t ile g id e n işçile r ü c re t le r in i
a lm a y a d e v a m e d e c e k le r, k o r k u n ç b ir o la y o la ra k
p a t r o n la r , F r a n s a 'd a p a t r o n l a r b u n u d ü n y a n ın
s o n u o la ra k g ö r ü y o r l a r b ö y le b ir h a k k ın işçile re
v e rilm iş o lm a sın ı d ü n y a n ın s o n u o la r a k g ö r ü y o r ­
la r, ş u H it le r g e ls e d e k u r t u ls a k ş u k o m in is t le rd e n
h a v a s ın d a la r. H a lb u k i b u halk c e p h e s i d e n ile n d e
s a d e c e k o m ü n is t le r y o k s o s y a lis t le r d e v a r a m a
k o m ü n is tlik b ir ç e ş it b ö y le c ü z z a m o la r a k ele alını­
y o r , F r a n s a s a v a ş a m ıy o r g ü p d iye y e n iliyo r. T a b i
s a v a ş b ir t o p lu m u n k a rş ıla ş a b ile c e ğ i e n u ç n o k t a
ya n i iş te in s a n la rın a r t ı k ö lm e y i g ö z e a la b ile ce k ­
leri, fe d a k a rlığ ın e n u ç n o k t a s ın a v a r m a l a r ı
g e r e k e n b irş e y d ir, b ir d u r u m d u r a m a s a v a ş ın
d ışın d a b ir t o p lu m u n m ü c a d e le e t m e s i g e r e k tiğ i
b ir s ü r ü ş e y olabilir b ir k a lk ın m a m ü c a d e le s i o la ­
bilir m e s e la v e y a h u t d a d a h a u y g a r la ş m a y ö n ü n ­
d e b ir ç a b a olabilir k ıs a c a o y d a ş m a o lm a d ığ ı t a k ­
t ir d e s a v a ş y a p a m a d ığ ın ız gibi d a h a p e k ç o k ş e yi
y a p a m ıy o r s u n u z d e m e k t ir .
B u r a d a n n e r e y e g e lm e k is t iy o r u m , b ir ü lk e d e
o y d a ş m a n ın s a r s ılm a m a s ı la zım ya n i b ir t a k ım
t e m e l ş e y le re in a n ılm a sı g e r e k iy o r k ıs a c a b ir
v a t a n d a ş tipi belki g e r e k iy o r o y d a ş m a n ın b ir
v a t a n d a ş tipi ya ni a d a m İsveçli ise b e n İs v e ç liy im
v e b e n ç e v re y i v e d o ğ a y ı ç o k iyi k o r u y o r u m
m e s e la b u İsveçlinin, b ü t ü n İsve çlile rin ina n dıkla rı
b ir ş e y olabilir ya ni b u ülkenin r e s m i b ir ideoloji­
sid ir b a ş k a t ü r lü s ö y le n d ik te b izim sivil t o p lu ım c u -
65
lanın sinin olduklanı o n e s m i ideolojidin belki İs v e ç te
biz d o ğ a y ı iyi k o n u y o n u z m e s e le s i v e y a N o n ve ç li
olaki N o n v e ç lin in t e m e l d ü ş ü n c e s i en iyi balığı biz
ü n e tiy o n u z, e n iyi balık ya ğ ı b izd e çıkan bu belkide
N o n v e ç 'i a y a k t a t u t a n t e m e l d ü ş ü n c e olabilin, v e
siz o n u s a n s tın ız m ı hayın sizin balık y a ğ la n ım ızd a iş
y o k v e y a h u t t a İzlandanın balık ya ğ ı d a h a iyi d e n s eniz e d a m la n b u h n a n a ginebilin, ya ni b u te o n i
d o ğ n u ise, o y d a ş m a teo n isi d o ğ n u ise, d e m e k ki
bin t o p lu m u n te m e lin d e bin ş e y genekiyon, bin
o n t a k p a y d a ge n e k iyo n bin o y d a ş m a genekiyon.
Ş im d i a c a b a T ü r k iy e 'd e b u v a n m ı? T a b i
b u n a d a m e s e le y i d ö n d ü n ü p d o la ştın ıp T e v h id -i
T e n d is a t K a n u n u n a geliyonuz, ya n i e ğ itim binliği
m e s e le s in e ge liyo nu z, e ğ itim binliği k a n u n u b u g ü n
a cı bin şe k ild e ç iğ n e n m iş d u n u m d a d ın , d a h a
nicedin ç iğ n e n m iş d u r u m d a , se b eb in i d e biliyons u n u z , T ü r k iy e 'd e İm a m H a t ip O k ulla rı diye b ir
m e s le k o kulu v a r , b u İm a m H a t ib O k u lu im a m
h a tip y e t iş t ir m e k için b ir o k u ld u r nasıl ki T i c a r e t
Lis e le ri v a r m u h a s e b e c i, k a tip y e t iş t ir m e k için
ya p ı u s t a s ı okulları v a r , ya p ı u s t a s ı y e t iş t ir m e k
için şim d i siz m e m le k e tin m u h a s e b e c i v e k a tip
ih t iy a c ın d a n f a z la t i c a r e t lisesi a ç m a z s ın ız
v e y a h u t t a y a p ı lisesi a ç m a z s ın ız v e y a ya p ı u s ta s ı
ih tiya cı ş u k a d a r s a o n u n b ilm e m y ü z ka tın ı
y e t iş t ir e c e k ya p ı u s t a s ı okullu a ç m a z s ın ız T a p u
K a d a s t r o Lisesi m e s e la T ü rk iy e 'n in k a ç t a n e
t a p u k a s d a s t r o m e m u r u n a ihtiya cı v a r , iş te yılda
ş u k a d a r , yeni t a p u k a d a s t r o m e m u r u la zım , b ir
lise y e t e r , peki y ü z t a n e t a p u k a d a s t r o lisesi
a ç s a n ız b u t u h a f o lm a z m ı? T ü r k iy e 'd e d u r u m bu,
66
T ü r k iy e d e im a m h a tip y e tiş tiriliy o r. B u n la r y a p ı
u s ta la rı o ls a la r v e y a t a p u k a d a s t r o m e m u r la r ı
o ls a la r m e s e le yo k , f a k a t m e s e le ş u r a d a n ç ık ıy o r
b u b a ş k a t ü r lü b ir in s a n m ı y e t iş t ir iy o r ; ya n i b ir
o y d a ş m a s ı olan T ü r k v a t a n d a ş ı tip in d e n b a ş k a
b ir tip in s a n m ı y e t iş iy o r , e ğ e r yine e ğ e r d iy o r u m
ç ü n k ü b ilm iy o ru m , e ğ e r İ m a m H a t ip O k u lla rın d a n
o r t a ç a ğ d ü ş ü n c e s in i t a s v ip e d e n , iş t e M u s t a f a
K e m a l'i b ir d e c c a l o la ra k g ö r e n , in s a n la r y e tiş i­
y o r s a a y r ıc a b u n la rın ille İm a m H a t ip O k u lu n 'd a n
y e t iş m e s i d e ş a r t değil h e rh a n g i b ir lise d e n d e
çıkabilir b ö yle in s a n la r, ç ü n k ü o r a la r d a d a b u
ç e ş it ideolojilerin a t k o ş t u r d u ğ u k o n u s u n d a b a zı
izle n im le r e d in iy o r in s a n , o z a m a n iki t ip v a t a n d a ş ,
o y d a ş m a n ın kırılm a sı d e m e k o z a m a n siz s a v a ş
y a p a m a z s ın ın , s a v a ş t a d a y a k y e rs in iz s iz b a ş k a
ş e y le rd e de, ta b i s a v a ş ı y a p a m a d ığ ın ız gibi b a ş k a
şe yle ri d e b a ş a r a m a z s ın ız , bir birlik o lm a z ; ta b i
e ğe rli k o n u ş u y o r u m d ik k a t e d e rs e n iz b ö y le d ir
d e m iy o r u m A lla h g ö s t e r m e s in , s a v a ş o lm a s ın
a m a m e s e la b ö y le b ir d u r u m d a h a k ik a te n n e o la ­
c a k , nasıl b ir ş e y o lu r e ğ e r T ü r k iy e 'd e o y d a ş m a
kırıldı ise T ü r k iy e s a v a ş a m a z , is te d iğ i k a d a r
a s k e r m illet o lsun. B iliy o rs u n u z II. M a h m u t d ö n e ­
m in d e O s m a n lı O r d u s u e s a s itib a riy le T ü r k
o r d u s u yani T ü r k le r in o lu ş t u r d u ğ u b ir o r d u d u r b u
o s ır a d a T ü r k o r d u s u d ö r t k e r e M ıs ır o r d u s u n a
yenildi, hani ş u b e ğ e n m e d iğ im iz iş te Y a h u d ile r e
yenildi d e d iğ im iz o r d u d ö r t k e re d a y a k a t t ı
O s m a n lı o r d u s u n a ; n e d e n , ç ü n k ü o s ır a d a d e d iğ im
gibi b u o y d a ş m a y o k t u . T o p l u m d a b ir k u t u p la ş m a
b ir kırılm a v a r d ı v e in s a n la r b ir a r a y a g e le m iy o r -
67
lardı, b u n u b a ş k a b ir a ç ıd a n , m e s e la , M u s t a f a
C o ş t u r o ğ lu s o s y a l ş iz o fre n i o la ra k ele a lıyo r, nasıl
kişilerde kişilik b ö lü n m e s i o la b iliy o rs a to p lu m d a k i
b ö lü n m e y i
M u s ta fa
C o ş t u r o ğ l u 'd a
sosyal
ş izo fre n i o la ra k t a r i f e d iy o r, b ir a z d a h a m e s e la
s o m u t la ş t ır a lım a m a d e d iğ im gibi b e n b u r a d a bi­
le re k b ir a r a ş t ı r m a y a d a y a n a r a k k o n u ş m u y o r u m
a m a d u y d u k la rım ız d a n h a r e k e t e d iy o r u m . M e s e la
d a y a k k o n u s u , b iliy o rs u n u z d a y a k ç a ğ d a ş t o p lu m ­
d a kabul e d ile m iy e c e k b ir ş e y d ir. G a y r i m e ş r u b ir
ş e y d ir, b ir d a v r a n ış t a r z ıd ır , ç a ğ d a ş t o p lu m d a
d a y a k g a y r i m e ş r i b ir z o rb a lık tır.
M a h a lle m e k te p le r in d e kızılcık s o p a s ı asılı,
o r a d a fa la k a asılı v e d e k o r d iye asılı değil, kullanıl­
m a k ü z e r e o r a d a d u r u y o r , b u b ir t e r b iy e a ra c ıd ır,
p e d a g o jik b ir a le t t ir , m a k b u l b ir ş e y d ir. Ş im d i
A v r u p a 'y a g ir e c e ğ im d iye u ğ r a ş ıy o r s u n u z v e
A v r u p a d a d iy o r ki, k a r d e ş im s iz d e fa la n iş k e n c e
v a r , s iz d e fa z la d a y a k v a r d iy o r. E ğ e r A v r u p a y a
g ir m e k is t iy o r s a n s e n d e iş k e n c e o lm a m a s ı la zım
d iyo r. Peki d a y a k la y e t iş m iş b ir polis m e s e la ,
d a h a ç o c u k k e n a n a s ın d a n , b a b a s ın d a n d a y a k
y e m iş , a ğ a b e y in d e n d a y a k y e m iş , o n d a n s o n r a
okula g itm iş ö ğ r e t m e n d e n d a y a k y e m iş , a s k e r e
g it m iş ç a v u ş u n d a n , o n b a ş ıd a n d a y a k y e m iş ,
d a y a k la o lu ş m u ş b ir in s a n v e h e p iyi n iye tle
a tılm ış b u d a y a k la r; ya ni o r t a ç a ğ zih niye tiyle
d a y a k y e m iş . Ş im d i b u a d a m ın k a rş ıs ın a b ir sa n ık
g e liy o r v e s a n ık b e n s u ç s u z u m d iy o r v e s e n fa la n ­
c a halıyı ça ldın m ı d iy o rla r, "h a y ır ç a lm a d ım " d iy o r.
A d a m d a y a k la y e t iş m iş , b u p o lis o n a d a y a k
a t m a z m ı? A t a r . Ç ü n k ü d a y a k la y e t iş m iş v e
68
h a t t a o n u n eline bin elektnik aleti t u t u ş t u n s a n ız
v e b u ç o k iyi a le ttin , onasım , bunasını y a n a la m a z ,
iz b ın a k m a z , ç a ğ d a ş bin d a y a k aleti, fa la k a o lu n c a
ka n lan fışkınıyon o n a y a b u n a y a , p is bin iş, b u
t e r t e m i z b ö yle iz b ır a k m ıy o r , b ilm e m ne y a p m ı­
y o r , ya n i o polis o n u b e n im s e r , b e n im s e m e m e s i
t u h a f o lu r a d e t a . T ü r k iy e 'd e m e s e la iş k e n c e yle
m ü c a d e le e d iy o n s a n ız e ğe n, ö n c e d a y a k la m ü c a ­
d ele e t m e k genekin v e e ğ e n insanlanınız o n t a ç a ğ
d ü ş ü n c e s iy le d a y a ğ ın b ir t e r b iy e a r a c ı o ld u ğ u n a
in a n ıy o rla rs a , b iliy o rs u n u z b izim b ir t a k ım a b u k
s a b u k a t a s ö z le r im iz v a r , iş te h o c a n ın v u r d u ğ u
y e r d e n gül b ite r, d a y a k c e n n e t t e n ç ık m a d ır, gibi
d a y a k u y g u la m a s ın a kılıf o la n b ir t a k ım d e yişle r.
Ş im d i o zih n iye tle gidilirse, T ü r k iy e 'd e iş k e n c e d e
s o n b u lm a z , T ü r k iy e A v r u p a y a d a g ir e m e z . Ç ü n k ü
A v r u p a y a g ir m e k için b u n u n o lm a m a s ı g e re k iy o r.
B a ş k a b ir ö rn e k , ta b ii ka d ın e rk e k eşitliği m e s e le ­
si. İş te ç a ğ d a ş t o p lu m la r d a ka d ın la e rk e ğ in e ş it
o lm a s ı la zım . H u k u k ö n ü n d e e ş it o lm a s ı lazım ,
u y g u la m a d a e ş it o lm a s ı g e r e k iy o r . O y s a , ş e ria tı
a ç ıp b a k ıy o r s u n u z , ya n i o r t a ç a ğ İs la m h u k u k u n a
b a k tığ ın ız z a m a n , k a d ın y a r ı m p o r s iy o n b ir va rlık
gibi, m a h k e m e y e gid in ce , iş te iki ta n e s in in aynı
şeyi s ö y le m e s i la zım ki, b ir e rk e ğ i d e n g e le ye b ilsin
v e y a m i r a s t a e rk e k t a m h is s e a lıyo r, kız ç o c u ğ u
y a r ı m h is s e a lıyo r. V a n i ş e r i a t t a o r t a ç a ğ İsla m
h u k u k u n d a k u ru m la ş m ış , kadının e ş it o lm a dığı,
k u ru m la ş m ış .
Ş im d i, m e s e la siz im a m h a tip o ku lla rın d a
e ğ e r ş e r ia t ı ö ğ r e t iy o r s a n ız , ya n i İsla m h u k u k u n u
ö ğ r e t iy o r s a n ız v e b u n u s ır f t a r i h o la ra k ö ğ r e t i-
69
y o n olabilinsiniz, a m a b u iş te iyidin, b u n d a n alası
o lm a z , e ğ e n m ü s lü m a n o lm a k is tiy o n s a n ız b u n u
d a in a n m a n ız la zım d iyo n s a n ız, b u ç o c u k t a bin
çe lişki d o ğ a c a k , ç ü n k ü T ü n k iy e C u m h u n iy e t i
kanunlanı, M e d e n i K a n u n n e diyon, kadın ile e nkek
e ş ittin diyon. M e s e la m in a s t a a ynı p ayı alın diyon,
o ğ la n ne alınsa kız d a o p a yı alın diyon. Ş im d i, b u
ç o c u k n e y a p a c a k ? E ğ e n b u şekilde ö ğ n e tiliyo n s a
o n a , bin b u n a lım a g in e c e k y a bini d o ğ n u y a ö b ü n ü
d o ğ n u . E ğ e n o k u ld a öğnendiğini d o ğ n u s a y ıy o n s a o
z a m a n C u m h u n iy e t k a n un lan ın a kanşı s a y g ıs ız
o la c a k v e b u k a n u n u g e tin e n s is te m i la n e tle y e c e k ,
b a ş ın d a k i a d a m a d e c c a l d iye ce k , b u k a ç ın ılm a z
bin s o n u ç a d e t a . T a b ii b u g e n ç t e bin şizofn e nik
d u n u m y a n a ta b ilin , d a h a d a ö t e d e M u s t a f a
C o ş t u n o ğ l u 'n u n s ö y le d iğ i gibi, t o p l u m d a bin
şizo fn e n ik d u n u m ya n a ta b ilin v e bin o y d a ş m a kınılm a s ın a yol açabilin v e o y d a ş m a kınılm ası d a
d e d iğ im gibi v a h im s o n u ç la n doğunabilin. T a b ii,
belki ç o k k ö t ü m s e n bin t a b lo ç izd im , d ik k a t e d e n ­
s e n iz h e p e ğ e n d e d im , e ğ e n b ö yle ö ğ n e tiliyo n sa ,
e ğ e n b ö yle ise d iye s ö y le d im , u m a n ım b ö yle
d e ğ ild in , H ıfz ı V e l d e t V e lid e d e o ğ lu n a h m e tli
h o c a m ız ın bin d ü ş ü n c e s i va n . Diyonki, İm a m H a t ip
okullanında ş e n ia t o k u tu lm a m a lıd ın diyon. Y a n i
ş e n ia tı h u k u k tan ihi o la n a k h u k u k fa k ü lte le n i
okutabilin, ilahiya t fa k ü lten e ni belki o ku tab ilin a m a
şe n ia tı T ü n k iy e C u m h u n iy e ti, ya ni ç a ğ d a ş bin
d e v le tin im a m H a t ip o k u lu n d a o k u t m a m a lı diyon.
T a b ii b u tantışılabilin; a m a hen h a l-ü k a n d a m a k b u l
o la n b u d u n , m ü s lü m a n lığ ın ş a n tı d a b u n u ka b ul
e tm e k t in şe klind e kesinlikle o k u tu lm a m a lı; ya ni
70
belki o ku tu la b ilir, V e lid e d e o ğ lu 'n u n d ü ş ü n c e s in e
t e r s o la ra k belki o k u tu la b ilir arma ta r ih i b ir bilgi
o la ra k , y o k s a b u n a in a n m a z s a n ız m ü s lü m a n
değilsiniz t a r z ın d a değil.
S a y ın B a ş k a n , g ö r ü y o r s u n u z n e k a d a r ik tis a ­
di z a m a n la m a .
BAŞKAN - Ş im d i a slın d a ç o k g ü z e l s o r u la r
o r t a y a a ttın ız , e ğ e rle rin izle inşallah o e ğ e r e binip
b ir y e r le r e gid e riz.
E fe n d im , ş im d i s ö z S a y ın A h m e t in a m 'd a ,
b u y u ru n .
PROF. DR. AH M ET İNAM - B e n , s a b a h k i
k o n u ş m a m d a y u r t t a ş lık k a v r a m ın ı s o r g u l a m a y a
ç a lış tım , ideal b ir y u r t t a ş lık m o d e li ö n e r d im , ş u
a n d a y a ş a d ığ ım ız y u r t t a ş lık la ilgili s o r u n la rım ız ı
a n la m a k için, b ö yle b ir ideal m o d e l o l u ş t u r a ­
bilirsek, b u m o d e lle y a ş a d ığ ım ız d ü n y a y ı k a r ş ıla ş ­
t ır a r a k , ta b ii m o d e le ne k a d a r k a tıla b ilirsin iz,
m o d e lin kendisi t a r t ış m a lıd ır belki a m a , b ö y le b ir
ideal m o d e l ç e r ç e v e s in d e y a ş a d ığ ım ız d ü n ya n ın ı
v e ülkem izin s o ru n la rın ı dile g e t ir m e y e ç a lış tım .
Ş im d i b u n u k ıs a c a b u ç a lış m a m d a d a ö z e t le y e ­
c e ğ im v e e ğ itim le b ir a z b a ğ la n tıs ın ı k u r m a y a
ç a lış a c a ğ ım . B ir d e f a y u r t t a ş lık d e n e n ş e y in
k a za n ıla c a k b ir ş e y o la ca ğ ın ı s ö y lü y o r u m . Y a n i
d o ğ u ş t a n g e tirile n b ir nitelik d e ğ ild ir. Y u r t t a ş
d o ğ u lm a z , y u r t t a ş lık ka zan ılır, o lu n u r. O n u n için
e ğ itim ç o k önem li; ya n i in s a n ü lk e d e ş d o ğ a r , b ir
ülkenin içinde d o ğ a r , b ir ülkenin n ü f u s kağıdını
ta ş ıy a b ilir, belki b ir k a ç ülkenin olabilir, a m a o
ya ş a d ığ ı ülkenin y u r t t a ş ı ise b u n u belli k o ş u lla rı
y e rin e g e t ir e r e k elde e t m iş t ir , e tm e lid ir d iye
71
d ü ş ü n ü y o r u m . B u n u n için, e n a z ın d a n ü ç k o şu lu n
g e re k tiğ in i d ü ş ü n m e k t e y im . Belki b u k o ş u lla r ilk
b a k ış ta ç o k s e r t gelebilir d in le ye n le re , o y ü z d e n
belki d ü n y a d a hiç y u r t t a ş d iye birinin, b ir insanın
o la m a y a c a ğ ın ı d a sö yleye b ilirsin iz; a m a o lsu n di­
y o r u m , hiç d eğ ilse n e d ir eksik o la n b u k a fa m d a k i
k a v r a m ı s iz e s u n m a y a ç a lış a c a ğ ım , z a m a n
z a m a n d a z a t e n d ü ş ü n c e ta r ih in d e o r t a y a a tılm ış
g ö r ü ş le r e d e y a k la ş ıy o r, d u r u m u a n la m a k a çısın ­
d a n belki b ir ö n e ri olabilir.
B irincisi, b ir ülk ed e y a ş a y a n kişinin, b ire y in
y u r t t a ş olabilm esi için, o ülkenin y u r t o lm a s ı lazım .
Ülkenin y u r t olabilm esi için d e o ülkenin b a ğ ım s ız
o lm a s ı g e r e k iy o r , ö z e r k o lm a s ı g e re k iy o r. K e n d i
ge le ceğ i k o n u s u n d a , kendi s o r u n la rı k o n u s u n d a
kendi b a ş ın a k a r a r a la b ilm e g ü c ü n e sa h ip o lm a s ı
g e re k iy o r. B ir ülke y u r t d eğilse, o ülkede y a ş a y a n ,
o ülkenin ülkedeşi d e y u r t t a ş değildir. D o la yısıyla
y u r t t a ş lık b ir y e r d e b izim b ire y s e l ç a b a la rım ız ı d a
a ş ıy o r, ya ni belli b ir t e k k e y e g ir e r e k v e y a belli
k ita p la rı o k u y a r a k elde e d ile c e k b ir ş e y değil.
Y a ş a d ığ ım ız ülkeyle ilgili b ir ş e y d ir . Ü lk e m iz y u r t
değilse, biz d e h iç b ir z a m a n y u r t t a ş o la m ıy o ru z .
D o la yısıyla ülkem izin y u r t o la bilm esi d e yine d ü n y a
içinde ülkem izin t u t t u ğ u y e rle ilgilidir. D e m e k ki,
y u r t t a ş lık d ü n y a d a ş o lm a k la ilgili b ir ş e y ya n i
d ü n y a d a in s a n o la ra k v a r o lm a m ız la ilgili b ir ş e y d ir.
S a d e c e b e n im ülk e m in içinde b ir iç s o r u n d e ğ ild ir
y u r t t a ş lık s o r u n u , in s a n o la ra k , b izim b u d ü n y a
d e n e n g e z e g e n d e s e rü v e n im iz le alakalı b ir ş e y d ir .
B iz, d ü n y a d a ş o lm a yı, d ü n y a d a in s a n o lm a y ı
b a ş a r a m ıy o r s a k , ya n i ü lk e le r y u r t o la m ıy o r s a ,
72
y a n i b a zı ü lk e le r d iğ e rle ri ü z e rin e b a s k ı k u r u y o r s a ,
o n la rın y u r t o lm a s ın ı e n g e lliy o rs a , ki kaldı ki,
H e g e lc i d iya le k tik içinde, köle efe nd i diyalektiği
için d e z a t e n köle e fe n d i v a r s a b it m iş t ir , yani
e fe n d i köle v a r s a k im e fe nd i, k im köle belli değil.
D o la y ıs ıy la b ir ülke b ir ülkeyi s ö m ü r ü y o r s a , biri
y u r t , ö b ü r ü ülke o la ra k k a la m a z z a t e n , y u r t yo k .
Belki b u g ü n d ü n y a d a y u r t y o k o a n la m d a .
B a ğ ım s ız o lm a g ü c ü n e sa h ip , b a ğ ım s ız o la ­
b ilecek, kendi s o ru n la rın ı ç ö z e b ile c e k o r t a m ın ,
g ü c ü n b u s o r u n la r ta b ii h u k u k sa l, politik, t o p lu m ­
sal, e k o n o m ik b ü t ü n b u n la rı k a t a r a k s ö y lü y o r u m ,
ikinci koşul, ülkenin içindeki y ö n e t im le ilgili k o ş u ld u r.
Y a n i d ış ta k i b a s k ıla ra k a rş ı k o r u n m u ş b ir ülkenin
k endi y ö n e tim in in ö z e r k o lm a s ı g e r e k iy o r . Y a n i
y ö n e te n le , y ö n e tile n a ra s ın d a k i ilişkinin ö z e r k b ir
ilişki o lm a s ı, ya n i n e d e m e k , belli b ir g r u b u n b ir
b iç im d e
y ö n e t im i
ele
g e ç ir ip ,
y ö n e t ile n le ri
e z m e m e s i g e r e k iy o r . O r a d a y a ş a y a n h e r insanın
y u r t t a ş o la b ilm e p o ta n s iy e lin e s a h ip h e r insanın
y ö n e t im e k a tıla b ilm e si g e r e k iy o r . B u n u n e ng elle n ­
m e m iş o lm a s ı g e r e k iy o r ; ya ni o ülkenin içinde b ir
ö ze rk liğ in , ö z g ü rlü ğ ü n , iç b a ğ ım s ızlığ ın , t o p lu m s a l
b ir b a ğ ım s ızlığ ın o lm a s ı g e r e k iy o r , birinci koşul
d ış a k a rş ıy d ı, ikinci k o şu l t o p lu m o la ra k t o p lu m
içinde, ta b ii t o p lu m u n y ö n e t im i için i s t e r is t e m e z
y ö n e t e n v e y ö n e tile n d iye a y ır ım k o y d u ğ u m u z d a
y ö n e te n le y ö n e tile n a ra s ın d a k i ilişkinin b a ğ ım s ız
b ir ilişki o lm a s ı g e r e k iy o r , b ir t a r a f ın , b ir t a r a f ı
b a s t ır m a m ı ş o lm a s ı g e r e k iy o r . B ir t a k ım g r u p ­
la rın o ü lk e d e h a k la rın a e r iş e m e m e gibi b ir d u r u m
o lm a m a s ı g e r e k iy o r , ö r n e ğ in kölelerin o lm a m a s ı,
73
ka d ın ların ha kla rın ı elde e d e b ilm e si v e y a re n k
a yırım ı o lm a m a s ı v e y a ç o c u k , o lg u n a ra s ın d a k i
a y ırım la rın o lm a m a s ı; b u a n la m d a eski Y u n a n 'a
b a k tığ ım ız d a , eski Y u n a n 'd a sanki s o y lu e rk e k le rin
y u r t t a ş olabildiklerini; a m a kadınları, ç o c u k la rın ,
kö le lerin b u n u elde e d e m e d ik le rin i d o la yıs ıyla
b ö lü n m ü ş , t ü r d e ş o lm a y a n , h o m o je n o lm a y a n b ir
t o p lu m ya p ısı eski Y u n a n ı, eski Y u n a n polislerinin
taşıdığını, b u y a p ıd a n dolayı iç ö z e rk liğ e k a v u ş a ­
m a dığın ı v e o y ü z d e n eski Y u n a n sitele rin in y u r t
ola m a d ığ ın ı iddia edebiliriz. Y a n i belli b ir ke sim in
a yrıc a lığ ın d a o la m a z y u rt t a ş lık . Sizin ülkenizin b ir
k ö ş e s in d e ıs t ır a p çe k e n , z u lü m g ö re n , haksızlığa
u ğ r a y a n in s a n la r o ld u ğ u ta k d ir d e , sizin s e ç m e ,
se ç ilm e , h u k u k k a rş ıs ın d a , to p lu m s a l r e f a h t a n
y a r a r l a n m a a ç ıs ın d a n belli b ir k e s im in kendi
a lan ın d a eşitliği ç o k anlam lı değildir. O ülkenin
sınırları içinde y a ş a y a n t ü m ülk ed eşlerin, o ü lk ed e
y a ş a y a n la rın b e n z e r d u r u m d a o lm a s ı g e r e k iy o r .
Ü ç ü n c ü k o şu l d a , belki s iy a s e t bilim cilerin
k ü ç ü m s e d ik le ri, ö n e m s e m e d ik le ri v e y a ilgi a la n la rı­
n a g ir m e y e n b ir k o ş u lu ö n e s ü r e c e ğ im , o d a
b ire y le rin iç d ü n y a la rın ın ö z e r k o lm a s ıy la ilgilidir.
Y a n i, biz s a n d ığ a gidip o y a tt ığ ım ız z a m a n o r t a d a
iş te ne g ü ze l y ö n e t im e k a tılm a gibi b ir ş e y in
c e r e y a n e ttiğ in i d ü ş ü n ü y o r u z , o y s a o r a y a gidip
o y a t a n in sa n la rın , o oylarını, ya ni d iğ e r o y a t a n ­
la rla b irlik te a n la m ın d a belki o yd a şlık kelim esiyle
ö y le o y n a y a b ilir iz , y a n i b e n z e r o y u o la n la r
a n la m ın d a , n e k a d a r kendi k a ra r la r ı s o n u c u o y
a ttık la rın ı s o r g u la m a k lazım . Y a n i b ire y o la m a m ış ,
d a h a d o ğ r u s u kişi o la m a m ış , kendi b a ş ın a k a r a r
74
v e r m e g ü c ü n d e n y o k s u n , kendi ü z e rin d e k i ide o lo ­
jik v e y a F re u c lia n a n la m d a iş te b e d e n s e l, cinsel,
biyolojik e tk ile rin fa rk ın a v a r m a y a n , v a r a m a y a n ,
k o m p le k s le rin in v e psikolojik s o ru n la rın ın esiri
o lm u ş in s a n la rın y u r t t a ş o la bilm ele rin in m ü m k ü n
o la m a y a c a ğ ın ı, ç ü n k ü b ö yle in s a n la rın ke n di y u r t ­
larının k a d e ri k o n u s u n d a sağlıklı b iç im d e s ö z
s ö y le y e m e y e c e k le rin i d ü ş ü n m e k t e y im . O n u n için,
k o n u ş m a m ın
b a ş ın d a
s ö y le d iğ im
y u rt t a ş lık
s o r u n u h e m b ir d ü n y a d a ş lık s o r u n u d u r , o r t a k la ş a
h e p im iz aynı g e m id e y iz ç ü n k ü , b ü t ü n in s a n la rı
ilgilendiriyor, h e m ülkem izin s o r u n u d u r , h e m d e
b ire y s e l iç s o r u n u m u z d u r . T e k t e k h e p im izin in s a n
o lm a s o r u n u d u r . B iz in s a n o la m m ıy o r s a k t e k t e k
b ir e y o la ra k , o ülke d e y u r t o la m a z ki, o n u n için
y u r t t a ş lık s o r u n u n u n s a d e c e h u k u k sa l, politik
to p lu m s a l b ir s o r u n o lm a dığını, y u r t t a ş lık s o r u ­
n u n u n b ir ö z e r k in s a n a lab ilm e , kendi g ö z le riy le
gö re b ilip , kendi kulaklarıyla d u y m a g ü c ü n e sa h ip ,
kendi k a fa s ıy la d ü şü n e b ile n , kendi kalbiyle d u y a bilen in s a n la rla m ü m k ü n o la b ile ce ğin e in a n m a k ­
t a y ım . O n u n için, y u r t t a ş lık s o r u n u b ir a n la m d a
b ir gö nül e ri o lm a s o r u n u d u r , gö n ü l sa hib i o lm a
s o r u n u d u r , b ir kişilik s o r u n u d u r , b ir s ü r ü insanı
o lm a k s o r u n u d e ğ ild ir. Ç ü n k ü , ülke, s ü r ü n ü n
y a ş a d ığ ı g ü d ü le n in s a n la rın o ld u ğ u b ir ülke ise, o
ülke z a t e n y u r t o la m a z . Û y le ise b u ü ç k o ş u l y e ­
rin e g e tirild iğ in d e ya ni b ire y s e l, t o p lu m s a l v e d ış a
k a rş ı k o r u n m u ş kendi b a ş ın a k a r a r v e r e n b ir
ülkenin o ld u ğ u , b u ü ç ko şu! y e rin e g e tirild iğ in d e ,
ideal, b u k o ş u la rı s a ğ la m ış b ir ülke içe ris in d e ,
t o p lu m iç e ris in d e y u r t t a ş l ık y a ş a n a b ile c e k t ir .
Ş im d i, b a ş t a n
y u r tt a ş lığ ın
anadan
doğm a
75
olm adığını s ö y le d iğ im e gö n e , d e m e k ki, b u n u n b ir
e ğ itim işi o ld u ğ u o r t a y a çık ıyo r. Belki de, b izim
b e ş ik te n m e z a r a k a d a r g ö r d ü ğ ü m ü z e ğ itim in
t ü m ü y u r t t a ş lık e ğ itim id ir. Ç ü n k ü y u r t t a ş lık e ğiti­
mi, b azı in s a n la rın s a n a b ile c e ğ i gibi hiç d e a şırı mil­
liye tçilik v e y a
ırkçılık f a la n e ğ itim i d e ğ ild ir,
in s a n o ğ lu n u n e ğ itim id ir. Ç ü n k ü , y u r d u m u z b izim
b ir u z a n t ım ız d ır b ire y o la ra k , b e n im k o lu m gibi,
p a r m a ğ ım gibi, k a lb im gibi, k u la ğ ım gibi b e n im le
b ü tü n le ş m iş b ir ş e y o lm a lıd ır. B e n im s ır t ım d a b ir
k a m b u r o la ra k d u r a n b ir ş e y o lm a m a lıd ır v e y a
beni y u k a r ıd a n e z e n b ir b a s k ı gibi d u r m a m a lıd ır.
C a n ım ı sıkan, t a t s ız , t u z s u z b ir ş e y o lm a m a lıd ır,
iç im d e d u y d u ğ u m z a m a n y a ş a m a se vin ciyle h a ­
y a tım ı s ü r d ü ğ ü m b ir ş e y o lm a lıd ır y u rt t a ş lığ ım .
D o la y ıs ıy la b e n im le b ü tü n le ş e b ilm e lid ir, b e n im
iç im e s in d irile n , iç im le y a ş a d ığ ım , iç a le m li
y a ş a d ığ ım b ir ş e y olm a lıd ır, s a d e c e h u kuk sa l, şekli
bir' ş e y o lm a m a lıd ır. O y s a , b e n im lit e r a t ü r d e
v a ta n d a ş lık , y u r t t a ş lık k o n u s u n d a g ö re b ild iğ im
k a d a r , s a d e c e işin şekli t a r a f ın a b ak ılıyo r v e ş u
d u r u m a g e tirilm e k is t e n iy o r sanki, n e r e s id ir y u r ­
d u n senin, iş te k a rn ım ın d o y d u ğ u y e r d ir , n e r e d e iş
b u lu r s a m , n e r e d e y a ş a r s a m e k o n o m ik im k a n
s a ğ la y a n b a n a , b u d ü n y a d e n e n g e z e g e n d e h e r ­
ha n gi b ir y e r b e n im y u r d u m d u r iş te d a h a n e
o lsu n yani. N e r e d e n d e ç ık a r ıy o r s u n u z b u ideali,
y o k ırktı, y o k v a t a n d ı, b ilm e m n e idi gibi n e idiğü
b e lirsiz k a v r a m la r ı, b u n la rın z a m a n ı g e ç ti, iş te
b u r a d a m ıs ın çıkarını, ge çim in i b u r a d a m ı s a ğ lıy o r ­
su n , iş te s e n d e katıl b u t o p lu m u n içine o lsu n
bitsin. B u y u r t t a ş lık k a v r a m ı gibi fa zla k u rc a la y ıp
b ir t a k ım t e o r ik t e m e lle r b u lm a n ın a n la m ı n e d ir?
76
Bana
s o ra n s a n ız , b u ç o k p r a t ik
ç ö z ü m gibi
g ö z ü k ü y o r , ya n i ç o k fa z la k u rc a la m a y ın , bizi y u r t ­
t a ş y a p a n ilkenin y a h u t ülkenin ne o ld u ğ u n u ,
ü lk ün ün , idealin ne o ld u ğ u n u fa z la k u rc a la m a y ın
d e n iy o r. B e n c e asıl k u rc a la n m a s ı g e r e k e n ş e y
o d u r . Ç ü n k ü biz h e p b u n d a n k a ç ıy o ru z . Bizi b ir
a r a y a g e t ir e n d e ğ e r le rin b u lu n u p ç ık a rılm a s ı
g e r e k iy o r , e ğ e r b u n la r b u lu n u p ç ık a r ılm a z s a b in ­
leri b u n u g e t ir iy o r la r z a t e n bize, v e o n la rın
g e tird ik le rin e k a rş ı s a v u n m a s ız o lu y o ru z . S ü re k li
o la r a k b u k o n u d a d ü ş ü n c e ü r e t m e m i z la zım .
N e d e n biz b u T ü r k iy e d e n e n t o p r a k l a r d a b ir
a r a d a y a ş ıy o ru z ,
hasbel
kader
b ir
a ra y a
g e ld iğ im iz için m i, y o k s a T ü rk iy e li o lm a n ın b ir m a n ­
ası v a r m ıd ır? B u m a n a h e m k e ş fe d ile c e k b ir
m a n a d ır , a n la m d ır, ta r ih im iz e v e g e le n e ğ im iz e
d ö n e re k , h e m d e ic a t e d ile c e k b ir ş e y d ir, b u n u
y a r a t ır ız , s a n a tç ıla rım ız , ş a irle rim iz m ü z is y e n le r ­
im iz, r e s s a m la r ım ız , d ü ş ü n ü rle rim iz , bilim a d a m ­
la rım ız
b u ü lk üyü y a r a t ı r l a r v e y a r a t m a lıd ır la r .
Yoksa
b izim y u r t a la r a k b u d ü n y a g e z e g e n in d e
v a r o lm a im k a n ım ız y o k t u r , ke n d im izi b u a ç ıd a n
y a r a t m a k z o r u n d a y ız v e b u y u r t t a ş lık s o r u n u n u
d a a r t ık m o d a s ı g e ç m iş 1 9 u n c u yü yıld a k a lm ış
b ir s o r u n gibi d e g ö r m e m e m i z la zım , ç ü n k ü y u r t ­
ta ş lık s o r u n u ilk b a k ış t a sanıldığı gibi s a d e c e
hukuki, politik, t o p lu m s a l b ir s o r u n d eğ ild ir, b ir k e z
d a h a t e k r a r e d e y im , in s a n o lm a s o r u n u d u r .
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - 1 5 - 2 0 d a k ik a d a n e le r yapılabilir,
ü z e rin d e h e rh a ld e b ir k a ç s a a t d ü şü n e b iliriz. S a y ın
in a m .
77
Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz.
B e n b u d ü ş ü n c e akım ını b o z m a m a k için s ö z ü
h e m e n M e h m e t a r k a d a ş ım a v e r iy o r u m , b u y u ru n
s ö z sizin.
PROF. DR. MEHMET GÜR KAYNAK E fe n d im , ç o k t e ş e k k ü r e d e rim .
A s lın d a iyi b ir e s p ri d e oldu, b e n ilk k o n u ­
ş a c a ğ ım ı z a n n e d iy o r d u m , s o n a kaldım , ö yle olun­
c a d a t ü m a r k a d a ş la r ım b e n im s ö y le m e k is te ­
d iğ im ş e y le rin b ir ç o ğ u n u sö yled ile r.
Ş im d i, ilk ö n c e b ir t a n ım la r silsilesi v a r d ı r ki,
d e v le t n e d ir, iş te , m illet n e d ir, v a t a n n e d ir v e
y u r t t a ş l ı k n e d ir s o r u la r ı, b u n la rı ç o k g ü z e l
a r k a d a ş la r dile g e tird ile r. D e v le t denilince b ir
ö r g ü t le n m e s o r u n u v e A h m e t a rk a d a ş ım ın d a
dediği gibi, b u ö r g ü t le m e n in b ir politik v e hu kuksa l
y ö n ü v a r , o n d a n s o n r a U lu s d e d iğ im iz z a m a n
u lu s ta iş te t o p r a k b ü tü n lü ğ ü , din b ü tü n lü ğ ü gibi
b ir ç o k d eğ işik y ö n le rin o lm a s ın a k a rş ın , h e m S in a
a r k a d a ş ım h e m A h m e t a rk a d a ş ım ın ü s t ü n e v u r a
v u r a d u rd u k la rı, e n önem li, o lm a z s a o lm a z b ir
k o ş u lu v a r ki, b u d a ülkü birliği. B u ülkü birliğini b e n
k o c a m a n k o c a m a n y a z d ım . Ü lk ü birliğini, b u ülkü
b irliğ in d e n
o n u r d u y a n , a m a ç la r ın ı g e r ç e k ­
le ş t ir m e k için g e ç m iş t e o ld u ğ u gibi g e le c e k te d e
em ek
v e rm e y e
f e d a k a r lık
yapm aya
h a z ır
o la n,em e klilerin in s o n u c u n u d iğ e rle riy le p a y la ş ­
m a k t a n c o ş k u d u y a n b ire y le r to p lu lu ğ u n a y u r t ­
t a ş l a r d iy o ru z , d e vle tin e , ulu su n a , y u r d u n a bağlı
e g e m e n liğ in d eva m lılığın a, ö z g ü rlü k le rin g e liş m e ­
sin e y a n d a ş kişiler o la ra k , b ö y le b ir girişle,
b u g ü n k ü k o n u m u z o la n y u r t t a ş lık v e e ğ itim i v e
78
s o r u n la rı k o n u s u n u ird e le m e k is t e m iş t im .
Ş im d i, y u r t t a ş lık e ğ itim i d e d iğ im iz z a m a n ,
t e k r a r a r k a d a ş la r ım ın d a h a ö n c e b e lirttik le ri gibi,
iki t ü r b e c e ri g e r e k iy o r b ize d o ğ u ş t a n g e lm e d iğ i­
ni A h m e t a rk a d a ş ım ız ü s t ü n e v u r a v u r a b ir k a ç
k e z söyledi. B u n la rı zihinsel b e c e r ile r v e k a tılım
b e c e r ile r i o la r a k a lıy o r u z . Z ih in s e l b e c e r ile r i
g e n e ld e , d e v le t, h ü k ü m e t v e h u kuk la ilintili, y a p ıs a l
bilgilere v e işleyiş bilgilerine h a k im o lm a ki, b u r a d a
kalır, halbuki biz y u r t t a ş lık bilgisini, e le ş tire l d ü ş ü n ­
m e , d e ğ e r le n d irm e , fikir sahibi o lm a , fikrini s a v u ­
n a b ilm e gibi b e c e r ile r o la ra k a lıy o ru z.
B ir d e k a tılım b e c e rile ri v a r , ki b u ç o k d a h a
ön em li, b izim ü lk e m iz için ö n e m li g ö r ü y o r u m .
Ö r g ü t le n m e , ö n d e r o la bilm e, izleyen, t a b i o lm a ,
ç ü n k ü d e m o k r a s ile r d e b iz o ikisini d e k a r ış t ır ı­
y o r u z , k a rış tığ ı y e r d e d e z a t e n S in a a r k a ­
d a ş ım ızın d a ç o k g ü ze l ö r n e k t e v e rd iğ i gibi, g e m i­
leri alıp g id iy o ru z . D iğ e rle riy le iş birliği y a p a r a k
s iy a s a y ı e tk ile ye b ilm e , u z la ş m a y ö n t e m le r in i kul­
la n m a ki, b u ç o k ö n e m li b ir b e c e ri, o y d a ş la ş m a y a
yol a ç a c a k , b u g ü n ç o k ş e y ö ğ r e n d im , ya n i o r t a k
p a y d a y ı b u la b ilm e m iz için.bu ülkü birliğine gelebil­
m e m iz için b ir şe kilde b iz im u z la ş a b ilm e m iz , b u n u n
y ö n te m le rin i k u lla n m a b e c e rile rin e s a h ip o lm a m ız
g e re k ir.
Ş im d i
bu
k o n u la r ı
y a rın k i o t u r u m l a r d a
t a r t ış a c a ğ ım ız için, ü z e rin d e ç o k d u r m a y a c a ğ ı m ;
a n c a k , b u k o n u la r ü z e rin d e b izim y a p t ığ ım ız ç a lış ­
m a la r d a n edindiğin s o n u ç la r v e b u s o n u ç la r ü z e r ­
ine, s o ru n la rı s a p t a m a k ü z e r e y a p t ığ ım ız a r a ş ­
t ır m a la r d a n size b a h s e t m e k is t iy o r u m . B iz im b ir
79
v a k fım ız v a r U m u t V a k fı d u y m u ş s u n u z d u r inşal­
lah b u v a k ıf t a biz hu kukla ilintili e ğ itim v e r m e k
ü z e r e b ir ç a lış m a y a p ıy o r u z , z a t e n v a k fın a m a c ı
d a h u k u k u n ü s t ü n lü ğ ü n ü T ü r k iy e 'd e g e r ç e k ­
le ş t ir m e y i
s a ğ la m a k .
Hukukun
ü s t ü n lü ğ ü
d e d iğ im iz z a m a n , b u n u ilk ö n c e ü s t s e v iy e d e
s a d e c e h u k u k o la ra k g ö r m ü y o r u z ; a m a ö r g ü t le n ­
m e b e ce rile rin i v e r m e y e ç a lış ıy o ru z , ö n d e rlik e ğ iti­
m i y a p ıy o r u z , u z la ş m a y ö n te m le rin i ö ğ r e t m e y e
ç a lış ıy o ru z v e b u gibi b e c e r ile r k a za n d ırıc ı d e v a m lı
e ğ itim le r v e r iy o r u z . B u e ğ itim le ri v e rirk e n , b u
s a b a h din le diğim yine b ir halkevi s o h b e tim iz v a rd ı,
o n a b e n z e r b e n im y a ş a n t ım d a halkevi y a ş a n tıs ı­
na b e n z e r b ir s o n u ç la k a rş ıla ş tık . O la y ş u idi:
S in a a r k a d a ş ım ç o k haklı, ç o k iyi, ç o k gü ze l v e
y ü c e lt e r e k halkevlerini a n la t ıy o r v e aynı y e r d e n ,
R o b e r t K o le jd e n g e ld iğ im izd e n belki o n la r bizi ç o k
h a s s a s la ş t ır d ıla r b ö y le ş e y le re , 1 9 5 7 ’ yılında
B ig a 'd a , b e n B ig a lıyım v e o n u r d u y a r ım Bigalı
o lm a k ta n , A n z a v u r m e m le k e tid ir, A n z a v u r m e m ­
leketi o ld u ğ u için d e c u m h u r iy e t in ilk yılların d a
A t a t ü r k ç o k g ü ze l b ir k a r a r la h iç b ir y e r d e b u lu ­
n a m a y a c a k k a d a r b ü y ü k , m u h k e m h e r şeyi için d e
olan b ir halkevi B ig a m ız a h e d iye e t m iş v e ç a lış tır ­
m a y a b a ş la m ış , 1 9 5 0 ' li yılla rd a ta rih in i h a t ır ­
la m ıy o r u m , h a lk e v le rin d e n v a z g e ç ild i v e o n u n
içinde kala kala z a t e n k ita p la rı k a lm ış tı, o z a m a n ,
k ita p la rı ç ö p a ra b a la rıy la b ir t a r a f a g ö t ü r ü lm e y e
b a ş la n d ı.
Ben
buna
is y a n
e ttim ,
b e le d iy e
b a ş k a n ım ız a g it t im , o bize g e n ç le r o la ra k b ir y e r
v e rd i, b e n d e ö n de rliğin i y a p ıy o r u m v e b iz ç o k
g ü ze l t e k r a r b ir halk k ü tü p h a n e s i a ç tık . B u
80
k ü t ü p h a n e b e n o r a la r d a o ld u ğ u m s ü r e c e d e v a m
e t t i, a m a e s p rili o la n t a r a f ı , b u k it a p la r ın ,
k ü tü p h a n e n in dışına ç ık a rılm a s ı gerekliliği, h a t t a
b ir a z d a k ö y e n s t it ü s ü ö rn e ğ in d e n y o la çık ıla ra k
k ö y le re d e g ö t ü r ü lm e s i gerekliliğini d ü ş ü n ü p , b ir
a t a r a b a s ı, b ir d a v u lc u v e z u r n a c ı ile b irlik te
a k ş a m ü s t ü b e n ilk d e n e m e n i y a p t ı m v e k ö y e gi­
r e r k e n g ö r d ü m ki k ö y d e k im s e le r yo k . B ü y ü k b ir
şaşkınlıkla k ö y k a h ve sin in b o ş o ld u ğ u n u , s o k a k la r ­
d a k im s e le rin o lm a dığını izle d im v e d a v u lc u z u r ­
n a cı d a , n e ça lsın la r, m a r ş l a r ç a lıy o rla rd ı, o
z a m a n ın ç ık tık a çık alınla g ird ik k ö ye , d e r k e n ihti­
y a r la r d a n b ir ta n e s i çıktı v e n e is te d iğ im izi s o r d u .
K ü lt ü r g e tird iğ im iz i, aydınlık ilerici in s a n la r o ld u ğ u ­
m u z u s ö y le y in c e se vind i, o g ü n le r d e ilk K ıb rıs
u y u ş m a z lık la rı v a rd ı, z a n n e t m iş le r ki, a s k e r t o p la ­
m a y a geldik. Y a n i o y d a ş m a y a c a k la r m ış , b u n u
d u y u n c a ç o k s e vin d ile r, h e r k e s k ö ş e le rd e n çıktı,
d a v u l z u r n a , k ita p la rı b e n y a y d ım , ç o c u k la r için
a y rı, ç o k g ü ze l k it a p la r v a rd ı, o H a s a n Ali Y ü c e l
z a m a n ın ın k ita p la rı b ir a r k a d a ş la ş im d i h a n g i ki­
ta p la rı a la c a k la r diye b e k le rk e n ç o k d a h a ilginç b ir
şey
y a p tıla r,
e v le r in d e n
r a k ıla r ı
g e t ir d ile r ,
m e z e le ri g e tird ile r, b ir o y n a d ıla r; Ç o k canım ı sıkıldı,
d a v u lc u z u r n a c ıy a d a b e n p a r a y la t u t t u ğ u m için
"s u su n " d e d im , s u s t u la r . "S iz o k u m a y a c a k s ın ız
belli oldu, sizi y e t iş t i r e m e m b e n a m a ço cu k la rın ızı
g e tirip b ir e r k ita p a lm a z s a n ız b e n d a v u lc u y u d a ,
z u r n a c ıy ı d a , k ita p la r ım ı d a alıp g id iy o r u m " .
H e m e n ç o c u k la rın ı k u la k la rın d a n t u t t u l a r , g e t ir ­
diler, h e p s i b ir e r t a n e k ita p a ld ıla r v e c a n la rın ın
isted iği gibi ç o k gü ze l o y n a d ıla r. D a h a s o n r a ki­
81
ta p la rı t o p la m a y a g ittiğ im d e , ş ö y le b ir izlenimle
k a rş ıla ş tım . Z a t e n o ç o c u k la r o k ita p la rı o k u m a k
is te m iy o r d u . Y a n i b u n d a n ş u n u ç ık a r t m a k is tiy o ­
r u m , o n u s ö y le m e k is t iy o r u m , biz b ir ş e y le r v e r ­
m e k is tiy o r u z a m a b u n u s a t m a s ın ı biliyor m u y u z ?
B iz im iyi d e d iğ im iz şeyi k a rş ı t a r a f b e n im s iy o r
m u?
Y u r t t a ş o lun d e rk e n , b u n u o lm a k is te y e n v a r
m ı s o r u s u n u b e n d a h a z iy a d e b u v a r s a y ım d a n
g id e re k v e iş te h e r Bigalı gibi g ö r m e d e n inan­
m a y a n birisi o ld u ğ u m d a n a m p r ik b ir a r a ş t ı r m a ile
b a k a lım d e d ik n e o ld u b u b iz im e ğ it t iğ im iz
a r k a d a ş la r a y u r t t a ş lık bilinciyle ö n d e rlik bilinciyle
y e t iş t i r d i ğ i m iz
bu
a r k a d a ş la r
ne y a p a r la r ,
n e r e d e d ir le r ? K o n u y u u z a t m a d a n h e m e n s ö y ­
le ye yim , bildiğiniz gibi b u y u r t t a ş lık e ğ itim i s o r u n u
s a d e c e T ü r k iy e d e b ir s o r u n değil, d ü n y a d a b ir
s o r u n , genellikle bilgiye d a y a n a n b ir e ğ itim verildiği
z a m a n t e r s t e p iy o r , s a d e c e dinlem ezlikle k a lm ı­
y o r ö ğ re n c ile r, h a t t a d e m o k r a s id e n d e y u r t t a n
d a n e f r e t e t m e y e b a ş lıy o rla r, b u A m e r ik a n lite­
r a t ü r ü n d e d e b ö yle b a tı lite ra tü rle rin in h e p s in d e
öyle, b u n u nasıl y a p m a k la zım d iye s o ru ld u ğ u n d a ,
d e n e yim le rin i d e k a t a r a k , işleyişini g ö s t e r e r e k b ir
e ğ itim v e r m e k g e r e k ir d ü ş ü n c e s iy le b a ş la m ış tık
v e U m u t V a k fı o la ra k b u n u d a b ö yle y a p ıy o rd u k .
B u n d a n d a b ü y ü k b ir k ıv a n ç d u y u y o r d u k f a k a t
ta b iki s o n u ç la rın ı ö lç m e k gibi d e b ir o lm a d ık h u y u ­
m u z v a r , dediki b u s o n u ç t a n e r e y e geldi, s o n u ç t a
h iç b ir y e r e g itm e d i. B u r a d a e ğ itim alan g e n ç le r,
ö ğ r e t m e n le r im iz g e ri d ö n d ü k le rin d e kendi b ir im ­
lerinde, d e rn e k le rin d e , o k u lla rın d a h içb ir ş e y y a p ­
82
m ıy o r la r d ı . T a b ii te m b e llik d e m e k k o la y o lu y o r
a m a b ir t e k şeyi g ö r m e k d e ç o k ko la y, is te k le ri
y o k t u , n iy e tle ri y o k tu . N iy e t , b ir a m a c ı g e r ç e k ­
le ş t ir m e k için d u y g u la n m a k , g ü d ü lm e k t ir . İş te , b u
o n la rd a
y o k t u . K ı s a c a a m a c ı b e n im s e m e k ,
a m a c a b a ğ la n m a k y o k tu . B u v a r s a y ım ım ız ı s ın a ­
m a k v e 1 9 9 4 yılında b a ş la m a k ü z e r e b ir a r a ş t ı r ­
m a y a p tık . B u n u n ilkönce sizinle p a y la ş a c a ğ ım
t a r a f ı ulusal benlik a n k e ti d e d iğ im iz a r a ş t ı r m a d ı r ,
lise ü n iv e r s it e ö ğ re n c ile rin d e n v e b a ş k a t ü r lü isim
b u la m a d ığ ın d a n y e tiş k in le rd e n ; ya n i iş g ü ç sahibi
olan k işile rd e n b ir ö r n e k le m e u y g u la d ık , b u n u
b a s it o la ra k sizinle p a y la ş m a k is t iy o r u m v e is t a ­
tis tiğ i b e n d e n iyi bilen a rk a d a ş la r ım ın d a k a r ş ım ­
da o tu rd u ğ u n u g ö re re k b u ra d a s a d e c e m e d y a n
d e d iğ im iz z a m a n
o r ta la m a , m o d
d e d iğ im iz
z a m a n d a e n sık v e rile n te p k iy i v e r i y o r u m ; a m a
d a h a k o m p le k s a n a lizle r d e y a p t ım , s a d e c e o r t a ­
la m a v e m o d la r a b a k a r a k y a p m a d ım . B u r a d a ilk
s o r d u ğ u m u z ş e y a c a b a in s a n la r m illet, d e v le t,
v a t a n gibi a y ırım la rı y a p a b iliy o r la r m ı, kendi
k a fa la rın d a y o k s a b u n la rın h e p s i b ir y e r d e mi,
a y r ış m ış b irim le r o la ra k , b ir a z ö n c e s ö y le d iğ im
gibi a y r ış m ış b irim le r o la ra k g ö r e b iliy o rla r m ı?
B u n la rı ş ö y le s in e k ıs a c a s ö y le y e y im ; g ö r ü y o r u z ki,
y a p tığ ım ız a n a lizle rd e , d e n e k le r, k a tılım c ıla r, m il­
letle d e v le ti ç o k a y rı g ö r ü y o r la r , a n c a k v a ta n ın ,
h e m d e v le ti, h e m d e m illeti b irle ş tiric i b ir k a v r a m
o ld u ğ u n u z a n n e d iy o rla r . Y a n i, d e m e k ki, b izim
d e v le t d e d iğ im iz z a m a n , d e v le tle m ille t a r a s ın d a
b ir b ü y ü k a y r ım g e liyo r, b u n u n nedenini b e n
s ö y le y e c e ğ im , belki S in a t a r ih ç i o ld u ğ u için b ir
83
y o r u m y a p a r . A m a o n d a n s o n r a ikinci k o ş u ld a
h ü k ü m e t i k o y d u ğ u m u z d a h ü k ü m e t le d e v le tin
ö zd e ş le ş tiğ in i, b u n u ç o k iyi a n lıy o rla r d e v le tin ü s t
y ö n e tim i h ü k ü m e t t ir . B u n la r d a b ird ir k a rd e ş im .
V a t a n ın h e r b irin d e n ç o k a y rı o ld u ğ u n u v e
h ü k ü m e t g irdiği z a m a n işin içe risin e ne d e v le t
k a lıy o r n e h ü k ü m e t , m illetin d e v a t a n d a n a y rı
d ü ş ü n ü ld ü ğ ü n ü a m a o k a d a r ç o k a y rı d ü ş ü n ü l­
m ediğini g ö r ü y o r u z . A m a b ü t ü n eksikliklerim ize
r a ğ m e n sevinçli h a b e r , en s o n ye din ci, b a k a r s a k
d e vle tiy le m illetiyle v a t a n b ir b ü t ü n d ü r d e yip biz
b u o y d a ş m a y ı b ir k e re d a h a g ö s te r e b iliy o r u z ,
ü m it v a r .
Ş im d i, b u r a d a n y o la ç ık a ra k , a c a b a v a t a n
n e d ir, v a t a n ha kkın da ki t u t u m la r ı n e le rd ir diye
b a k tığ ım ız d a , v a t a n a k a rş ı t u t u m l a r inşalla h
s o r u la r ı g ö r e b iliy o r s u n u z , b e n o k u y a m ıy o r u m
v a k it k a y b e t m e m e k için, v a ta n ım ız ı ç o k s e v d iğ i­
m izi v a t a n d e d iğ im iz z a m a n anlaşılan ş e y , y u r t
yani hani h e p d iy o r u z y a çakıl ta ş ın ı v e r m e y e ­
c e ğ im iz ş e y , o y u r d u m u z . V a t a n ım ız ı ç o k s e v ­
diğim izi, e k o n o m ik ko ş u lla rın z o rla m a s ı o lm a s a ,
hani b a ş k a b ir ü lk ed e d a h a iyi b ir im kan ı b u ls a m
h e m e n o r a y a g id e rim , d e d ik le rin d e d e h e r k e s
h a z ır değil. B ir a z z o r la n a r a k g it m e k is tiy o r la r.
E k o n o m ik k o ş u lla rın z o r la m a s ı o lm a s a b u ülke
t o p r a k la r ı ü z e rin d e y a ş a m a k isted iğim izi g ö s ­
t e r iy o r . Ş u h a ld e v a t a n k a v r a m ı ç o k o lu m lu b ir
k a v r a m , b irle ş tiric i b ir k a v r a m , h e p im iz için o r t a k
b ir k a v r a m . B ir a z ö n c e yine a r k a d a ş ım ın b e lirttiğ i
gibi, o ls a d a balık v a ğ ı o lsa gibi o r t a k ö y k ü le re
d a y a n a r a k bizir
o r t a k g e ç m iş im iz d e n a c a b a
84
b iz im b ir ş e y im iz v a r m ı, ö v ü n c ü m ü z v a r m ı
s o ru n la rın ı s o r d u ğ u m u z d a , b u r a d a ilginç b ir ş e y
o lm a y a b a ş lıy o r, g e le n e k le rim iz e b ir y e r e k a d a r
s a h ip ç ık m a m ız g e re k tiğ in i, h e r u lu s a b iz im
g e ç m iş im iz d e k i ö yk ü le rim izi y e r m e k t e n v a z g e ç ­
m e m iz g e re k tiğ in i a n c a k , iş t e b u r a d a k ö t ü h a b e r ,
aynı t ü r ö ykü le ri, d e s t a n la r ı t e k r a r l a m a k t a z o r ­
la n a c a ğ ım ız ı s ö y lü y o r a r a ş t ı r m a y a k a tıla n kişiler.
Ş im d i, b u z o r la m a n e r e d e n g e liy o r s o r u s u n a
b ir a z d a h a s o n r a niye a r t ık k e n d im iz e g ü v e n m i­
y o r u z , in a n m ıy o r u z s o r u s u n a d a h a s o n r a gele­
c e ğ im . D e v le t e k a rş ı t u t u m l a r . B u r a d a d a d e v le ­
tim iz in b izim için v a r o ld u ğ u n u h e r k e s ka b ul e d iy o r,
e v e t d iy o r, d e v le t ge re k li d e m e k h e rh a ld e bu,
b izim için v a r d ı r d iy o r. A m a d e v le t b izim d e r t le ­
r im iz e
deva
o lm a y a c a k , m ille tin , h e le hele
h ü k ü m e tin d e hiç d e v a o la m a y a c a ğ ın ı g ö r ü y o r v e
o ld u k ç a k a r a m s a r l ı ğ a k a p ılıy o ru z . Ş u h a ld e ,
d e v le tin b izim için v a r o ld u ğ u a n c a k ç o k ç a r e s iz
b ir d e v le tle k a rş ı k a rş ıy a o ld u ğ u m u z u s a n a n b ir
n ü fu s v a r k a rş ım ız d a . H ü k ü m e t e k a rş ı ta b ii g it­
tik ç e k ö t ü le ş iy o r işler, h ü k ü m e t e k a rş ı t u t u m l a r ­
d a ç o k ilginç b e k le m e d iğ im , b e n im b e k le m e d iğ im
c e v a p la r ç ık m a y a b a ş la d ı, b u m e m le k e tin nasıl
yö n e tile c e ğ in i halkın t a y in e ttiğ in i, b ir y e r e k a d a r
h ü k ü m e tle rim iz in ha lka h iz m e t için v a r o ld u ğ u n a
in a n ılm a k ta , a n c a k h ü k ü m e tle r in halkın d e rd in e
ç a r e o la b ile ce ğin e in a n ılm a m a k ta d ır . B ö y le b ir
y a b a n c ıla ş m a v a r , ya n i k a v r a m a la r a k e v e t d iy o r,
d e v le t b izim için, e v e t d iy o r b izim , h ü k ü m e tle r
b ize h iz m e t v e r m e k için o lm a s ı la zım a m a b izim ­
kilerd e iş y o k d iy o r. Ş im d i, b u n u d a b ir k e n a ra
85
k o y a r a k a c a b a n e d e n b ö yle o lu y o r s o r u s u n u n
şö y le b ir s o n u c u n a b a k a lım . M ille t k a v ra m ın ı kul­
la nd ım , u lu s k u lla n m a d ım ç ü n k ü ç o k p o p ü le r değil.
M ille te k a rş ı t u t u m l a r nasıl. O z a m a n ş ö y le b ir
s o n u ç g e liy o r, bizlerin d iğ e r ülke in san ları gibi
o ld u ğ u m u z u , d a h a ü s t ü n b ir y ö n ü m ü z ü n p e k
olm adığını, a n c a k n e ülke iç e ris in d e n e d e d ış a rıs ın ­
d a v a t a n d a ş la r ım ız a s a y g ı g ö s te rild iğ in i, g ö s t e ­
rilm e s in e d e b ir n e d e n o lm a d ığ ı, ç o ğ u n lu ğ u n
saflığı, enayiliği n ed e niyle b u m illetin k a lk ın a m a y a ­
c a ğ ı inancı h a k im . K ıs a c a s ı v a t a n d a ş la r a in a n ç s ız ­
lık ha kim .
S a b a h le y in 1d e b e n a ynı s ö z c ü ğ ü d u y d u m ,
b u r a d a d a s o r u o la ra k v a r , ya ni b iz d e n a d a m
o lm a z . B iz d e n ç o k z a m a n a d a m o lm a z.
S o n u ç o la ra k t ü m b u
b u lg u la rı ye n ile rs e k ,
yine b ir g ö z d e n g e ç irirs e k , v a ta n ım ız ı ç o k s e v d iğ i­
m izi, b u ülke t o p r a k la r ı ü z e rin d e y a ş a m a k is te ­
diğim izi, h e r u lu s a b izim g e ç m iş im iz d e k i ö y k ü le rin
n a s ip o lm a y a c a ğ ın ı d ü ş ü n d ü ğ ü m ü z ü , a n c a k b u
d e s ta n la r ı t e k r a r l a m a k t a z o rla n a c a ğ ım ız ı, d e v le ­
tim iz in b izim için v a r o lm a s ın a k a rş ın ,d e v le tim iz in
d e r t le r im iz e d e v a o la m a y a c a ğ ın ı, nasıl y ö n e tile ­
c e ğ im iz e halkın t a y in e t m e s in e v e h ü k ü m e tle r i­
m izin ha lka h iz m e t için v a r o lm a s ın a k a rş ın
h ü k ü m e tle rin d e d e r d e ç a r e b u la b ile ce ğ in e in a n ­
m a d ığ ım ız ı g ö s t e r i y o r a r a ş t ı r m a . T ü m b u n la rın
n e d e n in i
de
eğer
hem en
ş im d i,
s ö y le m e k
g e r e k ir s e , t ü m b u n la rın n ed e ni d e m illetin ç o ğ u n ­
lu ğ u n u n s a f, cahil kaldığının d ü ş ü n ü lm e s in d e n k a y ­
naklandığını, e ğ itim yılım ızd a n o ld u ğ u n u , a ld ığ ım ız
ek bilgiler; k a tılım cıla rın ş ö y le d ü ş ü n d ü ğ ü n ü g ö s -
86
t e p iy o r v e y a biz ö yle v a r s a y ıy o r u z . Y u k a r ıd a s ö z ü
edilen v a t a n d a ş lık b e c e rile rin e sa h ip o lm a y a n m il­
le tim iz g ü ze l v a t a n ım ız a o n a y a k ış ır b ir d e v le t
d ü ze n i k u r d u r u p , d e v le t y ö n e tim in i akıllı, bilgili b ir
elite b ır a k m a m a k t a o n la ra h ü k ü m e t e t m e f ır s a tı
v e r m e m e k t e d ir . B u v a t a n d a ş la r la y o la çıkılm a z.
Ş im d i, h e r b irim izin k a fa s ın d a , içinde o la n ş e y
d e bu. D a h a y o la ç ık a rk e n n e d e n is te k s iz o ld u ğ u ­
m u z u b ira z ç ık d a h a g ö r m e y e b a ş la d ık . N e d e n
y o k , ç ü n k ü m ille te ya ni v a t a n d a ş a ya n i y a n ım d a k i
a r k a d a ş a g ü v e n yo k , b u n e d e n le is te k y o k , n iy e t
y o k . A m a c ı b e n im s e m e k , a m a c a b a ğ la n m a k için;
ç ü n k ü b u a m a c a b a ğ la n a b ilm e k için e t r a f t a in s a n
y o k . Ç o k g ü ze l b e lirtti a r k a d a ş ım , iş te ş iz o fre n i
o r a d a v a r . Peki diye s o r d u k , e n n ih a y e t b ö y le b ir
a r a ş t ı r m a y a g irm e y i d ü ş ü n m ü y o r d u k a n c a k b a k ­
tık ki ç o k ilginç ş e y le r ç ık m a y a b a ş lıy o r, b ir d e
T ü r k o lm a k ne d e m e k b u analizi b u r d a b ır a k m a k
is te m e d ik . Peki b ir e y le r ke n d ile rin i v a t a n d a ş
o la ra k ta n ım la r k e n ha n gi k a v r a m l a r a b a ş v u r u ­
y o r la r d ı. A n k e t in d e m o g r a f ik v e rile ri to p la n ırk e n
k a tılım c ıla rın ya şı, c in s iye ti, m e s le ğ i d o ğ d u ğ u y e r
ş im d i y a ş a d ığ ı y e r gibi s o r u la r ın y a n ın d a hangi
ülkenin v a t a n d a ş ı o ld u ğ u n d a s o r u lm u ş t u . T a b ik i
T ü r k v a t a n d a ş ı olduklarını b e y a n e d e n le r analize
alın m ışth A c a b a T ü r k o lm a k k a tılım c ıla ra ne ifa de
e d iy o rd u . B u n u d a k o r e la s y o n la r d a n d a h a s o n r a
g ö r ü y o r u z . Ç o k g ü ze l d e rs im iz i a lm ışız. N e M u t lu
T ü r k ü m D iy e n e ; v a t a n m illet b ir t a r a f a b e n c e en
ö n em li ş e y T ü r k o lm a k . E ş it ş a r t l a r d a y a r ış t ık ­
la rın d a T ü r k le r in y a b a n c ıla r d a n d a h a b a ş a rılı ola­
c a ğ ın d a n e m in im b ak ın b u s o r u m ille tim diye
s o r u ld u ğ u n d a a ynı c e v a p ç ık m ıy o r. O n la r y a p a ­
87
m a z la r d iy o rla r, T ü r k l e r e n a zın d a n d iğ e r ülke
v a t a n d a ş la r ı k a d a r d e m o k r a t b ir k a r e k t e r e
s a h ip t ir le r . Y a n i b iz b ir y e r e t u t u n m u ş u z ,
T ü r k ü ğ e t u t u n m u ş u z . O çıktığı a n d a s o n u ç N e
M u t lu T ü r k ü m D iy e n e . T ü r k o lm a k ç o k önem li
h a t t a v a t a n , m ille t t e n bile ö n e m li. T ü r k l e r
y a b a n c ıla r d a n d a h a b a ş a rılı v e o n la r k a d a r
d e m o k r a t b u s o n u ç bizi n e r e y e g ö t ü r ü y o r . G a y e t
b a s it b ir y e r e g ö t ü r ü y o r . B e n T ü r k ü m siz m illet,
□ r d a ç ü n k ü k ü ç ü k b ir o y u n o y n a d ık adını k o y d u r t t u k . T ü r k lü k adını k o y d u r t t u k . K e n d in e k ü fr e ­
d e c e k hali y o k y a .
T ü r k l e r iyi, m illet cahil, t a m b ir s a v u n m a
m e k a n iz m a s ı, is t e r s e n iz sizin F r e u d 'c u y a p ın ızd a ,
d a y a n ıp F r e u d ıe n s ö y le d iğ im iz d e , y a p ın ız d a d e d im
ya nlış oldu, ö z ü r d ile rim i s t e r y a n s ıt m a deyin,
i s t e r b a s t ır m a b izim b ir iç a c ım ız v a r . is te o in s a n
o lm a m a .iç acısı. O d a T ü r k m illeti a la r a k a ş a ğ ıla n ­
m ış o lm a k t a v e a ş a ğ ıla n m a y a c e v a p v e r e m e y ip
d o n u p k a lm a k t a . H a lk a r a s ın d a b u n u e te ğ in d e
t a ş v a r d iy o rla r. B iz im h e rb irim iz in e te ğ in d e ç o k
b ü y ü k b ir t a ş v a r . Y ılla r d ır ke n di k e n d im izi
a ş a ğ ıla y a ra k ta b ii ki 1 B nci y ü zy ıld a n b u t a r a f a d a
A v r u p a t a r a f ın d a n a ş a ğ ıla n a r a k biz b ir y e r e gel­
dik o t u r d u k . "B e n d e İş yok".
BAŞKAN- P a rd o n
PROF. DR. M EHM ET GÜR K AYN AK B e n d e iş y o k T ü r k o la ra k . N e k a d a r v a k t im v a r ?
BAŞKAN - A s lın d a t a m iki ka tın ı kulandınız
, e v e t s o r d u ğ u n u z için s ö y lü y o r u m .
PROF. DR. M EHM M ET GÜRKAYNAK Peki iki katını k u lla n d ım s a ö z e t liy o r u m nedenini,
88
ş ö y le b ir ş e y y a ş a d ım b e n b u t ü r a r a ş t ı r m a la r ı
y a p a r k e n s o h b e t le r iç e ris in d e İsra il'le rin d e b u t ü r
b ir a r a ş t ı r m a y a p tık la rın ı v e ke n d ile rin in d e
Y a h u d i o la ra k , aynı şekilde k e n d ile rin d e n n e f r e t
e ttik le rin i, b u a r a ş t ı r m a l a r s o n u c u , k e n dilerine
ya p ıla n b u m e za lim in din a la r a k d ö r t bin yıl y u r t ­
la rın d a n a tılm a c e za s ın ın v e rilm e s i, ü s t ü s t e ge le n
s o y k ırım ın b e la la rın kendileri y ü z ü n d e n o ld u ğ u n a
inandıkları v e h iç b ir z a m a n b u n u n a ltın d a n ka lk a ­
m a d ık la rın ı; f a k a t g ö r ü n ü ş t e d e iş te ö yle sine
b ü y ü k b ir k a v g a ile Y a h u d i o lm a n ın , İsrailli o lm a n ın
b ü y ü k b ir ş a n ş e r e f o ld u ğ u n u söyled iklerin i iletti­
ler, o n la rın a r a ş t ır m a la r ın a d a b a k a r a k , b izim d e
y a p tığ ım ız a r a ş t ı r m a l a r ş u n la rı g ö s t e r d i.
T ü r k o lm a k b u d u y g u d a n s o y u t la n m a k bizi b ir
y e r e k a d a r u y u ş t u r m u ş t u r . Ü n ya rg ılı y a p m ış t ır ,
ilk ö n c e k e n d im ize , o n d a n s o n r a b irb irim iz e k a rş ı.
G a y e t b a s it h e r ş e y d e b u n u g ö r ü r ü z . M ille t bize
ne d e r değil a rtık , T ü r i s t b ize n e d e r . G ö s t e r m e k
is te r s e k , tabiiki o n la ra ke n dim izi g ö s t e r e c e ğ iz . B u
ö n y a rg ıd a n k u rtu la b ilm e k için, b u iç a c ıs ın d a n çı­
k a b ilm e k için, belkide ilk y a p a c a ğ ım ız ş e y , iş t e ş u
k o n u ş t u ğ u m , ş u s ö y le d iğ im y a r a n ın ü s t ü n ü
a ç m a k t ır . S in a s a b a h le y in ç o k g ü ze l söyledi.
T a m a m k a r d e ş im siz F r a n s a 'd a ş a r a p y a p m a k
için ş a t o la r y a p a r k e n , b e n ç a d ırla g e ld im . A m a
ç o k iyi ge ld im . O z a m a n k ö t ü y d ü . D a h a iyi; a m a
b e n u ğ r a ş a n b ir in s a n ım . Y a n i tıp kı f u tb o ld a
o ld u ğ u gibi, f u tb o l kralla rın ı s e ç t iğ im iz gibi, biz
b ir a z d a a tt ığ ım ız g o lle re b a k s a k iyi o lu r. B iz h e p
y e d iğ im iz g o lle ri s a y ıy o r u z . O
n e d e n le d e n e
S in a 'y a ne A h m e t a r k a d a ş ım a k a t ılm ıy o r u m .
89
Ç ü n k ü hani d edi y a b u b u r u n b e n im b u n u m h e r
z a m a n ne gü ze l b u r n u n v a r m ı ş d e m e m e k la zım
a b a r t m a m a k la zım , b u b u r n u sa klıya sa k lıya b ir
hal o ld u m ben. B ir a z c ık o r t a y a ç ık a r s a m iyi olur.
Y in e S in a a rk a d a ş ım ın d a sö yled iği gibi, s a b a h le y in
k o m p le s sahibi o lm a y a lım B irin ci D ü n y a S a v a ş ın ­
d a n , a b a rt ılm ış t ı dedi. A b a r t m a y a hiç g e r e k yo k,
a m a lü tfe n ş u g e rç e k le ri d e b ir g ö r s e k iyi o lu r. B iz
T ü rk ü z T ü rk
v a t a n d a ş ıy ız b ö yle ö z g ü r olabili­
y o r u z v e T ü r k Ö ğ ü n Ç a lış G ü v e n gibi g ü ze l ş e y ­
le rim iz v a r . T e ş k k ü r e d e rim .f A lk ışla r]
B A Ş K A N - E v e t o k a d a r g ü ze l a k ıy o rd u k i,
k e s e m e d im . B ir a z haksızlık o lm u ş olabilir a m a b ir
ha kkım ı h e rh a ld e te s lim e d e ce ğ in i s a n ıy o r u m h e r ­
ha ld e M e h m e t 'in . Ç o k is a b e t e t m iş im on u n la
b a ş la m a m a k la . Ç ü n k ü onla b a ş la s a y d ık d iğ e r a r ­
k a d a ş la rım ız ın z a m a n ı b ir a z d a h a k ıs ıtla n a c a k tı.
H e r iş te b ir h a y ır d e rle r. B u işteki h a y ır d a b ö y le ym iş. A s lın d a s o n v a r d ı r b u pan elin k a p a n ış
d e ğ e r le n d irm e s i o la ra k t a gö rü le b ilir. A m a ş im d i
s ö z sizle rin
e fe n d im . B e n im u m u d u m s iz le re 1
s a a t v e r m e k t i a m a 4 0 d a k ik a v a k t im iz v a r .
Ş ö y le y a p a lım , y o r u m d a n kaçın ıp e ğ e r s o r u n u z u
lü tf e d e rs e n iz a rk a d a ş la r ım ız ın fikrini alırız.
B u y r u n u z e fe n d im .
Bir İzleyici - B e n ş u n u s o r m a k is t iy o r u m . B u
ilginç a n k e t le r h a n g i e ğ itim d ü ze y in d e k i halk
a r a s ın d a y a p ılm ış t ır ?
PROF. DR. M EHM ET GÜRKAYNAK D e d iğ im gibi lise ö ğ re n c ile ri d eğ işik liseler, d e ğ iş ik
ü n iv e r s it e le r v e d e ğ işik m e s le k sa h iple riyle ta b ik i
o r t a e ğ i t i m v e s o n ra s ın ı aldık d e ğ işik g u r u p la r d a n ,
90
o n d a n , p a r t ile r d e n b ir ö r n e k le m y a p tık . A ş a ğ ı
y u k a r ı 2 5 0 0 kişilik b ir ö rn e k le m im iz v a r .
BAŞKAN - N e y i t e m s il e t m e s i a m a ç la n ı­
y o r d u . Y a n i b ir ş e h ir b ir bölge...
PROF. DR. M EHMET G ÜRKAYNAK - O
d a v a r, o da v a r.
T a b i, ya ni kırsal a la n şe h ir, m e t r o p o l o la ra k
t a a y ırd ık , d eğişik y e r le r d e n a y ırd ık
BAŞKAN - B ü t ü n T ü r k iy e 'y i te m s ile n . Peki
ç o k t e ş e k k ü r e d e riz.
B a ş k a s o r u e fe n d im .
B u yru n
Bir İzleyici - D e m o k r a s i fikirlerin v e d ü ş ü n ­
c e le rin p r o p a g a n d a s ın a t a h a m m ü l d e ğ ilm id ir?
B u n u s o r a c a k t ı m iki t a n e d a h a s o r u m v a r ,
ü ç t a n e , D e m o k r a t ik b ir d e v le t o ld u ğ u m u z s ö y lü ­
y o r u z . B u d e m o k r a s i kendisini o r t a d a n k a ld ıra c a k
g ö r ü ş e k a rş ı m ı? O z a m a n d e m o k r a s i b ir re jim
m i? İn s a n la rın m u t lu ğ u v e h u z u r u a y r ıc a re fa h ı
için ç a lış a n b ir ideolojinin g ö r ü ş le r i a n a y a s a y a
t e r s d ü ş ü y o r diye m ü c a d e le y a p a m a z m ı? D inci
v e k o m in is t o ls a da.
BAŞKAN
- Ş im d i izin v e r ir m is in iz , s iz
to p la n tıy ı izlediniz değil m i? . S a n ıy o r u m ki ü ç ü n c ü
s o r u n u z g e re k s iz d i ç ü n k ü a r k a d a ş ım ız b u s o r u y u
s o n u n d a c e v a p la d ı. Y a n i dedi ki b ü t ü n A n a y a ­
s a la r, y a s a la r b ö yle s ö y lü y o r a m a y a s a la r b ö yle
s ö y lü y o r d iye o n a te s lim o lm a m ız g e r e k m iy o r ,
b izim v a t a n d a ş o la ra k A n a s a y a s a y ı biz y a p m ış ­
s a k o n u d e ğ e r le n d irm e k o n u d e ğ iş t ir m e k h a kkın a
d a sa hib iz. Y a n i k a rş ıs ın d a b ir v a z iy e t alalım d e ­
diğini h a t ır lıy o ru m . B u y r u n e fe n d im .
91
PROF. DR. ESİN KONANÇ - D eğil, b e n im
g ö r ü ş ü m ç o k kesin İkinci D ü n y a S a v a ş ın d a n
s o n r a ö z g ü rlü ğ ü y o k e t m e ö z g ü rlü ğ ü n ü n o lm a d ığ ı
s o n u c u n a va rıld ı v e ikinci D ü n y a S a v a ş ın d a n
s o n r a ya p ıla n b ü t ü n A n a y a s a la r d a v e b ü t ü n u lu s­
la r a ra s ı b e lg e le rd e ö z g ü rlü ğ ü y o k e t m e ö z g ü r ­
lü ğ ü n ü n o lm a d ığ ı v u rg u la n d ı.
D o la yısıyla kişi haklarını ş u v e y a bu şekilde
y o k e d e c e k v e y a d e m o k r a t ik b ir d ü ze n i o r t a d a n
k a ld ıra c a k b ir t a k ım g ö r ü ş le r in p ro p a g a n d a s ın ın
y a p ılm a m a s ı g e r e k A n a y a s a la r la g e r e k c e z a
y a s a la rıy la g e r e k s e u lu s la ra ra s ı b e lg e le rle sın ır­
landı. M e s e la İn s a n H a k la rı E v r e n s e l Bildirisinin 2 3
u n c u v e 3 0 u n c u m a d d e s i b u n u a ç ık ç a b e lirtir.
Kişisel v e s iy a s a l h a k la ra ilişkin U lu s la r a r a s ı
S ö z le ş m e n in 2 0 nci m a d d e s in d e b u a ç ık ç a y e r
alır. A v r u p a İn s a n H a k la rı S ö z le ş m e s in in 1 0 n c u
m a d d e s in in 2 nci fık ra s ın d a b u a ç ık ç a b elirlen­
m iş tir . D o la y ıs ıy la h a n g i d e m o k r a t ik s is t e m e
g id e rs e n iz gidin, ö z g ü rlü ğ ü y o k e t m e , ö z g ü r lü ğ ü
y o k t u r v e g ü n ü m ü z d e m o k ra s is i kendisini y o k
e t m e y e yönelik g ö r ü ş le r in p ro p a g a n d a s ın ı v e
ö rg ü tle n m e s in i ka b u l e t m e z .
Ş im d i ş ö y le b ir ş e y v a r . M a a le s e f bize
A m e r ik a B irle ş ik D e v le tle r in d e n geldi b u v e
m e d y a n ın a ra cılığıyla y e rle ş ti. H e p b u n u a çık o t u ­
r u m la r d a v e s a ir e d e g ö r ü y o r u m . A m e r ik a V ü k s e k
M a h k e m e s in in b ir k a ra r ı, e y le m e d ö n ü ş m e d ik ç e
b ir fikrin s a v u n u lm a s ı, p ro p a g a n d a s ın ın y a p ılm a s ı
g e re k ir, dendi. B u n a karşılık, d ü n y a d a k i g e liş m e le r
bize ş u n u g ö s t e r d i, D e m o k r a s i, b u g ö r ü ş le r in
s a v u n u lm a s ın ı, p ro p a g a n d a s ın ın y a p ılm a s ın a ne
92
k a d a r d a y a n a b iliy o r. A r a m ı z d a b u s o r u y u b e n
s o s y a l p sik o lo g a r k a d a ş la r ım a s o r a c a ğ ım . B u
şekilde ş id d e te yö n le n d irilm iş b u şe kilde a n ti­
d e m o k r a t ik b ir t a k ım g ö r ü ş le r le d o n a tılm ış v e bu
g ö r ü ş le r in etkisi a ltın d a b e lirle n e n a m a c a ş id d e t
yo lu ile d e u la şılm asın ın m ü m k ü n o la c a ğ ı y ö n ü n d e
ş a r tla n d ır ılm ış k itle le rin n e z a m a n h a r e k e t e
g e ç e c e ğ in i bilir m isin iz? G e ç t iğ i z a m a n ç o k g e ç t i r
a rtık . B it m i ş t ir o la y d o la yısıyla A m e r ik a n Y ü k s e k
M a h k e m e s in in b u k a ra rın ı n e için, h a n g i t o p lu m d a
verildiğini b ilm e d e n , g e tir ip T ü r k iy e 'y e u y g u la m a k
v e b u n u d a ö z g ü rlü k ç ü z a n n e t m e k b u n u s a v u n ­
m a y ı, d e m o k r a t ik , o la ra k n ite le n d irm e k , kabul
edilebilir b ir ş e y değil. B ü t ü n d ü n y a ka b ul e t m i y o r
b un u. D o la yısıyla b ir ş e y d a h a e k le y e y im sizin
söylediğinize.
A n a y a s a d e ğ iş tirilir. A n c a k g ü n ü m ü z d e m o k ­
ra s i, ç o ğ u n lu k h e r isted iğini y a p a b ilir, d e m o k r a s i
a r t ık g ü n ü m ü z d e b u şekilde a n la ş ılm ıy o r. G ü n ü ­
m ü z d e m o k ra s is i a zın lık ta k a la n g ö r ü ş le r in d e
b irg ü n ç o ğ u n lu k haline g e lm e s in e o la n a k v e r e c e k
b ir s is te m i ö n g ö r ü y o r . D o la y ıs ıy la b u ülkenin y ü z ­
d e 9 9 'u d a b ir g ö r ü ş e s a h ip o lsa , yin e d e A n a ­
y a s a m ız d a d e ğ iş tirilm e y e c e k b ir t a k ım ilkeler v a r .
B u ilkelerde d e n iy o r ki d e ğ iş tirilm e y e c e ğ in e d a ir
m a d d e y i d e ğ iş t ir e r e k b u ilkeleri d e ğ iş tire b iliriz . B u
y ö n d e h a zırlık la r v a r . B u y ö n d e p r o p a g a n d a la r
v a r , e fe n d im biz b u n u d e ğ iş tir ir iz yin e s is t e m im iz
d e m o k ra s i o lu r. Ç ü n k ü ç o ğ u n lu k b ö y le is tiy o r.
H a y ır ç o ğ u n lu ğ u n is tib d a d ın a biz d e m o k r a s i d iye ­
m e yiz. Z a m a n z a m a n ç o ğ u n lu k is tib d a d ı b ir t e k
kişinin is tib d a d ın d a n v e y a b ir z ü m r e n in is tib d a d ın ­
93
d a n ç o k d a h a k ö t ü s o n u ç la n doğunabilin.
Te ş e k k ü n le n .
BAŞKAN - Ç o k te ş e k k ü n edeniz. B a ş k a
so n u e fe n d im .
B uynun
Bir İzleyici - B e n S a y ın S in a A K Ş İ N 'e y ö n e lt­
m e k is tiy o n u m b u s o n u m u .
Ş im d i dedilen ki, b e n y u n tta ş lık k o n u s u n a
g in m e k is ity o n u m . O n la n k o n u ş m a la n ın d a işte ,
Nonveçlileni belki a y a k t a t u t a n biz balığı en iyi
t u t u y o n u z v e y a İsveçlilenin biz ç e vn e yi s e v iy o n u z
d o ğ a y ı s e v iy o n u z d e m e s i. Belki o milletleni a y a k t a
t u t a n fikindin dedilen. Peki s a y ın M e h m e t B e y in
a n a ş tın m a s ın d a n d a g ö n ü yo n u zk i biz T ü n k M illeti
o la n a k k e n d im iz h a k k ın d a b a y a ğ ı k a n a m s a n
d ü ş ü n ü y o n u z . B iz im o y d a ş m a m a z ı n e kınm ış ola­
bilin? Bizi b u k a n a m s a n lığ a ite n n ed in? H iç b u
konulan ü ze n in d e d u n u lm a d ı. B u k o n u d a b in a z bilgi
is tiy o n u m . H e y e c a n lıy ım k u ş u n a b a k m a y ın .
BAŞKAN
- Y o k hayın iyi ifa d e e ttin iz .
B u y u n u n u z e fe n d im .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - B e n b ilm iyo n u m
ta b i Tü n k iy e 'd e k i o y d a ş m a n ın ne o ld u ğ u n u a m a
s a n ıy o n u m b u A t a t ü n k 't ü n . Y a n i T ü n k lü k v a n
binde A t a t ü n k ç ü lü k va n . A t a t ü n k ç ü lü k ç a ğ d a ş lık
s im g e s i oluyon. B u n d a n v a z g e ç e n s e k s a n ıy o n u m
T ü n k iy e 'd e k i o y d a ş m a
kimlin. Y a n i A t a t ü n k
üze nin de bin o y d a ş m a o lm a s ı lazım . B e n o n u a n zu
e d iy o n u m v e s a n ıy o n u m b ö yle bin o y d a ş m a d a
van. A m a b u o y d a ş m a y ı k ın m a k için ç o k uğn aşılıyon. Ç ü n k ü b u o y d a ş m a kınıldığı z a m a n , o z a m a n
T ü n k iy e g e n ç e k te n bin b u n a lım a düşebilin. Y a n i biz
94
o r t a ç a ğ d a m ıy ız . O r t a ç a ğ kendini ş e r ia t d iye ifa de
e d iy o r. Y o k s a ç a ğ d a ş b ir ülkem iyiz. B u g e r ç e k t e n
b ir p r o b le m T ü r k iy e için. T e ş e k k ü r le r .
PROF. DR. MEHMET GÜRKAYNAK P a r d o n , b ir e k le m e y a p a b ilirm iy im . A s lın d a t a b i
ilginç b ir ş e y o lu y o r. B ir o y d a ş m a k a lm a d ı d e m e k
yanlış, v a r . A m a o k a d a r . N e d e n biz k e n d im iz d e n
n e f r e t e d iy o r u z s o r u s u n u n c e v a b ın ı belki b u lm a k
ç o k ç o k z o r değil. H e r g ü n g a z e t e y i o ku . H iç m i iyi
b ir ş e y o lm u y o r . O lu y o r ta b i T ü r k iy e 'd e o lm a s a
b u r a la r a g e lm e y iz . A m a biz d e v a m lı s u r e t le
m e d y a d a n o n u a lıy o ru z . B e n d e v a m lı b u s o r u la r ı
s o r a r ı m . M a t b a a y ı k im i c a t e t t i . B ilirs in iz.
G u t e n b e r g . T ü r k iy e 'y e O s m a n lıy a k im g e tird i.
İb ra h im M ü t e f e r r ik a e ğ e r b u n la rı b ilm e zs e n iz, ne
o r ta o k u ld a ne lised e n ge çe bilirsin iz. K a ç s e n e
s o n r a , 5 0 0 s e n e s o n r a , 1 0 0 0 s e n e s o n r a , peki
b u n la r n e d e n e z b e rle n iy o r. Ç o k ö n e m li o ld u ğ u için
m i. H a y ır , b ir a z d a se n in k a fa n a v u r m a k için. E y
T ü r k s e n m a t b a a y ı ic a t e d e m e z s in z a t e n , ü s te lik
o k a d a r yıl s o n r a d a İb ra h im M ü t e f e r r ik a gibi
a y d ın b ir a d a m a lm ış g e t ir m iş , ki o d a z a t e n T ü r k
değil M a c a r d ö n m e s i, s e n d e iş yo k . B a k tığ ım ız
z a m a n ne o k u y o ru z , ne h is s e d iy o ru z . T a b i ki
k a r a m s a r o lu y o ru z . Bizi k a r a m s a r lık t a n k u r t a r a n
ç o k d o ğ r u d u r , A t a t ü r k 't ü r . Z a t e n T ü r k dendiği
z a m a n h e m e n ç a ğ rış ım ı bu, a r a ş t ı r m a d a da,
A t a t ü r k v e o n u n aydınlığıdır.
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN ■■ E v e t b u y r u n e fe n d im .
Bir İzleyici - S in a B e y o y d a ş la n m a n ın t e la f ­
f u z d a b ir a z g ü ç lü k ç e k iy o r u m a m a . B o z u lm a s ın a
95
etki e d e n ya lnız im a m H a t ip le r m i? Ç ü n k ü d e v a m lı
s u r e t le İm a m H a t ip le r ü z e rin d e d u rd u . B e n S in a
B e y 'in b ir a r a ş t ı r m a ile ge lm e sin i M e h m e t B e y
gibi is te r d im . A m a b ir a r a ş t ı r m a bize s u n m a d ı.
A c a b a yalnız im a m H a t ip le r m i o y d a y la ş m a n ın
b o z u lm a s ın a e tk i e d e n . Y o k s a b a ş k a u n s u r la r d a
v a r m ı o n u s o r a c a k t ım .
B ir d e E s in H a n ım a s o r u m v a r . E s in H a n ım
h e rh a ld e R T Ü K ü y e s iy m iş . S ö y le d i kendisi m e d ­
ya n ın te k e lle ş m e s in d e n b a h s e t t i o n d a n y a k ın ıy o r­
du. M e d y a n ın te k e lle ş m e s in e k a rş ı b ir t a v ı r a lm ış
m ı? A lm ış s a ne y a p m ış ? O n la rı sö yle ye b ilir m i?
S in a B e y 'e b ir s o r u d a h a s o r a c a ğ ım d a . Ş im d i
h e p O r t a ç a ğ ı ta b irin i kullandı. O r t a ç a ğ ta b irin i d e
h e p M ü s lü m a n lık ü z e r in e y ık tı. B u o r t a ç a ğ
ta b irin d e n anladığı bilim a ç ıs ın d a n m ı y o k s a itik a t
a ç ıs ın d a n m ı? E ğ e r bilim a ç ıs ın d a n ise b iz
o r t a ç a ğ d a H ir is t iy a n la r d a n d a h a varlıklıydık. E ğ e r
İtik a t a ç ıs ın d a b u n u b ir a z d a h a a ç a b ilirrn iy im ?
M i r a s m e s e le s in e değindi.
BAŞKAN - P a r d o n , siz inşallah b ö yle b ir
p a n e ld e y e r a lırs ın ız . B u n u a ç a r s a n ı z a m a
b u g ü n k ü z a m a n ım ız sınırlı. Ü ç s o r u s o r d u n u z .
A ç m a y ı i s t e r s e n i z a r k a d a ş l a r ı m ı z y a p s ın la r .
T e ş e k k ü r e d e rim .
PROF. DR. SİNA AKŞİN - O y d a ş m a y ı
im a m H a t ip le r m i k ırıy o r d iye s o r d u n u z ? A s lın d a
T ü rk iy e 'n in e n ö n e m li s o r u s u b u ç e r ç e v e d e . S ır f
im a m H a t ip m e s e le s i değil ta b i. T ü r k iy e 'd e b u
ş e ria tç ılığ ın o r t a y a çıkışı v a r . T ü r k iy e 'n in e n
ön e m li s o r u n u bu. Belki 6 0 lı yılla rd a m e s e la s a ğ
sol olabilirdi b ilm iy o r u m A m a ş u a n d a k i s o r u n bu.
96
O n u r için b u n u n ü z e rin d e d u r u y o r u m .
T a b i b e n M e h m e t a r k a d a ş ım gibi b ir a r a ş t ı r ­
m a falan y a p m ış değilim . G a z e t e le r i o k u y o r u m ,
t e le v z y o n s e y r e d iy o r u m o r a d a n in s a n b ir t a k ım
n o k ta la rı ö ğ r e n iy o r v e teh lik en in n e r e d e n gelebile­
ce ğ in g ö r ü y o r . D e m in sizi fa z la k a r a m s a r lığ a
itm e m e k için s a v a ş t a ye n ilgid e n fa la n b a h s e t t im .
T a b i b ir b a ş k a k ö t ü ih tim a l d a h a v a r . O y d a ş m a
kırılırsa iç s a v a ş çıkabilir. Y a n i k a r d e ş k a rd e ş i
boğazlıyabilir. B iz b u n u g ö r d ü k k ü ç ü k p ro v a la rın ı
g ö rd ü k , n e rd e
g ö rd ü k ?
K a h ra m a n m a ra ş ta
g ö rd ıık . B iz T ü r k halkı y ü z d e 9 9 . 9 M ü s lü m a n d ır
d iye ö v ü n ü y o ru z a m a
b ir M ü s la m a n b ir b a ş k a
M ü s lû m a n ın g ö z ü n ü o y u y o r , ka rn ın ı d e ş iy o r. E n
h u n h a r şekillerde, b ö yle b ir ö ld ü r m e şekilleri v a r .
D ü ğ m e y e b a s ıy o r s u n u z k u r ş u n g id iy o r b u b ö yle
tırn a k içinde " t e m iz ö lü m " a m a b ö yle b ir d e h u n ­
h a rc a , g ö z o y a ra k , k a rın d e ş e r e k fa la n b u n la r
K a h r a m a n m a r a ş 't a y a ş a n d ı. D a h a b a ş k a y e r ­
le rd e y a ş a n d ı. İş te en s o n S i v a s 't a 3 7 kişi yakıldı.
K a r d s ş im b u b ir s o r u n değil m i? B u b ir s o r u n , b u
ciddi b ir s o r u n , b u s o r u n a b e n o r t a ç a ğ d iy o r u m
çü nkü b ilm iy o r u m h a k s ız m ı o lu y o r o r t a ç a ğ
d e m e k a m a , k a r d e ş im s e n d a y a ğ ı ka b u l e d iy o r ­
s a n , <adına y a r ı m h is s e m i r a s r d ö r t k a rı a la r a k
b u n la -’! ka b u l e d iy o rs a n , o r t a ç a ğ d a y a ş ıy o r s u n v e
is la m y e te k ö tü lü k e d iy o rs u n . Ç ü n k ü İsla m iye ti
o r t a ç a ğ a b a ğ lıy o rs u n . B u b e n im k a f a m d a ç o k
açık, s la m iy e t e y a p ılm ış b ir k ö t ü lü k t ü r , is la m iye ti
ş e r ia d a o r t a ç a ğ h u k u k u ile ö z le ş le ş t ir m e n in
itik a ta h iç b ir ilgisi y o k v e is la m iy e te y a p ılm ış belki
e n iy ş e y d ir. Laikliğin g e lm e s i. B u s a y e d e laiklik
97
İs la m iy e t ç a ğ d a ş bin din haline geldi. A k s i t a k d ir d e
o r t a ç a ğ a bağlı z in c irle n m iş b ir din o la ra k kala­
c a k tı. T a b i b u b e n im a n la yışım . T a b i b u a n la y ış ta
o lm a y a n b ir ç o k in s a n o ld u ğ u n u T ü r k iy e 'd e biliyo­
r u m . B u r a d a b ir h o ş g ö r ü o lm a s ı lazım . B e n
V ahabiliği s a v u n a n , m e s e la , hırısızın elleri k e silm e ­
lidir. B u d a ş e r ia tın b ir e m r i b iliy o rs u n u z. H ırs ızın
eli ke silm elid ir d iye n V a h a b iliy e k a rş ı h o ş g ö r ü lü
olm a lıyım . O n u n M ü s lü m a n lığ ın ı kabul e tm e y e lim .
O d a b e n im laik M ü s lü m a n lığ ım ı kabul e tm e lid ir.
S e n M ü s lü m a n s ın a m a b e n d e M ü s lü m a n ım . O
b u n u sö yleye b ilm e n H ir is t iy a n m is y o n e ri g e liyo r.
K a r d e ş im s e n d ö r t k a rıy a in a n ıy o r m u s u n ? D iy o r.
H a y ır d e y in c e o z a m a n s e n M ü s lü m a n değilsin,
gel se n i H ir is t iy a n y a p a lım d iy o r la r . B u r d a
H ir is tiy a n m is y o n e ri is la m iye ti ş e r ia tla ö z d e ş ­
le ş tir iy o r v e b e n b u n u is la m iy e te y a p ılm ış b ir
k ö tü lü k o la ra k g ö r ü y o r u m . H a lb u k i ö yle değil
İs la m iye tin p e k ç o k m e z h e b i v a r , p e k ç o k t a r ik a t ı
v a r , p e k ç o k anlayışı v a r . B u n la r d a n biri d e laik
M ü s lü m a n lık v e b ü t ü n M ü s l ü m a n l a r ın e ğ e r
M ü s lü m a n lık b ir k a rd e ş lik a nla m ın ı t a ş ı y o r s a
ü m m e t k a rd e ş liğ i a n la m ın ı t a ş ı y o r s a b ü t ü n
M ü s lü m a n la r ın birbirini h o ş g ö r m e s i, M ü s lü m a n
kabul e t m e s i inan çların ı ka b u l e tm e le ri g e r e k ir .
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e rim . İzin v e r ir s e n iz
b ir b a ş k a s o r u v a r .
PROF. DR. ESİN KONANÇ - B e n s a d e c e
iki c ü m le ile s ö y le y e c e ğ im . Ü n c e fre k a n .s p la n la ­
m a s ı y a p t ık s o n r a k a n a lla rd a n bilgileri to p la d ık ,
b u k a n a lla rın kendi b e y a n la rı ile y e tiin m e d e n ,
98
a r k a d a ş la r ım a e m ir v e r d im T i c a r e t sicilinden v e
S a n a y i B a k a n lığ ın d a n b u te k e lle ş m e k o n u s u n d a
bilgiler aldık. T a m f r e k a n s p la n la m a s ı s o n u ç la n ıp
b u te k e lle ş m e y i k ıra c a k lisa n s v e rilm e s i a ş a m a s ı­
n a gelince, k u r r a d a n ç ık tım , a y rıld ım . D o la yis iyle
ş u a n d a y a p a b ile c e ğ im h iç b ir ş e y y o k . A m a b u
te k e lle ş m e k a rş ıs ın d a b ir bilim a d a m ı o la ra k
s o n u n a k a d a r g ö r ü ş le r im i a ç ık la y a c a ğ ım v e
s a v a ş a c a ğ ım . T e k e lle ş m iş b ir b a s ın la d e m o k ­
ra s in in o lm a s ı m ü m k ü n d eğ ild ir. H e le b u te k e lle r
b ü t ü n T ü r k i y e e k o n o m is in i e lin d e t u t u y o r s a
T ü r k iy e 'd e d e m o k ra s in in o lm a s ı m ü m k ü n değildir.
B e n im g ö r ü ş ü m
b u d o la y ıs ıy la te k e lle ş m e y le
m ü c a d e le e t m e k g e r e k iy o r . A r k a d a ş ım a ş im d e
s ö y le d im b ir k a n a lım ız v a r b iz im K a n a l ~7 d e v a m lı
b ir e ş a r p re k la m ı y a p ılıy o r ka n al ~7 d e ö r t ü n m e k
Allahın e m r i diye. B ö y le b ir re k la m ı d ü ş ü n c e
ö z g ü r lü ğ ü adın a y a p t ığ ım ız z a m a n ,ö r t ü n m e y e n
b izle r A llah ın e m rin e k a rş ı g e lm iş o lu y o ru z . D e m in
a r k a d a ş ım ın d a sö yled iği gibi K a h r a m a n m a r a ş ,
S iv a s o la y la rım ız v a r . B e le d iy e b a ş k a n ım ız ç ık ıy o r
kininizi, n e fre tin izi m u h a f a z a e din d iy o r. D o la yıs ıy la
b a ş ı a çık o la n in s a n la ra b u kin n e f r e t le y o ğ r u l­
m u ş a b u p r o p a g a n d a la r la y ö n le n d irilm iş kitlelerin,
g ü n ü n b ir in d e h a r e k e t le g e ç ip , b a ş ı ö r t ü l ü
o lm a y a n b izle re , n e le r y a p a c a ğ ın ı d ü ş ü n m e k bile
is t e m iy o r u m .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e riz e fe n d im . Ö n c e
s iz b u y r u n e fe n d im .
Bir İzleyici - S a y ın A h m e t h o c a m y u r t t a ş
o lm a n ın k o ş u lla rın d a n b a h s e d e r e k b ire y in ö z e r k
o lm a s ın d a n b a h s e tt i. B ire y in ö z e r k o lm a s ı için d e
b ire yin kendini ta n ım a s ı g e r e k iy o r . D a h a d o ğ r u s u
99
insanın kendini t a n ım a s ı genekiyon. B e n n e m u t ­
lu y u m ki 4 - 5 s e n e ö n c e b ö yle bin s e m in e n e
M e h m e t h o c a m la binlikte k a tıld ım te şe k k ü n le n im i
ile te c e ğ im ke n disine , 1 5 - 2 0 kişilik bin gn u p la biz b u
olayı y a ş a d ık . H e p im iz binbinimizle o n d a henşeyi
p a y la ş tık . B en liğim izi y a ş a d ık , k e n dim izle ö v ü n m e y i
ö ğ n e n d ik . T ü n k lü ğ ü m ü z le
övündük.
D in im iz le
ö v ü n d ü k . B inbinim ize s a y g ı d u y d u k . B inbinim ize
g ü ve n d ik . Ö n e m li o la n b u e ğ itim in çeşitli k e s im lende te k n a n la n m a s ı e n ö n e m li o. T e ş e k k ü n e d e ­
nim.
BAŞKAN - T e ş e k k ü n e deniz k a tk ın ız için.
G a lib a M e h m e t H o c a 'y a g ü ze l bin y a n ıt vendiniz.
Ç ü n k ü ya ni ö v ü n m e y i d e biliyonuz. Ö v e d e biliyonuz
dediniz.
E fe n d im a n k a d a bin a n k a d a ş ım ız , b u y n u n siz
g ö zlü klü a n k a d a ş ım , adınızı b ile m iy o ru m , b u yn u n .
Bir İzleyici - E f e n d im b e n d e s a yın A h m e t
İ N A M 'ın b e lin ttiği koşullanla ilgili bin s o n u s o r m a k
is tiy o r d u m . Y u r t t a ş o lm a k için ü ç k o ş u ld a s ö z
e t t in iz . B u n la n
s a n ıy o n d u m
b in lik te a n a n a n
koşullan a m a b e n d e a n k a d a ş ım a k a tılıy o ru m , sizin
içsei özenklik d iye ta n ım la d ığ ım ız v e b e n im s a y ın
A d a le t A G A O Ğ L U 'n d a d u y d u ğ u m v e d a h a b e ­
n im s e d iğ im bin k a v n a m içsel ö zg ü n lü k k a v n a m ın ın ,
bin ö n ş a n tı o ld u ğ u n u d ü ş ü n ü y o n u m v e p a n e lis t lenin e ğ it im
s is te m im iz d e
içse l ö z g ü n lü ğ ü n
k a za n d ın ılm a sı için y a p ılm a s ı g e n e k e n le r k o n u s u n ­
daki g ö rü ş le rin i a lm a k is t iy o r u m . T e ş e k k ü r e d e r ­
im.
BAŞKAN
- T e ş e k k ü r e d e r im . S o r u n u z
a nlaşılm ıştın. B a ş k a s o n u e fe n d im . Belki b ir iki
100
t a n e d a h a alabileceğiz, ikinci s ıra n ın g e le c e ğ in d e n
p e k e m in değilim . H a k k ım ız a r a z ı o la c a ğ ız . Z a m a n
b ü t ç e s i ö yle g e r e k tir iy o r . B u y r u n b ir t a n e d a h a
alalım . B u y r u n e fe n d im , iki a r k a d a ş y a n y a n a s ın ız .
B irin iz, iki kişi a d ın a g ö rü ş e b ilirs in iz h e r h a ld e
b u yru n .
Bir İzleyici - B e n im 4 t a n e s o r u m o la c a k .
BAŞKAN - E y v a h e y v a h ! A r k a d a ş ım ız ın b ir
t a n e v a r s a v e y a iki ta n e , o n u t e r c ih e de lim .
Bir İzleyici - ilk ü ç s o r u m E s in h a n ım a . E s in
h a n ım ın h u k u k ç u o lm a s ın d a n k a y n a k la n a r a k ,
s o ru y o ru m ,
T ü r k iy e d e b ir b a s ın ö z g ü r lü ğ ü o lm a d ığ ın ı
sö yle d i kendisi. A n c a k yine kendisi v e rd iğ i ö r n e k ­
le rd e g e r e k to p lu m s a l, g e r e k s e b ire y s e l o la y la rd a
m e d y a n ın ya rg ıla yıc ı aynı z a m a n d a h ü k ü m v e ric i
v e b u n u n la b irlik te b ir a y rım c ı nitelik ta şıd ığını
söyledi. B u b ir çe liş k im id ir? B u çelişkinin k a y n a ğ ı
n e d ir? L ü t f e n o n u v u rg u la s ın . İkincisi T ü r k iy e b ir
h u k u k d e v le tim id ir? B u n u ç o k a çık v e n e t o la ra k
s ö y le m e s in i is t iy o r u m k e n d isin d e n ü ç ü n c ü , t a s v ip
e d e m e y e c e ğ im b ir ç o k ko n u k o n u ş t u . B u k o n u ­
la ra d a y a n a r a k a c a b a T ü r k iy e 'd e gizli b ir fa ş iz
re jim m i y ü r ü t ü lm e k t e d ir . B u n u d a a çık v e n e t
o la ra k k e n d isin d e n is tiy o r u m .
□ iğ e r b ir s o r u m A h m e t B e y ' o la c a k .
BAŞKAN - B u ü ç s o r u d a n s o n r a ü ç s o r u d a
A h m e t B e y e m i s o ra c a k s ın ız ?
Bir İzleyici - H a y ır b ir s o r u . Ş im d i ulus
k a v r a m ı ta rtış ıld ı. M e h m e t B e y 'in o r t a y a k o y ­
d u ğ u b ir ulus k a v r a m ı v a r b u n u m illetle d e n k ­
le ştird i. Y in e S in a B e y 'in o r t a y a k o y d u ğ u b ir
101
o r t a k p a y d a v a r , b e n A h m e t B e y 'e felsefi y ö n ü n ­
d e n y a r a la n a r a k ş u n u s o r m a k is t iy o r u m . U lu s
k a v r a m ı iç e ris in d e m e y d a n a g e tirile n s e n v e b e n
olayı biz o la ra k b irle ş tird ile r, biz ola yın d a, b e n im
v e y a se n in g ü ç lü y a n la rın b a zı zayıflıkların ü z e rin e
g e ç e r. B u r a d a b u za yıflıkla r b ir g ü ç lü n ü n aynı
z a m a n d a o n u y ö n e tm e s in i g e r e k t ir ir . Peki, b u
sizin b a h s e ttiğ in iz ikinci v e ü ç ü n c ü ö ze rk lik d u r u ­
m u n a t e r s d ü ş m e z m i? N e d e n le ri ile birlikte, lü t­
fen.
BAŞKAN - Peki t e ş e k k ü r e d e riz . B u r a d a ö n
t a r a f t a b ir iş a r e t g ö r m ü ş t ü m . B u y r u n e fe n d im
s o n s o r u o la ra k alalım . Ç ü n k ü z a m a n ım ız b itiy o r.
C e v a p v e rile c e k b u altı s o r u y a , b u y r u n e fe n d im .
Bir İzleyici - B e n s a b a h k i o t u r u m a k a tıla ­
m a d ım a n c a k T ü r k iy e B 8 ' d e b ir y ü k s e k g e rilim
d ö n e m in d e n g e ç t i eksileriyle a rtıla rıy la , 7 B 'd e b ir
d ö n e m d e n g e ç ti, ş im d i B B , 9 9 d e r k e n b ir d ö n e m ­
sellik y a ş ıy o r.
BAŞKAN - N e'lik y a ş ıy o r e fe n d im ?
Bir İzleyici - D ö n e m s e llik v a r d in a m ik d e n ­
ge le ri v a r 7 B d e lise d e yk e n t e s a d ü f e n h a y a t t a
k a lm ış birisi o la ra k A n k a r a Ü n iv e r s it e s i E ğ it im
B ilim le rin d e n m e z u n o lm u ş v e b u o k u ld a g ö r e v
a la n h o c a la r ın v e r d iğ i d e m o k r a t i k
b ilg ile rle
y e t iş m iş b ir in s a n o la ra k m e m n u n iy e tim i a y r ıc a
b e lirtm e k is t iy o r u m . A r k a d a ş la r ım ız ın din ağırlıklı
o la ra k dile g e tird ik le ri d ü ş ü n c e le r d o ğ r u s u beni
b a z ı k o n u la r d a
te re d d ü te
d ü ş ü rd ü . Ç ü n k ü
T ü r k iy e C u m h u r iy e t i K e m a l A t a t ü r k 'ü n b a ş la ttığ ı
h a r e k e tle g ü n ü m ü z e k a d a r g e lm iş v e h a le n h a ­
y a t t a , y a ş a m a y a d e v a m e d iy o r. B a ş k a ö n d e r ­
102
lerin k u rd u k la rı re jim le r v e ü lk e le r s a r s ın t ı g e ç iri­
y o r . B iz b u k a d a r gü zel b ir o lu ş u m u n için d e olan
v a t a n d a ş l a r o la ra k niçin b a zı o lu m s u z lu k la r a
g i r i y o r u z d a g ü ze llik le ri g ö r m ü y o r u z y a d a
g ö r m e k is t e m iy o r u z . O y s a ö n ü m ü z d e g ü ze l u fu k ­
la r v a r , gü zel p o ta n s iy e lle r v a r . A m a biz, e n ö n e m
v e rilm e s i g e r e k e n t e m e l e ğ itim d e in s a n g ü c ü
p la n la m a s ın d a s t r a t e j i k o la n b u n o k t a l a r d a
t a m a m e n ö n e m s iz b ir şe kilde ra s la n tıs a l o la ra k
ö ğ r e t m e n le r i ç ık a r ıy o ru z o r t a y a b u ç o c u k la rı e ği­
t iy o r u z v e ge le ce ğ im izi o lu m s u z a ç ıd a n ip o te k
a ltın a a lıy o ru z . B e n c e asıl o d a k n o k ta s ı h e rh a ld e
b u r d a d ü ğ ü m le n iy o r ya ni in s a n g ü c ü n ü n y e t iş ti­
rilm e s in d e b a zı s a k a tlık la rım ız v a r y u r t t a ş lık
k a v ra m ın ın y a d a bilincinin o lu ş t u r u lm a s ın d a bazı
h a s ta lık la r b u r a la r d a n k a y n a k la n ıy o r gibi g e liy o r
b a n a b u k o n u d a b ir a ç ık la m a y a d a y o r u m g e t ir e ­
b ilirseniz s e vin irim . T e ş e k k ü r e d e rim . B e n i din­
lediğiniz için a y r ıc a t e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - B iz t e ş e k k ü r e d e riz k a tk ın ıza .
Ö z ü r d ile rim s o n s o r u y u aldık. S a n ıy o r u m ki b u
s o r u n u z u n c e v a b ı, b ö yle b ir to p la n tın ın ya p ılm ış
olm a sı. B iz d e aynı n o k t a la r d a n h a r e k e t e d e re k
y u r t t a ş lık v e e ğ itim a ra s ın d a k i ilişkilere b a k ıy o ru z .
B u n u b u p a n e ld e değil de, B ü t ü n b u to p la n tın ın
ç a lış m a la rı s o n u n d a belki b u c e v a b ı bulabiliriz.
O r a d a b u la m a z s a k belki y a y ın la rd a bulabiliriz. B iz
d e aynı ih tiya çla b u r a y a g e lm iş tik a m a k a p a t ­
m a d a n ö n c e A h m e t 'e s o r u l a r v a r d ı b u y ru n .
Z a n n e d iy o r u m M e h m e t B e y e siz ulu s k a v r a m ı
d e v a m ü z e rin d e d u rm a d ın ız . U lu s la ilgili b ir s o r u
v a r d ı.
A ra n ız d a
p a y la ş ın .
Ben
A h m e t 'd e
103
M e h m e t 'd e , ikisine d e s ö z v e r iy o r u m .
PROF. DR. MEHMET GÜRKAYNAK G a y e t b a s it o la ra k ulus m illet a ynı ş e y. B ir
t o p r a k b ü t ü n ü ü z e rin d e ö z g ü r b ir t o p r a k b ü tü n ü
ü z e rin d e A h m e t B e y b u n u ç o k g ü ze l ifade e tti.
Ö z g ü r c e y a ş a y a b ile n kişilerin to p lu lu ğ u n a m illet
d iy o r u z . B a ş k a a n la m la r ı v a r s a
b e n o n la r a
k a tılm ıy o ru m . A m a A h m e t b eyin s a b a h s ö y le ­
diğine ç o k k a tılıy o ru m . M ille t b e n c e bu, t a n ım d a
u zla şırız, a nla şırız.
BAŞKAN
E f e n d im
b iz d e s a b r ın ız a
t e ş e k k ü r e d iy o ru z . B ir k a ç d a k ik a m ız v a r . B a z ı a y ­
rılan a r k a d a ş la r ım ız oldu, yeni g e le n le r oldu. B e n
izin v e r ir s e n iz b u paneli k a p a t m a d a n ö n c e a ld ığ ım
n o tla rı s a d e c e b ir h a t ır la t m a için sizlerle p a y la ş ­
m a k is t iy o r u m . Ö n c e kendisini t a m iyi t a n ı m ­
la dığım E s in K O N A N Ç , e fe n d im .
PROF. DR. ESİN KONANÇ - S o r u l a r
v a r d ı b a n a da...
BAŞKAN - S iz e d e m i a ffe d e rs in iz , b u y r u n
e fe n d im .
PROF. DR. ESİN KONANÇ - ü ç ta n e .
BAŞKAN - Ü ç t a n e h e m d e değil m i ya n i
k a f a m d a o n la r c e v a p la n m ış gibi g e liyo r.
PROF. DR. ESİN
KONANÇ - C e v a p
v e r e m iy e c e ğ im s o r u la r değildi c e v a p v e r m e y i
a r z u e d e rim .
B irin cisi T ü r k iy e 'd e b a s ın ö z g ü rlü ğ ü v a r m ı
s o r u s u n a , T ü r k iy e , d e b a s ın ö z g ü r lü ğ ü y o k d e d im .
Ş u a n la m a d a y o k d e d im . B a s ın la ilgili b ir t a k ım
s ın ırla m a la r v a r . A m a ka ld ırılm a k is te n e n s ın ırla ­
m a la r ı
ta s v ip
e tm iy o ru m .
M e s e la
M edeni
104
K a n u n u n 2 4 - a m a d d e s i v a r d ır . Kişilik h a k la rım ız a
sü re k li b ir sa ld ırı m e d y a d a m a h k e m e y e m ü r a ­
c a a t e d ip b u n u n d u r d u r u lm a s ın ı iste ye b ilirsin iz.
M e s e la ö z g ü rlü k a dın a d a b u m a d d e n in kaldırıl­
m a s ı is te n iy o r. B e n b u n a k a rş ıy ım . B e n im kişilik
h a k la rım a h a k s ız b ir saldırı v a r s a b e n m a h k e ­
m e y e gidip b u yayının d u r d u r u lm a s ın ı is te y e b ilirim .
B u n u n gibi ka ld ırılm a sı is te n e n h ü k ü m le ri t a s v ip
e t m i y o r u m . A m a b a s ın ı s ın ır la y a n b i r t a k ı m
h ü k ü m le r d e T ü r k iy e 'd e v a r . D e v le tin o r g a n la r ı
t a r a f ın d a n b a s ın a g e tirile n s ın ır la m a la r d a n d a h a
ç o k te k e lle ş m e n in g e tird iğ i s ın ır la m a la r o ld u ğ u n u
d ü ş ü n ü y o r u m , a m a birincisi y o k d e m e k değil b u n ­
la r k ır ılm a d ık c a d a , y a n i d e v le t in m ü d a h a le s i
b asın ın ü z e rin d e n ç e k ilm e d ik ç e v e te k e lle ş m e
s o r u n u ha lle d ilm e d ikçe T ü r k iy e 'd e b a s ın ö z g ü r lü ğ ü
o la m a z
T ü r k iy e h u k u k d e v le tim id ir. T ü r k iy e A n a y a ­
s a y a , o z a m a n k i ö ğ r e n c ile rim bilir g ö r ü ş le r im i
a ç ık la d ım o y la m a yapıldığı g ü n , b e n b u A n a y a s a y a
h a y ır o y u v e r e c e ğ im d e d im v e h a y ır o y u v e r d im .
1 9 B 2 A n a y a s a s ın a b e n im v e r d iğ im o y h a y ırd ır.
H u k u k d e vle tin in b ir t a k ım ilkelerini ihlal e d e n b ir ­
t a k ım h ü k ü m le r v a r d ır . A n a y a s a m ız d a , y a s a la r ı­
m ız d a d a v a r d ır . G e r e k C e z a Y a s a m ız d a , g e r e k
b ir t a k ım y a s a la r d a a m a b u n u n ü s t ü n d e d u r u l­
m a z . S iz e b ir ö r n e k v e re y im . M e d y a niye d u r m a z ,
m e s e la işk e n c e n in c e z a s ı T .C .K .n u n d a 5 yıldır,
iş k e n c e ile a d a m ö ld ü rm e n in c e z a s ı t o p l a m 1 2
yıldır. N o r m a l k a s t e n a d a m ö ld ü rm e n in c e z a s ı 2 4
yıldır. S iz d u y d u n u z m u ş im d iy e k a d a r m e d y a n ın
b u n u ele alıp d a ,a k sa klığ ın g id e rilm e s i için b ir t a k ım
105
ya yın la n ya p tığ ın ı, b e n belki g ö z ü m d e n k a ç tı; a m a
d u y m a d ım . D o la yıs ıy la d e m o k r a t ik le ş m e a d ın a
s a v u n u la n la rla g e r ç e k t e n d e m o k r a t ik le ş m e için
y a p ılm a s ı g e r e k e n le r b e n c e b irb iriyle ç a k ış m ıy o r.
M e v z u a t ım ız d a n a y ık la m a m ız g e re k e n b ir s ü r ü
h ü k ü m v a rk e n , biz 1 6 3 . m a d d e y i ayıkladık yani
işke ncen in c e z a s ı b e ş s e n e kaldı; a m a biz 1 6 3 n c ü
m a d d e y i kaldırdık. B u n u d a ö z g ü rlü k a d ın a y a p tık .
U y g u la m a d a d a h u k u k d evle tin i ihlal e d e n b ir ­
t a k ım u y g u la m a la r v a r . A m a yin e d e b u A n a y a ­
s a y a o lu m s u z o y v e r m i ş o lm a m a r a ğ m e n yine d e
bu A n a y a s a y ı s o n u n a k a d a r s a v u n u y o ru m çünkü
a s g a r i m ü ş t e r e k le r i ifa d e e d e n o A n a y a s a y a
a n c a k b e n im için d e ğ iş tirilm e s i g e r e k e n A n a y a ­
s a y a bile b u g ü n s a h ip ç ık a m ıy o ru z . Y a n i b u n u bile
k a y b e t m e k ü z e re y iz do layısıyla s a v u n u y o r u m v e
T ü rk iy e 'n in ş u a ğ ır a k s a k h u k u k d e v le t niteliğinin
dahi k a y b e d ilm e s in d e n endişeliyim .
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - Ş im d i size k a p a t ıy o r u m d e d im
a m a b u y r u n e fe n d im a y a ğ a k a lk a rs a n ız d a h a iyi
d u y a r ız h e rh a ld e .
Bir İzleyici - V a k tin izi a lm a k is t e m iy o r u m .
K o n u ş m a la r ı b a ş t a n b e ri d in liy o ru m . O r t a k p a y ­
d a d a t o p la m a k ü z e r e milleti, d e v le ti, Ü n c e T ü r k
milletini t o p la y a b ile c e ğ iz en g ü ze l p a y d a din p a y ­
d a s ı b u r d a , h e p im iz m ü s lü m a n ız y ü z d e 9 9 . 9 a
dedik. E s in h a n ım b ir ş e y söyledi. K a n a l ~7 d e
y a p ıla n e ş a r p r e k la m ın d a n b a h s e tt i. B iz kapalıyız.
B u n u ş ö y le d e ğ e r le n d iriy o ru m . B e n d e b ir z a m a n ­
la r a ç ık tım . V e in s a n la rın k a p a lıla ra nasıl b ir g ö z le
b a k tık la rın ı ç o k iyi b iliy o ru m . Ç ü n k ü o n la rı b e n d e
106
y a ş a d ım . A m a inanın ş u a n d a kapalı o la ra k b u n u
y a ş a y a m a m . K a p a lıla rın g ö z ü n d e a ç ık la r d iye b ir
a y r ım yo k . B iz o n ları b ir a y r ım o la ra k g ö r m ü ­
y o r u z . K e lim e yi ş a h a d e t g e t ir e n h e r k e s m ü s lü m a n v e h e p im iz k a rd e ş iz . B iz im g ö r ü ş ü m ü z d e
o r t a k p a y d a b u d u r. V e g e r ç e k m a n a d a a n la y a n ­
la r, g ö r e n le r değil, bilenler değil o n la r d a b ö yle b ir
a y r ım , b ö yle b ir k a v g a y o k t u r .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz . G a lib a S in a
a r k a d a ş ım ın laik M ü s lü m a n lık ta n d a k e s t e t tiğ i
b u d u r , b u anlayışla ç o k p a ra le l b ir ş e y d ir , kendi
a d ın a ko n u ş a b ilir. B e n ş a h s e n laik M ü s lü m a n lığ ı
b ö yle a lg ılıyo ru m . V e d e sizi hiç ö y le d e g ö r m ü y o ­
r u m . T ıp k ı sizin açıkları g ö r d ü ğ ü n ü z gibi b e n d e
sizin b a şın ızd a ki ö r t ü y ü değil, b a ş ın ız içindeki b u
gü zel fikirleri g ö r ü y o r u m . B u n u d a s ö y le m e m e
m ü s a a d e edin.
Ş im d i e fe n d im b u g ü n k ü to p la ı ıtım ız d a b ir
h a ta y la b aşlad ık . B e n E s in a rk a d a ş ım ı yanlış
t a n ıt t ım . B e k le n tile rim i ya n lış ifa d e e t t im . T a b i
y a n lış ta n d ö n m e k yiğidin k a h ra m a n lığ ıy m ış .
Ş im d i, b e n im n o t a ld ığ ım b a zı ş e y le r v a r .
E ğ e r o y d a ş m a o la c a k s a , birlik o la c a k s a , m illet
o la c a k s a , b ir v a rlık o la ra k v a rlığ ım ızı s ü r d ü r m e k
is t iy o r s a k ki b ü t ü n c a n lıla rd a b ö y le b ir iç g ü d ü d e
v a r d ır , bilinç t e v a r d ır . O z a m a n n e y a p m a m ız
g e r e k iy o r ? Y u r d a sa h ip ç ık m a k . B u y u r t b izim
d iy o ru z . B a ş k a s ı d a y o k d iy o ru z . O z a m a n b u n a
nasıl s a h ip çıkalım . V a ta n d a ş lık , y u r t t a ş lık g ö r e v ­
lerim izi nasıl ya p a lım . A r k a d a ş ım ız ç o k ö n e m li b ir
ya n ılg ıd a n s ö z e tt i. E le ş tiris in d e ya ln ız din ya lnız
İs la m iy e t y o k t u r . M e s e la dediki b u g ü n m e d y a d a
107
yalnız e fe n d im s a ğ ke sim i y a h u t dinci ya yın la rı
y a p a n m e d y a y a değil T R T nin y a y ın la rın d a d a
b ü y ü k yanlışlıklar v a r M e s e la C e z a K a n u n u n u n
d e ğ iş m e s i g e re k tiğ in i s a v u n a n a yd ın la r, laikler
b u n u n f a ş is t b ir k a n u n o ld u ğ u n u sık sık t e k r a r ­
la rla r a r k a d a ş ım ız b u n u t e s b it e tti. A y n ı kanı­
d a y ım b ir m ü n a s e b e t le b ir m a k a le y a z a r k e n şu
T . C . K n u n d a n e le r v a r m ı ş d e d im . Ç ü n k ü T .C .K . nu
1 9 2 6 , a m a laikliğin t e la f f u z e dilm esi 1 9 2 “7, p a r t i
p r o g r a m ın a g ir m e s i 3 1 , 3 2 A n a y a s a 'y a g e ç m e s i
3"7 , ya ni b u 2 6 'd a ç ık a rk e n a c a b a laikliği k o r u ­
m a k v e y a inanları b a s t ır m a k için T C K . n u n d a ne
v a r m ı ş d iye a r a ş t ı r m a d ı m . Ç o k iliginç b ir b u lg u m
v a r . L ü t f e n a r k a d a ş la r ım ta h k ik e ts in le r v e T C K .
n u n u a ç ıp o k u s u n la r, din v e v ic d a h ö z g ü rlü ğ ü ile
ilgili 2 v e y a 3 a n a m a d d e d e ,t a b i b e n ya n ılıyo r o la ­
bilirim, A n a y a s a H u k u k ç u s u o lm a d ığ ım için v e y a
h u k u k ç u o lm a d ığ ım için ya n lış ifade e d e b ilirim
s ö z c ü k le ri yazılı h u k u k ta ç o k ö n em li, a m a b e n d e
ka lan izlenim leri sizle rle p a y la ş m a k is t iy o r u m .
C e z a H u k u k u laikliği s a v u n m u y o r , dinsizliği d e
s a v u n m u y o r . C e z a H u k u k u n d a b u n u n la ilgili m a d ­
d e le r neyi s a v u n u y o r b iliy o rm u s u n u z . in s a n la rın
v ic d a n v e in a n ç ö z g ü rlü ğ ü n ü n s ın ırla n m a y a c a ğ ın ı,
s ın ırla m a k is te y e n le rin n e şe kilde ce za la n d ırıla ­
cağını s ö y lü y o r la r . Y a n lış olabilir, sizin s ö z hakkınız
baki, b e n anladığını s ö y lü y o r u m . Y a n ıla b ilirim . A m a
b e n im h a t ır ım d a ka la n b u d u r .
N a sıl b ir c e z a v e rile c e ğ in i s ö y lü y o r , o n u n için
b u b ir f a ş is t a n a y a s a s ı o lm a y a b ilir. A m a şö yle b ir
g e r ç e k d e v a r . Y a s a b ö yle s ö y le ye b ilir d e u y g u la ­
m a nasıl o lu r. Y a n i b u n u a n la y a n la r, u y g u la y a n la r
108
nasıl u y g u la r la r o r a d a z a n n e d iy o r u m a r k a d a ş ım ız
d e m o k r a s iy e u y g u n o lm a y a n b a zı m a d d e le r in
b ulun a b ile ceğ in i h a t t a 1 4 1 , 1 4 2 , 1 G 3 ü n kaldırıl­
m ası
ile ilgili e le ş tirile rin i
de
dile
g e t ir d i.
P r o p a g a n d a ile d ü ş ü n c e ö z g ü r lü ğ ü e ş it m id ir,
değil m id ir? T a b i b u b ir a z n iy e te b a ğ lıd ır. B ir
ü lk ed e b iliy o ru m s o s y a liz m v e y a k o m in iz im p r o ­
p a g a n d a s ı y a s a k la n m ış ş u n u s ö y le y e m e z s in , b u n u
y a z a m a z s ın fa la n d iy o rla r; ö z g ü r d ü ş ü n c e li birisi
dediki b u t ü r y a s a k la rla s o s y a liz m i v e y a k o m in iz m i d u r d u r a m a z s ın ız e rte le y e m e z s in iz . B e n d e d :
h iç b u n la r d a n b a h s e m e d e n s o s y a l i z m
veya
k o m in iz im p r o p a g a n d a s ı y a p a b ilirim . N a s ıl y a p a ­
rım . K a p a tiliz m in bize sa ğ la d ığ ı b u g ü ze l im k a n la r
iç e ris in d e d o ğ r u d ü r ü s t b e s le n e m e y e n v a t a n ­
d a ş la r ım a v it a m in i b o l p o r t a k a l l a r s a t a r a k
k o m in iz im p r o p a g a n d a s ı ya p a b ilirim . B u r a d a neyi
nasıl s ö y le d iğ in iz n iy e tin iz ö n e m lid ir. B e n hiç
k o m in izm in , s o s y a liz m in adını a n m a d a n o n u n u
p r o p a g a n d a s ın ı y a p a b ilirim . H iç dinin, im a n ın ,
İsla m ın adını a n m a d a n o n a k a r ş ı ç ık a b ilirim .
B u r a d a ki n iy e t ö n e m lid ir. O n iy e t t e iş te o o y d a ş m a d ır, b ir bilin çtir. B ir bizlik ö v ü n ç d ü r , b ir u t a n ­
m a k , b ir ö tek in i k ın a m a k y e rin e ; b ö y le a n lıy o ru m ,
yanılabilirim .
V e rile n m e s a j s is t e m e k a rş ı olabilir, a ynı izle­
nim i b e n d e a lıy o ru m . B a k ın ka n al adını v e r m e y e ­
c e ğ im k a r ş ıt o lm a m a k için, a m a b u s e n e b ir
i f t a r a d o ğ r u b ir s a a t t e A lm a n y a 'd a n g e lm iş ç o k
ü s t ü n rü tb e li b ir h o c a ile yerli b ir h o c a k o n u ş u ­
y o r la r . S iz d iy o r ve rgile rin izi, v e r i y o r m u s u n u z ?
E v e t g e ç e n s e n e v e r d im a m a b u s e n e v e r m e y e ­
109
c e ğ im helal e t m i y o r u m ç ü n k ü b ir M ü s lü m a n
o la ra k b e n im v e r e c e ğ im v e r g i s a d e c e f it r e v e
z e k a t t ır d iy o r g e c e s a a t 0 2 . 0 0 , ya n i d iyo rk i b e n
b u d e v le ti d e s t e k le m iy o r u m . B ir d e v le ti d e v le t
y a p a n v a rlık n e d ir ? T a r if le r in d e n b ir ta n e s i,
v a t a n d a ş l a r ı n d a n v e r g i a la b ilm e s id ir ki o n a
h iz m e t edebilsin. A lm a d a n v e r m e k A lla h a m a h ­
s u s t u r . D e v le t a n c a k a la r a k v e re b ilir. B a ş k a b ir
t a r a f t a n b o r ç a lırs a b o rç la n ır. S o n u n d a yine o
b o r c u m illete ö d e tir. Ö y le b ir d ü n y a g ö r ü ş ü
t a s a v v u r ediniz ki d e v le ti b e ğ e n m iy o r, b e ğ e n ­
m e m e k hakkı v a r d ır . H e p im iz in b u hakkı v a r d ır .
A m a v e rg in i v e rm iy e c e k s in d iy o r. B ir M ü s lü m a n
o la ra k v e r g i v e r m e k z o r u n d a değilsin, ç ü n k ü
s e n d e n b e k le n e n s a d e c e b u ikisidir. B u k o n u ş m a ,
b u, " m u h t e r e m h o c a m nasıl b u y u rd u n u z " la r la
B ir b u ç u k s a a t d e v a m
e tt i. S o n u n d a R a d y o
T e le v iz y o n K u r u m u n a e d in d iğ im k a n a a ti b ild irm iş ­
tim . A r k a d a ş ım ız b u r d a ya lnız b ir kesim i, b ir zih­
niye ti e le ş tirm e d i. T e k e lle ş m e n in s a k ın c a la rı ü z e ­
rin d e d u r d u . Ç o k dengeli b ir ş e y. B a k ın ız 6 aile,
belki b a tıyı te m s il edebilir, k a p ita lizm i t e m s il e d e ­
bilir. A ltı ailenin elinde b u lu n a n b ir te le le ş m e n in ül­
k e y e v e r e c e ğ i z a r a r l a r ü z e rin d e d u rd u . B u r a d a
siz v a ta n d a ş lık e ğ itim i d e ya p a b ilirsin iz, o n a k a rş ı
d a çıkabilirsiniz; a m a in s a n la ra dolaylı o la ra k ,
s a t ır la r a ra s ın d a , s i s t e m o k a d a r g ü ç lü d ü r ki o n a
k a rş ı çıkanı y a k a r m e sa jın ı v e riy o r s a n ız , v a t a n ­
d a ş ı u m u t s u z lu ğ a M e h m e t 'in sö yled iği ö v ü n ç ü n
t a m t e r s in e d o ğ r u s ü rü k le m iş o lu r s u n u z kanısın­
d a y ım .
S in a A K Ş İ N o y d a ş m a ü z e rin d e d u rd u . Ö r n e k ­
110
lerini v e rd i, d o ğ r u d u r , ülk ele r z a m a n z a m a n ç o k
g ü ç le n m iş le r ya n i o d a y a n ış m a d e d iğ im iz , bizi b ir­
b irim iz e b a ğ la y a n b a ğ la rın g ü c ü n ü , b ü y ü s ü n ü g ö r ­
m ü ş le r o n u ku lla n m ış la r. Z a m a n z a m a n d a b u
z a y ıfla m ış tır. B u canlı v a rlık la rın t ü m ü n d e g ö rü le n
b ir o la yd ır.
Z a m a n z a m a n b ü tü n le ş m e , z a m a n z a m a n
a y r ış m a , b ir t a r ih ç i o la ra k o b ize a y r ı ş m a ö r n e k ­
lerini v e r d i I S / H 'd e A lm a n y a 'y a ye nile n F r a n s a
1 B 1 4 'd e b a ş k a b ir h a v a d a s a v a ş t ı. T e s a d ü f e n
k a za n d ı. 1 9 3 B 'd e 1 0 g ü n d e t e s lim o ld u v e h e r
d e fa s ın d a bakınız n e r e y e geldiler, e ğ itim im iz d e
e k s ik o la n n e d ir ?
1B71
s a v a ş ın d a n
s o n ra
A lm a n la r F r a n s a 'y a girdike lri z a m a n b ir bilge
F r a n s ız a s o r u y o r l a r ne y a p a lım ? E ğ it im s is ­
te m im iz i g ö z d e n g e ç ire lim . A m a d iy o r la r b izim o
k a d a r v a k t im iz yo k . B iz ş u a n d a ş u A lm a n la r d a n
nasıl k u r t u lu r u z d iye k o n u ş u y o r u z o s o r u y u
s o r u y o r u z . E ğ it im s is te m im iz i g ö z d e n g e ç ire lim .
P eki yani n e r e d e n b a ş lıy a lım ? C e v a p : E ğ it im s is ­
te m im iz i g ö z d e n g e ç ire lim . A m a b u r d a e ğ itim s is ­
t e m i d e rk e n k a rd e ş le rin , sö yled iğ i okul p r o ğ r a m ı
değildir. Y a n i t o p lu m a v e rd iğ im iz m e s a jla r, ö r g ü n
v e y a y g ın e ğ itim in b ir b ü tü n ü n ü , b ir bileşkesini
k a s t e t m e k t ir . F r a n s ız o la ra k kendi va rlığın ı nasıl
a lgılıyo rsu n , ö te k i a rk a d a ş ın ı nasıl g ö r ü y o r s u n ,
d ü n y a y ı nasıl g ö r ü y o r s u n ? B u a n la m d a b ir e ğ itim i
g ö z d e n g e ç ire lim . K e n d im izi d ü n y a n ın e n t e p e s in ­
d e m i g ö r ü y o r u z . F r a n s ız ta rih i ü z e rin d e ç a lış a n ­
la r, ta rih ç i a r k a d a ş ım b u r a d a b ü t ü n b u yenilgi­
lerin ö n c e s in d e kendini o r t a y a v e e n ü s t e k o y u p
b ü t ü n d ü n y a y ı b e n y ö n e t iy o r u m e sp iris in in o ülke­
111
le re ne k a d a r z a r a r lı o lu d u ğ u n u a n la ttıla r.
İndir b a k a lım ş u yelkenleri, a yağ ın ı y e r e b a s
v e kendini iyi d e ğ e rle n d ir. N e kendini d e v a y n a s ın ­
d a g ö r , ne d e kendini b ir k ü ç ü k k a rın c a gibi g ö r ,
b u n u s ö y le m e y e ç a lış m ış tır.
B ir d e İm a m H a t ip O k u lla rın d a n s ö z e tm e s i,
kendisi b u n u b ir s o r u y a c e v a p o la ra k v e rd i.
G ü n ü m ü z ü n s o r u n u b u o ld u ğ u için, a m a b a ş k a b ir
s o r u d a dediki 1 9 6 0 'l a r d a b a ş k a b ir s o r u n d u .
1 9 6 0 'la r ın b a ş ın d a p la n la m a s o r u n u y d u . T ü r k iy e
z a n e t ti ki p la n la rs a b ü t ü n s o ru n la rı ç ö z ü le c e k .
1 0 5 O 'd e d e m o k r a s i g e lirs e T ü rk iy e 'n in s o ru n la rı
ç ö z ü le c e k z a n n e t t ik . A m a d e m o k r a s i g e lirs e
dedik. D e m o k r a s iy i g e t ir ir s e k d iy e c e k g ü c e s a h ip
değildik. D e m o k r a s iy i biz g e tire c e ğ iz , d e m o k ra s i
b ir y e r d e n g e lm e z . D e m o k r a s i m a l değil ki ithal
e desin. Y a s a değil ki k o p y a edip, t e r c ü m e e de sin.
D e m o k r a s iy i siz g e t ir e c e k s e n iz a n la m ı o lur. H e p ,
ş ö y le s ö y le riz e le ş tirile rim iz d e , d e m o k r a t b ir ülke­
d e şö y le o lu r d e riz . Û y le b ir ülke yo k . H e r ülkenin
d e m o k r a s i anlayışı, u y g u la m a s ı, y o r u m u b ir a z
d e ğ iş ik tir. B izim kisi h a n g isid ir. A m a biz s o r u y u o
d ü z e y d e t a r t ı ş a c a k d ü z e y e g e lm e d iğ im iz için, h e p
d iy o r u z ki d e m o k r a s ile r d e b ö yle d ir. idealdir, ideal
ö y le d ir a m a g e r ç e k t e h e r z a m a n b a ş a t ü r lü o la ­
bilir.
D a y a k t a n s ö z e tt i. Ç o k haklıdır. D a y a k b ir
t e r b iy e a ra c ı o la ra k g ö r ü lm ü ş t ü r . A t a s ö z le r in d e n
ö r n e k le r v e rd i, b a ş k a la rı d a v a r . "Kızın d ö v m e y e n
dizini d ö v e r " A t a s ö z ü m ü z m ü ? D o ğ r u , peki b u
insanı siz d a y a k la y e t iş t ir ir s e n iz y a rın ö b ü r g ü n
k o c a s ı o n u d ö v d ü ğ ü n d e d e r ki k o c a m değil m i
112
s e v e r d e d ö v e r d e . B u A n a d o lu n u n İslam ının
g ö r ü ş ü değildir. İs ta n b u l'd a y a ş ıy a n p a rtilile rin
e şlerinin g ö r ü ş ü d ü r . K o c a m beni s e v e r d e, d ö v e r
de. K o c a s ı s e v e r d ö v e r s e o ğ lu n u d a d ö v e r , y a rın
ö b ü r g ü n b ir b a ş k a s ın ı d a d ö v m e y e b a ş la r . B u
a n la m d a d a y a k b ir t e r b iy e a r a c ı o la ra k değil, b ir
t e d a v i a r a c ı o la r a k g ö r ü lm e k t e d ir . H a s ta lığ ı
b u n u n la t e d a v i e d iy o rs u n . A r a m ı z d a k o n u ş m u y o r m u y u z ? A s k e r i m ü d a h a le le rd e n ö n c e v e r s in ­
le r b a n a b ir y e tk i b ir e lim e s o p a b ir d e g ü ç v e r s in ­
le r b e n 1 5 g ü n d e b u m illeti m u m a ç e v iririm ,
□ o ğ r u 1 5 g ü n d e siz s ü k ü n e ti s a ğ la rs ın ız . O n d a n
s o n r a y a p tığ ın ız t a h r ib a t ın a ltın d a n k a lk m a k için
b u m illetin 1 0 - 1 5 yıl ç a lş ım a s ı g e re k ir. E v e t
s a ğ la rs ın ız a m a ne p a h a s ın a s a ğ la r s ın ız ? O n d a n
s o n r a d e m o k r a s iy e sil b a ş t a n yeni b a ş t a n b a ş la ­
m a m ız g e r e k ir . H a lb u k i b u s ü r e ç s e b u b ir
g e liş m e y s e b u n d a n ö n c e y a p tık la rım ız la v e y a
y a p m a d ık la rım ız la u z la ş m a k z o r u n d a y ız , t a r ih im iz ­
le b u b ir g e liş m e y s e b u n d a n ö n c e y a p tık la rım ız la
v e y a y a p m a d ık la rım ız la u z la ş m a k z o r u n d a y ız , t a ­
rih im izle b a r ış m a k z o ru n d a y ız . R e s m i ta rih im iz in
ya nlışla rı v a r s a e le ş tire lim . A m a o lu m lu t a r a f la r ı
v a r s a o n u t ü m d e n r e d d e t m e y e lim . B ö y le a n la ­
dım .
S o n u ç o la ra k T e v h id -i K a n u n u ü z e rin d e d u ru l­
m a s ı d a ş u y d u . E ğ e r e ğ itim , iş te b u a ra d ığ ım ız
y u r t t a ş lığ ı s a ğ lıy o r ise h a n g i d e v le tin v a t a n ­
daşlığını h a z ırlıy o rs u n u z . La ik T ü r k iy e C u m h u r iy e ­
tin in v a ta n d a ş lığ ın ı m ı h a z ırlıy o rs u n u z , y o k s a b ir
b a ş k a d e v le tin v a ta n d a ş ın ı m ı, b u d a m ü m k ü n d ü r .
N e d e m e k T ü r k i y e C u m h u r iy e t i V a t a n d a ş ı ?
113
O s m a n lıd a T ü r k lü k m ü v a r d ı? Y o k t u , T ü r k iy e
C u m h u r iy e tin i A t a t ü r k ic a t e tti. Ö y le y s e b e n o
c u m h u r iy e t e bağlı değil, b a ş k a b ir c u m h u r iy e t ,
b a ş k a b ir d e v le t d ü ş ü n ü y o r u m . B ir a z ö n c e v e r g i
ö rn e ğ in d e v e r d iğ im gibi. B e n o farklı d e v le tin
v a t a n d a ş ıy ım d iy o r. O d e v le tin v a ta n d a ş ın ın e ğ iti­
m i d e b a ş k a t ü r lü olabilir.
A m a b u r a d a b a ş k a ö n em li b ir s o r u n v a r .
B a k ın ız siz ç o k d o ğ r u o la ra k b ir n o k t a y a d e ğ in d i­
niz kapalı a r k a d a ş ım adınızı b ilm e d iğ im için s ö y lü ­
y o r u m o lu m s u z a lm a y ın . B ir H ir is tiy a n t e o lo ğ u ,
ilahiyatçısı d edi ki b u im a m lık, im a m iy e t, is la m d a
olan b ir m e s le k değildir. İs la m dininde İ m a m e t
y o k t u r . Y a n i b ir m e s le k bile değildir. N e d ir ? K im
kıldırır n a m a z ı t o p lu m d a s a y g ın h e rh a n g i b ir kişi,
h e rk e s in e ş it o ld u ğ u n u ka b ul e d iy o r İs la m iy e t.
İsla m d iy o r ki b izim c e m a a t im iz in n a m a zın ı fa la n ­
c a kıldırsın, y a rın ö b ü r g ü n b ir b a ş k a s ı d a olabilir.
A m a biz b u n u b ir m e s le k haline g e t ir iy o r u z .
M e s le k haline g e t ir in c e n e o lu y o r, is t e m e y e r e k
b u n u s a v u n u r k e n dinim izi H iris tiy a n lığ a b e n z e ti­
y o r u z . N a s ıl b e n z e t iy o r u z , b ir sınıf y a r a t ıy o r u z .
Peki b a tılıla r b u sınıfı y a r a t m ı ş ne o lm u ş ? İş te o
sınıfın m e n s u p la rı, v a t a n d a ş la r ın a c e n n e tin a n a h ­
ta rla rın ı s a t m a y a b a ş la m ış la r. T a p u la rın ı d a ğ ıt ­
m a y a b a ş la m ış la r. B ö y le y a p a r s a n ız c e n n e t e gi­
d e rs in iz, b ö yle y a p a r s a n ız c e h e n n e m e g id e rs in iz
d iy e re k . İs la m iy e tin yüceliği n e r e d e biliyor m u s u ­
n u z ? B e n k a n a a tim i s ö y le ye lim . K im in M ü s lü m a n
kim in T a n r ı indinde e n iyi M ü s lü m a n o ld u ğ u n u n
y e t k is i, y a r g ıs ı
y a ln ız
T a n r ı 'y a
m a h s u s tu r.
P e y g a m b e r e fe n d im iz a n c a k A lla h indinde m a k -
114
b u ld ün d iy o r. K a r a r v e r m i y o r b u iyi M ü s lü m a n d ır ,
b u k ö t ü M ü s lü m a n d ır diye: D in im izin güzelliği,
yüceliği b u r a d a . B iz b u n u k a y b e t m e y e lim d iy o ru z .
Y a n i b ir y e r d e a m a ç t a d a b irle ş iy o ru z . K it a b a
d ö n e rs e n iz , a n la rs a n ız o d a b u n u s ö y lü y o r , b u n u
k im s e y e b ıra k m a d ığ ın ı s ö y lü y o r . Y a n i d e m e k isti­
y o r ki b u y ü c e le re , b ilginlere b ıra k ılm a m ış s e n
kendi dindaşını, d in d a r a rk a d a ş ın ı y a r g ıla m a d iy o r.
O n u n nasıl b ir v a rlık o ld u ğ u n u bilen birisi v a r . E ğ e r
im a n e d iy o rs a n ız , b u n a im a n e d e c e k s in iz.
E f e n d im A h m e t İ N A M
a r k a d a ş ım ız ideal
y u r t t a ş lık m o d eli dedi. Y a n i b ir filo zo f o la ra k
d ü ş ü n ü y o r . T ıp k ı P la t o 'n u n ideal d e v le ti gibi
ko şulla rı b ö y le d ir d iy o r. V a r m ı b ö y le b ir y u r t t a ş ?
B ö y le b ir y u r t v a r m ı? Y o k , d iy o r. A m a d ü ş ü n ü r ­
se n iz, b ö y le b ir y u r t n e d ir. E v v e la ülkenin d iy o r b ir
y u r t o lm a s ı, ya ni d iğ e rle rin d e n a yrıla b ilm e s i, yani
b a ğ ım s ız o lm a sı, ö z e r k o la bilm esi, d ü n y a içindeki
ye rin in y u r d u n u n bilinm esi. B ö y le b ir y u r t olabilir.
Y ö n e t im in d e ö z e r k o lm a s ı, ya n i b ö yle şe k le n
b a ğ ım s ız g ö r ü n ü p t e b ir b a ş k a s ın ın k u y r u ğ u n d a
e fe n d im fa la n c a ittifa k ın d o ğ u c e p h e s i, b a tı c e p ­
hesi, m u h a fızı, k a ra k o lu gibi o lm a d a n . B e n kendi
ç ık a rla rım ı s a v u n u y o r u m d iye n b ir d e v le t o la ­
bilm esi b u ö n e m lid ir. B u a r a d a d a b ö yle b ir birlik
o la c a k s a b u r a d a ırk, cins, y a ş a y rım ın ın y a p ılm a ­
m a s ı fa la n c a fila nca z a d e le r d e n , ö b ü r e ş r a f ­
ta n d ır , b u s a ğ d a n d ır, b u so ld a n d ı, b u g ü n e y d ir
a yırım ı y a p m a d a n ya n i A t a t ü r k 'ü n d e yim iyle b u
s ın ırla r için d e y a ş a y a n h e rk e s i b u ülkenin v a t a n ­
d a ş ı sa ya bild iğ in iz z a m a n b u r a y a d o ğ r u g id e rsin iz.
T e m e ld e k i ilkenin b u o lm a s ı la zım . Ç o k d o ğ r u
115
o la ra k söyledi. B iz d edi d e m o k ra s iy i filan eski
Y u n a n 'd a n klasik Y u n a n 'd a n aldık a m a b ir isim
o la ra k aldık B a t ı d e m o k r a s is i b u g ü n Y u n a n
d e m o k ra s is in e d a y a n m ıy o r . P la t o y a v e y a A r i s ­
t o 'y a d a y a n m ıy o r . N e y e d a y a n ıy o r ? Ç o k yeni
k a v r a m la r a d a y a n ıy o r . Ç ü n k ü a rk a d a ş ım ız ı haklı
o la ra k dedi ki. E s k i Y u n a n ş e h ri dedi d e m o k r a t
değildi. Z a m a n z a m a n o r t a s ın ıfta n v e y a a r i s t o k la rd a n g e le n le r y ö n e t t ile r a m a sü re kli d e s a v a ş ­
tıla r. iş te b u s a v a ş t a n nasıl k u rt u lu r u z . S ın ıfla r
b irb irin i y e m e d e n , b ir d e v le t b ir s it e nasıl
yönetilebilir. B u n u n ş a r t la r ı ü z e rin d e d ü ş ü n d ü le r
v e s o n u ç o la ra k d a , d edi ki, b u n u y a p a c a k o la n
insanın g e liş m e s i la zım , b ire y in kişi o lm a s ı la zım
dedi. B u n a d a in s a n o lm a k s o r u n u dedi. B u belki
en b ü y ü k o n u r u m u z . D ü n y a y a g e lm e k h ü n e r
d e ğ ild ir d iy o r. Y ü k s e l ki y e rin b u y e r değildir.
D ü n y a y a g e lm e k h ü n e r değildir. Y a n i b u d ü n y a y a
g e ld ik te n s o n r a b e n in s a n kelim esinin b e n in s a n
bilimle u ğ r a ş t ığ ım için m e r a k e t t i m a c a b a n e r d e n
g e liyo r. A r a p ç a in s iy e t t e n g e liyo r. Y a n i d ü n y a y ı
ta n ım a k , v a rlık la rla ilişki k u ra b ilm e k , b u n u y a p a r ­
s a n ız in s a n o lu y o rs u n u z . A r k a d a ş ım ın d a s ö y le ­
diği, b e n k im im ? N e y im ? K im in le ne t ü r lü b ir ilişki
iç in d e y im ? N e d e n g e lm iş im ? N e y a p ı y o r u m ?
N e r e y e g id iy o r u m ? İş te in s a n o lm a k b u s o r u la r a
sizin c e v a p v e r m e n iz d ir . B irisinin size s ö y le m e s i
değil. B e n b u s o r u la r a nasıl c e v a p v e re b ilirim .
V e r e b iliy o r s a m o n u n la m u t lu y s a m iş t e in s a n
o lm a k y o lu n d a g id iy o r u m . M ü k e m m e l m i y im ?
H a y ır a m a o y o ld a y ım . M ü h im o la n d a o y o ld a
o lm a k .
116
iş te b u n u n için nasıl b ir e ğ itim y a p a lım d iy o r.
Y u r t n e r e s i? Ü lk ü v e ülke y o k ise o n u y a r a t m a k
b ize d ü ş ü y o r . A m a s ıfırd a n b a ş la y a r a k değil d a i­
m a m e v c u t ş a r t l a r a saygılı o la ra k .
M e h m e t a r k a d a ş ım ız b ize g ü ze l s ü r p r iz y a p t ı
b u p a n e le p a n a lis t o la ra k g e lm e y i ka b u l e d e rk e n ,
y a p m ış o ld u ğ u b ir a r a ş t ır m a n ın ö z e tle rin i d e bize
g e tird i, s la y t la rla d a t a k d im e tti. K e ş k e o n u ya ni
d a h a u z u n o la ra k b a ğ ım s ız b ir o t u r u m d a d in le y e bilseydik. A m a tela fi e d e c e k b ir ö n e r im v a r .
B u r a d a m e c b u r e n sınırlı o la r a k s u n u ld u . Belki
o r a d a ki m o d la rı, belki o rd a k i o r t a la m a la r ı d a
s o r a m a d ık . Ç ü n k ü m o d la r bir, iki gibiydi. B e n im
m o d k a v r a m ım d a bir, iki kişi ya ni b ü t ü n t o p lu m d a
a c a b a b u k a d a r a zm iy d i. H e r h a ld e o n u n b ir y o r u ­
m u o lm a s ı g e re k ir. İki t ü r b e c e r id e n b a h s e tt i, biri
zihinsel, ö b ü r ü k a tılım sa l ya ni ç o k ö n e m li b ir o la y
d e ğ e rli a r k a d a ş la r ı; ç ü n k ü d ü n y a b ir y e r d e te o r i,
b ir y e r d e e y le m d ir. B ilirs in iz u y g u la m a z s ın ız .
U y g u la rs ın ız b ilm e zsin iz. B ilm e d e n u y g u la rs ın ız .
B ile re k u y g u la rs ın ız . Y a n i b u ikisini a y ır m a m ız
g e r e k iy o r , t e o r i v e p r a t ik o la ra k . T a b i analitik b ir
a r a ş t ı r m a d a b u n u n ikisini b ir a r a d a s o r a m ı y o r ­
sunuz. B u işi nasıl y a p a r s ın ız d ed iğiniz z a m a n
edam ş ö y le ya pılm alı s o r u s u n a c e v a p v e r iy o r ,
v>ya b e n b ö yle y a p a r ım d iy o r. V e y a birisi b ö yle
ytoalım d iy o r b a ş k a s ı b ö yle y a p a lım d iy o r, o f a r k
h a c ın d a k i k a n a a tin i ya ni eğilimini s ö y lü y o r , t u t u m ı-ıu s ö y lü y o r. B ö y le b ir a r a ş t ı r m a d a b ö y le y a p mec ç o k z o r o ld u ğ u için a y ır m ış la r . E fe n d im ,
a r k ıd a ş ım ız b u a r a ş t ı r m a n ı n ö z e t le rin i b ize
su n tj. U m a r ı m ki o n u U m u t V a k fı o la ra k y a y ın ­
117
la rla r. E ğ e r b ir g ü ç lü k o lu r s a b izim d e rn e ğ im iz
h e rh a ld e b e n v a a t t e b u lu n a c a k d u r u m d a değilim
a m a b u n a d e s t e k olm alı v e belkide b u to p la n tın ın
en ön em li v e rile rin d e n birisi o lu r.
B ir a r k a d a ş ım ız s o r u s o r a r k e n haklı o la ra k
dedi ki. B e n b e k le rd im ki S in a h o c a v e y a h u t ö tek i
a r k a d a ş la r ım ız b e n z e r b ir a r a ş t ır m a y ı s u n s u n la r.
B u g ö n lü m ü z d e n g e çe b ilir a m a b u n u is t e m e y e
h a k k ım ız yo k . B iz b u r a y a k im s e y e a r a ş t ı r m a
s o n u ç la rın ı t a r t ı ş m a d a v e tin i ç ık a rm a d ık . A m a
b ir a rk a d a ş ım ız ın a r a ş t ı r m a s ı v a r m ı ş o n u s u n d u
K e n d is in e t e ş e k k ü r e d iy o ru z . A m a s e n bunu\
a r a ş t ı r m a y a p m a d a n nasıl s ö y lü y o r s u n d e rs e n iz
o z a m a n b u r d a b izim k o n u ş m a y a h a kkım ız o lm a z .
Ç ü n k ü b e n k o n u ş u y o r u m b ö yle b ir a r a ş t ı r m a m
yo k. A h m e t B e y kendi d ü ş ü n c e le rin i söyledi. S in a
b ir ta r ih ç i a la r a k kendi d ü ş ü n c e le rin i söyledi. B ir
a r k a d a ş ım ız h u k u k ç u o la ra k d e n e yim le rin i söyledi,
illa h e r k o n u ş m a d a b e n im a r a ş t ı r m a b e lg e m
ş u d u r d e m e k z o r u n d a değiliz. O ld u ğ u z a m a n o n u
d e ğ e r le n d irm e y e ç a lış ıy o ru z .
S o n o la ra k s o r u la r k o n u s u n d a b ir iki ş e y e
d e ğ in m e k is t iy o r u m . Ö z g ü r lü ğ ü y o k e t m e hakkı
ö z g ü rlü ğ ü y o k e t m e ö z g ü r lü ğ ü yo k . B e n ö z g ü r ü n
a m a h o ş u m a g it m e y e n şeyi d e k a ld ırm a hakkın
v a r d ır . T ü r k iy e 'd e ç o k s a y g ı d e ğ e r b ir ilahiyacı
v a r . G e ç e n le r d e b ir m a k a le sin i o k u y o rd u m . D i p r
ki, kendi a d ın a değil belki a m a b ir z ü m r e , p ir
d ü ş ü n ü ş a d ın a ş ö y le b ir y o r u m g e tir iy o r, /en
M ü s lü m a n s a m d iy o r. İs la m iy e tin e m irlerin i y ^ in e
g e t ir m e y e n le r e k a rş ı o lm a h a k k ım v a r d ır . D ^ jr u
b e n M ü s lü m a n s a m İsla m iy e ti b e n e m s e n rry e n
118
/
k o şulla rını y e rin e g e t ir m e y e n le r e k a rş ı o lm a k
h a k k ım v a r d ır . A m a o n ları y o k e t m e hakkınız yo k.
B ü t ü n m e s e le b u r a d a . Ç ü n k ü b u r a y a g ird iğin iz
z a m a n işte , S in a a rk a d a ş ım ız ın o d ü ş m a n la s a ­
v a ş m a k e nd işesi b ir y a n a , iç s a v a ş ın ilanını y a p ­
m ış o lu rs u n u z . S e n beni y o k e t m e ha kkın a, s e n
b a n a k a rş ı o lm a hakkın a s a h ip s e n b e n im s a n a
k a rş ı o lm a hakkım ı d a ka b u l e d e c e k s in . E ğ e r s e n
b a n a s a v a ş a ç ıy o r s a n , o z a m a n s a v a ş m e ş r u
hale g e liyo r. Ç ü n k ü s a v a ş o z a m a n b ir s a v u n m a
hakkı d u r u m u n a g e liyo r.
O z a m a n sizin sö yle d iğ in iz gibi ö te k in in v a r ­
lığını ka b ul e t m e k o n u t ö h m e t a ltın d a b ır a k m a ­
m a k , o n u k ın a m a m a k , k a tılm a k ş a r t değil, h o ş ­
g ö r ü n ü n te m e li d e b u d u r , s o n yılla rd a k o n u ş u la n
t o le ra n s ın , h o ş g ö r ü n ü n te m e li d e k a t la n m a k t ır .
K a tla n m a k , n e d e m e k ? B e n d e n fa rk lı o la n birisini
ka b ul e d e b ilm e k . S e n d e v a r s ın . S a n a k a tılm ıy o ­
r u m , a m a s e n v a rs ın . İş te h o ş g ö r ü b u r d a . A m a
b u k a n u n la ta n ım la n m a s ı o k a d a r z o r b ir k a v r a m
ki, B irle ş m iş M ille tle r b e ş , yıl sü re li b ir a r a ş t ı r ­
m a n ın s o n u n d a b u n o k t a y a gelebildi. B e ş yıl s ü r d ü
a r a ş t ı r m a . Ö n e ris i b iz d e n g it t i a m a a r a ş t ı r m a
b ü t ü n d ü n y a d a yapıldı. B u n o k t a d a b irle ş ti b ü t ü n
d ü n y a . Ç o k ö n e m li b ir n o k ta .
E fe n d im s o n o la ra k hani b u o y d a ş m a ne
z a m a n b o z u ld u , ne z a m a n n ifa k g ird i? A t a t ü r k
dendi. N e d e n A t a t ü r k o y d a ş m a y ı b o z a n b ir
s im g e o ld u b iliy o rm u s u n u z . B a k ın yine t a r i h t e n
size k ü ç ü k b ir ip u c u v e r e c e ğ im a m a o k u m a k ,
y a r g ıy a v a r m a k size a it o lsu n. T ü r k iy e C u m h u r i­
y e tin d e n ö n c e b ir T ü r k lafı v a r . T ü r k va rlığ ı v a r .
119
T ü r k ç e d iye b ir ş e y v a r . T ü r k k a v im le ri v a r a m a
T ü r k lü k k a v r a m ı yo k . B u n u b e n s ö y le m iy o r u m
b ü y ü k m illiye tç im iz Z iy a G ö k a lp s ö y lü y o r. D iy o r ki
C u m h u r iy e t t e n ö n c e T ü r k lü k k a v r a m ı y o k t u . B ir
y e r d e e ğ e r t ü r k lü k k a v r a m ı y o k s a , T ü r k lü k bilinçi
d e o la m a z . O n u n için A t a t ü r k b ü y ü k b ir k a v r a m
g e t ir iy o r . E ğ e r b u r a d a b irle ş e c e k s e k iş te d iy o r
ş u r d a b irle ş e c e ğ iz . B u n u y a r a t a r a k . S iz d iy o r ­
s u n u z ki e fe n d im is la m iy e t te b irleşelim . O z a m a n
s o r u n ş u d u r . A c a b a İs la m iy e t b ir m illiyet k a v r a ­
m ın a , b ir m illet kim liğine ra z ım ıd ır. is la m iy e tin
b e n im a n la d ığ ım k a d a r yanılabilirim , y o r u m u ş ö y ledir. T a n r ı ile in s a n a r a s ın d a b ir k a v r a m , k a r ­
deşliğin, b ü y ü k b ir va rlığ ın ü y e s id ir, iş te a m a b ir
g e r ç e k t e v a r ki bak ın ız o b ü t ü n insanlığı b ir ­
le ş tire n ş e y le r b ak ın b u g ü n bizi nasıl u ğ r a ş t ı r ı y o r ­
la r o M ü s lü m a n k a rd e ş le rim iz , M ü s lü m a n k a r d e ş ­
leriniz d e r k e n b u ra d a k in i değil b a ş k a y e rle rd e k in i
k a s t e t tiğ im i z a n n e d e r im a n lıy o rs u n u z . B u n la rı
t a r t ış m a k , b ir d e fa d a h a s ö y le m e k bizi bilinç­
le n d irm e k v e b u k o n u d a ç a lış a n la rı b ir a r a y a
g e t ir m e k y o lu n d a g ö s t e r d iğ in iz ç a b a d a n , k a tk ıla r­
d a n dolayı he pinize t e ş e k k ü r e d iy o ru z .
U m a r ı n b u k o n u y u k ita p haline g e tird iğ im iz d e
onu
da
a lır in c e le r v e
e le ş tirile rin iz i
b iz e
bildirirsiniz. B u y r u n M e h m e t B e y .
PROF. DR. M EHM ET GÜRKAYNAK - B ir
d ü z e lt m e y a p a b ilirm iy im . G a lib a b e n ya n lış y a p t ı m
M o d k a v ra m ın ı, m o d e n sık g ö rü le n s a y ıd ır. O n u n
için m e d y a n la k a r ış t ır ılm a m a k lazım . T a n ıt ı m d a
b ir ya nlışlığım o ld u galiba. O n e d e n le b ü t ü n ç ık a r
h e r s e fe rin d e .
120
BAŞKAN - Peki ç o k t e ş e k k ü r e d iy o ru z .
T e ş e k k ü r e d iy o ru z . T o p la n t ım ız b u r d a b itti
a m a p a n e l o t u r u m u b itti, t o p la n t ım ız y a r ın d e ­
v a m e d e c e k tir . İyi a k ş a m la r e fe n d im .
A lk ış la r.
121
DÖRDÜNCÜ OTURUM
BAŞKAN: P r o f . D r . C e m a l T A L U Ğ
[ T E D Bilim K u r u lu Ü y e s i]
KONUŞMACI: P r o f . D r . Ü n s a l Y A V U Z
[A .Ü . İnkılap E n s t it ü s ü ]
KONU: T ü r k iy e C u m h u r iy e t in d e Y u r t t a ş l ı k
K a v r a m ı D o ğ u ş u v e G elişim i
123
BAŞKAN - D e ğ e rli k o n u k la rım ız , D ö r d ü n c ü
o t u r u m u m u z u a ç ıy o r u m .
D ö r d ü n c ü O t u r u m u m u z u n k o n u s u " T ü r k iy e
C u m h u r iy e t in d e Y u r t t a ş l ı k K a v r a m ı: D o ğ u ş u v e
G e lişim i"d ir. K o n u ğ u m u z A . Ü . inkilap T a r ih i E n s t i ­
t ü s ü M ü d ü r Y a r d ım c ıs ı S a y ın P r o f . D r . Ü n s a l
Ya vu z.
S a y ın Y a v u z 'u bildirisini s u n m a k ü z e r e d a v e t
e d iy o r u m .
B u y u r u n S a y ın Y a v u z .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - T ü r k E ğ it im
D e rn e ğ in in s a y ın yö n e tic ile rin e , b ö yle b ir s e n p o z y u m d üzen le d ikle ri için t e ş e k k ü r e d iy o r u m .
Ç ü n k ü y u rt a ş lık k a v r a m ı içinde b u lu n d u ğ u m u z
g ü n le r d e b ir a z g ü m e g i t m e y e b a ş la y ın b ir
k a v r a m . Y in e t o p lu m u , ü m m e t , m illet k o n u m u n a
g ö t ü r m e y e ç a lış a n g r u p la ş m a la r a k ım la r T ü r k i ye n in g ü n d e m in e s o k u lm u ş d u r u m d a . B u n e d e n le
y u r t t a ş lık n e d ir. T ü r k iy e C u m h u r iy e t in d e y u r t ­
ta ş lığ ın gelişim i v e y u r t t a ş o la ra k k a z a n ç la rım ız
n e le r? O n la rı b u lu p s a h ip ç ık m a k t a b ü y ü k y a r a r
v a r . B u n ed e nle se çilen k o n u v e y u r t t a ş l a r ı n bi­
linçlendirilm esi k o n u s u n d a k i e ğ itim in n e le r o lm a s ı
yo lu n d a k i y a k la ş ım la rı iç e r e n b ö y le b ir s e m ­
p o z y u m k a n ım c a fe v k a la d e y e rin d e v e z a m a n la ­
m a a ç ıs ın d a n d a t a m y e rin e o t u r d u in a n ç ın d a y ım .
Ş im d i F r a n s ız c a s ö z c ü ğ e b a k tığ ım ız z a m a n
y u r t t a ş b a ğ la m ın d a k u lla n ıy o rla r v e C itiz e n , a çık ­
la m a şö yle, C itize n kişi o la ra k b ü t ü n siya si h a k ­
larını kullanan birinci b a ğ la m d a , kişi o la ra k b ü t ü n
h a k la rın a s a h ip v e siya si haklarını kullan an b ir ikin­
ci b a ğ la m d a d a d e v le t içinde s a h ip o ld u ğ u kimlik­
125
le y a b a n c ıla r d a n a y ır t e dilm eyi s a ğ la y a n b ir
s ö z c ü k o la ra k b ir a ç ık la m a s ö z k o n u s u . Ş im d i
C u m h u r iy e t ö n c e s i b ir t o p lu m a b a k tığ ım ız z a m a n
b ir O s m a n lı u y r u ğ u ya k la ş ım ı s ö z k o n u s u . H e r ş e y
b ir O s m a n lı p o ta s ı a ltın d a to p la n m ış . İ m p a r a t o r ­
luk ç a tıs ı a ltın d a v e t o p lu m d e v le tin ü z e rin d e y ü k ­
seldiği fe lse fe n in içinde b ir kişi o lm a , b ire y o lm a
to p lu m u n b ire y i o lm a bilinçine s a h ip değil. Ü m m e t
v e y a m illet s ö z c ü k le ri a slın d a a r a p ç a is im d e n
o r t a y a çık a n s ö z c ü k le r g e n e ld e din to p lu lu kla rın ı
ifa de e d iy o rla r. M ille t b ir p e y g a m b e r e in a n a n v e
o n a b a ğ la n m ış o la n to p lu lu ğ u n u ifa d e e d iy o r.
Ü m m e t d e b u n d a n farklı değil. D o la yisiyle i m p a r a ­
t o r lu k ç a tıs ı a ltın d a e ğ e r im p a r a t o r lu k b ir mil­
le tle r to p lu lu ğ u b ir t o p lu m la r to p lu lu ğ u o ld u k ç a
k a p s a m lı v e k a r m a ş ık b ir k u r u m o la ra k ird e ­
le nirse b ö yle b ir y a p ı içinde t o p lu m u o lu ş t u r a n
b ire y le rin b ir bilinçe t o p lu m u n b ir ü ye si o lm a bi­
lincine s a h ip o lm a k t a n u z a k olduklarını g ö r ü y o r u z .
B ir k e re b ö y le b ir bilinçe s a h ip a lab ilm e leri için
ö n c e in s a n o lm a n ın o n u r u n a y a r a ş ı r b ir b iç im d e
h a k v e ö z g ü rlü k le r d e d o ğ a l v e y a ş a m s a l h a k v e
ö z g ü rlü k le rin e s a h ip o lm a la rı lazım . B ö y le b ir
o lu ş u m u c u m h u r iy e t ö n c e s i t o p lu m d a g ö r e m i­
y o r u z . H e r n e k a d a r z a m a n içinde batılı diyebile­
c e ğ im iz a m a batılı o lm a k t a n ç o k u z a k ya p ıs a l yeni
o lu ş u m la rın y ö n e t im d e yeni y a k la ş ım la rın o r t a y a
ç ık m a s ı bile, b ir K a n u n i E s a s iy e n in h a z ırla n m a s ı
v e y a iki m eclisli b ir p a r le m a n t o ç a tıs ın ın o lu ş t u ­
ru lm a s ı bile in s a n la rı t e m e l ha k v e ö z g ü rle rin e
k a v u ş t u r a m a m ış o r a n t ıs ız b ir p a r l e m e n t e r s is ­
t e m k a rş ım ız a ç ık m ış b ö yle b ir ya p ı içinde, h e r ne
126
k a d a r b ir K a n u n i E s a s i h a z ır la n m ış s a bile t o p ­
lu m u o lu ş t u r a n kitle d e n s a d e c e b ir kısm ı, cin s
a y rım ı ned e niyle e rk e k o la n kısım y ö n e t im d e s ö z
sahibi kılınmış v e h a k la rın a s a h ip kılınmış. K a d ın la r
yo k , k a d ın la r d a h a in s a n o la ra k kişi o la ra k kabul
e d ilm iy o r. Ş im d i b ö yle b ir y a s a içinde b a tıd a k i b ir ­
t a k ım ö z g ü rlü k le ri ç a ğ r ış t ır a n ö z g ü r ü k le r y a s a
ç a tıs ı ç e r ç e v e s i içinde y e r a lm ış b ir ayin, ö z h ü r ­
riy e tin d e n o g ü n k ü y a k la ş ım la b ir t e d r is , b ir
e ğ itim , ö z h ü rriy e tin d e n , m a t b u a t h ü rr iy e tin d e n
s ö z le r e dilm iş b u n e d ir, n eyin n e s id ir, nasıl kul­
lanılır. H a n g i d u r u m la r d a sın ırla n ır b ö yle b ir a y rın ­
tılı y a k la ş ım o A n a y a s a y ı ç a ğ r ış t ır a n ka n un i e s a s i
içinde yo k. Ş im d i b ö yle b ir t o p lu m d a ne b ir y u r t ­
ta ş lık bilinçinden s ö z e t m e k olanaklı, ne b ir kişisel
ö z g ü rlü k le rd e n s ö z e t m e k olanaklı, z a t e n y ö n e tic i
v a z g e ç ile m e z o t o r it e , yığınları sü re li o la ra k g ö r ü ­
y o r v e kendisini d e o n la rın ç o b a n ı o la ra k d e ğ e r ­
le n d iriyo r. A n c a k C u m h u r iy e t ile b irlik te ö z g ü rlü k ­
lerin c u m h u r iy e tim iz in k u r u c u s u M u s t a f a K e m a l
A t a t ü r k 'ü n ya k la ş ım ıyla ; o r t a y a çıktığını g ö r ü ­
y o r u z . Ö z g ü r lü k o lm a y a n ülk e d e yıkılış v a r d ır .
B ü t ü n ile rle m e le rin v e g e liş m e le rin a n a s ı ö z g ü r ­
lü k tü r. 1 9 0 4 'd e sö yled i d a h a elinde h iç b ir g ü ç
y o k k e n . S a d e c e I S O B 'd e t e k r a r M e ş r u t iy e t i ikin­
ci k e z d e v r e y e s o k m a y ı a m a ç la y a r a k , y o la çıktığı
z a m a n elinde h iç b ir y e tk i o lm a d ığ ı z a m a n sö yled iği
s ö z b u ö zgü lü k.
Z a t e n d a h a s o n ra k i k o n u ş m a la r ın d a b a ğ ım ­
sızlığın v e ö z g ü rlü ğ ü n kendi k a r e k t e r i o ld u ğ u n u
ifa de e d e c e k tir. Ş im d i C u m h u r iy e t le b irlik te iki
o lu ş u m s ö z k o n u s u . B u n la r d a n birincisi c u m h u r i­
127
y e t y ö n e tim i in s a n a in s a n o ld u ğ u n u h a t ır la t m ış t ır .
H iç b ir a y ırım g ö z e t m e k s iz in b ire y le r a r a s ın d a
h iç b ir a y ırım g ö z e t m e k s iz in in s a n o lm a n ın o n u ­
r u n a , s a y g ın b ir k o n u m a o t u r m a v e y a ş a m a .
B irin cisi bu. İkincisi d e b u kişileri b ir y u r t t a ş lık bi­
lincine u la ş t ır m a , t a b i a m a ç b ir ulusal d e v le t
k u r m a o lu n c a , ulusal d e v le tin u lu su n u o lu ş t u r a n
y u r t t a ş lık kişiliğine sa h ip c e s u r , ö z g ü r v e kişilikli
insanlarını y a r a t m a . T a b i d o ğ a l o la ra k b u b ir
e ğ itim işi. 2 4 K a s ım ö ğ r e t m e n le r -' g ü n ü , b a ş ö ğ ­
r e t m e n im iz i z i y a r e t e d e c e ğ iz . B a ş ö ğ r e t m e n
ç ü n k ü y a zd ığ ı k ita p la rla b ire y le rin b u bilinçe u la ş ­
m a s ın d a lo k o m a tif g ö re v in i ü s tle n m iş .
Ş im d i bak ın ız Medeni Bilgiler kitabı, V a t a n d a ş
İçin Medeni Bilgiler kitabı. K ita b ın adı bu. 1 9 3 2
yılında b ir e ğ itim el kita b ı o la ra k o r t a ö ğ r e t im d e
d e v r e y e s o k u lm u ş . Ç ü n k ü h e rş e y in b aşı e ğ itim .
1 9 . Y ü z y ıld a bile G e n ç O s m a n l a r h e rş e y in b a ş ı
e ğ itim d iy o rla r. B ir ülkenin kalkınabilm esi için
te m e ld e k i n o k t a e ğ itim d ir. 1 5 0 yıl s o n r a geldiği­
m iz n o k t a d a biz yine e ğ itim i t a r t ış ıy o r u z . A c a b a
d e ğ iş im le re m i a y a k u y d u r a m ıy o r u z y o k s a b ir
g e ri d ö n ü ş s ü re c i içinde m i biz b u n u t e k r a r a n ım ­
s ıy o ru z .
Ş im d i Medeni Bilgiler k ita b ın d a şö y le b ir y a k ­
la ş ım v a r .
B ir, h e r t ü r lü hakkın k a y n a ğ ı kişidir. T e m e ld e k i
f a k t ö r in s a n f a k t ö r ü d ü r . İn s a n la r v a r s a b u s a lo ­
n u n b ir a n la m ı v a r . in s a n la r v a r s a d e v le t v a r .
İn s a n la r v a r s a , ö ğ r e t m e n v a r s a okul v a r b ina
v a r . A k s i t a k d ir d e h iç b ir a n la m ı yo k . D o la yis iyle
yo la çıkış kişi. A s lın d a b u b a tıd a k i a y d ın la n m a d a n
128
fa rk lı a lm a y a n o n a k o ş u t b ir y a k la ş ım ı d a
b e r a b e r in d e g e t ir m e k t e d ir . A y n e n b a t ıd a o r t a ­
ç a ğ b a tıs ın d a n ç ık m ış olan b a tı, kişiyi t e k r a r
t o p lu m d a o d a k la ş tırıp , u s u n u ö z g ü r c e kullanıp,
ü r e t i m e g e ç ir m e y o lu n d a t ü m a d ım la rı a tm ış .
A y d ın la n m a n ın ö z ü n d e kişi v a r . Akıl v a r , bilim v a r ,
ö z g ü rlü k v a r v e kişisel h a k la r v a r . Y a ş a m s a l h a k
v e ö z g ü rlü k le r v a r . Ş im d i A t a t ü r k d e v r im i ile
o r t a y a çık a n t a b lo d a a slın d a b u n d a n fa rk lı değil.
B u r a d a ki y a k la ş ım d a n o r t a y a ç ık a c a ğ ı gibi h e r
t ü r lü hakkın d a k a y n a ğ ı kişidir. Ö n c e kişiyi in s a n
o lm a n ın o n u r u n a y a r a ş ı r b ir k o n u m a g e t ir m e k
la zım . B u d a a n c a k o n u d o ğ a l v e y a ş a m s a l h a k v e
ö z g ü rlü k le rin e s a h ip kılm akla, h a t t a o n d a n d a ö t e
u z u n v a d e d e v e ileride ö ze n le v e titizlikle k o r u ­
m a s ın ı salık v e rm e k le , b u k o n u d a o n u e ğ itm e k le
olanaklı. O n u n için h e r t ü r lü ha kkın k a y n a ğ ı kişidir.
G e r ç e k ö z g ü r v e s o r u m lu o la n m a h lu k yalnız
in s a n d ır. O ha ld e d o ğ a l hakkı o la n y e te n e k le rin i
s e r b e s t ç e g e liş tirm e s i için, en d o ğ r u olan, z a r a r ı
v e tehlike ke n disine a it o lm a k v e d iğ e rin in aynı
haklanm a z a r a r v e rm e k s iz in , kendini ö z g ü r c e s e v k
v e id a re . Y ö n e t m e v e y ö n e lt m e hakkını o n a ta n ı­
m a k t ır . Ş im d i t a b i b u n u n t a b a n ın d a ö z g ü rlü k v a r .
insan ın ö z g ü r c e d ü ş ü n e b ilm e s i, m e r a k e tm e s i,
a r a ş t ı r m a s ı v e ü r e t m e s i . Ş im d i C u m h u r i y e t
y ö n e tim i b u n o k t a d a n yo la çıktığı z a m a n h a r e k e t
n o k ta s ı b ire y d ir, kişidir v e 1 9 2 3 - 1 9 3 ~7 yılları a r a ­
s ın d a yeni k u ru la n laik d e m o k r a t ik T ü r k D e v le tin in
1 4 senelik s e rü v e n i içinde h e p y a p ıla n la r kişi için
o n u n d o ğ a l v e y a ş a m s a l h a k v e ö z g ü rlü k le ri için
y a p ılm ış tır. 1 9 3 "7 A n a y a s a s ın ın 2 nci m a d d e s in d e
129
d e v le tin ge le ceğ in in v e sürekliliğinin g ü v e n c e s i
o la ra k d e n e n m iş v e s ın a n m ış o n d a n s o n r a s ıra la ­
m a içinde ye rin i a lm ış ilkelerin h e p s in e b a k tığ ım ız
z a m a n o d a ğ ın d a in s a n v a r d ır .
in s a n se vg is i, in s a n s e v m e k , insanı t o p lu m d a
s a y g ın y e rin e o t u r t m a k , o n a ö zg ü rlü k le rin i k a z a n ­
d ırm a k . B u ilkelere b a k tığ ım ız z a m a n a slın d a
t e m e ld e c u m h u riy e tç ilik , halkçılık, laiklik diyebiliriz
a m a u lu sçu luk, d e v le tç ilik te ö z ü n d e b ire y h a k ­
la rın d a n yo la çık a n t o p lu m d a b ire yi s a y g ın y e rin e
o t u r t m a y ı a m a ç la y a n ilkelerdir. C u m h u riy e tç iliğ e
b a k tığ ım ız z a m a n , s a d e c e b ir kaçını ird e le m e k
b u n u y e tir in c e o r t a y a k o y a c a k . Kişinin en d o ğ a l
hakkı k u ş k u s u z kendini y ö n e t m e hakkı. F a k a t
C u m h u r iy e t ö n c e s i t o p lu m d a kişinin kendisini
y ö n e t m e y o lu n d a h iç b ir h a k v e h u k u k u s ö z
k o n u s u değil. B a ş t a v a z g e ç ile m e z v e k a rş ı geline­
m e z o t o r i t e k a rş ıs ın d a s a d e c e el p e n ç e d u ru la n ,
el e te k ö p ü le re k h u z u r d a n çekilinen b ir o t o r it e ,
t a n r ıs a l b u y r u k la r la d o n a t ıla n m ış b ir o t o r i t e
k a rş ıs ın d a b ire y in h içb ir hakkı v e h u k u k u s ö z
k o n u s u değil. A t a t ü r k 'ü n d e v u rg u la d ığ ı gibi s a lt a ­
n a t re jim le ri d e h ş e t v e k o r k u y a d a y a n ır. B u n e ­
denle kişiliksiz, k o rk a k , sefil, zelil in s a n la r y e t iş t ir ir
d iy o r. H a lb u k i C u m h u r iy e t ise ö z g ü rlü k ç ü lü k tü r ,
e r d e m d ir . B u n e d e n le kişilikli, c e s u r in s a n la r y e t iş ­
t irir. iş te c u m h u r iy e t le , s a lt a n a t re jim le rin in a r a ­
sındaki f a r k b u n d a n i b a r e t t ir d iyo r.
Ş im d i c u m h u r iy e t ç iliğ e b a k tığ ım ız z a m a n
e ğ e r kişinin e n d o ğ a l hakkı kendi kendini y ö n e t m e
hakkı ise c u m h u r iy e t kişiyi y ö n e t im d e s ö z sahibi
kılm ıştır. K e n d i te m s ilc ile ri eliyle kendisini y ö n e t ­
130
m e , Z a t e n b u g e çiş le b irlik te kişi ö z g ü r le ş m iş t ir .
H iç b ir baskı, d e h ş e t v e k o r k u o d a ğ ın ın e tk is in d e
d eğ ild ir. Y ö n e t e n le r kendi s e ç tiğ i kişilerdi, ke n di­
sidir. D ola yisiyle b ö yle b ir o r t a m ö z g ü r lü k ç ü d ü r .
B ö y le b ir o r t a m d a kişi kendini y ö n e te b ilir, y ö n e l­
te b ilir s e v k v e id a re edebiljr. Y a n i kendisini id a re
e d e n o t o r it e , o d a k d e v r e d e n ç ık a rılm ış tır. B irin ­
cisi b u d u r. B ir e y e kendi y ö n e t im hakkını y ö n e t m e
hakkını ta n ım a k .
La ik lik
ilke sin e
b a k t ığ ın ız
zam an
kişinin
k a fa s ın d a k i o d e h ş e t v e b a s k ı o d a k la rın ın p o m ­
p alandığı d o g m a t ik , d u r a ğ a n , s t a t ik , t a ş la ş m ış
d u v a r la r ı yıkıp, beynini ö z g ü r le ş t ir m iş t ir . B u d a
b a t ıd a k in e
koşut
o la n
b ir g e liş im d ir .
B a tı
o r t a ç a ğ ın d a kilisenin t o p lu m d a k i v e k u ru m la r d a k i
belirliyici v e yö n le n d irici e tk isin in k a lk m a s ı b a tıd a
g id e re k R ö n e s a n s r e f o r m v e s o n r a d a a y d ın la n ­
m a v e s a n a y i d e v rim in i b e r a b e r in d e g e t ir m iş t ir .
A t a t ü r k d e v r im id e b u n a k o ş u t b ir o lu ş u m u
T ü r k iy e 'd e g e r ç e k le ş t ir m iş t ir . K işinin k a fa s ın d a k i
p u tla r ı k ırm a k , laiklik ilkesinin g e tird iğ i s o n u ç ,
te m e ld e k i s o n u ç b u d u r . A n c a k b u n d a n s o n r a d ır
ki b e yn in ö z g ü rle ş tirilm e s i, bilim ile d o ld u ru lm a s ı,
kişide m e r a k u y a n d ırılm a s ı, ki A t a t ü r k 'ü n , aklı
ö z g ü r le ş t ir m e k le y e tin m e d iğ i t a r ih s e l g e rç e k le rle
o r t a d a , ç a ğ d a ş v e u y g u r b o y u t la r d a b ir e ğ itim
s is te m in i ülk e d e e g e m e n kılm a ç a b a s ı o r t a d a d ır .
B u n u n için d ir ki ö ğ r e n im d e ç a ğ d a ş b o y u t t a
d e ğ iş im le r y a p ılm ış tır. Kişinin y ü z y ıla rd ır u y u ş t u ­
r u lm u ş o la n beynini bilgiyle d o ld u r a r a k zihinsel
s p o r y a p m a y a , d ü ş ü n m e y e n e d e n , niçin s o ru la rın ı
s o r m a y a y ö n e lttiğ in iz z a m a n kişi z a t e n b u a ş a ­
131
m a d a n s o n r a m e r a k e d e c e k t ir , d ü ş ü n m e y e
b a ş lıy a c a k tır, a r a ş t ı r a c a k t ır , iş te o n o k t a d a d a
a r a ş t ı r m a y ö n e t im in kişinin b e y n in e e n je k te
e tm e k . B ilim se l y ö n t e m . Y a n i h e r a ş a m a d a ,
n e d e n , niçin, nasıl s o ru la rın ı s o r u p bilim sel k u ş k u ­
c u y ö n t e m le kendini bile s o r g u la y a n y ö n t e m le
sağlıklı s o n u ç la r a u la ş a b ilm e s i, T ü r k iy e 'd e b ir
s a n a y ile ş m e y i b e r a b e r in d e g e t ir m iş t ir . B u t a m a ­
m e n k a n ım c a b a tıd a k i a y d ın la n m a y a k o ş u t olan
b ir g e liş m e d ir . R ö n e s a n s in s a n lığ ın y e n id e n
k e şfe d ilm e si, t o p lu m d a s a y g ın y e rin e o t u r m a s ı.
R e f o r m d in d e d ü z e ltim le r v e a y d ın la n m a . Kişinin
ö z g ü rle ş tirilm e s i, bilim sel d ü ş ü n m e s i v e s a n a y i
d e v rim in e g id e n yo lu n a çılm a sı. T ü r k iy e m iz d e d e
b öyle; a n c a k o k a fa , C u m h u r iy e t k a fa s ı g id e re k
ülk ed e b u g ü n d ah i ü rü n le rin i kullandığım ız a n ıts a l
e s e rle rin o r t a y a ç ık m a s ın ı b e r a b e r in d e g e t ir e ­
c e k tir. O s m a n lı d ö n e m in d e n C u m h u r iy e t d ö n e ­
m in e b ir s a n a y i m ira s ın ın kaldığını s ö y le y e m iy o ru z .
A m a C u m h u r iy e t d ö n e m in d e n bize ka la n a ğ ır
s a n a y i m ira s ı v a r . iş te g e r ç e k lik t e k a n ım c a
b u r d a . B u n u y a r a t a n C u m h u r iy e t k a fa s ı v e in s a n
o lm a o n u r u n a u y g u n b ir b iç im d e , s a y g ın b ir
b iç im d e h a k la rın a k a v u ş t u r u lm u ş olan kişi b u
e s e rle ri o r t a y a k o y m u ş t u r .
Ş im d i devle tçilik, halkçılık hiç k u ş k u s u z ö z ü n d e
s o s y a l a d a le t i b e r a b e r i n d e g e t i r m e k t e . B i r
b a ğ la m d a d e m o k ra s in in g e re ğ i o la n ö z g ü rlü k le ri
v a t a n d a ş ın a g e t ir m e k t ir . Ş im d i ö n c e C u m h u r i­
y e tin y a p tığ ı insanı in s a n o la ra k o r t a y a ç ık a r m a k ,
k e ş f e tm e k , y a p a y a y ırım la rı o r t a d a n k a ld ırm a k
sa h ip o lm a s ı g e r e k e n h a k la rın a sa h ip kılm ak.
132
Y a p ıla n bu, f a k a t b u d a y e te rli değil.
H e p im iz b iliyo ru z ki 1 9 . Y ü z y ıl İ m p a r a t o r lu k ­
la rd a n ulusal d e v le tle r e g e ç iş yüzyılı, i m p a r a t o r ­
lu k la r ç a t ır d ıy o r . Ç a rlık d a dahil. M ille tle r kendi
u s u lcu lu k bilinçine u la ş a ra k t a r ih s e l kim liklerinin
ü z e rin d e a y a ğ ı y e r e s a ğ la m b a s a n ya p ıla rı o lu ş ­
t u r u y o r la r . H iç k u ş k u s u z im p a r a t o r lu k d a b u n d a n
nasibini alıyor. Y e n i a r a y ış la r a y ö n e lm e , kendini
o r t a y a k o y u y o r . B u a ra y ış la rın p a t la m a y a d ö n ü ş d ü ğ ü d ö n e m A t a t ü r k d e v r im i d ö n e m id ir. Ç ü n k ü
in s a n o lm a n ın ya nı s ıra , b ir d e y u r t t a ş o lm a n ın bi­
lincine kişileri u la ş t ır m a k g e r e k m e k t e d ir .
U lu s a l d e v le tle rin u lu s u n u o lu ş t u r a n y u r t ­
ta ş lık kişiliğine u la ş m ış in s a n la r o lm a s ı. B ire y le rin
b u bilinçe u la ş m a s ı b u r a d a t e m e l f a k t ö r . İş te b u
n o k t a d a u lu sçu lu k ilkesi d e v r e y e s o k u lm u ş t u r .
U lu s ç u lu k ilkesi b ir b a ğ la m d a re d d e d ilm iş olan
t a r ih s e l kim liğe v e o kim liğin niteliklerine t e k r a r
s a h ip ç ık m a a n la m ın a geldiği gibi, ö b ü r b a ğ la m d a
k u ru la n ulusal d e v le tin birlik v e b ü tü n lü ğ ü n ü n
h a n gi h a r ç la r , hangi a r a ç l a r e t r a f ın d a o la ca ğ ın ı
d a o r t a y a k o y m a k t a n g e ç m e k t e d ir . B u n u n için d ir
ki v a t a n d a ş için Medeni Bilgilerin için d e ç a rp ıc ı b ir
b iç im d e ü z e rin d e d u ru la n v e a ç ık la m a la r g e tirile n
k o n u , ye ni k u ru la n T ü r k d e v le tin in u lu s u n u n ne
a n la m a geldiğidir.
T ü r k iy e C u m h u riy e tin i k u r a n T ü r k iy e H a lk ın a
T ü r k u lu su d e n ir d iy o r. B ü t ü n t o p lu m la r ın k a r ış ­
m ış o ld u ğ u ilkesinden yo la ç ık a r a k in s a n la rı b ir
ulusal bilinç e tr a f ın d a t o p la m a y a ç a lış m a k ta d ır .
B u r a d a T ü r k , T ü r ik y e b ir s iy a si b irle ş tiric i, b ü t ü n ­
le ştirici b ir k a v r a m . Ç ü n k ü T ü r k iy e halkı d e d iğ im iz
133
z a m a n b u p o ta n ın içnide ç o k d eğ işik k ö k e n le rd e n
ge le n ç o k d e ğ işik in a n ç la rd a o la n in s a n la r v a r .
O n la r a s a y g ı g ö s t e r iy o r , din v e ırk a y rım ı y a p ­
m ıy o r a m a ulusal s ın ırla r içinde d e v le tin r e s m i dili­
ni k o n u ş a n , ke n d isin e b ıra k ılm ış o la n kalıtım ı N e d ir
b u k a lıtım ? V a t a n d ır , b a y r a k t ır , t a r ih t ir . Y ü c e lt ­
m e y o lu n d a g e r e k tiğ in d e kendini fe d a e tm e s in i
g e re k tire b ile c e k v e b u y o ld a b ir a r a d a d iğ e rle ri ile
y a ş a m a a r z u s u g ö s t e r e n in s a n la rın o lu ş t u r d u ğ u
t o p lu m d u r d iy o r ulus. T a b i b ö yle s in e b ir ya k lışım
ü m m e t t e n d e fa rk lıd ır, m ille tte n d e fa rk lıd ır.
O n u n için A t a t ü r k d e v r im i d iğ e r b a ğ la m d a
ü m m e t , m ille tte n u lu s bilinçine u la ş m ış b ir t o p lu ­
m a geçişi b e r a b e r in d e g e t ir m e k t e d ir .
Ş im d i b u y ö n le ri ile b a k tığ ım ız z a m a n Medeni
Bilgiler'den 1 9 3 2 'd e n y o la ç ık ıy o ru z. Y a s a l a r a d a
u z u n v a d e d e b u n la r s ıra s ı ile y a n s ıy a c a k t ır . G e r ç i
5 Ş u b a t 1 9 3 7 ’ A n a y a s a 's ın ın içinde m e d e n i bil­
gilerdeki t a n ım la n m ış v e z e n g in le ş tirilm iş ö z g ü r ­
lükler y e r a lm a m ış t ır . A m a kişiyi b ir y u r t t a ş o lm a ,
b ir t o p lu m u n , u lu s u n ü y e s i o lm a k o n u m u n a
g e t ir d iğ in iz z a m a n a y n ı ç a ğ d a ş ü lk e le rd e k i,
to p lu m la r d a k i h a k v e ö z g ü rlü k le ri d e o n la ra ta n ı­
m a k z o ru n d a s ın ız , iş te b u a ç ıd a n b a k tığ ım ız
z a m a n Medeni Bilgiler kita b ı a slın d a b u g ü n d e
o k u tu lm a s ı g e re k e n , T ü r k ç e le ş tir ilip o k u tu lm a s ı
g e r e k e n b ir d e m o k r a s i el k ita b ıd ır. B u n u n ya pıl­
m a s ı g e re k ir. B iz im o k u d u k la rım ız ç o k h a c im s iz ,
y u r t t a ş lık bilgisi, ş im d i v a t a n d a ş lık bilgisi diye
ta n ım la d ıla r. A m a b ü t ü n b u n la rın a n a sı Medeni
Bilgiler k ita b ıd ır. O k u t u lm a s ı g e r e k e n k a n ım c a
b u d u r. Ç ü n k ü m e d e n i b ir t o p lu m d a u y g a r b ir
134
t o p lu m d a o lm a s ı g e re k e n le ri sabırlı, so ğ u k k a n lı b ir
b iç im d e titizlikle a r a ş t ır ıp b u lm u ş , ta n ım la rın ı y a p ­
m ış h a t t a kendisi e ğ itm iş t ir.
Ş im d i, ö z g ü rlü k , hiç k u ş k u s u z ö z g ü r lü ğ ü n d e
ta n ım ı y a p ılm ış tır. Ö z g ü r lü k kişinin h e r d ü ş ü n ­
d ü ğ ü n ü s ö y le ye b ilm e s i v e y a p a b ilm e s id ir d e d ik te n
s o n r a , a c a b a b u k a d a r g e n iş t a n ım d a b ir ö z g ü r ­
lüğe, ö z g ü rlü ğ ü n beşiği o la n ü lk e le rd e dahi r a s t la y a b iliy o rm u y u z ? S o r u s u n u s o r m u ş v e ya n ıtı
a r a m ış t ır . D e m e k ki t o p lu m la r d a h e r k e s h e r
d ü ş ü n d ü ğ ü n ü s ö y le y e m e z , h e r istediğini d e y a p a ­
m a z . B u n u n sınırları v a r d ır . B u n la r k a n u n la d e v ­
r e y e s o k u lu r v e a y a rla n ır. Ö z g ü r lü ğ ü n b ö yle s in e
b ir ta n ım ın ı y a p t ık t a n s o n r a kişiyi in s a n o la ra k ,
y u r t t a ş o la ra k ta n ım lıy o r.
[B a n t değişim i]
T in s e l ö z g ü rlü k le rin içinde v ic d a n ö z g ü r lü ğ ü n ­
d e n b a ş lıy a ra k ; e le ştiri, t a r t ı ş m a , e ğ itim , b asın ,
t o p la n m a b ü t ü n b u ö z g ü rlü k le rin t e k t e k ta n ım ı
y a p t ık t a n s o n r a kişiye b u n la rı e m a n e t e t m iş t ir .
B u pçıpJan bakıldığı z a m a n A t a t ü r k d e v r im i y u r t ­
ta ş lığ ın d a ö te s in d e kişiyi in s a n o la ra k a lm a , o n a
y u r t t a ş lık bilinçini k a z a n d ır m a ç a b a la rın ın ö te s in ­
d e h ü m a n is t b ir h a re k e tin d e , adını h ü m a n is t
o la ra k k o y a b ile c e ğ im iz b ir h a r e k e t in d e lideri,
ö n d e ri, y ü r ü t ü c ü s ü o la ra k k a r ş ım ız a çık ıy o r, in­
s a n d a n y o la ç ık m a s ı b u n u n e n d o ğ a l ka n ıtı en
s o m u t kanıtı, o n u, d o ğ a l y a ş a m s a l h a k v e ö z g ü r ­
lüklerine s a h ip kılm a y o lu n d a y a p tığ ı m ü c a d e le . B u
ö yle sin e b ir m ü c a d e le ki bakınız, b ir k e re 1 S 2 6 !d a
e v le n m e v e b o ş a n m a d a ka d ın v e e rk e k le re t a n ı­
n a n h a k la rın aynı o lm a s ın a k a z a n d ırılm a s ın a , e ş it -
135
le n d irilm e sin e k a rş ın v e y a epkek v e kız ç o c u k la r
a r a s ın d a h u k u k ta , m ir a s h u k u k u n d a v e s a ir e e ş it
h a k la rın kılın m a sın a k a rş ın , kadın y ö n e t im d e d e v ­
r e y e s o k u la m a m ış t ır . H a t t a 1 9 2 B 'd e ya zı k o n u ­
s u n d a ç a lış m a la r ya p ılırk e n v e rile n b ir ö n e r g e
M e c lis te g ü r ü lt ü k o p a r m ış t ır . Ö n e r g e ş u d u r. H e r
T ü r k fe rd i s e ç m e v e s e ç ilm e hakkın a s a h ip tir,
denildiği z a m a n M e c lis 't e ç a t ı ş m a ç ık m ış tır .
N e d e n i d e ş u d u r. H e r T ü r k fe rd i dediğiniz z a m a n ,
b u n la rın içine k a d ın la rd a g iriy o r. O n u n ü z e rin e
ö n e r g e d e ğ iş tirilm iş tir. S a d e c e yine t o p lu m u n
e rk e k kitlesini k a p s ıy a c a k b o y u t a in d irilm iştir.
A m a k a d ın la rın d a in s a n o la ra k t o p lu m u n b ir
y u r t t a ş ı o la ra k y ö n e t im d e s ö z sahibi kılınm ası,
e rk e k le rle aynı h a k la rı k a z a n a b ilm e s i için 1 9 3 0 1 9 3 4 yıllarına k a d a r b e k le m e k g e r e k m iş t ir .
D e n ile b ilir
ki g e r ç e k
y u rt ta ş lık ,
b a t ıd a
a n la d ığ ım ız b iç im d e t o p lu m u n h iç b ir a y ırım yapıl­
m a k s ız ın iki kitlesinin e ş it h a k la rla kendini y ö n e t ­
m e v e y ö n e lt m e haklarını elde edişi, denilebilir ki
b u t a r i h t e a n c a k g e lişe b ilm iş tir. B u n d a n s o n r a
h iç
kuşkusuz
A n a y a s a la r d a
ö zellikle 1 9 6 0
A n a y a s a s ın d a kişinin h a k v e ö d e v le ri d a h a k a p ­
sa m lı b ir şekilde, a yrın tılı b ir b iç im d e d e v r e y e
s o k u lm u ş t u r . B u r a y a b a k tığ ım ız z a m a n kişinin
h a k v e ö d e v le ri, kişi d o k u n u lm a z lığ ın d a n t u t u n u z ,
ö zel h a y a tın gizliliği, k o n u t, h a b e r le ş m e , s e y a h a t,
y e r le ş m e , v ic d a n , din, d ü ş ü n c e , bilim, s a n a t , b asın,
t o p la n t ı b ü t ü n b u ö z g ü r lü k le r a n a y a s a la r d a
g e r e k e n y e ri a lm ış tır. D iyebiliriz ki b ir v a ta n d a ş lık
ta n ım ın ın d a a n c a k 1 9 B 2 A n a y a s a s ın d a o r t a y a
k o n u ld u ğ u n u g ö r ü y o r u z . T ü r k d e v le tin e v a t a n ­
136
daşlık b a ğ ı ile bağlı o la n h e r k e s T ü r k t ü r d iy o r.
T ü r k D e v le tin e v a t a n d a ş lık b a ğ ı v e y a h e rh a n g i b ir
d e v le te v a ta n d a ş lık b a ğ ı ile bağlı o lm a k d e m e k ,
v a t a n d a ş o lm a n ın ke n d isin e s a ğ la d ığ ı b ü t ü n h a k
v e ö z ü rlü k le ri o t o p lu m içinde, o d e v le t içinde
d e v le t y a s a la rın ın s a ğ la d ığ ı h a k la rı k u lla n a b ilm e k
d e m e k . Y u r t t a ş l ı k bilincinin C u m h u r iy e t t e n yo la
ç ık a ra k , s o n A n a y a s a la r a k a d a r , b e n A n a y a s a
h u k u k ç u s u değilim ; bir, iki n o k ta y ı m e r a k edip
a r a ş t ır d ım . O r t a y a çık a n t a b lo d a b u oldu. T a b i
A n a y a s a l t a r t ı ş m a l a r a g ird iğ im iz z a m a n y u r t t a ş
o lm a a ç ıs ın d a n a n a y a s a n ın d iğ e r m a d d e le rin in
g e tirile ri v e g ö t ü r ü le r i k u ş k u s u z ta rtış ıla b ilir.
F a k a t k o n u o değil. K o n u C u m h u r iy e t ile b irlik te
insan ın b ir v a rlık o la ra k t o p lu m içindeki s a y g ın
y e r e o t u r t u lm a s ı, ki b u d a A t a t ü r k d e v r im i ile
olanaklı o lm u ş . İş te b u r a d a s a d e c e y u r t t a ş bi­
lincine u la ş m a k v e y a y u r t t a ş o lm a n ın s a h ip
o lm a m ız ı b e r a b e r in d e g e tird iğ i ö z g ü rlü k le ri b ilm e k
değil, ö z ü n d e b ird e ö z g ü rlü k le r e s a h ip ç ık m a k
lazım . E s e r i o r t a y a k o y m a k gü zel, a m a e s e r e
sa h ip ç ık m a k en z o r o la n d a b u d u r .
Ş im d i ge ld iğ im iz n o k t a d a t a b i b u d e ğ iş ik b ir
s a h a y a , t a r t ı ş m a y a k o n u y u g ö t ü r e c e ğ i için o r a y a
g ir m iy o r u m , a m a ş u n u d a t e s lim e t m e k z o r u n ­
d a yız. İçin d e y a ş a n ıla n g ü n le r d e ya p ıla n b ir t a k ım
g iriş im le rin , ka d ın ları t o p lu m için d en çe kip , t o p ­
lu m d a n u z a k la ş t ır a r a k , etkinliğini k ır m a y o lu n d a
o ld u ğ u g ö z le n iy o r. Y a n i C u m h u r iy e t ö n c e s i t o p ­
lu m a , t o p lu m u d ö n ü ş t ü r m e y o lu n d a b ir t a k ım
ç a b a la r v a r . B u bize o d a ğ ın d a b ir e y v e b ire y in
h a kla rı, ö z g ü rlü k le ri o ld u ğ u n u b e r a b e r in d e g e t ir e n
137
t ü m ilkeler b u g ü n t a r t ı ş m a y a a çılm ış d u r u m ­
d a d ır. H e p s in in g ü n ü n ü d o ld u rd u ğ u s ö y le n iy o r,
m a lu m bilinen ç e v r e le r c e e le ştiriliyo r. C u m h u r iy e t
e le ştiriliyo r, laiklik e le ştiriliyo r, ulu sçu lu k e s k e z a
öyle, d evle tçilik neyin nesi. B ü t ü n b u n la r ç o k bil­
inçsiz b ir b iç im d e t o p lu m u n g ü n d e m in e s o k u lu y o r.
B o ş u n a d a s o k u lm u y o r. B u n e d e n le laik d e ­
m o k r a t ik c u m h u r iy e t in bize sa ğla d ığ ı, ö n c e insan,
s o n r a y u r t t a ş o la ra k sa ğ la d ığ ı ö z g ü rlü k le rin bil­
incinde o la ra k s is t e m e sa h ip ç ık m a s o r u m lu lu ğ u ­
m u z v e y ü k ü m lü lü ğ ü m ü z ü a n ım s a t a r a k b e n s ö z ­
lerim i b u r a d a b it ir m e k is t iy o r u m .
T e ş e k k ü r ederu^O -,
BAŞKAN - E fe n d im b izd e t e ş e k k ü r e d e riz .
TAR TIŞM A
BAŞKAN - Ş im d i, 1 5 d a k ik a t a r t ı ş m a s o r u ,
y a n ıt s ü r e m iz v a r . S o ru la rın ız ı kısa r ic a e d e c e ğ im
lü tfe n e fe n d im B u y r u n .
CİHAT AKÇAKAYALIOĞLU - E v v e la s ö z
v e rd iğ in iz için t e ş e k k ü r e d e rim . S a y ın Y a v u z
h o c a m ın
ö zellikle
düşünce
ö z g ü r lü ğ ü
ile
A t a t ü r k 'ü n d ü ş ü n c e le ri, y a p tığ ı v e y a p m a k is te ­
diği s o r u la r a ilişkin a ç ık la m a la rın d a n b e n kendi
a ç ım d a n ç o k is tifa d e e t t i m
v e ş ü k ra n la rım ı
s u n u y o r u m Y a v u z h o c a m a . Y a ln ız d ü ş ü n c e v e
d ü ş ü n c e y i y a n s ıt m a a ç ıs ın d a n b ir iki ö rn e k v e r e ­
c e ğ im . A c a b a b u s ö z h ü rriy e tin e , fikir h ü rr iy e tin e
g ir e r m i? Ş im d i m isalim i a r z e d e y im . G ü n e y D o ğ u
A n a d o lu 'd a b ir K ü r t d e v le ti k u ra lım , b u K ü r t
d e v le ti ile T ü r k iy e C u m h u r iy e tin i b a ğ d a ş t ıra lım .
138
işbirliği y a p tıra lım . F e d e r a s y o n y a p a lım , ş u n u
y a p a lım , b u n u y a p a lım . D iğ e r b ir ö r n e k v e r e y im .
K ıb r ıs b iz im b a ş ım ız d a b ir p ü s k ü llü b e la d ır.
K ıb r ıs 't a n v a z g e ç e lim . Y u n a n lı'la r alsın biz b u işe
ö n e m v e r m e y e lim , ü s t ü n d e d u r m a y a lım . Bizi
lü z ü m s u z işgal e d iy o r. B u n la r b ir e r fikir. O n d a n
s o n r a M e c lis 'te , h e m d e e n yetkili in s a n la r fikir
ö z g ü rlü ğ ü içinde M e c lis 't e d e 7 0 yılda h iç b ir
h iz m e t y a p ılm a m ış tır. B u m illet, b u halkım ız, 7 0
yılda n hiç is tifa d e e t m e m i ş t i r d iye b iliyo rla r.
Y a v u z h o c a m a b u n la rı, b ir d ü ş ü n c e v e fikrini
s ö y le m e ö z g ü rlü ğ ü iç e ris in d e d ü ş ü n e r e k , s a y g ı ile
ka rş ılıya lım m ı, te p k i g ö s t e r m e s e k t e hiç d eğ ilse
saygısızlığım ızı ifa d e e d e lim m i. Y a v u z H o c a m lü t­
fe n a r z e d iy o ru m .
S a y g ıla rım la .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r le r . B u y r u n h o c a m .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - E fe n d im
t e ş e k k ü r e d e r im . S a y ın A k ç a k a y a lıo ğ lu h e r
z a m a n h e ye can lı k o n u ş m a la rıy la bizi d e h e y e c a n ­
la n d ırır. T a b i ö z g ü rlü k y u r t t a ş hakkı d iyin ce k o n u
i s t e r is t e m e z b u r a y a g e le c e k ti. O b a ş t a n belliydi,
b e n d e ğ in m e d im a m a s a y ın d in le yicile rd e n , k o n u k ­
la rd a n m u h a k k a k b u y ö n d e s o r u la r o la c a k tı b e n
kişisel ina n cım ı sö yle ye lim .
Ö z g ü rlü k le ri y ık m a ö z g ü r lü ğ ü d iye b ir ö z g ü r ­
lük ta n ım ı yo k . B ir ç e ş itle m e s i d e yo k . B iz le r y u r t
iç in d e v e y u r t d ış ın d a A t a t ü r k ' ç ü d ü ş ü n c e
d e rn e k le rin in ç o k k o n f e r a n s la r ın a g id iy o ru z . O r d a
y u r t t a ş l a r ü z e rin d e d ü ş ü n d ü k le ri v e y a k a fa la rın ­
d a y a ra tılm ış olan s o r u iş a r e t le r i o la n k o n u la rı b u
şekilde ö z g ü r c e dile g e t ir iy o r la r . G e n e ld e b u n la r
139
v a r . Ö z g ü r lü k n e d ir? B u n u n b ir sınırı fa la n y o k
m u ? H e r k e s istediğini sö yle ye b ilir m i? D ü ş ü n ­
d ü ğ ü n ü y a p a b ilir m i? B iz y a p a b iliy o r m u y u z ?
G a lib a b e n im a nla d ığ ım ı k a d a riy le biz d e m o k ra s iy i
b ir a z fa z la b o lla ş tırd ık , r a h a t la t t ık gibi g e liy o r
b a n a . Y u r t t a ş o lm a n ın , A t a t ü r k d e v rim in in kişiye
k a z a n d ırd ığ ı h a k la r v a r . B u h a k la r d o ğ r u lt u s u n d a
b a k ıy o r s u n u z a d a m m illetvekili o lu y o r. A t a t ü r k 'ü n
k u rd u ğ u ç a tın ın a ltın a g e liyo r. Ü s t e lik te seçildiği
b ölgeyi, iş te o ç a tıy ı nasıl y ık a rım . E g e m e n lik
U lu s u n d u r
y a z ıs ın ı
o k u y o r,
am a
ç ık t ığ ın d a
E g e m e n lik A lla h ın d ır d iy o r v e y a laik d e m o k r a t ik
c u m h u r iy e t e A t a t ü r k ilke v e d e v rim le rin e , y ü c e
T ü r k u lu su ö n ü n d e bağlı k a la c a ğ ın a d a ir n a m u s
ş e r e f s ö z ü v e r i y o r da, çıkınca d iy o r ki b u bizi
b a ğ la m a z , ç ü n k ü b iz im a n la d ığ ım ız b a ğ la m d a
kita b ın k u ts a l k ita b ın ü z e rin e elimizi b a s a r ız , v a l­
lahi, billahi d e r iz o d u r. D o la yisiyle biz b u n u
t a n ım ıy o r u z d iy o r. Y a n i n a m u s v e şe refin i, t o p lu m
indinde t a r t ış m a lı b ir k o n u m a s o k a c a k k a d a r ileri
gidebiliyor.
T a b i b u n u n fikir ö z g ü rlü ğ ü ile b a ğ la n tıs ın a
ülkenin birlik v e b ü tü n lü ğ ü n ü , ulu su n b ö lü n e m e z
b ü tü n lü ğ ü n ü s a r s a c a k b iç im d e , o r t a d a n k a ld ıra ­
c a k b ir b iç im d e fikir v e d ü ş ü n c e ö z g ü rlü ğ ü n ü n ,
kullanılabileceğine b e n kişisel o la ra k in a n m ıy o ru m .
B ö y le o ld u ğ u t a k d ir d e e ğ e r o r t a y a a tıla n fik irle r
ülkenin, t o p lu m u n , d e v le tin , u lu s v e ülkesiyle b ö lü ­
n e m e z b ü tü n lü ğ ü n ü t e h d it e y ö n e liy o r ise o n a
k a rş ı b ir t a k ım e le ştirile ri b ir t a k ım o d a k la ş m a la rı
te ş v ik e d e c e k b o y u t a g e le biliyo r ise b u ö z g ü rlü k
değil, b u n u n b a k a b ir s ıfa tla ta n ım ın ın y a p ılm a s ı
140
g e re k in v e y a ö z g ü rlü k le r, d e m o k ra s in in g e tird iğ i
ö z g ü rlü k le r p e rd e le m e s i a rk a s ın d a o r t a y a a tıla n
fik irle r b u birlik v e b ü tü n lü ğ e z a r a r v e r iy o r s a ,
k a n ım c a b u n la rın ö z g ü rlü k le fa la n y a k ın d a n u z a k ­
t a n ilgisi yo k. B ir b a ş k a a m a c a yö n elik b u r a d a
ö z g ü rlü k le r, d e m o k r a s i b ir a r a ç o la ra k kullanılıyor.
T e m e ld e k i a m a c ın is e o r t a lığ ı t o z d u m a n a
b ü r ü n d ü r e c e k , ülkenin birliğine, b ü tü n lü ğ ü n e z a r a r
v e r e c e k y ö n le re d o ğ r u çe k ilm e si o ld u ğ u g ö r ü lü ­
y o r . işin k ö tü ya nı belki G ü m r ü k B irliğ in e b u a ş a ­
m a d a b ir a z e rk e n oldu, k a fa s ı b o z u la n h e m e n
gidip A v r u p a K o n s e y le rin d e T ü r k iy e 'y i ju rn a llıy o r.
Ş ik a y e t e tm e de d e m iy o ru m
ç ü n k ü b e n im
a n la d ığ ım ş u d u r. K o l kırılır y e n içinde kalır, hiç
k im s e ailesinin m a h r e m iy e t in i gidip k o m ş u ile
ta r tış m a z .
iç im izd e b azıları T ü r k iy e 'n in içinde k a lm a s ı
g e r e k e n s o ru n la rı gdiip d ış p l a t f o r m la r d a ala­
bildiğince t a r t ış a b iliy o r la r s a , d e m e k ki b u işin
içinde b a ş k a y a k la ş ım la r v a r . B a ş k a n e d e n le r v a r ,
b a h a n e le r v a r . O n u n için b u n a b e n k a rş ı çıkıyo ­
r u m . B ö y le b ir fikir, d ü ş ü n c e ö z g ü rlü ğ ü n ü kabul
e t m i y o r u m . K aldı ki kendi sö yled ik leri, iste d ik le ri
d o ğ r u lt u s u n d a h a k la r v e ö z g ü rlü k le r kişiye z a t e n
s a ğ la n m ış d u r u m d a . A m a b ir d e d e v le tin kendi
s is t e m a t iğ i v a r . K e n d i s a v u n m a m e k a n iz m e le ri
v a r . D e v le t h e r ş e y e e v e t d iy e m e z . D e d iğ i z a m a n
z a t e n d e v le t o lm a k t a n ç ık a r. B u n la rı sö yle d iğ in
z a m a n d iy o r la r ki siz ö z g ü rlü k le r e k a rş ım ıs ın ız ?
S iz d e m o k r a s iy e k a rş ım ıs ın ız ? S iz b a ş k a şe y le ri
m i ç a ğ r ış t ır ıy o r s u n u z ? B a ş k a la rın ı m ı d a v e t edi­
y o r s u n u z ? Ü lkenin birliği v e b ü tü n lü ğ ü te h lik e ye
141
i
'v'
,
g ir e r s e biz d e s a h ip ç ık a m a z s a k n e o la c a k ?
O z a m a n A n a y a s a y ı e le ş tire lim . A n a y a s a
a n t id e m o k r a t ik b ir y a s a , niye 1 5 nci m a d d e s i
o r t a d a . Ö z g ü r lü k le r in h a n g i h a lle r d e , h a n g i
d u r u m la r d a s ın ırla n a c a ğ ı ile ilgili b ir 1 5 nici m a d d e
v a r . İçinde b ö y le b ir m a d d e b u lun a n , b ir A n a y a s a
d e m o k r a t ik o la ra k ka b ul edilebilir m i? O z a m a n
A n a y a s a d a n yo la ç ık m a k lazım . B e n b u n u d a
kabul e d e m iy o r u m . H iç k u ş k u s u z d e v le tin A n a y a ­
sa sı, d e v le tin e s a s t e ş k ü a t y a s a s ı g e r e k tiğ i
h a lle rd e d e v le ti k o r u m a y a a la ca k . B u n d a n d a h a
d o ğ a l b ir ş e y d e o lm a z . O n u n için fikir ö z g ü rlü ğ ü
ç e rç e v e s in d e , fikir ö z g ü rlü ğ ü n ü o r t a d a n k a ld ıra ­
c a k y a k la ş ım la rın o r t a y a a tılm a s ın ın b e n c e ne
M e c lis içinde, ne M e c lis d ışın d a ne y ü r ü t m e d e ne
d e v le tih e n k ü ç ü k m e m u r u n d a n n e d e e n ü s t
d ü z e y d e k i m e m u r u t a r a f ın d a n ‘ s ö y le n e b ilm e s i,
ifade edilebilm esi, b e n im y a k la ş ım la rım la t e r s
d ü ş ü y o r . B ilm iy o r u m ta b i s iz le r nasıl d ü ş ü n ü r ­
s ü n ü z. B e n im b u k o n u d a k i y a k la ş ım ım bu.
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e rim . Ş im d i s ü r e ­
m iz iyice d a ra ld ı. B a ş k a s o r u v a r s a ç ö k kısa
o la ra k r ic a e d e y im . E ğ e r y o k s a a r a v e re c e ğ iz .
S a lo n d a n h e rh a n g i b ir te p k i g e lm e d i. O z a m a n
e fe n d im a r a v e r ip sizi d ış a rıy a , İk r a m ım ı2 ö : d a v e t
e d iy o r u m . H o ş ç a k a lın . A lk ışla r.
142
BEŞİNCİ OTURUM
BAŞKAN: D r . F e r h a n D Ğ U Z K A N
[ T E D B ilim K u ru lu Ü y e s i]
KONUŞMACI: P r o f . D r . S e çil K a r a l A K G Ü N
[ O D T Ü . F e n v e E d e b iy a t F a k ü lte s i T a r i h
B ö lü m ü ]
KONU: D e m o k r a t ik G e liş m e S ü r e c in d e
Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i
143
BAŞKAN
S a y ın
K o n u k la n ,
B e ş in c i
O t u r u m u a ç ıy o r u m .
B e ş in c i O t u r u m u m u z u n k o n u s u " D e m o k r a t ik
G e liş m e S ü r e c in d e Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i." K o n u ş ­
m a c ım ız O D T Ü
F e n -E d e b iy a t F a k ü lte s i T a r i h
B ö lü m ü B a ş k a n ı S a y ın P r o f . D r . S e çil A k g ü n .
S a y ın A k g ü n 'ü bildirisini s u n m a k ü z e r e d a v e t
e d iy o ru m .
PROF. DR. SEÇİL AKGÜN
[Bildirisini S u n d u ]
144
DEMOKRATİK GELİŞME SÜRECİNDE
YU R TTA Ş LIK EĞİTİMİ
Prof. Dr. Seçil Karal AKGÜN
E ğ i t i m - ö ğ r e t i m T ü n k iy e n in e n ö n e m li s o r u n u
o ld u ğ u n u ö n e s ü r m e k hiç d e a b a rtılı o lm a y a n b ir
s a v d ır . O s m a n lı i m p a r a t o r l u ğ u n u n ç ö k ü ş ü n ü
e ğ itim y e te rs iz liğ in e b a ğ la m a k d a a b a rtılı s a y ıla ­
m a z . E ğ it im v e ö ğ r e t im , y u r t t a ş l a r ı n y e t iş m e s i,
t o p lu m içindeki işlevleri, ü lk e ye , d ü n y a y a İn s a n lığ a
k a tk ıla rı ile d ir e k t o la r a k b a ğ la n tılıd ır. K ıs a c a s ı,
b ir y u r t t a ş lık s o r u n u , g e r e k s in m e s i v e g e r e ğ id ir.
N ite k im , b u k o n u d a k i g e rik a lm ış lık , İ m p a r a t o r lu k
d ö n e m in d e d e k a v r a n m ış , s o n y ü z y ıl iç in d e
e ğ itim d e h a tırı sa y ılır yenilik a tılım la rı y a p ılm ış tır .
B u n la r İ m p a r a t o r l u ğ u k u r t a r a m a d ı y s a d a
C u m h u r iy e t in k u ru lu ş u n d a ro l a la n k a d r o y a ç o k
y a r a r lı d e n e y im le r k a z a n d ır m ış t ır . C u m h u r iy e t
k a d r o s u e ğ it im -ö ğ r e n im s o r u n u n a ç o k d a h a bi­
linçli v e g e r ç e k ç i b a k m ış , h a t t a b u s o r u n u y u r t
s a v u n m a s ı ile y a n y a n a ele a lm ış t ır. A t a t ü r k
K u r t u lu ş S a v a ş ın a p a ra le l b ir e ğ itim s e fe rb e rliğ i
s ü r d ü r m ü ş t ü r . B u ç e r ç e v e d e h e d e f, ulu sa l b ir
d e v le t, e ğ itim p o litik a sı d a ulu sa l e ğ itim o lm u ş ­
tu r.
U lu s a l e ğ itim d e n in c e a k la bilinen u lu sa l
e ğ i t i m y ö n t e m l e r i y a n ıs ır a "u lu s" k a v r a m ın ı
a n la y ıp s a h ip ç ık a c a k y u r t t a ş l ık bilinci ile d o n a tıl­
m ış b ire y le rin o l u ş t u r d u ğ u t o p lu m u n e ğ itim i
g e lm e k te d ir . Bilindiği gibi O s m a n lı i m p a r a t o r l u ğ u
h a n e d a n a d a ya lı t e o k r a t ik m o n a r ş i ile y ö n e til­
m e k t e idi. H a life - P a d iş a h d a T a n r ı a d ın a y ö n e t i­
ci idi. B u iç e rik te b ir e y v e t o p lu m , " ü m m e t "
145
niteliğini ta ş ın d ı. H e t o n o je n y a p ı içindeki O s m a n lı
ü m m e t i " y u n t t a ş " kim liğine d o ğ n u ilk a d ım la n
a n c a k 1 3 . Y ü z y ıl o n t a la n n d a T a n z i m a t h a n e k e ti
ile a ta b ilm iş ti. Û t e y a n d a n , b u a n la yış, A m e n ik a n
v e F n a n s ız d e v n im le n in e k a d a n z a t e n b ü t ü n
d ü n y a y a e g e m e n d i. B u g ü ç lü v e t o p lu m s a l
h a n e k e tle n d e n s o n n a d ın ki in s a n -u lu s -t o p lu m
değenleni v e b u d e ğ e n le rin u lu s -d e v le t ç e n ç e v e s in d e
y ö n e tim d e
söz
s a h ib i
o lm a s ı,
yani
d e m o k n a s i d ü n y a çıkışını y a p tı. Ç o k uluslu ç o k
ınklı v e ç o k dinli O s m a n lı im p a n a to n lu ğ u n d a ise
b a t ın ın d e v a d ım la n la ile n le m e s i k a n ş ıs ın d a
g e n çe k le ş tin ile n yenilik h a n e k e tle n in d e yeni ile t n a d is yo n e l y a n y a n a u y g u la n d ığ ı v e henbini t e o k n a tik m o n a n ş i ç e n ç e v e s in d e y ü n ü tü ld ü ğ ü için,
e ğ itim b a ş t a g e lm e k ü ze n e , m e ş n u t iy e t atılım ı
d a h il, y e n ilik h a n e k e tle n in in hiçbini b e k le n e n
b a ş a n y ı k a y d e d e m e d i. İkilemlen için d e İm p a n a to n luk h o m o je n le ş e m e d i, ç a ğ d a ş la ş a m a d ı v e ç ö k ü ş ­
t e n k u n tu la m a d ı.
M u s t a f a K e m a l k u n tu lu ş s a v a ş ın ı ö n g ü tle n ke n b u g ö z le m le ri d eğ en le nd ind i v e "ulus" ya ni
halkı e n ö n p la n d a t u t t u . B ö lg e s e l kanşı k o y m a la n la d ü ş m a n a kanşı b a ş la y a n dineniş, ulusal
k u n tu lu ş s a v a ş ın a , u lu s u n k u n tu lu ş u u lu s u n kanan
v e is te n c in e , y ö n e t im s e u lu s u n e g e m e n liğ in e
d ö n ü ş tü n ü ld ü .
U n u t m a m a k genekin ki u lu s 'ta , biney, "y u n tta ş "d ın . U lu s u n e g e m e n liğ in in p e n ç in le n m e s id e
y u n t t a ş ın v e t o p lu m u n y u n t t a ş lık bilincine b a ğ ım lıdın. Bin b a ş k a d e yişle , y u n t t a ş ın kim liğinin, e tk i
v e ye tk is in in , h a k v e gö n e vlen inin bilincinde o lm a ­
146
sı, d e m o k ra s in in d e g ü v e n c e s id ir . Y u r t t a ş ı n b u
bilinçle d o n a tıla b ilm e s i, b u n u s a ğ la y a c a k k u r u m la rın o lu ş t u r u lm a s ı d a d e m o k r a s i g e r e ğ id ir . İş t e
b u n o k t a d a k a r ş ım ız a ulusal e ğ itim ç ık m a k t a d ır .
U lu s a l e ğ itim , y u r d u n t ü m e ğ it im k u r u m la rın d a k ız -e rk e k a y ır m a k s ız ın y e t iş e n le r e aynılık­
la u y g u la n a n ç a ğ d a ş , bilim sel, laik e ğ itim d ir .
A t a t ü r k 'ü n k u r t u lu ş s a v a ş ı z a f e r i k a d a r ö n ce lik ­
li h e d e fi y u r t t a ş l a r ı u lu sa l e ğ itim le d o n a t m a k
o lm u ş t u r . O s m a n lı i m p a r a t o r lu ğ u n u n s o n d ö n e ­
m in d e e ğ itim d e g ö z le n e n ikilem , dinsel e ğ itim e
d a ya lı m e d r e s e le r v e ç a ğ d a ş e ğ itim e d a ya lı m e k ­
t e p le r , ü ç ü n c ü k a t e g o r id e d e azınlık o ku lları ile
ü lk e y e çelişik d ü n y a g ö r ü ş lü b ir e y le r y e t iş t i r m e k ­
t e n ö t e y e g id e m e m iş t ir . O s m a n lIla r y u r t t a ş l ık
bilincinde b ir le ş e m e m iş le r d i. İş te ye n i T ü r k iy e
C u m h u r iy e t in d e b ö yle s i b ir çelişkiyi ö n le m e k , ülke
ç a p ın d a ilmin yol g ö s te ric iliğ in d e ç a ğ d a ş , bilim sel,
laik e ğ itim i y a y g ın la ş t ır m a k için A t a t ü r k v e
c u m h u r i y e t a y d ın la rı, u lu s a l e ğ it im p o litik a s ı
a m a ç la d ı. A n c a k , b u n u ye ni T ü r k d e v le tin in t e m e l
p o litik a s ı y a p a b ilm e k için a ş ılm a s ı g e r e k e n
e n g e lle r d e ç o k tu .
A t a t ü r k , işe y u r t t a ş l a r ı ulu sa l ç ık a r la r v e
ülked eki g e liş m e le rle ilgili hale g e t ir m e k le b a ş la d ı.
G e r ç e k t e n d e s o n ç e y r e k a s ır d a ülkenin ü s t
ü s t e s ü rü k le n d iğ i s a v a ş l a r v e fe la k e tle r , halkı
b iç a r e , k a y ıts ız v e h e r ş e y e ilgisiz d u r u m a s o k ­
m u ş t u . A t a t ü r k 'ü n h a lk ta k i b u d u ra ğ a n lığ ı y ık m a
ç a b a la rı, k u r t u lu ş s a v a ş ın ın b a ş la n g ıc ın d a bile
g ö r ü lm e k t e d ir .
Bilindiği gibi. A t a t ü r k , ulu sa l ö r g ü t le m e n in ilk
147
a dım ın ı H a v z a 'd a a tm ış t ın . H a v z a 'd a n b ü t ü n
y e re l y ö n e tic ile r e iletilen m e s a jd a ha lka m itin g le r,
t o p la n t ıla r d ü z e n le y e re k u lu s u d ü ş m a n işga lle ­
rin e k a rş ı b ir le ş m e y e v e b ü t ü n c ü l te p k i g ö s t e r ­
m e y e itm e k v a r d ı. B u n u izle ye n A m a s y a g e n e l­
g e s in in
üçüncü
m addesi
-k i
bu
K u rtu lu ş
S a v a ş ın ın m a n if e s t o s u s a y ıla b ilm e k te v e g e n e l­
ge yi ihtilal bildirisi haline g e t i r m e k t e d i r - u lu s
ö ğ e s i e n ö n p la n d a t u t m a k t a d ı r , "u lu s u n istiklali­
ni u lu s u n a z im v e k a r a r ı k u r t a r a c a k t ır ." B u
g e n e lg e ile y u r d u n g e le c e ğ i h a k k ın d a k a r a r v e r ip
y ö n t e m s a p t a m a k ü z e r e ulu sa l b ir k o n g r e d e
to p la n a c a ğ ı d u y u r u lm a k t a , b u k o n g r e y e ülkenin
h e r k e s im in d e n t e m s ilc ile r ç a ğ ı r t m a k t a d ı r . İs t a n ­
bul h ü k ü m e tin in M u s t a f a K e m a l'in a n a d o lu d a
b a ş la t tığ ı e yle m i ö n le y e b ilm e g iriş im le ri ü z e rin e
"7/B T e m m u z g e c e s i a s k e rlik te n is tifa e d e rk e n
d e A t a t ü r k , o a n d a n s o n r a ç a lış m a la rın ı b ir
"fe rd i m illet" ya n i h a lk ta n biri o la r a k y ü r ü t e c e ğ i­
ni s ö y le m e k t e d ir .
2"7 A ra lık 1 S 1 9 d a A n k a r a 'y a ge lişin d e n
h e m e n s o n r a halkla y a p tığ ı k o n u ş m a d a M u s t a f a
K e m a l, halkın e ğ itim in in ö n e m in i v u r g u la y a r a k
b ir e y le r y e t iş m e d ik ç e o n la r a yol g ö s t e r e c e k li­
d e rle rin t o p lu m u is te d ik le ri y ö n e ç e k e b ile c e k le ­
rin e i ş a r e t e t m iş v e b u n d a n s o n r a a m a c ım ız ,
kişiyi y e t iş t i r m e k t i r , o n u e ğ i t m e k t i r d e m iş t ir .
Y e n i T ü r k iy e 'n in s ın ır la r ın d a n y ö n e t im in e ,
e k o n o m is in d e n d ış ilişkilerine k a d a r ilkelerini m a d ­
d elerini iç e r e n M is a k -ı Milli b ir ulu sa l a n d d ır. B u
a d ım la rı g e r ç e k le ş tir ilirk e n v e b u n la r d a n s o n r a
d a y a n i s a v a ş ın y a n ıs ıra , s ıra y la . A n k a r a 'd a
148
B ü y ü k M ille t M e c lis i a çılırk e n , b u m e c lis y a s a m a y ü r ü t m e işlevini y e rin e g e t ir ir k e n , d ü ze n li o r d u
k u ru lu rk e n , y a s a m a e rk i ö r g ü t le n ip , A n a y a s a
h a z ırla n ırk e n ülkenin iç -d ış s iy a s e ti, k ü ltü r , e ğ itim ,
e k o n o m i, e n d ü s t r i p o litik a la rı b e lirle n irk e n , z a f e r e
jla ş ıld ık ta n s o n r a , s a l t a n a t k a ld ırılırk e n C u m n u riy e t d u y u ru lu r k e n , halifelik s o n a e rd irilirk e n ,
jlkeyi ç a ğ d a ş u y g a rlık d ü z e y in e ç ık a r m a s ı a m a ç a n a n d e v r im le r y a p ılırk e n A t a t ü r k , h e p halkla
c o n u ş m a k t a d ır . H e r ö n e m li a d ım ın d a n ö n c e
la lk a g e le c e k g e liş m e y i a n la t m a k t a , y u r t t a ş l a r ı
o k o n u d a b iz z a t a y d ın la t m a k t a , o n la rın fikir
sahibi o lm a la rın ı s a ğ la m a k t a d ır . A t a t ü r k , h a lk :a n s o n r a belki d e e n sık sö yle şile rin i ö ğ r e t m e n e rle y a p m ı ş t ı r ç ü n k ü b ilm e k t e d ir ki h e r d e v r im in
s ğ itim le d e s t e k le n m e s i g e r e k ir . A k s i h a ld e
d e v rim
ilkeleri y ü r ü y e m e z . Ö ğ r e t m e n l e r d e n
h a lk a b u ilkeleri ö ğ r e t m e le r i b e k le n m e k t e , is te n ­
m e k t e d ir .
S ıra la n d ığ ım ız b u a d ım la rın h e r biri y u r t ­
ta ş lığ ın y e rin i v e ö n e m in i t e k r a r l a m a k t a d ı r .
B u n la r d a n a n la ş ılm a k ta d ır ki ye n i T .C .n in , y u r t t a ş -d e v l e t d e n g e s i, a nla yışı s e v g is i v e s a y g ıs ı ile
g e liş m e s i b e k le n m e k te y d i. Ö t e y a n d a n y u r t t a ş
bilincine e r iş m e k v e o n u k o r u m a k d a b ir a lty a p ı
g e r e k t ir m e k t e y d i. D a h a ö n c e d e v u rg u la n d ığ ı gibi
O s m a n lı im p a r a t o r lu ğ u n u n t ü m u n s u r la r ı gibi
T ü r k le r de y u r t t a ş k o n u m u n a d o ğ ru a n ca k
T a n z i m a t t a n b e ri ile rle m e k te y d ile r. Ü s t e lik b u
d ö n e m , d e v a d ım la rla ilerleye n , s a n a y i a tılım la rı
ile k a p ita lis tle ş e n v e e m p e r y a li s t o la n b a tın ın
k a rş ıs ın d a O s m a n lı İ m p a r a t o r lu ğ u n u n o r t a ç a ğ
149
k o ş u lla rı ile y a r ı ş m a y a ça lıştığı, s a v a ş a la n la rın d a
d a s ü re k li yenildiği e k o n o m is in in s e b a t ıy a t u t s a k
hale geldiği d ö n e m d i. B u n d a n d a ö t e y e , b a tıd f
ırk ç ı d e ğ e r l e n d i r m e l e r in y a p ıld ığ ı, b a t ı ka^
n a k la rın d a T ü r k l e r d e n s a r ı ırk, y e t e n e k s iz
y ö n e t ilm e y e m u h t a ç ırk o la r a k s ö z edildiği
d ö n e m d i. O s m a n lın ın b ir z a m a n la r y a y ılm a c ı p c i tik a s ın ın ö c ü n ü a lm a k is te ğ iy le T ü r k s ö z c ü ğ ü
a ş a ğ ıla m a v e h a k a r e t a n la m ın d a k u lla n ılm a k ta
dı. B u k o n u m için d e ye n i T ü r k d e v le ti k u ru lu rk e n
halkı y e n id e n T ü r k lü k bilinci v e k ıv a n cı ile d o n a m a k , T ü r k y u r t t a ş ı o lm a k t a n h a z d u y a r d u ru rria
g e t ir m e k d e g e r e k m iş t i. B u d a a m a ç la n a n ulusşl
e ğ itim d e n b e k le n tile ri a r t t ı r m ı ş t ı .
B u t a b lo k a rş ıs ın d a T ü r k iy e B ü y ü k Millet
M e clis in in açılışını izle ye n ilk h ü k ü m e t t e M a a rif
V e k a le ti d e y e r a lm ış , s a v a ş ın e n c a n alıcı gü n le rin d e M a a r i f K o n g r e s i t o p la n m ış . Vekaletimi
e ğ itim p r o g r a m ın d a ulu sa l e ğ itim in g e r e ğ i b e lir­
tilm iş ti. T ü r k u lu s u n u n S e lç u k lu la r d ö n e m in d e
e tk is i a ltın a g ird iğ i F a r s ,O s m a n l ı d ö n e m in d e
A r a p k ü ltü re l e m p e ry a liz im in d e n k u r t a r ılm a s ı v e
e ğ itim le s o s y a l v e k ü ltü re l d u r g u n lu k t a n u y a n d ırılm a s ı h e d e fle n m iş , b u n u n için e ğ itim e s a s la r ı
s a p t a n m ış t ı.
1 9 2 3 yılı b a ş ın d a d ö n e m in in M a a r i f Vekili
İsm ail S E F A [Ö z le r] B e y , ulu sa l e ğ itim için g e r e k ­
li e s a s la r ı b ir g e n e lg e ha lin d e t o p la y ıp y a y ın la ­
y a r a k b u n u ülkenin b ü t ü n ö ğ r e t i m k u r u m la r ın a
g ö n d e r d i. B u g e n e lg e içe riğ in d e k i e s a s , ç a ğ d a ş
v e ulu sa l e ğ itim le g e r iy e d ö n ü ş ü n ü ö n le m e k ,
gen çliği g e le c e ğ e y ö n e lt m e k , b u atılım ı bilinçle
150
s ü rd ü re c e k
u lu s ç u ,
laik y u r t t a ş l a r
o la r a k
y e t iş t ir m e k t i.
U lu s a l e ğ itim e g e ç iş için e ğ it im -ö ğ r e t im in
a m a c ın ın ne o la c a ğ ı v e b u a m a c a nasıl u la ş a c a ğ ı
s o r u la r ın a y a n ıt g e r e k m e k t e idi. A t a t ü r k 1923
yılın d a M e c lis a çılış k o n u ş m a s ın d a iz le n e c e k
e ğ itim p o litik asın ın öncelikle cahilliği g id e r m e k ,
b u n u y a p a r k e n d e ülke g e n ç le rin i e k o n o m ik
y a ş a m d a e tk in v e ü r e t k e n k ıla ca k a m e li v e
p r a t ik bilinçle d o n a t m a k o ld u ğ u n u b e lir t e r e k s ö z
k o n u s u g e n e lg e n in a n a h e d e fle rin i ç iz m iş ti [A :S D ,
İS.230]. D a h a s o n r a d a e ğ itim in m a d d i h a y a t t a
b a ş a r ı s a ğ la y a n b ir c ih a z, in s a n la r için b ir s ü s , b ir
b a s k ı v a s ıt a s ı v e y a m e d e n i b ir z e v k t e n ç o k ,
m a d d i y a ş a m d a b a ş a rılı o lm a y ı s a ğ la m a y ö n t e ­
m i o la ra k y e r le ş m e s i g e r e ğ in e i ş a r e t e t m iş t i
[ibid. 289]. B u v e r ile r le g e n e lg e , ç o c u k la r ı
y e te n e k le ri v e ö ğ re n e b ilirlik le ri d o ğ r u lt u s u n d a
e ğ itm e y i, okul k ita p la rın ı k ita b ilik te n ç o k ç a ğ d a ş
y a ş a m için k a ç ın ılm a z bilgiler ç e v r e s in d e , en
ö n e m lis i, g e ç m iş in p r o g r a m l a r ı ile g e le c e ğ in
in s a n la rın ın y e t iş tir ile m iy e c e ğ i bilinciyle h a z ırla ­
m a s ın ı h e d e fle n m iş ti. B u iç e rik te , ön celikle ilk
ö ğ r e t im in y a y g ın la ş tırılm a s ı, y e t iş e c e k le rin am eli,
p r a t ik bilgi ile eğitilip ^ a ş a m a h a z ırla n m a s ın ı
ö n e r e n g e n e lg e h a z ırla n ırk e n M a a r i f V e k a le t in c e
T ü r k iy e 'y e d a v e t edilen A m e r ik a lı e ğ im c i J o h n
D e v v e y b a ş t a , b ir ç o k y a b a n c ı e ğ itim c in in g ö r ü ş ­
le rine d e y e r v e rilm iş ti. G e n e lg e y e , t a m b a ğ ım ­
sızlığı iç e r e n M is a k -ı Milli 1923 yılı b a ş ın d a
İz m ir'd e t o p la n a n İk t is a t K o n g r e s in d e y a y ın la n a n
v e e k o n o m ik b a ğ ım s ızlığ ı t a n ım la y a n M is a k -ı İkti—
151
s a d i'd e n s o n r a , M is a k -ı M a a r i f adı v e rilm iş ,
[ A t a t ü r k Y o lu 2 9 1 ], o yıl d u y u r la c a k C u m h u r iy e ­
tin he d efin in t a m b a ğ ım s ız lık o la c a ğ ı d a g ö z le r
ö n ü n e s e r ilm iş t i [A k g ü n , Y u lu ğ T e k in 2 B 7 ’].
B ö y le c e , bilinçli y u r t t a ş l a r ı n y e t iş m e s i için z o r u n ­
lu b ir a d ım o la n e ğ itim , b a ğ ım s ızlık v e e k o n o m ik
g e liş m e ile d e b irle ş tirilip b ü tü n le ş tirilm iş ti.
D e ğ in ile n g e n e lg e n in y a y ın la n m a s ın d a n y a k ­
laşık b ir yıl s o n r a ç ık a n T e v h id -i T e d r i s a t Y a s a s ı,
T ü r k e ğ itim in in bilim selliğe d a ya lı laik v e ulusal
t e m e lle r ü z e r in e g e liş m e g a r a n t is i o lm u ş t u .
M a a r i f Vekili V a s ıf Ç ın a r z a m a n ın d a m e d r e s e le r
k a p a tıld ı, e ğ i t i m
k u ru m la n
b ir le ş t ir ild i, laik
o k u lla ra geçildi, A m e r ik a lı e ğ itim c i J o h n D e w e y
d a v e t edildi.
E ğ it im v e ö ğ r e t i m y a ş a y a n b ir o lgu o ld u ğ u n ­
d a n , e ğ itim a tılım la rı d o ğ a l o la ra k b u n o k t a d a
k a lm a d ı. D e ğ in d iğ im iz g e liş m e le r le kız e r k e k
a y rım ı g ö z e tilm e k s iz in t ü m
T ü r k ç o c u k la rın a
ç a ğ d a ş e ğ itim o la n a ğ ı v e ilk ö ğ r e n im z o ru n lu ğ u
g e tirilm iş ti. A m a ye n i C u m h u r iy e t in h e r ülkenin
h e r z a m a n g e r e k s in m e s i o la n ç a ğ d a ş la ş m a ,
u y g a r la ş m a , k a lk ın m a z o ru n lu lu ğ u k a rş ıs ın d a ilk
ö ğ r e t im in y a n ıs ır a o r t a , y ü k s e k , s a n a t v e m e s ­
lek e ğ itim in e d e e ğ ilm e k , k a çın ılm a zd ı. B u n u n için
d e yin e J o h n D e vv e y 'n in T ü r k iy e d e y a p tığ ı in ce le ­
m e v e a r a ş t ı r m a l a r d a n s o n r a ö n e rd iğ i e ğ itim
p r o g r a m ın d a s o s y a l v e b ire y s e l g e liş m e le rin
k o o r d in e e d ile re k g e n e l v e e v r e n s e l ilkelere o t u r tu lm a s ı ele alındı. D e v v e y , r a p o r u n d a b a ş k a
ülkelerin e ğ it im s is te m le rin i t a k lit y e rin e çe ş itli
s is t e m le r in iyi y a n la rın ın alınıp b ir T ü r k e ğ itim s is ­
152
t e m i g e liş tirilm e s in i ö n e r m iş t i. D e v v e y 'in a n c a k
1 9 2 6 d a ye d in c i M a a r i f Vekili M u s t a f a N e c a t i
B e y z a m a n ın d a u y g u la m a y a k o n a b ile n r a p o r u
t e m e ld e ş u n o k t a la r ı iç e r m e k t e idi( * ]
Ö ğ r e n c il e r in k ö y le r le v e h a y a t l a s ü re k li
b a ğ la n tıs ı s a ğ la n m a lıd ır.
O r t a ö ğ r e t i m ü n iv e r s it e y e g ö n d e r m e s e bile,
ç o c u k la r ı b ir m e s le ğ e h a z ırla m a lıd ır. Ö ğ r e n c i ­
le rd e ş a h s i g iriş im ilk ö ğ r e t im d e n b a ş la y a r a k
u y a n d ırılm a lıd ır. D e m o k r a t i k t o p lu m la r d a ç o c u k ­
la r g iriş im c i v e a k t u f o lm a lıd ır.
[E r g ü n , D r . M u s t a f a , A t a t ü r k D e v r i T ü r k
E ğ itim i, A n k . 1 9 B 2 , s.111]
A T A T Ü R K DEVRİ TÜ R K EĞİTİMİ
-E ğ i t i m s is t e m in d e fik ir o la r a k m e r k e z iy e t ,
u y g u la m a itib a rıy la d e ç o k ileri b ir m e rk e z s iz lik
h a k im o lm a lıd ır. E ğ it im p r o g r a m l a r ı d e r s le r in
f a z la a y rın tıla rın a g ir m e m e li; s a d e c e e s a s la r ı
g ö s t e r m e li, a y rın tıla rı ç e v r e ş a r t l a r ı b e lirle m e ­
lidir.
S e ç k in le r y e t iş t i r m e k t e n z iy a d e b ü t ü n halk,
h a y a t ş a r t la r ın ın g e r e k t ir d iğ i b iç im d e e ğ itilm e ­
lidir 3 2 5 .
O t a o k u lla r yatılı o lm a lr v e milli birliği s a ğ la y ıc ı
e s a s la r o r a d a v e rilm e lid ir.
B a t ı ü lk e le rin e y a ln ız ö ğ r e n c ile r değil, ö ğ r e t ­
m e n g r u p la r ı d a g ö n d e rilm e lid ir.
E ğ i t im
için ç e ş itli ü lk e le rd e n k ıs a s ü re li
u z m a n la r g e t ir m e lid ir . Y ü k s e k o k u lla r v e ü n iv e r ­
s it e için d e ö ğ r e t m e n v e ö ğ r e t i m ü y e le ri g e t i­
rilm e lid ir.
T ü r k iy e 'n in e n ö n e m li v e acil e ğ itim s o r u n u ,
153
ö ğ r e t m e n le r d in . Ö ğ r e t m e n l e r y a ln ız d e r s k o n u ­
la rın d a değil, g e n e l o la n a k e ğ itim in a n a k o n u s u
ola n ç o c u k v e in s a n ü ze n in d e e tn a flı bilgiye sa h ip
olm alıdınlan [3 2 6 .]
T ü n k iy e e ğ itim s is t e m i, binliğe m u h t a ç t ın .
A m a binlik d iye y e k n e s a k lığ a gid ilm e m elid in Binlik,
y ö n e t im d e n ç o k fikni v e zihni bin iştin .. . 3 2 7
E ğ it im s is te m in in b u e s a s la n a d a ya n d ın ıla n a k
d ü z e n le n m e s i a m a ç la n ın k e n , e ğ itim için e n ö n e m ­
li u n s u n la n d a n bini o la n dil s o n u n u ile ilgilenm ek
ü ze n e bin dil h e y e ti, bilin ısel so n u n la n için d e T a lim
v e T e n b iy e D a ir e s i ku udu [R a u f İnan M u s t a f a
N e c a t i A n k .1 9 B O s. 3 9 ]
Y in e D e v ve y'in a y d ın la tıc ı önenileni d o ğ n u ltu s u n d a , b u o lu m lu gin işim le nd e n e d e f kitle yalnız
y e t iş e c e k ç o c u k la n d eğil, h a lk tı. H a lk a ye n i
T ü n k iy e c u m h u r iy e t in in ilkelenine g ö n e y u n tta ş lık
e ğ itim i v e n m e k , b u m e y a n d a , e ğ itim in a n a h ta n ı
o la n o k u n -y a za n lık s o n u n u n u ç ö z ü m le m e k g e n e k m e k te y d i. B u n u n için II. M e ş r u t i y e t d ö n e m in d e
k u r u lm u ş o la n T ü r k O c a k la rın ın H a lk E v in e d ö n ü ş t ü r t ü lm e s i, b ir y a n d a n d a halk d e rslik le rin in
k u ru lm a s ı ü z e rin d e d u r u lm a y a b a ş la n d ı. N e c a t i
B e y 'in 9 Ş u b a t 1 9 2 5 d e g a z e t e le r e v e rd iğ i
d e m e c e g ö r e , 1 9 2 5 yılı b a ş ın d a 3 2 si yatılı 4 7 7 0
ilkokul v e b u o k u lla rd a 3 0 2 , 5 0 0 ö ğ r e n c i ile 9
0 6 2 ö ğ r e t m e n ; 1 7 si e rk e k 4 ü k ız la r için o la n
21 o r t a ö ğ r e t i m k u r u m u n d a ya k la ş ık 9 5 0 0
ö ğ r e n c i, 2 9 İm a m H a t i p o k u lu n d a y s a 1 0 7 5
ö ğ r e n c i b u lu n m a k t a y d [İnan s. 1 5 6 ]. B u n la rın
d ış ın d a , kileleri o k u r - y a z a r y a p a b ilm e k a m a c ıy la
1 9 2 7 yılında ilk halk d e r s h a n e le r i k u ru ld u . 1 9 2 B
154
yılında h a r f d e v r im in g e r ç e k le ş m e s i ü z e rin e 2 4
K a s ım 'd a öncelikle ye ni h a rfle ri ö ğ r e t m e k ü z e r e
M ille t M e k t e p le r i k u ru ld u . [E r g ü n , 1 0 1 ). B u n la rın
d ış ın d a halk kilelerinin e ğ itim in d e 1 6 - 4 0 y a ş
g r u b u n a s e s le n m e k ü z e r e d e g e zici e ğ itim h e y e t ­
le ri o lu ş t u r u ld u . M ille t m e k t e p le r in in a m a c ı
s a d e c e ye ni ya zıyı ö ğ r e t m e k değildi. B ir e y le r e
y a ş a m k o n u s u n d a bilgiler k a z a n d ır m a k t ı. Ö t e
y a n d a n d e v le t d a ire le ri h a d e m e le rin , h a m m a la r ı
o la n iş le t m e le r d e h a m m a lla r ın , h a p is h a n e le r d e
m a h k u m la r ın b u d e r s h a n e le r e d e v a m e d ip b e lg e
a lm a la r ı ö n g ö r ü l m ü ş t ü r .
Bu
d e r s h a n e le r d e
s o s y a l y a ş a m , ye ni h a y a t b içim i, iş y a ş a m ı, ailein s a n ilişkilerindeki t e o r i k -p r a t i k bilgiler y u rtb ilg is i
ç e r ç e v e s in d e v e riliy o rd u . D e v l e t h iz m e tin d e k i
h e r k e s için b e lg e a lm a k z o r u n lu ğ u g e tirilm iş ti.
A k s i h a ld e s e ç im h a k la rı y itiriliy o r v e p a r a c e z a ­
sı u y g u la n ıy o r d u . [ E r g u n s. 1 0 4 ], M ille t m e k t e p ­
lerinin etkinliği 1 9 2 3 yılın d an s o n r a a za ld ı. 1 9 3 6 5 0 yılları a r a s ın d a d a "ulus o kulu" adı a ltın d a aynı
işle v s ü r d ü . O k u lla rd a ise 1 9 2 6 yılında b ir e y in s a n , e k o n o m ik y a ş a m -s o s y a l y a ş a m ilişkilerini
d e g ö z e t e n ye n i iç e rik p r o g r a m l a r ı u y g u la n m a y a
b a ş la n d ı [K a z a m ia s ] B u p r o g r a m d a ö ğ r e t i m
te m e li ülkenin t e m e l d e ğ e r le r in e bağlı ça lış k a n ,
a r a ş t ı r ı c ı - g e n ç le r y e t i ş t i r m e k t i . Y e t iş e n le r in
u lu sa l b ilin ç te v e bilgili, in s a n h a k la rın a saygılı,
g ö r e v v e s o r u m lu lu k a nla yışı ola n, y a s a la r ı bilen
ve
sayan
b ilin ç t e
o lm a la r ı
a m a ç la n m ış tı.
D e m o k r a s i k u ra lla rı, in a n ç la r a s a y g ı, h o ş g ö r ü lü
d ü ş ü n c e ö z g ü r lü ğ ü planlı ç a l ı ş m a -ü r e t i m -t ü k e t i m
d e n g e s i d e b u n u n b ir p a r ç a s ıy d ı. Ü s t e lik ülke
155
y ö n e tim in e ye ni k a v r a m l a r , d e ğ e r le r g e t ir ilm iş t ir .
O r t a ö ğ r e t i m p r o g r a m ın a k o n u la n t a r i h c o ğ ­
r a f y a v e özellikle y u rtb ilg is i d e rs le rin in y e tiş e n ­
le re b u k o n u d a ışık t u t u m a s ı b e k le n iy o rd u .
A t a t ü r k e ğ itim v e ö ğ r e t im le b iz z a t v e ç o k
y a k ın d a n ilg ile n m e k te idi. D eğişiklikleri v e yenilik­
leri izle rk e n özellikle y u rtb ilg is i d e r s le r i ü z e rin d e
d u r m u ş v e eldeki y a y ın la rı y e t e r s i z b u lm u ş t u .
Y u r t t a ş l a r ı n d e v le tle u y u m için d e o lm a la rı için
t e m e l e ğ itim in v a z g e ç ilm e z b ir p a r ç a s ı o la ra k
n ite le n e n y u r t t a ş l ık bilgisi d e rs le rin i y a r a r lı d ü z ­
e y e ç ık a r a b ilm e k için h e r z a m a n h e r k o n u d a y a p ­
tığı gibi d e v le t a d a m la r ı, a s k e ri e rk a n , h u k u k ç u ­
la r, ö ğ r e t m e n l e r a y d ın la rla ç o ğ u k e z k a r a t a h t a
b a ş ın d a u z u n k o n u ş m a la r v e s is te m li ç a lış m a la r
y a p t ı. [İnan, M e d e n i B ilgileri 5 ] v e s o n u n d a
ç o ğ u n u A f e t İn a n 'a d ik te e tt iğ i Vatandaş İçin
Medeni Bilgiler k ita b ı o r t a y a çıktı. 1 9 3 1 yılında
y a y ın la n a n b u k ita p , o r t a o k u lla r için a m a ç la n ­
m ış tı. Z o r u n lu e ğ itim ilk o k u lla r o ld u ğ u n d a n b u
e ğ itim i a ld ık ta n s o n r a h a y a t a a tıla c a k la rın d a
yeni y ö n e t im , y a ş a m v e d ü ş ü n c e biçim i ü z e rin e
bilgi sa hib i o lm a la rı için ilk ö ğ r e t i m d ü z e y i için
d a h a 1 9 2 9 yılında Türk Çocuklarına Y u r t Bilgisi
Notları adı a ltın d a d a h a b a s it b iç im d e s u n u lm u ş ­
tu . T e ş k ila t -ı E s a s iy e K a n u n u n B B . M a d d e s in d e
"H e r T ü rk H ü r D o ğ a r H ü r Y a ş a r" m addesi
g ö z e tile re k v a t a n d a ş la r ın s o r u m lu lu k hisleri n e
k a d a r g e liş irs e d e v le t için o k a d a r iyidir" ilkesini
b ir le ş t ir e r e k y a z ılm ış Medeni Bilgiler'de T ü r k
v a t a n d a ş la r ın ın laik v e ö z g ü r y a ş a m ı, için g e re k li
bilgiler t o p la n m ış t ır . A n c a k , e s a s o la n b u bilgi—
156
lerin; farklılıkla rın d ü ş m a n lığ a , m iliye tçiliğin ş o ­
v e n iz m e , d e m o k ra s in in d e m o g o jiy e laikliğin din
d ü ş m a n lığ ın a d ö n ü ş m e s in e m e y d a n v e r m iy e c e k
şe k ild e v e rilm e s id ir. K it a p , M ille t, C u m h u r iy e t ,
H ü r r i y e t v e İn s a n h a k la rı k a v r a m la r ın ın ta n ı­
m a la r ı b a ş t a g e lm e k ü z e r e d e v le tin v a t a n d a ş a ,
v a t a n d a ş ın d e v le t e k a rş ı g ö r e v le r i, D e m o k r a s i
ç e r ç e v e s i n d e c u m h u r i y e t y ö n e t im in in g e r e ğ i
k u r u m la r , işleyişleri v e y a s a l a r v e v a t a n d a ş la r la
b a ğ la n d ıla rın ı, y u r t d a ş la r ın u lu s u n b ire y le ri o la ra k
a ile -t o p lu m -d e v le t -in s a n lık ö n ü n d e ki d u r u m la rın ı,
t a r ih s e l v e k ü ltü re l t a n ım v e d e ğ e r le r i iç e r m e k ­
t e d ir . B u içerikle A t a t ü r k T ü r k v a t a n d a ş ın ın
u y g a r d ü n y a d a b a ğ ım s ız , e ş it g ö r e v v e h a k la rın ın
bilincinde, ulusal b ir to p lu lu k o la r a k ç a ğ d a ş u lu s ­
la r a r a s ın d a ye rin i a lm a s ın ı a m a ç la m ış t ır . H a la
a ş ıla m a m ış o la n b u k ita p , 1 9 4 0 yılına k a d a r o r t a
ö ğ r e t i m d e d e r s k ita b ı o la r a k o k u t u l m u ş t u r .
Y u r t bilgisi v e y a Y u r t t a ş l ı k Bilgisi d e r s le rin e
g e lin ce , b u n la r d a 1 9 B S yılına k a d a r yin e o r t a
ö ğ r e t im d e o k u t u lm u ş , b u t a r i h t e n s o n d a d a
S o s y a l B ilg ile r adı a ltın d a v e rile n t a r i h -c o ğ r a f y a
d e rs le rin in b ir k e siti o lm u ş t u r .
II. D ü n y a S a v a ş ı s o n u n a k a d a r y u r t t a ş
e ğ itim in e b ü y ü k ö n e m v e r ilm iş t ir . 1 9 3 1 yılında
h a lk e v le ri a çılınca, b u n la d a b ir t ü r y a y g ın k ü lt ü r
v e e ğ itim k u r u m u işlevi g ö r m ü ş le r d ir . Ç o ğ u
y ö r e le r d e , b u a y d ın la n m a m e r k e z le r in d e halk, ilk
k e z s in e m a , t i y a t r o , m ü z ik , h a t t a g a z e t e ile
t a n ı ş m ı ş t ır . [ T u r a n , A t a t ü r k v e E ğ it im ]. B u
k u r u m l a r 1 9 5 0 yılında s iy a s a l k a r a r ile k a ­
p a t ılm ış t ır .
157
1 7 N is a n 1 3 4 0 yılında k u ru la n k ö y e n s t it ü ­
leri, b a ş lıb a ş ın a b ir s e m p o ı z y u m
k o n u s u d u r.
A n c a k , ş u n o k ta n ın altını ç iz m e k g e r e k ir ki b ir­
d e n 1 7 y e r d e a çıla n b u k u r u m la r d a y u r t t a ş
e ğ itim in in b ü y ü k b ir p a r ç a s ı o lm u ş t u r . G e le n e k s e l
y ö n t e m le r d e n ç o k fa rk lı o la n b u k u r u m la r ,
e ğ it im -ö ğ r e t im i u y g u la m a lı v e m a liy e ti d ü ş ü k
b iç im d e g e r ç e k le ş t ir m e k t e y d ile r . B u n la rın d a
s o n u , yine s iy a s a l k a r a r la o lm u ş t u r . 5 M a y ıs
1 3 3 3 d a t o p la n a n I. T ü r k N e ş r i y a t K o n g r e s in in
k a r a r ı ile d ü n y a klasikleri T ü r k ç e y e ç e v r ilm iş t ir .
M e s le k e ğ itim i g ö z ö n ü n d e t u t u la r a k k o n ­
s e r v a t u a r d a n m ü h e n d is m e k te b in e , 1 3 4 3 yılında
T ü r k iy e 'y e g e le n e ğ itim c i O m a r B o is e 'n in s a v a ş ın
T ü r k iy e 'y e y ü k le y e c e ğ i g ü ç k o ş u lla rı d ik k a te
a la r a k k u ru lm a s ın ı ö n e r d iğ i k ız -e r k e k s a n a t
e n s titü le r in e k a d a r b u e ğ itim k u r u m la r ın d a n h e r
biri y u r t a ş e ğ itim in in b ir g e re ğ i, b ir p a r ç a s ı
o lm u ş t u r .
1 3 5 0 yılında T ü r k iy e n in d e U N E S C O n u n b ir
p a r ç a s ı o lm a s ıy la ö ğ r e n im d e n y o k s u n k a lm ış
y e tiş k in y u r t t a ş l a r ı n e ğ itilm e s i için "te m e l e ğ itim "
d e n e y im i o r t a y a a tılm ış , 1 3 6 0 la rın b a ş ın d a bu
k a v r a m ı H a s a n o ğ lu n d a k u ru la c a k e ğ itim m e r k e ­
zin d e k u r u m l a ş t ı r m a k d ü ş ü n ü lm ü ş , a n c a k , ç o k
g e ç m e d e n b u s ö z c ü k t e n z o ru n lu ö ğ r e t i m ya ni ilk
ö ğ r e t i m a nla şılır o lm u ş t u r .
A n c a k , T ü r k e ğ itim i, ü z ü le re k iş a r e t e t m e k
g e r e k ir ki b a ş la n g ıc ın d a g ö r ü le n d üzen li ile rle m e ,
g e n iş le m e p o litik a s ı' için d e g e liş m e m iş t ir. E ğ it im
k u r u m la n v e y ö n t e m le r i p o litik a c ıla rın o y k a y g ı­
sıyla b irb irle rin e s a ld ırd ık la rı a r e n a haline g e lm iş ­
158
t ir . H e r y ö n e t im kendi s e ç m e n p o ta n s iy a lin e g ö ­
r e kendi e ğ itim p o litik a s ı ile g e lir o lm u ş , t e v h id -i
t e d r i s a t s a r s ılm ış , n ih a y e t y o k o lm u ş , b u y a s a ile
ö n g ö r ü le n ulusal e ğ itim ise t a r i h s a y f a la r ın d a
k a lm ış tır.
G ü n ü m ü z d e e ğ itim
p o lit ik a la rı o l u ş t u r u ­
lu rk e n , g itg id e k ü ç ü le n d ü n y a d a ü lk e le rin v e t o p lu m la rın s a d e c e k e n d ile rin e y e t e r li b iç im d e y a ş a ­
m a la rın ın ola na ksızlığı k a b u l e d ilm e k te d ir . B u n u
d ik k a te alıp T ü r k v a t a n d a ş la r ın ın d a ulusallık v e
e v re n s e llik b o y u t u n d a ülke, ilke, u lu s v e k ü lt ü r
farklılıklarını g ö r ü p ta n ıy a n , d e ğ e r le n d ire n , h o ş ­
g ö r ü v e d ü ş ü n c e le r e s a y g ı bilinciyle d o n a t ılm ış
b ir e y t e r o la r a k y e t iş m e le r in i s a ğ la m a k , ç a ğ
g e r e ğ id ir. B u g e r e ğ i s a ğ la m a k için d e k u ş k u s u z
h e r T ü r k y u r t t a ş ın ı n ilkin kendi y u r t t a ş l ık bilincine
v a r ıp kendi y u r t t a ş lık g e re ğ in i ö ğ r e n m e s i kaçınıl­
m a z o ld u ğ u k a d a r d a t a r ih s e l b ir z o r u n lu lu k tu r .
İç im iz d e b a z ıla rı T ü r k iy e 'n in için d e k a lm a s ı
g e r e k e n s o r u n la r ı gidip d ış p l a t f o r m l a r d a a la ­
b ildiğince t a r t ış a b iliy o r la r s a , d e m e k ki b u işin
için d e y a k la ş ım la r v a r . B a ş k a n e d e n le r v a r ,
b a h a n e le r v a r . ç ü n k ü b e n im a n la d ığ ım ş u d u r . K ol
kırılır y e n için d e kalır, hiç k im s e ailesinin m a h ­
re m iy e tin i gidip k o m ş u ile t a r t ı ş m a z . D n ü n için
b u n a b e n k a rş ı ç ık ıy o ru m . B ö y le b ir fikir, d ü ş ü n c e
ö z g ü r lü ğ ü n ü ka b u l e t m i y o r u m . K a ld ı ki kendi
sö y le d ik le ri, is te d ik le ri d o ğ r u lt u s u n d a h a k la r v e
ö z g ü r lü k le r kişiye z a t e n s a ğ la n m ış d u r u m d a . A
m a b ir d e d e v le tin kendi s is t e m a t iğ i v a r . K e n d i
s a v u n m a m e k a n iz m e le ri v a r . D e v le t h e r ş e y e
e v e t d iy e m e z . D e d iğ i z a m a n z a t e n d e v le t o lm a k ­
159
t a n ç ık a r. B u n la rı s ö y le d iğ in z a m a n d iy o r la r ki siz
ö z g ü rlü k le r e k a rş ım ıs ın ız ? S iz d e m o k r a s iy e k a r şım ıs ın ız? S iz b a ş k a ş e y le ri m i ç a ğ r ış t ır ıy o r s u ­
n u z ? B a ş k a la rın ı m ı d a v e t e d iy o r s u n u z ? Ü lk e n in
birliği v e b ü t ü n lü ğ ü te h lik e y e g i r e r s e biz d e s a h ip
ç ık a m a z s a k ne o la c a k ?
O z a m a n A n a y a s a y ı e le ş tire lim . A n a y a s a
a n t id e m o k r a t ik b ir y a s a , niye 1 5 nci m a d d e s i
o r t a d a . Ö z g ü r l ü k l e r in h a n g i h a lle r d e , h a n g i
d u r u m la r d a s ın ırla n a c a ğ ı ile ilgili 1 5 nci m a d d e
v a r içinde. B ö y le b ir m a d d e b u lu n a n , b ir A n a y a s a
d e m o k r a t ik a la r a k ka b u l edilebilir m i? O z a m a n
A n a y a s a d a n y o la ç ık m a k la zım . B e n b u n u d a
kabul
e d e m iy o r u m .
H iç
kuşkusuz
d e v le t in
A n a y a s a s ı, d e v le tin e s a s t e ş k ila t y a s a s ı g e r e k ­
tiği h a lle rd e d e v le ti k o r u m a y a a la c a k . B u n d a n
d a h a d o ğ a l b ir ş e y d e o lm a z . O n u n için fikir
ö z g ü rlü ğ ü
ç e rç e v e s in d e ,
f ik ir
ö z g ü rlü ğ ü n ü
o r t a d a n k a ld ır a c a k y a k la ş ım la rın o r t a y a a tıl­
m a s ın ın b e n c e n e M e c lis içinde, n e M e c lis d ış ın d a
n e y ü r ü t m e d e n e d e v le tin e n k ü ç ü k m e m u r u n ­
d a n ne d e e n ü s t d ü z e y d e k i m e m u r u t a r a f ın d a n
s ö y le n e b ilm e s i, ifa d e edileb ilm esi, b e n im y a k ­
la ş ım la rım la t e r s d ü ş ü y o r . B ilm iy o r u m t a b i s iz le r
nasıl d ü ş ü n ü r s ü n ü z . B e n im b u k o n u d a k i y a k ­
la ş ım ım b u.
160
TARTIŞM A
BAŞKAN - S a y ın A k g ü n 'e t e ş e k k ü r e d e rim ,
sa n iye si sa n iye sin e k o n u ş m a s ın ı b itird i, b u b izim
için se vind irici b ir d u r u m .
1 5 dakikalık b ir t a r t ı ş m a b ö lü m ü m ü z v a r .
K e n d is in e d o ğ r u d a n d o ğ r u y a
s o ru
s o rm a k
is te y e n le ri t e s p it e t m e k is t iy o r u m .
NEVİDE GÖKAYDIN [Eğitimci] - E fe n d im ,
e v v e la k o n u ş m a c ıla r a t e ş e k k ü r e d e r im , bizi
h a k ik a te n a y d ın la ttıla r ç o k t e ş e k k ü r e d iy o r u m .
K e nd ilerin i t a n ım ıy o r u m , d a h a d o ğ r u s u ş im d i
ta n ıd ım , b e n d e b u ve sileyle ke n dim i t a n ı t m a k
is tiy o r u m .
Y a v u z B e yi A t a t ü r k ç ü D ü ş ü n c e D e rn e ğ in d e n
ç o k iyi t a n ıy o r u m , h a n ım e fe n d iyi d e ş im d i ta n ıd ım .
B e n ç o k eski e ğ itim c iy im , b ir hayli n e ş r iy a t ım v a r ,
h e y k e lt r a ş , a n im a t ö r , k a r i k a t ü r is t v e y a z a r .
B ir a z fa z la s a y d ım galiba. A z e v v e l k o n u ş a n
Y a v u z B e y in ç o k e n t e r e s a n -iki d o k u n m a s ı v a rd ı.
B iri, m e r a k , d iğ e ri d e d e n e y . M e r a k b u g ü n
y a ş a d ığ ım ız bilim e yol a ç a n duyarlılık v e G alileo d iyo rk i, in s a n m e d e n iy e te m e r a k la a y a k b a s tı.
G e r ç e k t e n b u m e ra k ı b izim e ğ itim d e d e s a ğ la ­
m a m ız lazım , o d a d e n e y o r t a m ı n d a o lu r, ya n i 2 0
inci a s r ın e ğ itim i d e n e y s e ld ir. D e n e y o ld u ğ u
s ü r e c e d e m e r a k m e v c u t t u r ., m e r a k o ld u ğ u
s ü r e c e d e bilim e d o ğ r u yol alırız. H a lb u k i b izd e
d e n e y s e l e ğ itim ne y a z ık ki hala y o k t u r . Ş ö y le b ir
s ır a la m a y a p m a k is t iy o r u m . D e n e y bilgiyi, bilgi
k ü ltü rü , k ü ltü r d e b u ü ç ü n c ü k a d e m e d e k i se zgiyi
m e y d a n a g e t ir ir v e s e z g i d e in s a n a h a y a t b o y u
161
akılcı b ir yol ç iz e r. B u n a ş id d e tle ih tiy a c ım ız v a r ,
ne ya zık ki T ü r k iy e 'd e b ö yle d e n e y s e l b ir e ğ itim
y o k t u r . S o n r a , t o p lu m s a l s e z g iy i, t o p lu m s a l
alışkanlıkları ge liştirici e ğ itim S a k ıp S a b a n c ı'n ın
aldığı b ü y ü k ö d ü l b ir t e a m v v o r k ç a lış m a s ıd ır, yani
g r u p ça lım a sı, b u r a d a ç o c u k b ir b a ş k a s ıy la ilişki
k u r m a s ın ı s ır a s ı g e ld iğ i z a m a n fikrini ifa d e
e tm e s in i b a ş k a s ın ın fikrini ka b ul e tm e s in i, o r t a k ­
la şa ç a lış m a s ın ı v e kendi g ü c ü n ü b ir o r t a m içinde
s e z m e s in i s a ğ la r . B u n la rın hiçbirisi yo k. Ta b ii
o lm a y a c a k , n e d e n ; ç ü n k ü m e m le k e t t e b u g e r ç e k ­
le re b irk a ç kişi v a r ıy o r , f a k a t n e y a zık ki, o kişi
b a z e n kendisinin y a rıs ı, o n d a biri olan kişiler
ta r a f ın d a n b ir iletişim içine a lın m ıy o r ç ü n k ü biz
g ü ç lü v e k ıym e tli in sa n la rı y a n ım ız d a g ö r m e k
is t e m iy o r u z . K e n d i kişiliğimizi o r t a y a k o y m a k isti­
y o r u z , b u d a ne y a z ık ki ahlaki b ir g e r ç e k ç a ğ ım ız ­
d a , beni h o ş g ö r ü n b ö yle s ö y le d iğ im için. E fe n d im ,
d a h a s ö y e le n e c e k o k a d a r ç o k ş e y v a r ki, m e s e la
e ğ itim d e n e y s e l olm alı d e d im . Ş ö y le , bilgi d en e yle
ö ğ re n ilir, t e k r a r e d iy o r u m b u ç o k ö n em li b ir ş e y,
y e te n e ğ i ka b u l e d iy o r u m . Y e t e n e k , d a h a ç o c u ğ u n
ne o ld u ğ u n u b ilm e d e n ,b ir g ü ç o lm a d a n y e te n e ğ i­
ni n e r e d e n b iliy o rs u n u z ki, ç o c u ğ u y ö n le n d ire ­
ce k sin iz, y e t e n e k değil, G o t h e 'n in d ed iği gibi
d e h a n ın bile y ü z d e S 5 'i ç a lış m a k ta d ır . Y a n i d e n e ­
m e k , ç a lış m a k , m e r a k d u y m a k b u g ü n d ü n y a d a
b ü t ü n bilim lerin s o n u ç la rı b u ü ç e s a s a d a y a n ır.
B e n b ir t e k m is a l v e r m e k is t iy o r u m kendi y a ş a ­
d ığ ım o la y d a n , e ğ itim ç o k k ü ç ü k k e n b a ş la m a lı
f a k a t d o ğ r u e ğ itim c i elinde. B ir in s a n b o z u lu rs a
ya n lış alışkanlıklarla h o c a y a iki işlev d ü ş ü y o r , b ir
162
ç o c u ğ u n aldığı ya n lış alışkanlıkları b o z m a k v e
d o ğ ru la rın ı y e rin e ik a m e e t m e k v e b u e ğ itim i ç o k
g ü ç le ş t ir iy o r v e z a m a n k a y b ın a s e b e p o lu y o r. B e n
F r a n s ız m e k te b in d e b a ş la d ım ilk ta h s ilim d e n efis
b ir h o c a y la k a rş ıla ş tım v e b e n im akılcı ilk a d ım ım ı
o a tt ır d ı. A B C 'y i dize ka n iviçe yle ö ğ r e t iy o r la r d ı,
k a n a v iç e y le , k u t u m u a ldım , ka n iviçiy e a ldım , ipliği­
m i a ld ım v e h o c a m ın y a n ın a g it t im v e ç a b u c a c ık
b a n a k a n a v iç e tekniğini eliyle g ö s t e r in c e a m a n
h o c a m n e k a d a r k o la y d e d im , ş ö y le başını kaldırdı,
N e v id e b ir d a h a b ir ş e y i d e n e m e d e n k o la y
d e m e y e c e k s in . Y a n i d e n e y s e l d e n e y h e r z a m a n
ç o k ö n e m li f a k a t b e n ç o k k ü s t ü m , ya n i o y a ş t a
b ir ç o c u k b ö yle b ir g e r ç e ğ i nasıl ka b ul edebilir,
k ü s e re k y e r im e g it t im , ilk ipliği k u lla n m a k is te d im
iplik d ü ğ ü m oldu, d ü ğ ü m ü ç ö z m e k is te d im , k a n a ­
v iç e k o c a m a n b ir g ö z haline geldi v e iç im d e n
h o c a m a h a k v e r d im v e y a n ın a g it t im ö z ü r diledik­
t e n s o n r a b a n a t e k r a r d o ğ r u y u g ö s t e r d i. B u ç o k
ö n e m li b ir g e r ç e k o ld u ğ u için b u r a d a k ıs a c a a n la t­
t ım v e b u n u h a y a t ım b o y u u n u t m a d ım , b ir şeyi
d e n e m e d e n ko la y d e m e m e k lazım . B u ç o k ö n e m ­
li, b e n im r ic a m , siz d e b u n a in a n ıy o r m u s u n u z ?
B u r a d a e ğ e r , A t a t ü r k 'ü n d e d iğ i gibi, B ü y ü k
A t a m ız ın dediği gibi, e s a s k u v v e t b irlik te n d o ğ a r ,
a m a b iz im a r a m ız d a b ir birlik o lm a d ığ ın a in a n ıyo ­
ru m .
B u r a d a b u k a d a r in s a n v a r , ç o k d e ğ e rli in s a n ­
la r v e bazılarını t a n ıy o r u m d ü ş ü n c e le rin e ş a ş ırıy o ­
r u m , b e n niçin b u d ü ş ü n c e le re m u t t a li o lm a d ım b u
z a m a n a k a d a r diye. B ü t ü n k u v v e t b e r a b e r lik t e n
d o ğ a r , s iz le r b u n a in a n ıy o r m u s u n u z ?
163
S o r u m bu.
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e r im e fe n d im .
B u yru n .
PROF. DR. SEÇİL AKGÜN - İn a n m a k isti­
y o r u z a m a , b e n d e h a n ım e fe n d iyle b e r a b e r im
a n c a k birlik o lm a k t a b ir sık ın tım ız v a r , özellikle
a ydın ın birlik o lm a s ı ç o k sıkıntılı b u g ü n , ya ni b u b ir
g e r ç e k h a k ik a te n a yd ın b ir a r a y a g e le m iy o r, iş te
b u r a d a b u k a d a rız , ya ni 1 0 0 kişilik b ir s a lo n u bile
d o ld u ra m ıy o ru z . B a ş k a k o n u ş m a la r, Ü n s a l a r k a ­
d a ş ım d a biliyor, a r t ık biz gezici v a iz le re d ö n d ü k
d iy o r u m , ta b iri h o ş g ö r ü r s e n iz kim n e r e y e d e r s e
gidip s e s le n m e k is t iy o r u z a m a kimi y e r d e z o rla
g e tiriliy o rla r b iliyo ruz, iş te b ir k a m u k u ru lu ş u y s a
h e r k e s e gidin dinleyin d iy o rla r, a m a b a k m a y ın ya ni
z o rla o ls a d a b e n b u n u n y a ra r lı o ld u ğ u n a ina n ıyo ­
r u m . İş te gidip çe şitli y e r le r d e k o n u ş u y o r u z .
H e p im iz ç o k d u ya rlıyız, h e p im iz ç o k ü z ü n tü d e y iz ,
a m a yine s ö y le m e k is te m e d iğ im b ir şe yi s ö y le y e ­
c e ğ im k a rş ı t a r a f ı gibi b irle ş e m iy o ru z . B a k ıy o r u z
k a rş ı t a r a f b ir birlik halinde b ir d e n e y im im i, a k t a r ­
m a k is tiy o r u m . İki h a f t a ö n c e A k d e n iz Ü n iv e r s ite s in d e y d im A t a t ü r k 'ü n ö lü m g ü n ü d o layısıyla
yine b ö yle b ir t o p la n t ıd a k o n u ş tu k , A t a t ü r k 'ü n
t a r ih te zi, a lfa b e d e v rim i yine aynı ş e y le r, h e p a ynı
ş e y le r k o n u ş u lu y o r, o r a d a b ir ö ğ r e t im ü y e si
a r k a d a ş ım ız e n ö n d e d e o t u r u y o r d u , kalktı b a n a
b ir s o r u s o r d u , s o r u s u n u s o rm a s ın ı b e c e r e m e d i,
b ir s ö y le m içinde s o r d u , ya n i kendisi b ir s ü r ü
ş e y le rle sü sle d i e tra fın ı v e o n u n a r a s ın d a b ir d e
d e d i ki, " A t a t ü r k e ğ itim r e f o r m u y a p a r k e n
A r a p ç a v e L a tin c e n in y a rd ım c ı d e r s o la ra k o r t a ­
164
ö ğ r e t im d e o k u tu lm a s ın ı ö n e rd i m i, ö n e r m e d i m i?
Y a n i b u d a b ir p a rç a s ıy d ı. F a k a t d e d iğ im gibi o
k a d a r d u ya rlıyız ki, şim d i h e m e n e t r a f t a n te p k ile r
g e lm e y e b a şlad ı b u k im d ir, k o n u ş a n k im d ir, ne
d e m e k is t iy o r falan, b ir a r a p ç a lafı g e ç tiğ i için biz
t e r s y o r u m lu y o r u z , b e n d e s a v u n m a y a g e ç t im ,
L a tin c e n in A r a p ç a n ı n k a y n a k dili o lm a d ığ ın ı,
is t e y e n in
ilahi e ğ it im
k u r u m l a r ın d a
b u n la r ı
ö ğ re n e c e ğ in i falan, b u n la rı s ö y le m e y e b a ş la d ım ,
o r a d a n dedi ki, y o k s a d e c e b ö yle b ir ö n e ri oldu
m u , o lm a d ı, yani b a s it b u k a d a r b e n im s o r d u ğ u m ,
ya ni ö n d e o t u r d u ğ u için b u n u sö yleye b ild i; a m a
b e n s ö y le rk e n inanın s a lo n d a h a k ik a te n b e n
k o n u ş u rk e n d e b ü y ü k m ırıltıla r b a ş la d ı, b u b e y
n e r e d e n ge lm iş, iş te o lu m s u z b ir şekilde p r o o s m a n lı b ir şekilde s o r u lu y o r m u ş gibi b ir izlenim
u y a n d ı v e iş te d e d im ki, b u n u n için biz b e r a b e r
o la m ıy o r u z b u r a d a d in le y e n le r belli ki a y d ın la r,
a m a a yd ın aydını a n la y a m ıy o r , b e n o n u a n la y a ­
m ıy o r u m v e o n u y a n ıt la y a m ıy o r u m , s iz le r d e bu
a n la ş m a n ın o lm a s ın a izin d e v e r m iy o r s u n u z , iş te
b u k a d a r , ya ni b u n u b ir ö r n e k o la ra k s ö y le d im ,
h a k ik a te n b ir sıkıntı v a r v e ta b ii T ü r k U lu s u
b ü tü n lü k için d e, birlik iç in d e d iy e s ö y lü y o r u z
m ü t e m a d iy e n a m a b u s a d e c e b ir a r z u , ü m it, bizi
k u r t a r a c a k yine b u d u r , b a ş k a b ir ş e y değildir.
O n u n için üm id i k a y b e t m e m e k la zım .
B ir F r a n s ız a t a s ö z ü v a r , ç o k h o ş u m a g id iy o r,
p a r a k a y b o ld u m u h iç b ir ş e y k a y b o lm u ş d e m e k
d eğ ild ir. V a k it k a y b o ld u m u , ç o k ş e y k a y b o lm u ş ­
t u r , ü m it k a y b o ld u m u h e r ş e y k a y b o lm u ş t u r , iş te
b u üm id i t u t m a k z o ru n d a y ız .
165
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e riz e fe n d im .
B u y u r u n e fe n d im .
C İH A T
A KÇ A K A YALI OĞLU
S a y ın
B a ş k a n ım , size v e S a y ın A k g ü n 'e ş ü k ra n la rım ı
s u n a rım . Ş im d i b ir k ü ç ü k k a tk ıd a b u lu n m a k isti­
y o r u m . S a d e c e k o n u ş m a k , k ü rs ü d e n k o n u ş m a k ,
sadece
ta r tış m a k
sözkonusu
o lm a m a lıd ır .
K a tk ıd a b u lu n m a k , in s a n la r, biz b u r a y a s a d e c e
d in le m e k için g e lm e d ik . S e v g iy le k a rş ıla n m a lıd ır,
zatıalinizin d e h e r z a m a n s e v g iy le karşıladığınızı
b iliyo ru m . V a t a n d a ş ın b azı v a s ıfla rı v a r d ır , e v v e la
b u v a s ıfla r n e le rd ir, o n la rla ilgili o lm a k ü z e r e
A t a t ü r k 'ü n O n u n c u Yıl N u t k u n d a n k ü ç ü k b ir
p a r a g r a f s u n a c a ğ ım . " T ü r k M illetinin ta rih i b ir
v a s fı d a , g ü ze l s a n a t la rı s e v m e k v e o n d a y ü k ­
s e lm e k te d ir. B u n u n içindir ki m illetim izin y ü k s e k
k a ra k te rin i y o r u lm a z çalışkanlığını fitri zekasını,
ilm e bağlılığını, gü ze l s a n a t la r a sevgisini" şim d i b ir
n o k ta y ı özellikle v u r g u la y a c a ğ ım "milli birlik d u y ­
g u s u n u m ü t e m a d iy e n v e h e r t ü r lü v a s ıt a v e t e d ­
b irle rle b e s le y e re k inkişaf e t t i r m e k milli ülkü­
m ü z d ü r " . Ş im d i, ş u ifa d e b izim k o n u m u z u t a m a m iyle iç e re n b ir ifa d e d ir. Y a n i v a t a n d a ş ım ız ın
A t a t ü r k b ö y le b ir v a t a n d a ş o ld u ğ u n u m illetim izin
b ö yle b ir m illet o ld u ğ u n u ka b ul b u y u r u y o r . A m a ne
d iy o r, b u n d a ilerlem e k, y ü k s e lm e k v e y a ş a t m a k
birinci v a z if e m iz d ir d iy o r. B in a n aleyh, özellikle
T ü r k M illetin e ç o k y a r a ş a n bu ülkü, o n u b ü t ü n
b e ş e r iy e t e hakiki h u z u r u n te m in i y o lu n d a ke n din e
d ü ş e n m e d e n i v a zife yi y a p m a k t a m u v a f f a k kıla­
c a k t ır . Ş im d i, v a t a n d a ş ım ı z a , v a t a n d a ş ım ız ın
m e y d a n a g e tird iğ i to p lu lu k la ra m ille tim ize v e
166
ü lk e m ize A t a t ü r k 'ü n çe şitli fikirlerinin, y a r a t ıc ı v e
y a ş a tıc ı fikirlerinin h a tırla tılm a s ı v e e ğ itilm e sin i
a r z v e teklif e d iy o ru z , b u r a d a ki k o n u m u z la
ta m a m iy le ilgilidir, v a t a n d a ş ın e ğ itilm e siyle t a m a ­
m ıy la ilgilidir, o n u n için b e n b u n u b ü y ü k b ir ilgi v e
h e y e c a n la a r z e t t im , h o c a m ın da^ s ü re y i kısıtla­
m a s ın a ç o k ü z ü ld ü ğ ü m ü a r z e d e rim . Z a t e n h e r
z a m a n öyle y a p a r .
BAŞKAN - E fe n d im , b e n c e v a p v e r m e k
is t e m iy o r u m S a y ın A k ç a k a y a lıo ğ lu 'n a , k o n u ş m a
hakkını kullandı, b u ra s ı M ille t M e clisi filan d a değil,
ö yle h e y e c a n la n m a y a , b irb irim izle karşılıklı k o n u ş ­
m a y a d a g e r e k yo k , h e r z a m a n s a y g ı d u y a r ız k e n ­
disine v e y e ri ge ld ik çe d e ç o k g ü ze l a yd ın la tıcı
a ç ık la m a la r y a p ıy o r , t e k r a r t e ş e k k ü r e d iy o ru z .
B e n e v v e la S a y ın A k g ü n 'e v e d iğ e r bizi din­
le yen s a y ın k o n u k la rım ız a t e ş e k k ü r le s ö z ü m ü
b it ir m e k is ity o r u m .
S a a t 1 4 . 0 0 'd e p a n e lim iz v a r , belki b a zı
a r k a d a ş la r b u r a y a g e lm e im kan ı b u la m a y a c a k la r ;
a m a g e le c e k o la n la ra ş u n u a ç ık la y a y ım , b u g ü n iki
bildiri v e r e n S a y ın k o n u ş m a c ıla r d a b u p a n e ld e
y e r a lıy o rla r, o n la ra s a r s m a d ığ ım ız v e y a h u t b ir a z
d a h a a ç ık la m a iste d iğ in iz k o n u la r v a r s a o n la r
a ç ık la y a c a k la r, b ir d e g id e n le rd e n ş u n u r ic a e d e ­
c e ğ im , b ir kişi g ö r e v y e rin e v e y a o k u lu n a g id iy o r­
s a b u r a y a iki kişi g ö n d e r s in ö ğ le d e n s o n r a o lu r
m u , iki misli o lu rs a k h e rh a ld e b ö yle d a h a k a y ­
n a ş m ış o lu ru z v e A k ç a k a y a lıo ğ lu 'n u n sö yled iğ i gibi
s ö y le n e n le rd e n f a y d a la n a n la r ç o ğ a lm ış o lur.
H e p in iz e s a y g ı v e s e v g ile rim i t e k r a r l ı y o ru m .fA lk ış la r]
167
ALTINCI OTURUM
PANEL II
BAŞKAN: P r o f . D r . O z c a n D E M İ R E L
[ T E D B ilim K u ru lu Ü y e s i]
PANEL ÜYELERİ:
P ro f. D r. Ü n sa l Y a v u z
[A .Ü .İn k ila p T a r ih i E n s t it ü s ü M ü d ü r Y a r d .]
P r o f . D r . Seçil K a r a l A k g ü n
[ O D T Ü . F e n E d e b iy a t F a k . T a r i h B ö lü m ü
B a ş k a n ı]
D o ç . D r . N e r m in Ç e le n
[U lu d a ğ Ü n iv . E ğ it im F a k . E ğ it im B ilim leri Böl.]
A b b a s G ü ç lü
[M illiyet G a z e t e s i E ğ it im S e r v is i Şefi]
KONU: Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i İçin Ö n e r ile r
169
BAŞKAN - H o ş g e ld in iz b e n m ü s a a d e n iz le
önceîlikle p a n a lis tle ri d a v e t e t m e k is t iy o r u m . B u r d ak i yazılış s ıra s ın a g ö r e P r o f . D r . S a y ın Ü n s a l
Y A V U Z , P r o f . D r . S a y ın Seçil A K G Ü N , D o ç . D r .
N e r m in Ç E L E N , A b b a s B e y i g ö r e m iy o r u m , h e r ­
h a ld e u ç a k la g e le c e k ti belki b ir a z g e ç ik m e olabilir.
A b b a s G Ü Ç L Ü ' y ü d e dahil e tm iş t ik . G e lm e d i g a ­
liba değil m i. T e le f o n e t t i m i g e le c e ğ im diye.
T a m a m , geldiği t a k d ir d e p a n e lim ize katılabilir. G ö ­
rü ş le rin d e n y a ra rla n a b iliriz . E f e n d im p a n e l k o n u ­
m u z , " Y u r t t a ş lık E ğ itim i için Ö n e rile r " b u g ü n e
k a d a r ya ni iki gü n lü k to p la n tın ın s o n u c u n d a , 5
o t u r u m y a p tık . O b e ş o t u r u m d a y u r t t a ş lık e ğ iti­
m inin d e ğ işik k o n u la rı ele alındı. Ş im d i b u r a d a y a p ­
m ış o ld u ğ u m u z t e s b it le r , b e lirle m e le r d o ğ r u lt u ­
s u n d a a c a b a etkili b ir y u r t t a ş lık e ğ itim i y a p a ­
b ilm e k için ö n e rile r n e olabilir, ö n e ri d e m e t le r im iz
n = o la b ilir. B u k o n u y u ir d e le m e k iş it iy o r u z .
M u h a k k a k ki ö n e rile r u y g u la m a y a g e ç e c e k d iye
b ir k o şu l d a yo k . A m a g e ç m e s i a r z u edilebilir. B u
v e b u n a b e n z e r to p la n tıla rla b u ö n e rile r, b ir k o n ­
s e n s ü s v e y a o y d a ş m a d iy o rd u . S a y ın S in a A K Ş İ N
b e y , b ir o y d a ş m a y ı b ir k o n s e n s ü s ü y a r a t ı r s a h e r ­
h a ld e u y g u la m a y a g e ç iş t e d e yol g ö s t e r ic i olabilir.
U m u y o r u m yine b u t o p la n t ım ız k ita p haline
gelip gililerin d ik k a tin e s u n u ld u ğ u n d a v e d e o k u n ­
d u ğ u n d a b u r a d a dile g e tirile c e k ö n e rile ri d e dik­
k a t e alınır d iye d ü ş ü n ü y o r u z . B e n t a b i b u ö n e ­
rile re g e ç m e d e n ö n c e h e p p a n a lis tle re h e m de
size to p la n tım ız ın , p a n elim izin k u ra lla rın d a n ç o k
k ıs a c a b a h s e t m e k is t iy o r u m , h e r z a m a n o ld u ğ u
gibi p a n a lim iz d e ilk t u r d a S O ş e r dakikalık b ir s u n u
171
o la c a k p a n a lis tle r t a r a f ın d a n ki o n u y e te rli g ö r e ­
biliriz. 2 0 , AO, B O d a k ik a y a p ıy o r. G ü ç lü 'd e g e lirs e
2 0 d a k ik a d a o n a ve re b iliriz. A ş a ğ ı y u k a rı 3 . 2 0 '
de, 3 . 3 0 ' d a birinci t u r t a m a m la n m ış olur. G e r iy e
ka lan 1 s a a t iç e ris in d e d e B O d ak ika iç e ris in d e d e
sizlerle s o r u c e v a p şe klind e d a h a ç o k sizin d e
katılım ınızı s a ğ lıy a ra k p a n e le ilişkin d ü şü n c e le rin izi
a la r a k k o n u ş m a c ıla r d a n d ü ş ü n c e le rin i a lm a n ız
s ö z k o n u s u olabilir. D iğ e r B O dakikayı d a b u ş e ­
kilde d e ğ e r le n d irm iş o la c a ğ ız. E n s o n ka la n 1 0
d a k ik a içinde belki b ir ge n el d e ğ e r le n d irm e ile iki
günlük, ya p ıla n ç a lış m a n ın b ir d e ğ e rle n d irm e s in i
y a p a r a k to p la n tıy ı b it irm iş o la ca ğ ız. U m u y o r u m
ta b i
d in le m e k
g e rç e k te n
belki
zor
S a y ın
A k ç a k a y a lıo ğ lu h o c a m ız d iy o r b izd e k o n u ş m a k
is tiy o r u z . T a b i m u h a k k a k hakkınız k o n u ş a c a k s ın ız ,
h e r z a m a n k o n u ş m a ş a n s ın ız v a r . B iz o n u n için
d ü n o ld u ğ u gibi y a r ı m s a a t değil d e 2 0 d a k ik a ile
s ın ırla m a y a ç a lış ıy o ru z . U m u y o r u m sa yın k o n u ş ­
m a c ıla r d a b u z a m a n s ü re s in e d ik k a t e d e rle r.
Ş im d e Ü n s a l B e y i s a b a h le y in d e d in le m iştik.
K im i a r k a d a ş la r ım ız s a b a h le y in U n s a l beyi dinle­
m e m iş olabilirler. B iz Ü n s a l B e y ile b e r a b e r d ik
a m a k e n disine ile te m e d im . E ğ e r kendisi d e u y g u n
g ö r ü r s e b u etkili y u r t t a ş lık eğitim ini y a p a b ilm e k
için ç a ğ d a ş y u r t t a ş l a r y e tiş tire b ilm e k için k e n di­
leri d e ta r ih ç i o ld ukla rı için bize A t a t ü r k 'ü n h a z ır ­
la t m ı ş o ld u ğ u S e ç il H a n ım ın d a v u r g u la d ığ ı
Vatandaş için Medeni Bilgiler k ita b ın d a n b a h s e t ­
m iş ti g e r ç e k t e n , b izle r için ç o k ilginç o ld u . B u
Vatandaş İçin Medeni Bilgiler k ita b ın d a n n e d e n
v a z g e ç t ik , ga lib a g e n e Milli E ğ it im B a k a n lığ ın a
172
T a lim T e r b iy e y e g id iy o r b a zı ş e y le r 1 9 6 2 ' y e
k a d a r y u r t t a ş lık bilgisi k ita p la rın ın o k u tu ld u ğ u n u
h a t ır lıy o r u m b e n d e, ç ü n k ü b e n d e o k ita p la rı o k u ­
m u ş t u m . D a h a s o n r a S o s y a l B ilgiler ö ğ r e t im i
b ü tü n lü ğ ü için d e Y u r t t a ş l ı k Bilgisi d e r s le ri v e ril­
m e y e b a ş la n d ı. D ü n k ü p a n e ld e s a y ın k o n u ş m a c ı
E s in K O N A N Ç h a n ım s e k iz t a n e y u r t t a ş lık bilgisi
kita b ın ın y e r aldığını sö yled i. B u k it a p la r d a d s h a
ç o k bilgi a k t a r m a , bilgi d ü z e y in d e v a t a n d a ş lık
v e y a y u r t t a ş lık e ğ itim i v e rild iğ in d e n s ö z e t t i olayı
ö r g ü n e ğ itim b a ğ la m ın d a değil b ir d e y a y g ın
e ğ itim b a ğ la m ın d a a lm a k s a d e c e ö r g ü n e ğ itim in ­
deki oniki m ily o n ö ğ re n c in in e ğ itim değil, a m a a lt­
m ış b e ş m ily o n v a t a n d a ş ın e ğ itim i için n e le r
ya p a b iliriz. B u Medeni Bilgiler k ita b i a c a b a k ita p
halinde m i kalm alı y o k s a d a h a b a ş k a etkili b ir
y u r t t a ş lık e ğ itim i için, y a y g ın e ğ itim i için y a r a r l a n ab ilirm iyiz, yazılı v e s ö z lü basını d a h a r e k e t e
g e ç ir e r e k in s a n la rım ızı nasıl iyi v a t a n d a ş iyi y u r t ­
t a ş haline g e tire b iliriz. B u k o n u d a n e le r ya p a b iliriz,
n o k t a s ın d a n b a ş lıy a ra k , ilk s ö z ü Ü n s a l Y A V U Z
B e y e v e r m e k is t iy o r u m .
B u y r u n s a y ın Y A V U Z .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - T e ş e k k ü r
e d e r im s a y ın b a ş k a n . F o t o ğ r a f çe kiliyo r. H e m
k o n u ş m a k h e m p o z v e rm e k z o r.
Ş im d i A m e r ik a 'y ı y e n id e n k e ş f e t m e y e g e r e k
y o k d iye d ü ş ü n ü y o r u m . B u g ü n için d e b u lu n d u ğ u ­
m u z o r t a m a d ik k a t e d e r s e k 1 9 2 3 'd e n itib a re n
t e k r a r b ir b a ğ ım s ızlık s a v a ş ın a g ir m e m iz g e re k i­
y o r gibi g ö r ü n ü y o r . Ü lk e m iz işgal a ltın d a değil ç o k
ş ü k ü r . A m a 1 9 2 3 'd e n itib a r e n biz yin e y o la ç ık -
173
m s k d u r u m u n d a y ız gibi g ö r ü lü y o r . Ç ü n k ü ge liş­
m e le r bizi i s t e r is t e m e z b u şekilde d ü ş ü n m e y e
itiy o r. O n e d e n le A m e r ik a 'y ı b a ş t a n k e ş f e t m e y e
g e r e k yo k . D e v le tim iz in k u ru c u s u , v a rlığ ım ızı b o r ­
çlu o ld u ğ u m u z ulu ö n d e r im iz A t a t ü r k b ü t ü n ö n e ­
rilerini y a p m ış v e bize b ıra k m ış v e g itm iş . O ş im d i
a r a m ız d a y o k ; a m a ö n e rile ri bize yol g ö s t e r iy o r .
G ö s t e r m e y e d e d e v a m e d e c e k . B iz ne y a p a lım ,
ne e d e lim d iye d ü ş ü n ü p t a r t ış ır k e n b ir yeşil k ita p
v a r e lim d e belki b a zı m e s le k t a ş la r ım ız g ö r m ü ş
olabilirler. B u A n k a r a M e r k e z im a m H a t ip Lise si
ö ğ r e n c i v e m e z u n la rı va kfın ın b ir yayını. D in e ğ iti­
m i. B u r a d a biz ö n e rile rim izi y a p a c a ğ ız o ş ifr e le r
ç ö z ü lü p k ita p haline g e tirile n e k a d a r k a rş ım ız d a k i
a d a m la r s ü r a t le m e s a f e a lm a y a d e v a m e d iy o r ­
la r. K i t a p h e p im iz in t a h m in e d e b ile c e ğ i gibi
h e rş e y i din a c ıs ın d a n y o r u m la y a n b ir k ita p . Ö r ­
neğin n e le r v a r . S iy a s i a ç ıd a n din e ğ itim i s o r u n u ,
s o s y a l a ç ıd a n din e ğ itim i s o r u n u , felsefi a ç ıd a n din
e ğ itim i s o r u n u , ge n el e ğ itim a ç ıs ın d a n din e ğ itim i
s o r u n u ,b u n d a n s o n r a t a b i işe d in d e n im a n d a n
b a ş la y ın c a k r e ş le r d e din e ğitim i, ilkokulda, o r t a ­
oku lda , lisede, ü n iv e r s it e le r d e din e ğ itim , h a s ­
t a n e d e , d is p a n s e r d e , h a p is h a n e d e , din e ğ itim i,
a slın d a b u fik irle r 1 9 B 1 ' d e İlahiyet F a k ü lte s in in
y a p tığ ı b ir s e m p o z y u m v a r . D in E ğ it im S e m p o z ­
y u m u n d a d a o r t a y a a tılm ış tı. B u e n s o n y a y ın la r­
d a n biri v e h e r y e r d e dini d e v r e y e s o k m a y a
ç a lış ıy o rla r. D in e ğ itim i nasıl olm alıydı, b u n u n hiç
ta r tış m a s ın a g e re k g ö rm e d e n
C u m h u r iy e t
d ö n e m i y ö n e tic ile ri o la y a nasıl b a k ıy o rd u , e n iyi yol
g ö s te ric ilik o n la rın d ü ş ü n c e le rin d e , fik irle rin d e
174
a ra n m a lıd ır, diye d ü ş ü n ü y o r u m . E s k i k u ş a k la rın
bildiği b ir k ita p v a r , t a r i h se ris in in A n c ü cildi
1 9 3 4 'd e Milli E ğ it im B a k a n lığ ı t a r a f ın d a n y a y ın ­
la n m ış b ir k ita p . T ü r k T a rih in i T e t k ik E r c ü m e n in c e
h a z ırla n m ış b ir a r a ş t ı r m a c ı h e y e tle E n v e r Z iy a
K a r a l r a h m e t li h o c a m ız d a v a r o r d a . Ş im d i b u
k ita p a slın d a biz C u m h u r iy e t ta rih ç ile ri için b iz z a t
A t a t ü r k 'ü n d e n e tim v e k o n t r o lü n d e n g e ç tiğ i için
b iz he p, A t a t ü r k y a z d ı d iye b a k a r ız b u k ita b a .
C u m h u r iy e t ta rih i y a z m a k is t e y e n ilk ö n c e b u
k ita b ı alır. B u ç a lış m a o ld u k ç a ha cim li b ir ç a lış m a ,
e ğ itim s o r u n u ü z e rin d e c u m h u r iy e t d ö n e m in d e
e ğ itim le ilgili y a k la ş ım la r n e le rd ir. G a y e t iyi e tü d
e tm iş , h a t t a C u m h u r iy e t ö n c e s i d u r u m n e idi, ne
k a d a r ç a ğ a u y g u n d u v .s b u n la rı d a e le ş tirip ,
t a r t ı ş t ı k t a n s o n r a kendi m o d elini o r t a y a g e t ir ­
m iş.
B u r a d a din e ğ itim i altı kalın h a rfle rle ç izile re k
aileye b ıra k ılm ış, y ö n e t im im iz d iy o r, din v e a h la k
e ğitim in i aileye b ır a k m ış tır . N iy e din h a s s a s b ir
k u r u m d u r v e kişinin s ö z ü n e g ü ve n ilir in s a n la r
t a r a f ın d a n v e rilm e s i g e r e k ir , d a h a d o ğ r u o lu r. E h
kişinin e n ya kının da ki in s a n la r a n a , b a b a d ır en
g e re k ç i b iç im d e o n la r, a m a ş u n u d a d ü ş ü n m ü ş ,
v a t a n d a ş ın g e re k s in im d u y d u ğ u , dini bilgilerini
g e r ç e ğ in e u y g u n b ir şekildeni ö ğ r e t m e k ü z e r e
m e s le k e r b a b ı y e t iş t ir m e k için s a yıla rı 2 0 'y e
u la ş a n b ir İ m a m H a t ip O k u lla rı d a a ç m ış . B ir
İla h iye t F a k ü lte s i d e a ç m ış Ş im d i, A t a t ü r k 'ü
e le ş tir m e y i alışkanlık haline g e t ir m iş o la n la r b u
g e r ç e k le r i g ö r m e z le r , işlerine g e lm e z . Laikliği din­
sizlik o la ra k t a n ım la m a k d a h a ç o k işlerine geldiği
175
için b u k o n u la rı h e p g ö r m e z lik t e n ge lirle r.
B akın ız, c u m h u r iy e t d ö n e m in d e 6 0 0 senelik
b ir i m p a r a t o r lu ğ u n g e le n e k s e lle ş m iş , alışkanlık
haline g e lm iş , k u r u m la ş m ış y a p ıs ın d a n s o n r a
b ıça kla kesilir gibi y a p ıy a g e ç iş t e C u m h u r iy e t
y ö n e tic ile ri hiç d e b ö yle din e ğ itim i z o ru n lu o la c a k ,
b a s k ıc ı o la c a k , ş ö y le o la c a k , b ö y le o la c a k
d e m e m iş le r aileye b ıra k ıy o rla r. A m a o C u m h u r i­
y e tin ü z e rin d e n b u k a d a r s e n e g e ç t ik t e n s o n r a
A n a y a s a n ın içine 2 4 n c ü m a d d e s in in 3 n c ü p a ­
r a g r a f ın a din d e rs le rin in d e v le t d e n e tim in d e o r t a
ö ğ r e t im d e z o ru n lu d e r s e d ö n ü ş t ü r ü lm e s i m a d d e ­
si y e r a lm a k t a d ır . Ş im d i t a b i b u n la r işin a k s a k
ya n la rı ta b i b u k a d a r dini, c u m h u r iy e t in vicd a n i
ka b ul e ttiğ i v e b ir e y e in d irg ed iğ i b ö y le s in e b ir
k u r u m u alır d a t e k r a r t o p lu m s a l b o y u t u n a c u m ­
h u r iy e t ö n c e s in d e o ld u ğ u gibi t o p lu m s a l b o y u tu n a
ç e k e rs e n iz iş t e r s in e d ö n m e y e b a ş la r. B u n la r iyi
ç a lış ıy o rla r yalnız, o n u s ö y le y e y im . P a r a la r ı çok.
Y a y ın f u r y a s ı t a h m in e d e m e y e c e ğ in iz k a d a r , h e r
y e r e g irip ç ık ıy o rla r. Ş im d i k a rş ım ız d a b ö yle b ir
ekip v a r . İlk ö n c e b u ekipe k a rş ı b izim y a p a c a ğ ız ,
s a b a h le y in d e s a y ın k o n u ş m a c ıla rın , he pim izin v u r ­
g u la m a y a ça lıştığı b ir k e re A t a t ü r k 'e sa h ip ç ık m a
gibi b ü y ü k b ir z o r u n lu ğ u m u z v a r . B u y a ş a m s a l
ö n e m i o la n b ir ko n u. O n a s a h ip ç ık a r s a k A t a t ü r k 'ç ü lü ğ e s a h ip ç ık ıy o ru z.. L a ik d e m o k r a t ik
c u m h u r iy e t e s a h ip ç ık ıy o ru z. B u y a ş a m s a l ö n e m i
ola n b ir ko n u. O n a s a h ip ç ık a r s a k A t a t ü r k 'ç ü lü ğ e
sa h ip ç ık ıy o ru z. L a ik d e m o k r a t ik c u m h u r iy e t e
sa h ip ç ık ıy o ru z. B ö y le c e y u r t t a ş o la ra k t o p lu m u n
ö z g ü r , c e s u r , kişilikli ü ye le ri o la ra k va rlığ ım ızı s ü r ­
176
d ü r m e hakkını d a s a ğ la m ış o lu y o ru z . Ş im d ik i
s a v a ş b u n la rın k a rş ıs ın d a A t a t ü r k ç ü l ü ğ ü v e
c u m h u r iy e t d ö n e m in d e yeni k u ru la n T ü r k d e v le ­
tin in e ğ itim s is te m in in nasıl o ld u ğ u o n a t e k r a r
g ö r ü p o n a s a r ılm a k t a n g e ç iy o r gibi g e liy o r, ç ü n k ü
g ü n c e l s o ru n la rı d a ç ö z ü m le y ic i b ir t a k ım ö n e rile ri
b ize g e t ir iy o r b u ilkeler
□ e v le t b ir ulusal d e v le t u lu s d e v le t y a p ıs ın a
s a h ip i m p a r a t o r l u k t a n u lu s a l d e v le t e g e ç iş .
D o la yıs ıy la b u r a d a e ğ itim d e ele alınan ilk n o k t a şu.
U lu s ç u lu k . D z a m a n k i d e y im le m illiyetçilik, a m a
m illiyet d e ta b i,u lu sa l b ilincim ize u la ş m a m ız lazım .
C u m h u r iy e t y ö n e tile rin in p e ş in d e k o ş t u ğ u v e
b ü t ü n p r o ğ r a m la r ı y a p a r k e n h a r e k e t n o k ta s ı
o la n ulu sçu luk, ulus bilincini t o p lu m u n t ü m ü y e le ­
rin e b ire y le rin e v e r m e k , o n la rı b u y o ld a e ğ itm e k .
G e ld iğ im iz n o k t a d a b a k ıy o r u z biz d a h a d o ğ r u
d ü r ü s t ulusal bilinçim ize s a h ip değiliz, m a a le s e f.
Ü z ü le r e k s ö y le m e k la zım . B iz n e A r a b ız , ne İran'lı
m o lla y ız a m a b a z ıla rım ız diline b a k ıy o r u z a n la m a k ­
t a b e n g ü ç lü k ç e k iy o ru m . T e le v iz y o n k a n a lla rın d a
ö yle b ir dille k o n u ş u lu y o r ki, fik irle r e n je k te e t ­
m e y e ç a lış ılıyo rla r ki T ü r k ç e k o n u ş m u y o r b u
in s a n la r O s m a n lıc a k o n u ş u y o r la r . A ğ d a lı b ir
O s m a n lıc a k o n u ş a r a k k e n d ile rin e b ir s a r a y çıkışlı,
b ir a r i s t o k r a t gibi m i g ö r ü y o r la r , o h a v a y a m ı
s o k m a k is t iy o r la r, b ilm iy o ru m ; a m a b ö y le b ir gidiş
v a r . H a lb u k i C u m h u r iy e t y ö n e tic ile ri d e im p a r a ­
t o r lu k t a n b ir ulus d e v le t e g e ç iş in bilincinde o la ra k
ö n c e o ulusal bilinçi, t a r ih s e l kimliği o B O O yıl
b o y u n c a re d d e d ilm iş , in k a r e dilm iş, y a d s ım ış o la n
o ö z ü t e k r a r d e v r e y e s o k u y o r la r . T ü r k ö z ü n ü
177
ta rih s e l kimliği v e s a h ip o ld u ğ u nitelikleri d e v r e y e
s o k u y o r la r . B ir k e re u lu s ç u o lm a n ın ilk b a ş t a
te m e lin d e o lm a s ı g e r e k e n b e n c e bu. Y a n i o t a r i h ­
sel kim liğin s a h ip o ld u ğ u d e ğ e r le r e , ö ğ e le r e
t e k r a r s a h ip o lm a k , b izim o lm a y a n la rı ç ık a rıp
a tm a k . D o la yıs ıy la c u m h u r iy e t d ö n e m i e ğ itim poli­
tik asın ın h a r e k e t n o k ta s ı ulusçuluk. H e r k o n u d a
b u n u işliyo rla r, b ir k e re aileden b a ş la y ın o e ğ itim
k a d e m e le ri, silsilesi içinde h e r k e s e üstlen ile n , v e ­
rilen g ö r e v le r v a r , s o r u m lu lu k la r v a r . B ir k e re
a n a b a b a la r a ç o c u k la rın a d e v le tin ü z e rin d e y ü k ­
seldiği ideolojiyi a n la tın . S a d e c e ç o c u k la r a değil,
b u n u k u ş a k t a n k u ş a ğ a g e ç e c e k b iç im d e d e v r e d e
t u t u n , s o r u m lu ğ u v e rilm iş .
Ş im d i b izim k u ş a ğ ım ız şanlı k u ş a k , h a k ik a te n
ç o k d e ğ e rli h o c a la rım ız ın elinde. A t a t ü r k 'c ü ola­
r a k y e tiş tik , b u r a la r a geldik. A m a ş im d i s a y ım ız
a z. B u m e ş a le y i t u t a n in s a n la rın sa yısı fa z la değil.
K o n u ş a n la r a b a k a r s a n ız iş te 3 0 - 4 0 kişi s a ğ d a n
s o ld a k o n u ş u y o r . R a d y o la r d a p r o ğ r a m l a r a çıkı­
y o r v e y u r t dışı, y u r t içi g e zile rd e , a m a h e p im iz
in a n ıy o ru z ki s a y ım ız fa zla , f a k a t k o n u ş a n ım ız az.
B ö y le o lu n c a a z g ö r ü lü y o r u z . B ö y le c e m e y d a n la r
b o ş k a lm ış o lu y o r. A d a m l a r d a s a n ıy o r la r ki haki­
k a te n m e y d a n la r b o ş . Ü n c e b ir k e re b u fikirleri,
d ü ş ü n c e y i, v a rlığ ım ızı a çık la ya n , d ü ş ü n c e s is te m in i
A t a t ü r k ideolojisini h e rk e s , s a d e c e ö ğ r e tm e n i,
e ğ itim c is i değil, h e r k e s ü s t ü n e d ü ş e n b o y u t t a alıp
ç e v r e s in e ışık t u t u p , a y d ın la tm a s ı lazım . 3 - 5 <işi
ile o la c a k b ir ş e y rJeğil. B u r d a a nanın, b a b a n ın da,
m a h a lle d e o t u r a n m u h t a r ın d a ; ü n iv e rs ite c e k i
h o c a n ın d a , b ü r o k r a t ı n d a h e r k e s in g ö r e v i
178
o ld u ğ u n a in a n ıy o ru m . K a v g a y u r t t a ş v e e ğ itim
s o r u n o lu n c a ilk ö n c e y u r t t a ş lık kişiliğini bize
k a z a n d ıra n o ideolojiyi y e rin d e , s a y g ın o ld u ğ u
y e r d e t u t m a k , t e h d it le r d e n k o r u m a k g e r e k iy o r ,
□ n u n için s a v a ş ın ö z ü n d e A t a t ü r k v e A t a t ü r k 'c ü lüğe s a h ip ç ık m a k v a r . O n d a n s o n r a o n u n g ö s ­
te rd iğ i y o la r d a v e y a d e ğ iş e n ç a ğ ın g e re k le ri
d o ğ r u lt u s u n d a yeni ç ö z ü m le m e le r e yönelinilebilir.
N e d iy o r c u m h u r iy e t y ö n e tic ile ri, d iy o r la r ki
e ğ itim p r o ğ r a m la r ın d a ta k ip e d ile ce k yol ş u d u r.
B ir, to p lu m s a l y a ş a m ım ız ın g e re k le rin e u y m a s ı.
B u to p lu m s a l y a ş a m c u m h u r iy e t ö n c e s i t o p lu m u
değildir. O t o p lu m d a v a r o la n d e ğ e r le rin hiç biri
d e b izim değildi. Ç ü n k ü O r t a A s y a 'd a n çıkıp A r a p ,
İra n , İs la m k ü lt ü r ç e r ç e v e s i içine g ir e n T ü r k le r in
ç o k d e ğ işik in a n çları, nitelikleri v a rd ı. G iy im , k u ş a m
farklı idi, ya zı farklıyd ı, e ğ itim farklıyd ı, h u k u k f a r k ­
lıydı, kadının d e v le t y ö n e tim i için d e v e aile içindeki
s t a t ü s ü farklıyd ı. F a k a t iki k ü lt ü r ç e v re s in in e t ­
k ile ş m e g e ç m e s in d e n s o n r a b ü t ü n d e ğ iş im le r,
İkincisinin lehine o lm u ş t u r . Kılık k ıy a fe t d e ğ iş m iş tir ,
ya zı d e ğ iş m iş tir , ya zı d e ğ iş m iş tir , ka d ın ın s t a t ü s ü
d e ğ iş m iş tir , h u k u k d e ğ iş m iş tir , b u n la rın hiç biri
b izim değildi. A t a t ü r k 'ü n y a p tığ ı, a ç tığ ı b a ğ ım s ızlık
s a v a ş ın ın ikinci b o y u t u b u d u r . S o s y a l v e k ü ltü re l
b o y u t t a b izim o lm a y a n la rı a tıp , b izim o la n la rı
o r t a y a t e k r a r ç ık a rıp ç a ğ d a ş b o y u t t a y e n id e n
y a p ıla n d ırm a k . B u k o la y b ir iş değildi. O h a ld e
n e d ir b irin ci a ş a m a ? T o p l u m s a l y a ş a m ım ız ın
g e re k le rin e u y m a s ı, a r t ık t o p lu m b ir ulus, v a t a n ­
d a ş , y u r t t a ş lık s t a t ü s ü n d e k i in s a n la rın o lu ş t u r ­
d u ğ u b ir t o p lu m d u r . N itelikle ri, ç a ğ d a ş v e u y g a r ­
179
dır. O halde, o niteliklere u y a c a k o la n e ğ itim s is ­
te m in in ö z ü m s e n ip , d e v r e y e s o k u lm a s ı g e r e k ­
m e k te d ir. T a b i ikinci a ş a m a d a d a ç a ğ ın g e re k le ­
rin e u y m a s ı. Ç ü n k ü A t a t ü r k 'ü n b ü t ü n k o n u ş ­
m a la r ın d a v u rg u la d ığ ı, u y g a rlık y o lu n d a b a ş a r ıd ır.
U y g a r lık y o lu n d a b a ş a rın ın n e y e bağlı o ld u ğ u .
U y g a r lık d ü n y a s ın ın n e o lu p o lm a dığı. O r a d a k i
k rite r le r in ö lç ü tle rin n e o lu p o lm a dığını d e f a a tle
b e yin le rim ize s o k a r c a s ın a , b ık m a d a n u s a n m a d a n
s ö y le m iş tir.
İş te T ü b it a k 'ın g iriş k a p ıs ın d a d a v a r , akıl v e
bilim d iy o r. B u b e n im size en b ü y ü k m ira s ım d ır.
B u m ir a s a salip ç ık a n la r b e n im m ir a s ım a sa h ip
ç ık m ış la rd ır d iy o r. O ha ld e ç a ğ ın g e re k le rin e
u y m a k aklı bilim de, fe ls e fe d e , e ğ itim d e ö n p la n d a
t u t m a k la o lanaklıdır. B ö y le b ir e ğ itim s is te m i hiç
k u ş k u s u z . C u m h u r iy e t ö n c e s i s is t e m d e n fa rklıdır.
B u r a d a e z b e r y o k t u r . O n u n y e rin e a n a lizle r v a r ­
dır, e le ş tirile r v a r d ır ; d ü ş ü n m e v a r d ır . D ü ş ü n m e
y ö n t e m le r i d o ğ r u l t u s u n d a d ü ş ü n e r e k b u lm a ,
ü r e t m e s ö z k o n u s u d u r . D e n e y v e g ö z le m o r t a ­
d a d ır. B ö y le b ir e ğ itim s is t e m in d e k o r k u y a d a y e r
y o k t u r . E z b e r le m e z s e n iz , d a y a k y e rd in iz , s o p a
k a fa n ız d a p a rç a la n ırd ı. Ş im d i b u n a g e r e k yo k.
S e v g iy le ö ğ r e t m e k , ç o c u k la r a H ü m a n iz m a n ın
g e re k le rin i a ynı z a m a n d a v e r m e k v e o n la rı kişilikli
c e s u r , v a t a n d a ş l a r h a lin e g e t i r m e k
b u rd a
t e m e ld ir.
S a d e c e ç a ğ ın g e re k le ri değil b ir d e ç e v re n in
ko şulla rı, b u ya k ın ç e v r e olabilir, u z a k ç e v r e o la ­
bilir. K ü r e d e s ö z k o n u s u edilebilir. O ko şulla rla
u y u m s a ğ la y a c a k b ir e ğ itim s is te m i. T a b ii h içb ir
z a m a n b u s is t e m in içinde g ü n e y d e k i k o m ş u la rın ız
180
veya
d o ğ u d a k i k o m ş u l a r ı m ız
k a s t e d i lm iy o r .
B u r a d a U y g a r lık d ü n y a s ın d a y e r a la n t o p lu m la r la
ya kın ilişki s ö z k o n u s u d u r.
B a k ın ız ge ld iğ im iz n o k t a d a a ynı din e ğ itim in d e
o ld u ğ u gibi, d ış p o litik a çizgisi d e b u g ü n t e r s in e
ç e v rilm e y e ç a lış ılm a k ta d ır. U y g a r lık d ü n y a s ın a
g irm e y i a r z u edip t e b a t ıy a y ü z ü n ü d ö n m e m iş
olan t o p lu m h a n g is id ir d e rk e n , u y g a rlık d ü n y a s ın ın
yerini g ö s t e r ir k e n , b u g ü n ülkenin d ış politikası,
çizgisi, d o ğ u y a v e g ü n e y e ç e v r ilm e y e ça lış ılm a k ­
t a d ır . D o ğ u d a ne v a r d ır , m o lla la r v a r d ır . Ş im d i
T a lib a n la r eklendi, b a ş k a d a b ir ş e y y o k . E ğ it im
po litik a sın a y a k la ş ım bu. T a b i b u n u n s o n u c u n d a
şu n la rı s ö y le y e c e ğ im . A y n ı y a k la ş ım la rı t e k r a r
e ğ itim p o litik a s ın d a e g e m e n k ılm a k d u r u m u n ­
d a yız. Ç ü n k ü C u m h u r iy e t t e n g ü n ü m ü z e u z a n a n
çizg id e h e r ş e y y a v a ş y a v a ş bilinçli b ir b iç im d e b ir
h e d e fe , a m a ç lı b ir b iç im d e , hırslı b ir b iç im d e , u la ş ­
m a k için e t a p e t a p d e ğ iş tirilm iş tir. K e n d i politik
se ç e n e k le ri d o ğ r u lt u s u n d a , b u n u n adı a n ti A t a ­
t ü r k ç ü lü k , a n ti la ik lik tir. B u r e a k s iy o n e l b ir
e y le m d ir, d e v r im fa la n d a d eğildir. B u re a k s iy o n e l
e y le m in o r t a y a a tıcıları, s a v u n u c u la rı, b u g ü n a r t ık
h iç b ir ş e y d e n k o r k m u y o r la r , a çık b ir şe kilde ne
y a p a c a k la rın ı s ö y lü y o r la r . S ö z d e ş e r ia t o la ra k
te la f u z e ttik le ri, dini, b u k u r u m a u z a tıla n b ü t ü n
e le ş tirile ri a m a n s ız c a h e d e f g ö s t e r ip , e le ş tir ir ­
le rk e n s ö y le m e d ik le ri b ir ş e y v a r , a s lın d a k im s e n in
d ine falan' dil u z a t t ığ ı yo k , a m a o n la rın s ö y le y e ­
m e d ik le rin i biz a çık s ö y lü y o r u z , sizin is te d iğ in iz
ş e r ia t , din im a n fa la n değil, siz ş e r ia t düzen ini
k u r m a y a ç a lış ıy o rs u n u z . İş te izin v e r ilm e y e c e k
181
ola n b u d u r . F a t u r a s ı k a b a rık o la n b u d u r d iy o ru z ;
a m a e t a p e t a p bak ın ız T ü r k iy e n e r e le r e g ö t ü r ü ­
lü y o r v e b u n la rı g ö r ü y o r u z .
Ş im d i, g e n ç le r nasıl e ğitilsin ? G e n ç le r b ir k e re
A t a t ü r k ideolojinin t e m e l nitelikleri d o ğ r u lt u s u n d a
eğitilm eli. B akın ız, ş ö y le d iy o r, iste d iğ i şu, 1 M a rtJ
1 9 2 2 d e T ü r k iy e B ü y ü k M ille t M eclisin i a ç ış ko~
n u ş m a s ın d a g e n ç le rin g ö r e c e ğ i e ğ itim n e o lu rs a
o lsun, i s t e r h u k u k ç u , i s t e r d o k t o r , i s t e r işle tm e ci,
i s t e r ik tis a tç ı, i s t e r m ü h e n d is o lsun, g e r ç i h e r şe y
d e m ü h e n d is le r d e n ç ık ıy o r ne h ik m e ts e , h e p y a ­
kası a rı r o z e t lile r T ü r k iy e 'n in ü z e rin d e yü kse ldiği
te m e lle ri b ir t a k ım t r ig o n o m e t r i k h e s a p la rla bal­
t a la m a y a ç a lış ıy o rla r. G e n ç le rin g ö r e c e ğ i e ğ itim
ne o lu r s a o lsu n, o n la r a ö n c e , T ü r k iy e 'n in b a ğ ım s ı­
zlığına, ulusal kim liğine v e ulusal ge le n e k le rin e d ü ş ­
m a n o la n la rla m ü c a d e le e t m e k ö ğ re tilm e lid ir
d iy o r. İş te , is te d iğ i b u, s e ç ile c e k e ğ itim p o litik a ­
sının ö z ü b u o lm a lıd ır.
B ir k e re e n b a ş t a b u r a d a a n la tıla n la rın h e p ­
sini d o ğ r u o la ra k ö z ü m s e m e le r i v e a n la m la rı g e ­
r e k m e k t e d ir . N e d ir A t a t ü r k d ü ş ü n c e s in d e k i t a m
b a ğ ım s ız lık ? İlke o la ra k o r a y a y e r le ş m iş t ir . N e d e n
ikide b ir kalkıp, "b a ğ ım sızlık v e ö z g ü rlü k b e n im
k a r a k t e r im d ir " d iy o r. N iy e "b a ğım sızlık y a ö lü m "
d iy o r, b u n u n b ir a n la m ı v a r . B a ğ ım s ız lık ta ç ö z ü m ­
leyici o la ra k g ö r d ü ğ ü n e d ir, e ğ itim . T e r b iy e , disip­
lin, e ğ itim b u n la rın h e p si A t a t ü r k d ü ş ü n c e s in d e
e ş a n la m lı s ö z c ü k le r . D iy o r ki, t e r b iy e , ya ni e ğ itim
b ir m illeti y a h ü r, b a ğ ım s ız , şanlı, y ü c e b ir s o s y a l
t o p lu m ha lin d e y a ş a t ı r v e y a b ir m illeti e s a r e t v e
s e fa le te t e r k e d e r. Bilgiliyseniz, g ö rg ü lü y s e n iz ,
182
tehlikeleri g ö r ü p ç ö z ü m s e y e c e k a n a liz le r y a p a ­
b iliyor iseniz, b u n la r k a rş ıs ın d a k e n di s e n te zin izi
ülkenizin, to p lu m u n u z u n s a h ip o lu d u ğ u ö ğ e le ri, o n a
h a s özellikleri ö n p la n d a t u t a r a k , o s e n t e z i o r t a y a
ç ık s ra b iliy o rs a n ız o z a m a n T ü r k iy e y e g e le c e k
b ü tü n te h d itle ri önleyebilirsiniz; a m a o k u m a m ış ­
sa k, a m a ö ğ r e n m e m iş s e k , a m a teh lik e le ri hala
g ö r m ü y o r s a k , b u n u n ç e v re d e k i m o d e lle rin i d o ğ r u
d ü r ü s t analiz e dip o n la r d a n b ir s o n u c a u la ş a m ıy o r s a k , o z a m a n biz t u z a k la r a ç o k ç a b u k d ü ş e ­
riz; a m a b u n a d ü ş m e m e n in yo lu o k u m a k t a n ,
e ğ itim d e n g e ç m e k t e d ir d iy o r.
T e r b i y e ke lim e si y a ln ız kullanıldığı z a m a n
h e r k e s ke n din e g ö r e b ir a n la m ç ık a r ır, a y rın tıy a
girilirse te rb iy e n in h e d e fle ri, a m a ç la r ı çe şitlid ir.
Ö r n e ğ in dini t e r b iy e , milli t e r b iy e v e m ille tle ra ra s ı
t e r b iy e b ü t ü n b u te r b iy e le rin h e d e f v e g a y e le ri
b a ş k a b a ş k a d ır. Y e n i T ü r k iy e C u m h u r iy e t in in yeni
n esle v e r e c e ğ i t e r b iy e milli t e r b iy e d ir , ulusal
e ğ itim d ir. B u ulusal e ğ itim i d e d ü z e n le y e c e k ,
y ö n e t e c e k olan k u r u m ulusal milli e ğ itim b a k a n ­
lığıdır. A m a b u g ü n b u b ak an lığ ın b a ş ın d a k i ulusal
s ö z c ü ğ ü n e y a r a ş ı r b ir e ğ itim p o litik a sı u y g u ­
ladığını s ö y le m e k a n c a k k a r g a la r ı g ü ld ü r e c e k
g e rç e k le rle hiç b a ğ d a ş m a y a n b ir ş e y o lm a k t a n
ö t e g it m e z . O h a ld e s o n u ç o la ra k , v a k t im d e
d o ld u , ö z e t o la ra k ;
V e rile c e k e ğ itim yin e o g ü n k ü gibi ulusal
e ğ itim d o ğ r u lt u s u n d a o lm a lıd ır. Ç a ğ d a ş v e u y g a r
b ir e ğ itim politikasını c u m h u r iy e t y ö n e tic ile ri b u
ç o k y ö n lü e ğ itim s is t e m i y e rin e , ö ğ r e n im in b ir ­
le ş tirilm e s i ç ö z ü m le m e s in d e b u lm u ş la r ise b u g ü n
183
biz yine ö ğ r e n im aynılığına d ö n ü ş m ü ş o la n b u y a k ­
laşım ı te k n a n ö ğ n e n im binliğine ç e v in m e k z o n u n d ayız. B u k a d a n im a m h a tip çıkışlıyla ö ğ n e n im bin­
liğinden s ö z e t m e k olanaksızdın. Ç ü n k ü b u k a d a n
m e s le k e n b a b ın a ih t iy a ç y o k , a m a a d a m la n
o n t a y a çıkıp sö ylüyo n lan , diyonlan ki, i m a m h a t ip lene u z a n a c a k kol kınlın, k im s e n in h a d d in e değildin,
b e n hiç ö yle d ü ş ü n m ü y o n u m . İm a m hatipleni
ku n a n insandın, eldin, k a p a t a n d a in s a n o la c a k , el
o la ca k , b u n u n g ü n ü d e ge le ce k tin . B u k a d a n fa zla
im a m h a tip liye g e n e k y o k b u m e m le k e t t e .
Ş im d i b u n a d a n çıkışlılan, b e n a yn ıc a o ç o c u k lanı d a k ın a m ıy o n u m , yokluklan içinde yoksulluklan
içinde bin e ğ itim s is te m in i s e ç m iş le n gidiyonlan,
a m a ş u n a k a n ş ıy ım im a m h a t ip t e n ç ık a n bin kişi
kendini g e le c e ğ in d o k to n u , m ü h e n d is i, d ip lo m a tı,
e m n iy e t m ü d ü n ü , k a y m a k a m ı, valisi g ö n m e m e lid in .
B u m e sle k le n e u la şa b ilm e n in f o n m a s y o n u b a ş kadın. İş te T ü n k iy e 'n in ö n ü n e k o n a n e n b ü y ü k
e ng elle n de n bini b u d u n . B u n u n acısını, fa z la değil,
b e ş o n yıl s o n n a ününlen o n t a y a ç ık m a y a başladığı
z a m a n o p n o b le m le n , so n u n la n d a h a b ü y ü m ü ş bin
b iç im d e k a n ş ım ız a çıktığı z a m a n , b u n u n ce zasın ı
ç e k e c e ğ iz . E n g ü ze l önnek, bak ın ız bin yenel y ö n e ti­
ci çıktı, içinizden kini v e z u lm ü eksik e tm e y in diyon.
B e n o n u n yenel y ö n e tic i o lm a s ı b o y u t u n d a d u n m u y o n u m . B u a d a m ü n iv e n s ite d e d o ç e n t t in v e
sayılanı d a bin değildin, on lan ca dın , yüzlencedin.
Bizlen e m ekli o lu p g ittiğ im iz z a m a n , ço cu klan ,
to n u n la n b u a d a m la n ın elinde k a la c a k , iş te o
zam an
f a c ia
b a ş la y a c a k .
Onun
için
yin e
c u m h u n iy e t y ö n e tic ile n in in s e ç t iğ i s e ç e n e k le n
184
d o ğ r u lt u s u n d a , ö yle fa z la t a r t ı ş m a y a g e r e k yo k.
O n la rı yine e ğ itim d e e g e m e n k ıla ra k s o r u n la rın
ç ö zü m le n e b ile c e ğ i in a n c ın d a y ım . T a b ii, b u n u b ü t ü n
e ğ itim k a d e m e le rin d e ilkokuldan, o r ta o k u la , liseye,
y ü k s e k ö ğ r e n im e k a d a r g e r ç e k le ş t ir m e k k o ş u lu y ­
la, y ü k s e k ö ğ r e t im d e m o d a s ı g e ç m iş b ir Y Û K 'l e
biz b u işi b a ş a r a m a y ız . O r t a ö ğ r e t i m d e bakınız
se k iz yıl g ü n d e m e ge tirild i hani n e re d e , b a lta la n d ı
g itti. N a sıl b a ş a r a c a ğ ız b u işleri, k im b a ş a r a c a k ?
L id e r. G ö r e b iliy o r m u s u n u z lid e r? Y o k . O h a ld e
k a m u o y u baskısı; a m a s u s t u r m a y a b a ş la y a c a k ­
la r, s a n s ü r . A d a m l a r f e v k a la d e hırslı, azim li, kendi
k a fa la rın d a k i m o d e le d o ğ r u k o ş a r a d ım g id iy o rla r.
O n u n için t o p lu m o la ra k b ir ş e y le r y a p m a n ın
ü r e tm e n in ivedi o la ra k g e re k tiğ in e in a n ıy o ru m .
T e ş e k k ü r e d e r im S a y ın B a ş k a n . [A lk ış la r]
T e ş e k k ü r e d e rim , t e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - E fe n d im , biz d e ç o k t e ş e k k ü r
e d e riz S a y ın Y a v u z .
E v e t , g e r ç e k t e n S a y ın Y a v u z 'a t e ş e k k ü r
e d e riz , b e n d e d ü ş ü n ü y o r d u m s ö z e b a ş la d ığ ı
z a m a n v e din e ğ itim i r a p o r u n u s u n a r k e n , dini
b ü t ü n v a t a n d a ş , y u r t t a ş m ı y e t iş t i r m e k a m a ç ­
la n ıy o r, y o k s a bizim , sizin d e dile g e tird iğ in iz gibi
ç a ğ d a ş y u r t t a ş m ı y e t iş t ir e c e ğ iz . T a b ii b u r a d a
sizin d e b e lirttiğ in iz gibi ulusal bilincin g e liş tirilm e s i
ç o k ö n e m li a m a b u n u n için d e ö n k o şu l o la ra k dil
bilincinin belki T ü r k dilini g ü ze l kullanabilen, T ü r k
diliyle m e ra m ın ı ifa d e e d e b ile n b ir nesil y e t iş t i r ­
m e m iz , k u ş a k g e liş t ir m e m iz g e re k irk e n , ağd alı
A r a p ç a , F a r s ç a n ın ya n ı s ıra , ş im d i b ir d e F r a n s ız ­
c a , İngilizce s ö z c ü k le r kullanılıyor. Y a n i A r a p ç a ,
185
F a r s ç a y a ne k a d a r k a rş ı isek h e rh a ld e o n la r a d a
k a rş ı o lm a m ız g e r e k ir d iy o ru z ; a m a b u r a d a di­
y o r s u n u z ki, iş te t a r i h kimliğinin v e rilm e s i, b ize
y u r t t a ş lık bilincini v e r e n kişi A t a t ü r k o ld u ğ u n a
g ö r e A t a t ü r k ç ü l ü ğ e s a h ip ç ık m a m ız v e biz a y d ın ­
ların s u s m a m a s ı, b irlik te s a h ip ç ık m a m ız g e r e k i­
y o r . İçtenlikle k a tılıy o ru z a m a o t u z , k ırk değil,
sa yıla rım ızın ç o k o ld u ğ u n u s ö y lü y o r u m b e n h e r
z a m a n , y ü z d e “7 0 'le r , y ü z d e B O 'le r d e y iz d iy o ru z ;
a m a inşallah b u y ü z d e le r d ü ş m e m iş o lu r. U m u y o ­
r u m , nasıl b ir e ğ itim le , h e rh a ld e A t a t ü r k ç ü çizg i­
d e ulusal e ğ itim in v e rilm e s iy le . Ç ü n k ü biz e ğ itim
bilim ciler, A t a t ü r k 'ü n o ilk yıllarındaki e ğ itim fe ls e ­
fesini y e n id e n y a p ıla n m a c ı b ir e ğ itim fe lse fe s iyle
b a ş la d ığ ın ı g ö r ü y o r d u k , d a h a s o n r a id e a liz m
d ö n e m i b a ş la d ı, s o n r a id e a lizm d ö n e m i b a şla d ı,
s o n r a p a g m a t iz m , ş im d i d e m e t a r y a lis t b ir fe ls e ­
fi g ö r ü ş v a r ; a m a t e k r a r ye n id e n y a p ıla n m a c ı b ir
e ğ itim s is te m in in iş te A t a t ü r k 'ü n çizdiği ç izg id e
y a p ılm a s ın d a b ü y ü k y a r a r g ö r ü y o r u z , inşallah
b u n u b a ş a r a c a ğ ız .
B e n t e k r a r S e ç il H a n ım a d ö n ü y o r u m , kendisi
s a b a h o t u r u m u n d a d a s ö z e tm iş t i, b u m ıs a k -ı
m illiden s o n r a , m is a k ı m a a r if s ö z c ü ğ ü n ü b e n d e ilk
k e z d u y d u m , belki b u b e n im h a t a m , b ir e ğ itim c i
o la ra k b ilm e m e m b ü y ü k b ir s u ç a m a ilgimi ç e k ­
m iş ti, m is a k -ı m a a r if le e ğ itim b a ğ ım sızlığının dile
getirildiği, d a h a s o n r a T e v h id -i T e d r is a t ın çıktığını
g ö r ü y o r u z v e y u r t t a ş lık bilincinin belki k a za n d ırıl­
m a s ın d a o yılla rd a k ö y e n s titü le rin in ç o k önem li
b ir ro l o yn a d ığ ın ı b iliyo ru z v e b u n d a d a h a lk e v­
lerinin, b u bilincin y e rle ş tirilm e s in d e b ü y ü k g ö r e v ­
186
leri o ld u ğ u n u b iliyo ru z a m a 1 S 5 0 'd e m a a le s e f bu
k u r u m la n yin e y a s a l yo lla rla y o k e t t iğ im iz biliniyor,
a c a b a b u n d a n s o n r a n e y a p a b iliriz ? Y e n id e n y a p ıla n m a c ı b ir y a k la ş ım la e ğ itim e b a k tığ ım ız d a y u r t ­
ta ş lık bilincinin v e rilm e s in d e b u d e n e y im le rim izi
d ik k a te a la r a k d a h a etkili b ir y u r t t a ş lık e ğ itim i için
k ö y e n s titü le rin in y e rin e g e ç e c e k belki yeni b ir
k u ru lu ş olabilir, h a lke vlerinin işlevini y e rin e g e t ir e ­
bilecek b ir k u ru lu ş olabilir, e ğ itim d e s iz le r n e le r
ö n e r iy o r s u n u z b izim için, ya n i etkili nasıl b ir y u r t ­
ta ş lık e ğ itim i y a p a b iliriz b u a ş a m a d a n s o n r a ,
2 0 0 0 'l i yıllar için, d ö r t yıl kaldı 2 0 0 0 yılına, p e k b ir
ş e y d e k a lm a d ı a m a , 2 0 0 0 'l i y ılla rd a n e le r y a p a ­
biliriz?
PROF. DR. SEÇİL KARAL AKGÜN T e ş e k k ü r e d e rim , g ü ze l s o r u , a m a y a n ıtı k o la y
b u lu n m a y a c a k b ir s o r u , h e p im izin ta b ii b u n a y a n ıt
a ra d ığ ı m a lu m , ne y a p a b iliriz ? Ç ü n k ü a r t ık t o p lu m
kilitlendi, ö y le k ilitle n m iş b ir n o k t a y a g e lm iş
b u lu n u y o ru z ki h e p im iz k e n dim izi b ir a ç m a z d a
h is s e d iy o ru z , b ir a z ö n c e s in d e sö y le d iğ in iz gibi, b e n
d e a zın lık ta o ld u ğ u m u z u p e k z a n n e t m i y o r u m a m a
s e s im iz i d u y u r a m ıy o r u z , a m a c ım ız a y ö n e le m i­
y o r u z , iş te y ü z d e 21 o y alan, h e m d e y a rıs ı te p k i
o yu , y ü z d e 2 1 t a m a m ıy la ik tid a r a v e rilm iş o y la r
d a d e ğ ild ir, h e p im iz b iliyo ru z, b u n u n b ü y ü k b ir
y ü z d e s i d e te p k i o y u d u r , b ö y le b ir y ö n e t im in t u t ­
s a ğ ı o lm u ş d u r u m d a y ız . G e r ç i b u n d a n ö n ce k i
y ö n e t im le r d e e ğ itim , k ü ltü r , g e liş m e b a k ım ın d a n
p e k fa rk lı h a r e k e t e t m iş d e ğ ille rd ir. Y a n i ne
z a m a n d a n b e ri b u s o r u n la r la k a rş ı k a rş ıy a y ız ,
1 9 5 0 'l e r d e n b e ri ç o k fa z la s ıy la k a rş ı k a rş ıy a y ız ,
187
a lt e d e m e m iş iz , y a n i bin e ğ it im s e f e r b e r liğ i
b a ş la m ış , K u r t u lu ş S a v a ş ıy la b irlik te b a ş la m ış ,
niçin b a ş la m ış , ç ü n k ü ülkenin k u rt u lu ş u e ğ itim d e
g ö r ü lm ü ş , u lu su n k u rt u lu ş u e ğ itim d e g ö r ü lm ü ş ,
y u r t t a ş lık bilinci d e b ü t ü n c ü lü k t e g ö r ü lm ü ş . B u n u
bilinçli b ir şekilde, y u r t t a ş l a r ı n y u r t t a ş lık bilincini
t a m a m ıy la k a v r a y ıp , s a h ip o la bilm ele ri d e e ğ itim ­
le o lu r, b a ş k a t ü r lü o la m a y a c a ğ ı g ö r ü lm ü ş , b u n u n
için b ir s e fe rb e rlik h a r e k e ti 1 9 5 0 'y e k a d a r y ü k ­
se le n b ir p a r a b o l içinde çık a rılm ış , o n d a n s o n r a
d ü ş m ü ş b u a tılım .
Ş im d i n e y a p m a k la zım d iye o z a m a n d a n b e ri
s o r u lm a k t a . N e y a p m a k la zım , h e rk e s in kafasını
k u rc a la y a n b ir s o r u . K a n ım c a e v v e la ne y a p m a k
la zım ın ya nıtın ı b u la b ilm e k için n e le r o lm u ş o n u iyi
ö ğ r e n m e k la zım , ya n i eskiyi iyi ö ğ r e n m e k lazım .
S ö yle d iğ in iz gibi b ir m isa l-ı m a a r if o la yın d a n s ö z
e t t im , ö r n e ğ in b u n u iyi ö ğ r e n m e k lazım . N için, o
z a m a n çık m ış , n e y m iş bu, h a k ik a te n ç o k a z k im s e
biliyor, ü z e rin d e d e p e k fa z la d u r u lm a m ış , b u y a k ­
laşık 6 0 -" 7 0 s a yfa lık b ir k ita p çık , eski T ü r k ç e , biz
b u n u yayınladık, biz d iy o r u m , O s m a n lıc a u z m a n ı
b ir a r k a d a ş ım ız v a r , o n u n la b irlik te b u n u n ç e v iris i­
ni y a p tık v e iş te h e rh a ld e b e ş s e n e ö n c e idi
A t a t ü r k Y o lu d iye b ir d e r g id e t ü m ü n ü yayınladık.
Ş im d i b u n u n içeriğinin ne o ld u ğ u n a d a ir b irk a ç ş e y
s ö y le y e c e ğ im a m a b ir k e z d a h a b u üçlü m is a k
olayını v u r g u la m a k is t iy o r u m . Ç ü n k ü , h a k ik a te n
ç o k e n t r e s a n , A t a t ü r k k a n ım c a h e r adım ını ç o k
bilinçli v e ç o k d ü şü n c e li a t ı y o r ya n i o n u A t a t ü r k
y a p ın b u a d ım la rın d a k i d ü ş ü n c e , bilinç v e kesinlikle
iki a d ım ı b ir d e n a t m a m a s ı. Kesinlikle b ir adım ı
188
s a ğ la m b a s m a d a n ö b ü r ü n ü a t m ıy o r , b u gö zle n i­
yo r.
Ş im d i, m is a k -ı milli ilk o la ra k d u y u ru lu y o r ,
b u n u n la ulusal sın ır çiziliyor, iç, d ış ilişkiler b e lir­
le n iyo r, bu b a ğ ım s ızlığ ın te m e li o la ra k ta n ıtılıy o r.
Bildiğiniz gibi b u h a t t a B ü y ü k M ille t M e clisin in
d u y u ru lm a s ın d a n ö n c e İs ta n b u l M e clisi M e b u s a n ın d a o k u n u y o r m is a k -ı milli d iye 1 3 2 0 yılının
ş u b a t a yın d a , o n d a n s o n r a a r t ık m is a k -ı milli
s a v a ş ka za n ılm ış, ke sin z a f e r e ula şılm ış, L o z a n
g ö r ü ş m e l e r i s ır a s ın d a
b ir k o p u k lu k o lu n c a ,
e k o n o m ik y ö n ü n ü b e lirle m e k d u r u m u n d a k a lıy o r
T ü r k iy e , d a h a c u m h u r iy e t d e d u y u r u lm a m ış , ya ni
b ü y ü k b ir ş a ib e a ltın d a T ü r k d e le g e le ri, b ir
S o v y e t le r d e n y a r d ım alınm ış, k o m ü n is t m o d e le
m i gidilecek, y o k s a liberal m o d e ld e m i k a lın a ca k
k u ş k u la r v a r , k a p ü tila s y o n la rı s ü r d ü r m e k is t iy o r ­
la r n e o lu r s a o lsu n k a p ü tila s y o n h a k la rın ın d e v a ­
m ını is t iy o r batılı t o p lu m la r , b u n la r g ö z e tile re k
t o p la n a n ik tis a t k o n g e r e s in d e e ğ itim ü z e rin d e
ç o k a yrın tılı d u r u lu y o r , T ü r k h a rfle ri ü z e rin d e ç o k
a yrın tılı d u r u lu y o r, e k o n o m i ü z e rin d e d u r u lu y o r v e
iş te o z a m a n d a b u m is a k -ı ik tisa d i ç ık ıy o r, o d a
m is a k -ı milli k a d a r b a k ın b e lle k le rd e k a lm a m ış b ir
ş e y d ir, u n u tu lu p g it m iş t ir , h a t t a belki b ir ç o k
k im s e d u y m a m ış t ır bile, m is a k -ı m a a r if o n d a n d a
a z d u y u lm u ş b ir b e lg e o la r a k k a r ş ım ız d a d u r u y o r .
A m a s a n ıy o r u m ki, A t a t ü r k , b u n la rın ü ç ü n ü b ö yle
p e ş p e ş e g e t ir t ir k e n , s ın ırsa l b a ğ ım s ızlık , e k o n o ­
m ik b a ğ ım s ızlık , e ğ itim , k ü lt ü r b a ğ ım s ızlığ ı ya n i b ir
t a b lo için d e b u n u a m a ç la m ış , ç ü n k ü m is a k -ı
m a a r if in o k u n m a s ı, d a h a d o ğ r u s u y a z ılm a s ı g ü n ­
189
dem e
g e t ir ilm e s i, t a r ih i, T e v h i d -i
T e d r is a t
Y a s a s ın d a n , ö ğ r e n im in birliği y a s a s ın d a n ö n c e .
1 3 2 3 't e c u m h u n iy e tin h e m e n a n k a s ın d a n , c u m ­
h u riy e tin d u y u n u lm a s ın ın h e m e n a n k a s ın d a n siz d e
izin ve nin se niz esaslanını bin t e m e l o la na k o k u m a k
is tiy o n u m . Ç o k ça np ıcı geliyon b a n a ç ü n k ü b u g ü n
d e h e p si geçenli.
Bin d e f a ö ğn e ncile n köylenle sünekli bağlantılı,
şehinlende^i kınsal k e s im v e şehin öğnencileninin
sünekli b a ğ la n tıs ı v e bunlanın h a y a t la sünekli
b a ğ la n tıs ın ın s a ğ la n m a s ın ı a n a t e m a ola na k alı—
yon , ya ni e ğ itim i s a d e c e bin ü s t y a p ı k u n u m u
ola na k şehinlende v e belli bin d ü z e y e yönelik olanak
g ö n m ü y o n . O n t a ö ğ n e t i m ü n iv e n s ite y e ö ğ n e n c i
g ö n d e r m e s e bile, ç o c u k la rı b ir m e s le ğ e h a zırla ­
m a lıd ır, d iy o r. Û ğ r e n c ile n d e ş a h s i ginişim ilköğnen im d e n b a ş la y a n a k uyandınılm alıdın, d e m o k n a tik
t o p lu m d a ç o c u k la n ginişim ci v e a k tif olmalıdın.
T a b ii ye tişkin le n d e v a n a m a e s a s yeni y e tiş e c e k
k im s e le r e y ö n e lik .B u n d a n e v v e l, T ü r k iy e 'd e
m a a r if -i u m u m iy e fikri a n c a k m ü c e n n e t b ir fikir,
h a r iç t e n a k s e t m iş bin m e f h u m , k a ğ ıt üze rin d e ki
kanunlanla g in m iş bin e s a s m a h iy e tin d e idi. Milli bin
ih tiy a ç d iye his o lu n m a m ış tı. İstiklal H a n b in d e n
s o n r a m a a r if ih tiya cı milli b ir ih tiy a ç , milli t e c r ü ­
b e le r s a h a s ın d a dahili bin s e v k -ı ta b ii halini a lm a y a
b a ş la m ış tın , iş, s is t e m in m u n t a z a n bin s ü n e d e
te k a m ü lü n d e d in . G e n e l bin e ğ itim politikası izlen­
meli, bin e ğ itim A n a y a s a s ı yapılm alı, yıllık e ğ itim
p la n la m a s ın a ginişilmelidin.
Ş im d i, iş te ulusal e ğ itim le k a s t edilen n o k ca
b u r a d a o r t a y a ç ık ıy o r. B ir e ğ itim politikası izlen­
190
m eli, ta b ii e ğ itim e b a k ın c a a m a c ı v a n , y ö n t e m i
v a n , iç e riğ i v a r , a m a ç b e lirle n d ik t e n s o n r a
y ö n e t e m b e lirle n d ik te n s o n r a içe rik yılık m ü f r e ­
d a t la r la t a b i d ö n e m in g e liş m e le rin e g ö r e d e ğ iş e ­
bilir. A m a ö n em li olan b ir e ğ itim politikasın ın ulusal
e ğ itim o la ra k a d la n d ırıla b ilm e s i için, kalıcı, s a b it
o lm a s ı, ya n i b ir p a r t i e ğ itim i, ik tid a r e ğ itim i değil,
d e v le t e ğ itim i o lm a sı, ulusal e ğ itim o lm a s ı g e re k ir.
Milli E ğ it im B a k a n lığ ın c a y ü r ü t ü lm e s i y o k s a h e r
politikacının, h e r p a rtin in kendi e n d e k s le rin e g ö r e ,
kendi d ü ş ü n c e le rin e g ö r e , kendi p e rs p e k tifin e
g ö r e g e tird iğ i e ğ itim o lm a m a lı, e lb e t t e b ö yle
o ld u ğ u ta k d ir d e , e ğ itim y a z b o z t a h t a s ın a d ö n ü ­
y o r , b u n u n b ö yle o lm a m a s ı g e re k tiğ in i ö n e r iy o r
b u m is a k -ı m a rif.
E ğ it im s is te m in d e fikir o la ra k m e r k e z iy e t ,
u y g u la m a itib a riyle d e ç o k ileri b ir m e rk e z s iz lik
h a k im olm alı. B a k ın b u ç o k e n t r e s a n b ir n o k ta
s a n ıy o r u m , işte , d e m in s ö y le d iğ im gibi, ya n i b ir
m e r k e z iy e t ç i y a k la ş ım o lm a s ı la zım , b u n u n ilkesi
it ib a r iy le a m a
e lb e t t e
g e liş e c e k t ir , e l b e t t e
d e ğ iş e c e k t ir, ya ni h iç b ir z a m a n a ynı s e n e n in
m ü f r e d a t ın ın e r t e s i s e n e y e u y g u la n m a s ı d iye b ir
ş e y s ö z k o n u s u o la m a m a lı, ç a ğ ın g e liş m e le ri,
d ü n y a n ın g e liş m e le ri e ğ it im d e g ü n d e m e g e t i­
rilebilm en. S e ç k in le r y e t iş t i r m e k t e n z iy a d e , b ü tü n
halkı, h a y a t ko şulla rının g e r e k tir d iğ i b iç im d e e ğ it ­
m e lid ir. B u r a d a halk e ğ itim i g e liy o r, b u halk e ğ iti­
m i d e b u m is a k -ı m a a rif in y a y ın la n m a s ın d a n b ir yıl
s o n r a m ille t m e k te p le r i o la ra k u y g u la m a y a k o n u ­
lu y o r, b u d a tıpkı k ö y e n s titü le r i gibi b a ğ ım s ız b ir
in c e le m e k o n u s u o lm a s ı g e r e k e n b ir k o n u d u r.
191
Ç ü n k ü ç o k g ü ze l b a ş la m ış t ır f a k a t a r z u edildiği
gibi s ü r d ü r ü le m e m iş t ir . A m a c ın a e r iş m e m iş t ir ,
e n b a s it ka n ıtı d a , b u g ü n hala o k u r y a z a r
o lm a y a n la rın o ra n ı e n y ü k s e k ülk ele r a r a s ın d a d ır
T ü r k iy e . Y a n i d a h a o k u m a y a z m a s o r u n u n u
ç ö z m e m iş iz biz, b u n c a senelik b ir e ğ itim s ü re c i
içinde d a h a o k u r y a z a rlık ç ö z ü m le n m e m iş ; a m a
is ta tis t ik bilgilere b a k a r s a n ız o ld u k ç a yol alın­
m ış tır . N e o lu y a r, h e p im iz b iliyo ruz, d e n iy o r ki,
k a lo r if e r c ile r ilkokul d ip lo m a s ı sa h ib i o la c a k .
G id iy o r, b u lu y o r b ir ilkokul iş te o r a d a s ö z ü m o n a
s ın a v a g iriy o r, s ö z ü m o n a ilkokul d ip lo m a s ı a lıy o r
v e is ta tis t ik bilgilere g ö r e b u k im s e le r ilkokul
m e z u n u o lu y o rla r. O n u n için b u n la r ç o k yanıltıcı.
O n u n için b u m ille t m e k te p le r i k e ş k e u y g u la nabilseydi, k e ş k e geliştirilebilseydi, k e ş k e d a h a
u z u n s ü rs e y d i. Ç e ş itli d ö n e m le r d e t e k r a r b u akla
g e liy o r v e b ir d a h a b ir s e fe rb e rlik b a ş la tılıy o r,
s a n ıy o r u m 1 9 8 0 'li yılla rd a 1 9 B " r d e b ir k e re d a h a
y a ş a d ık b u te le v iz y o n d a o k u m a y a z m a s e f e r b e r ­
liği fa la n oldu, a m a d a h a kalıcı b ir ş e y y a p m a k
lazım . B u n u in s a n la rın i s t e r d u r u m a g e lm e s i lazım .
Y o k s a te le v iz y o n la , m e k te p le , b e lg e is te m e k le ,
d ip lo m a y a k o y d u r m a k la o la c a k ş e y le r değil b u n ­
lar. Y a n i insanın, halkın, y u r t t a ş l a r ı n k ü ltü re l
d ü ze yin in o b o y u t a g e lm e s i la zım ki, b u n u n e lz e m
o ld u ğ u n u kendileri g ö r s ü n le r , b u n u n için u ğ r a ş s ın ­
lar, iş te b u d a b ir k ü lt ü r v e e ğ itim s o r u n u , birlik­
t e g e lişe c e k b ir s o r u n .
B a t ı ülkele rin e ya lnız ö ğ r e n c ile r değil, ö ğ r e t ­
m e n g r u p la rı d a g ö n d e rilm e li, b iliy o rs u n u z, s e n e ­
le rd ir, y a p ılm a k t a o la n b ir ş e y , e v v e la ö ğ r e t m e n ­
192
le r eğitilm eli ki, o n la r d a ö ğ re n c ile ri e ğite b ilsin
s a v ın d a n h a re k e tle , e ğ itim için çe şitli ü lk e le rd e n
kısa sü re li u z m a n la r g e tirtilm e li, y ü k s e k o k u lla r v e
ü n iv e r s ite için d e ö ğ r e t m e n v e ö ğ r e t i m ü ye le ri
g e tirtilm e lid ir. T ü r k iy e 'n in en ö n e m li v e acil e ğ itim
s o r u n u ö ğ r e t m e n le r d ir , ö ğ r e t m e n l e r ya ln ız d e r s
k o n u la rın d a değil, g e n e l o la r a k e ğ itim in a n a
k o n u s u olan ç o c u k v e in s a n ü z e rin d e e tra flı bilgiye
sa h ip o lm a lıd ırla r.
Ö ğ r e t m e n e v e t ç o k ö n e m li b ir k o n u a m a iş te
b izim e n ü s t m a k a m d a o la n k im s e le rim iz kalkıp
d iye b iliyo r ki, h iç b ir ş e y o la m a z s a b ir ö ğ r e t m e n
o lu r, o r a y a g ö n d e r e y im . Ş im d i, ö ğ r e t m e n liğ e
b a k ış b u o lu rs a , ö ğ r e t m e n lik saygınlığını b u k a d a r
y it ir m iş o lu r s a b u ö ğ r e t m e n d e n b e k le n ti ne
k a d a r olabilir, b u d a ç o k ö n e m li b ir ş e y , ya n i size
s a b a h d a s ö y le d im , A t a t ü r k s o n d e r e c e ö n e m
v e r i y o r ö ğ r e t m e n o lg u s u n a v e m ü t e m a d iy e n
ö ğ r e t m e n le r le k o n u ş u y o r , h e r g ittiğ i y e r d e m u t ­
laka b ir ö ğ r e t m e n le r le s o h b e t e d iy o r, b ir k o n u ş ­
m a s ı, b ir sö yleşisi v a r ; ç ü n k ü o n la r d a g ö r ü y o r
ülkenin istikbalini, o n la rın y e t iş t ir e c e ğ i ç o c u k la r d a ,
o n la r ın a y d ın la t a c a ğ ı d ü ş ü n c e le r d e g ö r ü y o r ,
s a y g ın b ir m e s le k ö ğ r e t m e n lik b ir z a m a n la r , ya ni
ö yle h e rh a n g i b ir k im s e n in y a p a b ile c e ğ i b ir m e s le k
değil. Ş im d i b u g ü n t e k r a r g ü n d e m e geldi, b iliyo r­
s u n u z , ü n iv e r s it e m e z u n la rı d ir e k t o la ra k ö ğ r e t ­
m e n o lsu n , p e d a g o ji bilgisi g e r e k m e s in , s e rtifik a s ı
g e r e k m e s in falan. Ö ğ r e t m e n o lm a k ö yle k o la y b ir
ş e y değil. Y a n i h e m ç o c u k la , h e m g e n ç le u ğ r a ş ­
m a k ç o k z o r , h e m o n a bilgi a k t a r a b ilm e k ç o k z o r
h e m ç o c u ğ u n istikbalinin a k t a r ıla c a k b ilgilerde
193
o ld u ğ u n u bile bile. B u k a d a r b ü y ü k s o r u m lu lu ğ u
a la ra k ö ğ re n c iy le ilişkisini a y a k t a t u t m a s ı ç o k z o r
b ir ş e y . A y r ı b ir is t e n ç v e b e c e ri g e r e k t ir e n b ir
şey. S o n ra , te rfi e tm e y e n h e m e n h e m e n te k
m e s le k , iş te b ir b a n k a y a g ir iy o r s u n u z , s ıfırd a n
b a ş lıy o rs u n u z ş e f o lu y o rs u n u z , u z m a n o lu y o r ­
s u n u z , m ü d ü r o lu y o rs u n u z , s o n r a genel m ü d ü r
a m a ö ğ r e t m e n , ö ğ r e t m e n b a ş lıy o r, ö ğ r e t m e n
b itiriy o r. B u n a r a ğ m e n , iş te is t e y e r e k ge lin m e si
g e r e k e n b ir m e s le k , ya ni ö z v e r i g e r e k t ir e n b ir
m e s le k , m a d d i d u r u m u m e y d a n d a , e ğ itim e b ir
çözüm
g e t ir e b ilm e k v e y u r t t a ş l ı k s o r u n u n u
ç ö z ü m le m e k için ö ğ r e t m e n le r in d u r u m u n u d a
d ü z e n le m e k s o n d e r e c e önem li. B ir yine s e v m iy o ­
r u m is ta t is t ik a m a o n a d a b a ş v u r m a k z o r u n d a
k a lıy o ru z m ü t e m a d iy e n , b ir is ta tk is tik i v e ri v a r
e lim de, B B ö ğ r e t m e n le ya p ıla n b ir sö yle şi d e b u n ­
ların y ü z d e 6 1 'i 6 B ö ğ r e t m e n d e n 6 1 'i ş ik a y e tç i
ö ğ r e t im s is t e m in d e n v e d u r u m la r ın d a n ş ik a y e tç i,
b u n la rın y ü z d e B B 'İ d e ve lile rin t u t u m u n d a n
ş ik a y e tç i. B u g ü n a r t ık özellikle b u özel ö ğ r e t im
f u ry a s ıy la h e m okulların, h e m ö ğ r e t m e n le r in d e
saygınlığı s o n d e r e c e azaldı, g a r ip b ir şekilde;
p a r a m k a d a r o k u t u r u m h a k im o lu y o r, p a r a m ı
v e r iy o r u m , k a rş ılığ ın d a g e ç s in b e n im ç o c u ğ u m ,
alsın b e n im ç o c u ğ u m d ip lo m a y ı v e y a b e n im
ç o c u ğ u m ü zü lm e s in , b e n im ç o c u ğ u m sıkılm asın.
A k ş a m la r ın ı r a h a t g e ç irs in ; ya n i b u n la r ö n e
g e ç m e y e b a ş la d ı p e d a g o jik y ö n ü k a lm ıy o r y a v a ş
y a v a ş b u n u n . H e le b ir d e p e d a g o ji olayı k a lk a rs a
ne o lu r b ilm iy o ru m . S o n r a ö ğ r e t m e n le r in 8"7.-4'ü
m a a ş t a n ş ik a y e tç i, g e r ç e k t e n h e pim izin bildiği gibi
194
s o n d e r e c e d ü ş ü k m a a ş o la n b ir g r u p , b u ö ğ r e t ­
m e n le r, h e r d ü z e y d e ö ğ r e t m e n s o n d e r e c e d ü ş ü k
b ir gelir g r u b u içinde, e k d e rs le rin , fa z la d e r s le rin
ü c r e t le r i k o m ik t ir ; y a n i b u n u s ö y le m e k bile
is t e m iy o r u m . S ın ıfla r kalabalık, y ü z d e B 4 'ü ö ğ r e t ­
m e n le r in ş ik a y e t ç i, d e r s
ü c re ti yü zd e
33,
ş ik a y e tç i, itib a r ise h e m e n h e m e n b ü t ü n ö ğ r e t ­
m e n le rin ş ik a y e tç i o ld u ğ u b ir ko n u.
BAŞKAN - A c a b a b u k o n u ö ğ r e t m e n le r in
y u r t t a ş lık bilincini v e rm e s in i d e e tk iliy o r m u ?
PROF. DR. SEÇİL
K AR AL
AKG ÜN
[Devamla] - G a y e t tab ii, ö ğ r e t m e n liğ e sa h ip
ç ık m a is te n c i s a r s ılıy o r , s a h ip ç ık m a is te n c i
s a rs ılırs a ne o la c a k , o la y d a n ö zv e rili y a k la ş ım
k a lk a rs a n e o la c a k ? T a b ii ç o k sıkıcı b ir d u r u m .
T ü r k iy e 'd e e ğ itim s is t e m i birliğe m u h t a ç t ı r , a m a
birlik d iy e re k y a s a k la r a d a g id ilm e m e lid ir. Birlik,
y ö n e t im d e n ç o k fikri v e zihni b ir iş tir. Ş im d i,
g ö r d ü ğ ü n ü z gibi b ü t ü n ö z ü d ü r m is a k -ı m a a r if
d e n e n olayın v e hepsi b u g ü n için d e a ynı d e r e c e
g ü n ce l v e g e ç e rle n o k t a la r d ır . B u u y g u la n m a y a
ça lış ılm ıştır,
Y in e kitle e ğ itim i v e y a y u r t t a ş lık e ğ itim i
o la ra k k ö y e n s titü le rin d e n , h a lk e v le rin d e n s ö z
e t t im , siz d e s ö z ü o r a y a g e tird in iz , b u n la r a ynı
d ö n e m in y u r t t a ş e ğ itim i k u r u m la n , illa y u r t t a ş lık
bilgisi d e r s i şeklinde o lm a z , ta b ii y u r t t a ş e ğ itim i
b u n u n b ir p a r ç a s ı. Ş im d i, k ö y e n s titü le r i h iç b ir
y e r d e a ynısı o lm a m ış b ir e ğ itim biçim i o la ra k çık­
m ış, ç o k g ü ze l d ü ş ü n ü lm ü ş , ş u bile y e te rli, b ak ın
k ö y e n s titü le rin in m e z u n la rın a , hiçbirisi a le la d e b ir
in s a n değil, h e psi b ir y e r e g e lm iş k im s e le r. H e p
195
ç a rp ıc ı k im s e le r. İş te b u d e m e k ki, d e v le tin b ü t ü n
e ğ itim k u ru m la rıy la , o r t a , lise y ü k s e k ö ğ r e t im
k u ru m la rıy la h e r y e r d e o lm a s ı im k a n s ız, a m a k ö y
e n s titü le ri, b u m is a k -ı m a a r if t e d e ö n g ö r ü le n
b içim d e , ç o c u k la rı b ir a n ö n c e am eli, p ra tik , h a y a t
için la zım o la n bilgilerle d o n a t m a k , o k u ry a z a r lık
s o r u n u n u ç ö z m e k , h a y a t a h a z ırla m a k . Ç o k b a s it
b ir şekilde b u n u ç ö z e n b ir k u r u m b u k ö y e n s t it ü ­
leri, e ğ e r b u n la r s ü re g e ls e y d i e n a z ın d a n b ir
o k u m a y a z m a s o r u n u k a lm a y a c a k tı, b ir o k u r ­
y a z a rlık s o r u n u k a lm a y a c a k tı. T a b ii ç o k y a zık o ld u
a m a b u n la rı y e n id e n k o y m a k d a b u g ü n ü n ko şulla rı
içinde im k a n s ız, halk e v le ri d e a ynı şekilde; h e r ikisi
d e s iya sa l d ü ş ü n c e le r s o n u c u n d a a yd ın lık ta n k o r ­
k u n u n v e rd iğ i e n d iş e y le k a p a tılm ış k u r u m la r .
Y e tiş k in le r için özellikle, K ö y e n s titü le ri b ir çırp ıd a ,
bildiğim k a d a rıy la , a ç ılm a y a b a ş la d ığ ın d a h e m e n
1“7 ta n e s i b ird e n a çılm ış, ka p a tıld ık la rı z a m a n
4 0 0 c iv a r ın d a y m ış sayısı. H a lk e v le ri d e a ş a ğ ı
y u k a rı 4 0 0 c iv a r ın d a im m iş , b u k a d a r m e rk e z in
halka ya k la şım ın ı b u g ü n b ir d ü ş ü n e lim , b u g ü n ü n
te k n o lo jisiyle d o n a t a lım v e n e le r g e t ir ir , o n u
t a s a r la m a y a çalışalım .
K ö y e n s titü le rin in e lb e t t e k u ru lm a s ı ç o k z o r,
d a h a d o ğ r u s u işlevi d e o lm a z . Y a n i o d ö n e m
g e ç m iş , b u n d a b e n y a r a r d a g ö r m ü y o r u m , k ö y
e n s titü le rin in a ynı ka lıp lar içinde k u ru lm a s ın d a
a n c a k d a h a b a ş k a t ü r b ire y le ri am eli v e p ra tik
d iy e c e ğ im yin e h a y a t a h a z ır la y a c a k b ir a n ö n c e
ü r e tk e n k ılaca k v e b ir a n ö n c e d ü ş ü n e n k a fa la r
haline g e t ir e c e k şe k ild e h a y a t i bilgi v e r e r e k
y e t iş t ir e n ivedi k u ru m la r ın k u ru lm a s ı, ç o k y e rin d e
196
olup; a m a b u e ğ itim p r o g r a m ı için d e b u n u y a p ­
m a k ç o k z o p , ç ü n k ü b u n u y a p tık la rı a n b ir din
e ğ itim i filan d a g e t ir e c e k le r d ir a ynı içe rik içine,
halbuki, b u g ü n ü n te k n o lo jik g e liş m e le riy le , b ir
in t e r n e t s is te m iy le b ir b ilg is a y a r ağı k u r a r a k
g a y e t ç a b u k h a b e rle ş m e le rin v e n e t g ö r ü n t ü le r in
verilebildiği d ö n e m d e y a r a r lı v e y e te r li e ğ itim
b ü t ü n y u r t ç a p ın d a iletilebilseydi k u ş k u s u z ç o k
etkili o lu rd u . B a k ın m e s e la te le v iz y o n s o n d e r e c e
eğitici b ir k u r u m o la ra k çalışabilir. N e le r n e le r
g ö tü re b ilir, e ğ itim a ç ıs ın d a n a m a yine n e o lu y o r
ü s t d e n e tim , a lt d e n e tim belli s iya si fikirlerin y a n ­
s ım a s ı, s o n u n d a p e k a m a ç la n a n , a r z u la n a n şeyi
v e r i r d ü z e y e g e lm iy o r. B u ya pılab ilse , b u b ir
e ğ i t i m s e f e r b e r liğ i iç in d e g e liş tirile b ils e s o n
d e r e c e y a ra r lı olur. Y u r t t a ş l ı k bilincinin g e lişti­
rilm e s i için, b e n c e e v v e la ç o c u k la r d a n b a ş la n m a k
v e b u ç o c u k la r a e le ş tire l d ü ş ü n c e analiz, s e n te z ,
a r a ş t ır m a c ılık b u n la rı a ş ıla m a k g e r e k ir . B u n la rı
y a p a b ile c e k d u r u m a g e tir e b ilm e k g e r e k ir ç o c u k ­
ları. Belli d e r s kalıpları içinde değil d e d e r s kalıp­
larının dışına ç ık a ra k . A m a H a lk E v le ri t ü r ü n d e
k u r u m la r s a n ıy o r u m ki o n la rı belki k u r m a k ç o k
d a h a k o la y K ö y E n s t it ü t ü le r i olayını g e r ç e k le ş t ir m e k t e n s e H a lk E v le ri t ü r ü n d e b ir k u r u m
g e liş tire b ilm e k v e b u n u d a te k n o lo jiyle d o n a t m a k
ç o k d a h a k o la y v e e tk in o la b ilir? N ih a y e t K ö y
E n s t it ü le r i tü r ü n d e k i o k u lla ra g ir e c e k belli b ir y a ş
g r u b u d u r , belli b ir k itle d ir v .s . A m a halk e v le ri s o n
d e r e c e y a y g ın e ğ itim v e k ü lt ü r o c a k la rı o ld u ğ u
için b u n la rın g e t ir e c e ğ i y a r a r d a ç o k d a h a farklı
b o y u t la r d a o la c a k tır. İş te o z a m a n t a b i ülkeyi
197
b e k le y e n g e r ç e k fa rk lı o la c a k t ı r s a n ıy o r u m .
P r o g r a m la r ın y e n id e n ele a lın m a s ı lazım . D a h a
g e rç e k ç i, d a h a te k n ik , d a h a g ü n c e l b ir şekilde
d o n a tılm a s ı lazım . S o n r a b ird e s a n ıy o r u m ki d e r s
k ita p la rın ın ele a lın m a s ı lazım . K ö y E n s t it ü le r in b ir
k e n a r a b ır a k ır s a k , n o r m a l, o k u lla rd a n o r m a l
e ğ itim alan ç o c u k la rın d a biz t a m a m iy le a m a ç ­
ladığım ız, a rz u la d ığ ım ız y u r t t a ş lık bilinci ile d o n a ­
tılıp m e z u n o lduklarını iddia e d e m iy o ru z . T a b i s iy a ­
sal b a s k ıla r ik tid a rla rın kendi po litikala rı v a r .
B u n la rın hepisin b ir k e n a r a b ır a k ır s a k d e r s k ita p ­
larının m u t la k a y e n id e n ele a lın m ası lazım . H e le
o r t a ö ğ r e t im için ye n id e n d ü z e n le n m e s i lazım .
Özellikle S o s y a l B ilgiler d e rs le rin in ye n id e n ele alın­
m a s ı gerekli. B u n u n için d e T a lim T e r b iy e adı v e ­
rilen, b ir z a m a n la r ç o k iyi iş le v le rd e b u lu n m u ş ,
a m a ş im d i t a m a m iy le b ir ik tid a r o r g a n ı haline
g e lm iş k u r u m a b ir ç ö z ü m g e tirilm e s i la zım sa n ı­
y o r u m . Ç o k t e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - B iz d e ç o k t e ş e k k ü r e d e riz.
B u b ö lü m ü siz d e g e le c e ğ e d ö n ü k p ro je k s i­
y o n la r d a b u lu n u rk e n , g e ç m iş in ç o k iyi bilinmesi
g e re k tiğ in i v u rg u la d ın ız . B u a r a d a M is a k -ı M a a r i f ­
in g ü n ü m ü z e n e k a d a r u y g u n o ld u ğ u n u d a o r t a y a
k o y d u n u z . A m a b ir m a d d e v a r . Y u r t d ış ın d a n u z ­
m a n g e tittirilm e s i, belki o z a m a n için ç o k ge çe rli
idi, bildirinizde d e s u n m u ş t u n u z . J o h n D e v ve y'd e n
b a ş la y ıp Ö m a r B u s e 'y e k a d a r u z a n a n y a b a n c ıla r
T ü r k iy e 'y e g e lm iş le r b u g ü n d e g e liy o rla r a m a biz
d iy o r u z ki T ü r k E ğ itim c ile ri o la ra k T ü r k iy e 'd e
y e tiş m iş e ğ itim in s a n g ü c ü v a r .
198
PROF. DR. SEÇİL KARAL AKGÜN - A
ta b i ş im d i v a r . *
BAŞKAN - B ıra kınız a r t ık e ğ itim s o r u n ­
larım ızı biz ç ö z e lim d iy o r u z , inşallah E O O O 'li yılların
e ğ itim s o ru n la rın ı biz T ü r k E ğ itim c ile ri ç ö z e riz .
A r t ı k b u ülkenin bize g ü v e n m e s i, in a n m a s ı la zım
d iy o ru z . O n o k t a y a geldik u m u y o r u m , t a b i o
z a m a n ın ş a r t la r ı için g e ç e rli idi. D iğ e r ö n e rin iz e d e
m u h a k k a k katılabiliriz. Ç o c u k la r d a n b a ş la m a s ı,
d e r s k ita p la rın ın y e n id e n g ö z d e n g e ç irilm e s i.
B u r a d a o n ları d a h a d a ç o k t a r t ı ş m a m ı z g e r e k e ­
bilir. U m u y o r u m belki e ğ itim bilim leri a la n ın d a
g e lm iş o la n S a y ın N e r m in Ç E L E N h a n ım y u r t ­
ta ş lık bilinçinin k a z a n d ırılm a s ın a ö r g ü n e ğ itim d e
k a rş ıla ş ıla n g ü ç lü k le r v e ö n e rile re b ir a z y a y g ın
e ğ itim e d e girebiliriz. Ç ü n k ü A b b a s B e y g e le m iy e c e k , ç ü n k ü y a y g ın e ğ itim b a ğ la m ın d a m e d y a n ın ,
m e d y a s ö z ü n ü k u lla n m a k i s t e m iy o r u m a m a aklı­
m a g e liy o r. S ö z lü v e yazılı b a s ın ın k a tk ıla rı olabilir.
T a b i biz d e b u y u r t t a ş lık e ğ itim in i y a ş a m b o y u b ir
e ğ itim o la ra k g ö r m e m iz g e r e k ir . S a d e c e o k u lla r­
d a ö r g ü n e ğ itim d e ya p ıla n ç a lış m a değil, b e ş ik ­
te n , m e z e r a k a d a r d e v a m e d e n y a ş a m b o y u b ir
e ğ itim o la ra k d ü ş ü n m e m iz g e re k e b ilir, iş te b u B 5
m ily o n u n nasıl b ilin çle n d ire c e ğ iz. N a s ıl ç a ğ d a ş
y u r t t a ş haline g e tire b ile c e ğ iz , iş te s a y ın Y a v u z '­
u n d a sö yle d iğ i dini b ü t ü n y u r t t a ş y e rin e ç a ğ d a ş
y u r t t a ş ı nasıl y e t iş t ir e c e ğ iz siz b ir e ğ itim c i o la ra k
n e le r ö ğ r e t e c e k s in iz bize. S ö z ü s ize b ıra k ıy o ru z .
B u y r u n S a y ın Ç E L E N .
DOÇ.DR. NERMİN ÇELEN - G e r ç e k t e n
ç o k z o r b ir s o r u ile k a rş ı k a r ş ıy a ka ld ım . B e n
199
ö n c e farklı b ir t o p lu m s a lla ş m a k a v r a m ı g e t ir m e k
is tiy o r u m . Ç ü n k ü b ir a z e v ve l, S ^ y ın Y a v u z , S a y ın
A k g ü n 'ü n s ö z e ttik le ri t o p lu m s a lla ş m a , e m p o z e
edilen bilgiler d o ğ r u lt u s u n d a y d ı. T o p lu m s a lla ş m a
d e d iğ im iz z a m a n biz g e n ç k u ş a ğ ı b iç im le n d irm e
o la ra k a lıy o ru z. B e n " V a ta n d a ş lık Bilgisi A n la y ı­
şının G elişim i v e K a rş ıla ş ıla n G ü ç lü k le rd e n " s ö z
e d e c e ğ im .
200
VATANDAŞLIK BİLGİSİ ANLAYIŞININ
GELİŞİMİ ve KARŞILAŞILAN
GÜÇLÜKLER
Doç. Dr. Nermin ÇELEN
[U lu d a ğ Ü n iv e r s ite s i
E ğ it im F a k ü lte s i Ö ğ r e t i m Ü y e s i]
T o p lu m l a r g e n ç k u ş a ğ ı belirli b ir y a ş a m
b içim ine y ö n le n d ir m e y e ça lış ırla r. B u ö ze l y a ş a m
biçim i a n t r o p o lo g la r v e s o s y o lo g la r t a r a f ın d a n
t o p lu m s a lla ş m a o la ra k a dla n d ırılır. T o p lu m s a l­
larına g e n ç insanın aile ü ye le ri, okul, a k r a n g r u b u
v e d iğ e r s o s y a l g r u p ü y e le ri ile e tk ile ş im s o n u c u
ö ğ re n d iğ i v e y a ö zü m le d iğ i in a n ç la r, d a v r a n ış la r
s o s y a l n o r m la r , siya si d e ğ e r le r v e ahlaki ilkeleri
k a p s a r. T ü m
b u s a y ıla n la r t o p l u m s a l l a ş m a
s ü r e c e içinde ö d ü lle r v e c e z a la r ile b ir e y ü z e rin e
b ir t ü r b a s k ı y a r a t a n g e le n e k s e l y a p ıy a s a h ip tir.
T o p lu m s a lla ş m a a ynı z a m a n d a k ü lt ü r ü n h iz m e t ­
k a rıd ır. K ü lt ü r ü n devam lılığı o n a y la n m ış n o r m v e
d e ğ e rle rin i a k t a r a r a k b u n u s a ğ la r . Y a d a b ir e y ­
lerin d ü n y a g ö r ü ş ü n ü ö r g ü t le r . B u a n la m d a t o p ­
lu m s a lla ş m a g e re k irc i b ir s ü r e ç t ir . [B a n t o c k ,
1 9 B 8 ] H a lb u k i "in san ç e v r e s in e b a s it te p k ile rd e
b u lu n m a y a n , ç e v re s in d e k ile rle b irlik te k a r a r v e ­
r e r e k ç e v r e y i k o n t r o l e d e n politik b ir h a y v a n d ır"
s ö z le ri ile A r s i t o t a l e s y u k a r ıd a v e rile n t o p lu m s a l­
la ş a n in s a n ta n ım ın ın y ö n ü n ü d e ğ iş t ir m e k t e d ir
[A k t . C rik c k , 1977], K ü lt ü re l k u v v e t le r o ld u k ç a
g ü ç lü d ü r a m a s o s y a l v e s iya si y ö n le n d ir m e le r v e
değişiklikler t a m a m e n in s a n la rın elin d ed ir. B u g ü n k i
201
a n la y ış ta t o p lu m s a lla ş m a s ü re c in i y a ş a y a n b ir e y ­
d e n t o p lu m ha kla rı, g ö r e v le r i v e s o ru m lu lu k la rı
ö ğ r e n m e s i; politik v e t o p lu m s a l y a ş a m d a k i b e c e ri
v e y e te n e k le ri k a z a n m a s ı; t o p lu m a s t a n d a r t l a r
g e tir m e s i; e tn ik kö ken leri, ilgileri, a m a ç la rı, d e ğ e r ­
leri o r t a k ç e k ird e k d e ğ e r le r v e b e k le n tile r haline
g e tir m e s i b e k le n m e k te d ir. B ire y in siya si t o p lu m ­
s a lla ş m a s ı b ir b a ş k a d eyişle v a ta n d a ş lık bilgisi
k a z a n m a s ı d e m e k t ir .
T o p lu m s a lla ş m a a ja nla rın ın h e psi aynı g ü c e
s a h ip değildir. Ö r n e ğ in , aile b u k o n u d a en a z e t ­
kisi olan b ir a ja n d ır. E ğ it im v e siya si ö r g ü t üyeliği
b ire y le ri b iç im le n d irm e d e g ü ç lü özellik t a ş ır la r .
Ç ü n k ü o n la r siya si t u t u m v e d a v ra n ış la rı e tk ile ­
yebilirler. T o p lu m s a lla ş m a ajanı o la ra k e ğ itim al­
t e r n a t if le r a r a s ın d a bilinçli s e ç im i v e olası te p k is e l
e n te le k tü e l e y le m için u y g u n ö ğ r e n m e o r t a m ı
te m in edebilir. E ğ it im , b ire y in ö zerklik, k ritik f a r kındalık, y a r a t ı c ı im g e v e n o r m l a r e m p o z e
e tm e y e n d e ğ e r le r k a z a n m a s ın a y a rd ım c ı olur.
Eğitimde İhmal Edilen Alanlar
S iy a s e t v e v a t a n d a ş lık e ğ itim i, e ğ itim alanın­
d a tü m ü y le ihm al edilm iş a la n la rd ır. O n d o k u z u n c u
Y ü z y ıld a n itib a r e n b a zı d ü ş ü n ü r le r d ik kati b u a la n ­
la ra ç e k m iş le rd ir. B u t a r i h t e n itib a re n v a t a n ­
daşlık e ğ itim i t e m e l e ğ itim okullarının p r o g r a m ­
la rın d a y e r a lm a y a b a ş la m ış t ır . B a ş la n g ıç ta b u
p r o g r a m l a r d a ra d ik a l b iç im d e n o r m la r e m p o z e
e d ilm e y e ç a lış ılm ıştır. T u t u m lu lu k , t e m k in v e it a a t
ö ğ r e t m e n le r t a r a f ın d a n ka b u l edilen d a v r a n ış la r
o la ra k d e ğ e rle n d irilm iş tir. B u b a k ış a ç ıs ın d a okul;
to p lu m s a l v e s iya s a l k o n t r o l a ra c ı o la ra k kabul
202
g ö r m ü ş t ü r . B u y a k la ş ım d a y a s a la r a a ş ırı b a ğ ım ­
lılık v e usule u y g u n lu k h a k im d ir. Ç a t ış m a d a n
z iy a d e u z la ş m a o lu ş t u r m a ise h e d e fle rin a r a s ın d a
y e r a lm ış tır. L a v v to n v e D y f o u r 'a g ö r e b u a n la yış
içinde d e v le t o k u lla rın d a g e n ç in d o k trin iz e ediliyor,
m ü k e m m e l o lm a y a n v e a d a le t s iz t o p l u m u n
n o rm la rın ı b e n im s e m e le ri o n la r d a n is t e n iy o rd u
[A k t. E h m a n , 1 9 B O )
o
İki b ü y ü k s a v a ş a ra s ın d a k i d ö n e m d e v a t a n ­
daşlık e ğitim i g ö r ü ş ü n ü d e ğ iş t ir e c e k ö n e m li a d ım ­
la r atıldı. B u a m a ç la 1 9 3 5 yılında S i r E r n e s t
S im o n t a r a f ın d a n v a t a n d a ş lık e ğ itim i için b ir
d e r n e k k u ru ld u . B u d e r n e ğ in a m a c ı v a t a n d a ş lık
e ğ itim in i g e liş tirm e k , a la n a fa rk lı b a k ış açısı
k a z a n d ır m a k tı, ikinci d ü n y a s a v a ş ın ın b a ş la m a s ı
b u g iriş im le rin b ir s ü r e e rt e le n m e s in e n e d e n oldu.
G e le n e k se l e ğ itim y ö n t e m i d e v a m e tt i. O n a ltı
y a ş ın d a n k ü ç ü k ö ğ re n c ile rin sınıf içinde siya si
k o n u la rı t a r t ış m a s ı y a s a k la n d ı. T e r s i ya p ıld ığ ın d a
z a r a r g ö r e c e k le rin e inanıldı. S a v a ş s o n u n a k a d a r
ge le n e k se l a n la yış d e v a m e tt i. 1 9 4 4 d e n itib a re n
"V a ta n d a ş lık için E ğ itim " adlı ye ni b ir h a r e k e t
g e liş m e y e b aşlad ı. Y e n i a n la y ış g e n ç insanı çeşitli
t u t u m la r , k a p a s ite le r g e liş t ir m e y e t e ş v ik e t t i v e
o n la rı v a t a n d a ş lık s o r u m lu lu ğ u n a h a z ır la m a y a
çalıştı. S o s y a l bilim ler m a t e m a t i k , fe n bilgisi d e r s ­
leri ile e ş d e ğ e r k a za n d ı. B u y a k la ş ım ın a m a c ı
b ireyi ö r g ü t le n m iş b ir g r u p v e y a m o d e r n e n d ü s t ­
ri t o p lu m u n u n b ir ü ye si o la ra k k e n d in e ilişkin
farkınd a lığın ı o r t a y a k o y m a k t ı. B ir b a ş k a d e yişle
a m a ç , k e n d in e g ü v e n e n , o lg u n v a t a n d a ş l a r
y e t i ş t i r m e k t i . Y e n i y a k la ş ım ın e s k is i ile y e r
203
d e ğ iş t ir m e s i o ld u k ç a z o r oldu. E s k i içe riğ in v e
y ö n t e m in katılığı ile yeni y a k la ş ım ın g e tird ik le ri
ö ğ r e t m e n le r in ka fa sın ı k a rış tırd ı. K o n u la r b a ş a rılı
işlenem edi. G e le n e k s e l t a r ih v e c o ğ r a f y a ö ğ r e t ­
m e n le ri b a ğ ım sızlıkların ı k a y b e d e c e k le ri k o n u s u n ­
d a e n d işe le n d ile r [A k t . G r e e n s t e in , 1 9 6 5 ]
Y e tm iş li yılla rd a t o p lu m o k u lla rd a n d e m o k ­
r a t ik s ü r e ç , k a n u n la ra s a y g ı, siya si s ü r e ç le r e
k a tılm a , y a s a değişikliği v e a d a le ts iz lik te n k o r u n ­
m a h a k k ın d a ge n e l bilgi v e rm e s in i b e k le r oldu.
S iy a s e t v e v a t a n d a ş lık e ğ itim i ile ilgili k ita p la r,
m a k a le le r y a z ılm a y a b a şla n d ı. B u y a k la ş ım kısa
s ü r e d e ö ğ r e t m e n v e eğiticilerin, a k a d e m is y e n ­
lerin dikkatini ç e k m e y i b a ş a rd ı. T . V v e r a d y o
v a ta n d a ş lık e ğ itim i ü z e rin e t a r t ı ş m a l a r a y e r
v e rd i. P la n la n a n yeni e ğ itim g ö r ü ş le r i yeni h e d e f
v e a m a ç la rın u y g u la n m a s ın d a h e r ye nilikte o ld u ğ u
gibi z o rlu k la rla karşılaşıldı. B u z o rlu k la rın a ltın d a
çe şitli e n g e lle r y a t m a k t a y d ı. B u engelleri d ö r t
başlık a ltın d a t o p la m a k m ü m k ü n d ü r :
1- Tutuculuk Engeli: T o p lu m d a v e e ğ itim
a lan ın d a o ld u k ç a gü çlü , d e ğ iş m e y e dirençli t u t u c u
g e le n e k le re bağlı t u t u m la r ın va rlığı
2- Uzmanlık Engeli: N iy e tle ri farklı, geliş­
m e y e açık o lm a y a n g ru p la rın va rlığ ı
3 - Toplumsal Engeller: T o p lu m s a l e n g e lle r­
le a ş a ğ ıd a
b e lirtild iğ i gibi ü ç f a rk lı y ö n d e
karşılaşılır:
a] S iy a s e t e ğ itim in in h e d e fle ri ile s o s y a ls iy a s a l k u ru m la r ın g e r ç e k t a v ır la r ı v e u y g u la ­
m a la rı a ra s ın d a k i u y u m eksikliği
b] S iy a s i k ü lt ü r d e n m i r a s alınan ya sa klayıcı
204
b azı d e ğ e rle rin o lm a s ı [Ö r n . T u t u c u lu k , k u r a m v e
u y g u ls m a a ra s ın d a k i ya n lış u y u m v e b ö lü n m e ]
«=] D e m o k r a t ik d e v le tin a m a c ı v e d o ğ a s ın d a ­
ki u z la ş m a eksikliği
4Pedagojik Engeller: B u e n g e lle re oku
ö r g ü tle m e s i, ö ğ r e t m e b içim leri, p r o g r a m y a p ı­
la n d ırm a , y ö n t e m bilim, ö ğ r e t m e n y e t iş t ir m e ,
k a y n a k v e a r a ş t ır m a la r la ilgili b ir ç o k p r o b le m
ye rle ştirile b ilir. [B r e n n a n , 1 9 B 1 ]
B u y a z ıd a p e d a g o jik e n g e lle r v e o n la r a ilişkin
ç ö z ü m le r e y e r v e rile c e k tir. P e d a g o jit e ng elle ri en
ö n e m lile rin d e n biri P r o g r a m Y a p ıla n d ır m a ile ilgili
a la n d ır. Y e n i p r o g r a m l a r d a g e le n e k s e l anla yışın
siya si o k u r-y a z a r lık ile y e r d e ğ iş t ir m e s i b e k le n ­
m e k t e d ir . B u p r o g r a m
ç e r ç e v e s in d e ; b ire y in
g e r ç e k y a ş a n t ıd a k i s iy a s i k o n u la r ı ird e le y ip
ç ö z ü m le y ip k a v r a m s a l bilince u la ş m a s ı h e d e fle n ­
m iş tir . S iy a s ı o k u r-y a z a r lık ; s iya si fa rk ın d a lık v e
a n la yış a u y g u n bilim, t u t u m v e b e c e rile rin bileşke­
sidir. B ileşkenin t ü m p a r ç a la r ı g ü n lü k y a ş a n t ı v e
dilden alıntı ya p ıla n k a v r a m la r la p r a t ik a n la yış
g e liş tirm e y i t e m e l a lm ış la rd ır. G e n ç in s a n belli
başlı siya si t a r t ış m a l a r ın d o ğ a s ın ı, b u t a r t ı ş ­
m a la r ın s ır a d a n in s a n la rın gü n lü k y a ş a n tıs ın ı nasıl
etkilediğini fa rk e d e b ild iğ in d e v a t a n d a ş lık k o n u s u n ­
da
b ilin ç le n m iş
s a y ılır.
S iy a s i
o k u r-y a z a r lık
k a z a n d ır m a h e d e fle y e n yeni p r o g r a m l a r ı n a m a c ı
g e n ç in sa n la rın u z m a n y a d a gö n ü llü o la r a k k a m u
y a ş a m ın d a v e h e r ç e ş it g r u p y a ş a n t ıs ın d a p a y ­
la şım c ı o lm a la rı, t o p lu m s a l v e s iya si d e ğ e rle rd e k i
çeşitliliğe esneklik g ö s t e r m e le r id ir . Y e n id e n y a p ı­
landırılan v e ge le n e k s e l a n la y ış a o ld u k ç a t e r s
205
d ü ş e n p r o g r a m la r ın işlevsel d u r u m a geçişini e n ­
gelleyen d u r u m la r s ö z k o n u s u d u r.
B u n la r a ş a ğ ıd a k i b iç im d e ö ze tle n e b ilir:
1 - Y e n i ro l m o d e lin in açıklık k a z a n m a m a s ı
2 - Y e n i p r o g r a m ı y ü r ü t e c e k bilgi, b e c e ri
eksikliği
3 - M a t e r y a l v e a r a ç y e te rs iz liğ i
■4- M e v c u t ö r g ü t s e l y a p ıla n m a n ın değişiklikle
u y u ş m a m a s ı.
P e d a g o jik e n g e lle rin b ir d iğ e ri d e k a y n a k ki­
t a p la r s o r u n u d u r . O k u lla r g e n e ld e t e k tip s o s y a l
bilgiler v e v a t a n d a ş lık bilgisi k ita p la rı ö n e rir. B u
k ita p la r, p la n la n m ış s o s y a lle ş m e ajanı niteliğini t a ­
ş ım a k ta d ır . T o p lu m u n n o rm la rın ı e le ş t ir m e y e izin
v e r m e d e n d o ğ r u d a n e m p o z e e t m e k t e d ir le r . V a ­
ta n d a ş lık bilgisi k ita p la rın d a ç a t ış m a la r a r a s t la n ­
m a z . Çelişkisi o lm a y a n s o s y a l v e ta r ih s e l o layları,
t e k yö n lü y o r u m la r ı y a n s ıtırla r . B a t ıd a ya p ıla n
ç a lış m a la rd a , g e r ç e k d e v le t v e v a t a n d a ş lık bilgisi
ile k ita p la rın içeriği a r a s ın d a ilişki b u lu n m a m ış t ır
[Z e vin , 1 9 B 3 ], B u n e d e n le v a t a n d a ş lık bilgisi k ita p ­
larının ö ğ re n c in in d u y g u la rın a v e y a bilgi e d in m e ­
lerine p e k k a tk ısı o lm a m a k t a d ır . S o s y a l bilimsel,
ç ö z ü m le y ic i, ka tılım cı y a k la ş ım la y a z ıla c a k v a t a n ­
daşlık bilgisi k ita p la rın ın g e n ç le ri gü ve nilir, t o le r a n s
sahibi, fa y d a c ı, s o s y a l e şitliğe ina n an , gerekli
s o s y a l k a v r a m la r ı k a z a n m ış b ire y le r y a p a c a ğ ı
g ö r ü ş ü y a y g ın d ır. Ü lk e m iz d e d e b u k o n u ile ilgili
ç a lış m a la r y a p ılm ış a n c a k t o p lu m u n d e ğ e rle rin in
e z b e r e yönelik b ir t ü r bilgi b içim in d e g e n ç le rin
d a v r a n ış r e p e r t u a r ı n d a y e r aldığı b u n u n yanı s ıra
d e m o k ra s i, d e v le t, in s a n h a k la rı k a m u o y u , h u kuk
206
k a v r a m la rın ın a ltın d a y a t a n a n la m ı k a v r a y a ­
m a d ık la rı izle n m iş tir. D e v le t v e h u k u k gibi s o m u t
a lt k a v r a m la r ı olan s o y u t k a v r a m l a r d a g ö re c e li
o la r a k b a ş a rılı o la n g e n ç le r s ö z ü e d ile n iki
k a v r a m ın t ü m bilgisine s a h ip d e ğ ille rd ir. D e v le t
k a v ra m ın ın h iz m e t v e ric i v e T . B . M . M , p olis ile ilgili
bilgisin e s a h ip
o lm a la r ın a
k a r ş ın
savunm a,
e k o n o m ik ilişkilerin d ü z e n le n m e s i, t o p l u m s a l
ö r g ü t , t o p lu m s a l r e f a h v e k o n t r o l edici özellikle­
rin e hiç d e ğ in m e m iş le r d ir . H u k u k k a v r a m ın ın
s a d e c e s u ç -c e z a y ö n ü n e ağırlık verilip, t o p lu m s a l
d ü ze n , ha k-ha ksızlık, h a k la rın g ü v e n c e a ltın a alın­
m a s ı, y a s a l d ü z e n le m e , s o s y a l k o n t r o l özellikleri
g ö z a rd ı e d ilm iş tir [Ç ele n , 1 3 0 6 ]. D iğ e r b ir ç o k
ülkede o ld u ğ u gibi ü lk e m iz d e d e d e m o k ra s in in
te m e lle ri v e iyi v a t a n d a ş lık ilkeleri k a z a n d ır m a k
Milli E ğ it im t e m e l k a n u n u n b a ş lıc a a m a ç la r ın d a n d ır. B u a m a ç la rı ö ğ r e n c iy e k a z a n d ır a c a k sınıf
içi d e m o k r a t ik o r t a m , b u k o n u d a s o r u m lu lu ğ u
y ü k le n e c e k ö ğ r e t m e n v e iyi y a z ılm ış d e r s k ita p ­
larıdır.
B u p r o g r a m ı y ü r ü t e c e k ö ğ r e t m e n le r in d e
ge le ne ksel y a p ıd a n fa rk lıla ş m a s ı b e k le n m e k te d ir.
Ö n e m li s o s y a l k o n u la rla ilgili ç a p r a ş ık g ö r ü ş le r
h a k k ın d a fa rkınd a lığ ı t e ş v ik e t m e v e o n a y la m a
ö ğ r e t m e n in s o r u m lu lu ğ u n d a d ır - B u k o n u m d a
ö ğ r e t m e n in b a ş a rılı o la b ilm e si için kendini t a n ı­
m a s ı, k e n d in e k a rş ı d ü r ü s t o lm a s ı, ö ğ r e t e c e ğ i
ç e k iş m e li k o n u la r d a y e rin in n e r e d e o ld u ğ u n u
b ilm esi g e re k ir. Ö ğ r e t m e n i n h e rh a n g i b ir d ü ş ü n c e
s is te m in i bilinçli b ir şe kilde e m p o z e e t m e k t e n
k a ç ın a n p ro f e s y o n e l d ü r ü s t lü ğ e s a h ip o lm a s ı b e k ­
207
lenir. Ö ğ r e t m e n l e r , ö ğ re n c ile rin e d e ğ iş ik d u r u m ­
la rı
f a rk lı
p e r s p e k tifle r d e n
g ö rm e
özelliği
k a z a n d ır m a lıd ır . A y r ı c a ö ğ r e t m e n ö ğ r e n c ile ri
k e n d i t u t u m l a r ı ü z e r in e
düşünm eye
t e ş v ik
e tm e lid ir. A n c a k ö ğ r e t m e n ö ğ re n c ile ri, y e t iş t i r ­
m e p r o g r a m la r ı ö ğ r e t m e n a d a y la rın ı v a ta n d a ş lık
s o ru m lu lu ğ u n u y ü k le n e c e k u y g u n lu k ta y e t iş t i r m e m e k t e d ir . Özellikle sınıf ö ğ r e t m e n le r i s o s y a l
bilim ler ö ğ r e t m e n le r in e g ö r e b u k o n u d a kendileri­
ni d a h a a z r a h a t h is s e t m e k t e d ir le r [P o la n s k y ,
1 B B 7 ].
O k u lla r ge le ne ksel, o t o r it e le r v e h iy e ra rş ik
k u r u m la r d ır . D ış e tk i v e b a s k ıla ra y a v a ş te p k i
v e rir le r . S o n y irm i s e n e d ir d u r u m d e ğ iş m e k te d ir .
Ö ğ r e t m e b içim le ri v e oku lun ge n el a t m o s f e r i ç o k
yön lü, açık, m a k u l ö lç ü d e d e m o k r a t ik o lm a y a
b a ş la m ış tır . Ö ğ r e n c i katılım ı g ü n g e ç t ik ç e a r t ­
m a k t a d ır . C r ic k v e P o r t e r , ö ğ r e n c i katılım ı v e
b a ş a rılı v a t a n d a ş lık e ğ itim i a r a s ın d a ya kın ilişki
o ld u ğ u n u ileri s ü r m e k t e d i r l e r [A k t . B r e n n a n ,
1 9 B 1 ], P r o g r a m d a
o lm a s a bile okul ö r t ü lü
b iç im d e ö ğ r e n c ile re s o s y a l n o r m la r , d o ğ ru lu ğ u n
ilkelerini a k t a r ır . A n c a k çe şitli k o n u la rd a anlam lı
t a r t ı ş m a l a r ı n ya p ıld ığ ı, bilginin k r it ik b iç im d e
çö z ü m le n d iğ i, ö ğ r e t m e n le r in , ö ğ re n c ile rin d ü ş ü n ­
celerini dinlediği, d e m o k r a t ik sınıflar, k a r a r v e r ­
m e y e a çık v a t a n d a ş l a r y e t iş m e s in e y a rd ım c ı
o r t a m h a z ırla rla r. E z b e r e ağırlık v e re n , s a d e c e
b ilg ile n d irm e a m a ç lı, t a r t ı ş m a y a y e r v e r m e y e n
özelliğe sa h ip o t o r i t e r sınıf o r t a m ın d a n y e tiş e n le r
için b e k le n tile r ise t a m te r s in e d ir.
208
V a ta n d a ş lık e ğ itim i p r o g r a m l a n v e d e r s ki­
ta p la rı h a zırla n ırk e n d ik k a t e d ilm e si g e r e k e n b ir
b a ş k a ö n em li n o k t a d a y a ş ı . k ü ç ü k ç o c u k la rın
v a ta n d a ş lık bilgisi ile ilgili s o y u t k a v r a m la r ı a n lıy a m a d ık la rıd ır [E h m a n , 1 3 B O ]. Ö r n e ğ in , b e ş -d o k u z
y a ş a ra s ın d a k ile r s iy a s e ti b a ş k a n , polis, g e ç m iş
k a h r a m a n la r gibi s e m b o lle r v e in s a n la r o la ra k
ta n ım la r . Ç o c u k la r b u s e m b o lle ri kişisel d ü z e y d e
ifa d e e d e r v e o n la ra gü ve n ilir. B a z ı a r a ş t ı r m a c ıla r
ç o c u k la rın d e v le ti lid e r fig o rle ri ile b e tim le d ik le rin i
ileri s ü r m ü ş le r d ir . Ç ü n k ü in s a n la r s o y u t s ü r e ç le r e
g ö r e d a h a s o m u t t u r . O r t a okul ç o c u ğ u ise
d e v le t s is te m in i, k u r u m la r v e v a t a n d a ş lık ilişkileri
o la ra k d e ğ e rle n d ire b ilir. O n - o n d ö r t y a ş la rın d a
ise m illet m eclisi, o y k u lla n m a ö n e m k a z a n m a y a
b a ş la r . O lg u n la ş m a f a k t ö r ü ç o c u ğ u n y a v a ş
y a v a ş s o m u t t a n s o y u t akıl y ü r ü t m e y e g e ç m e s i­
ni s a ğ la r a m a y e te rli d eğ ild ir. K iş ile r a r a s ı ilişkiler,
okul ç a lış m a la rı, o la y la ra ilişkin bilgiler, y a ş a v e ilgi
a lan ları d o ğ r u lt u s u n d a h a z ırla n a n k it a p la r ç o c u k ­
la rın s o s y a l k a v r a m l a r g e liş tir m e s in d e o lg u n la ş ­
m a f a k t ö r ü n e y a r d ım c ı o lu r [ A k t M e r e lm a n ,
1 9 7 1 ] U n u t u lm a m a s ı g e r e k e n b ir n o k t a b ir k e z
s o s y a l ş e m a la r gelişim i d o ğ r u y a d a ya n lış b u n la rı
d e ğ iş t ir m e k k o la y değildir.
209
KAYN AK Ç A
B a n t o c k , 1 9 6 B , Culture, Industrilization and
Education R o u tle d g e K a ğ a n
B re n n a n , 19B 1
Political E d u ca tio n and
Oem ocracy, C a m b r i d g e U n iv. P r e s s
Ç e le n
199B
" A c q u is it io n
of
P o litic a l
A v v a re n e s s " E A R A C ongress Liege University
Faculty of Psychology and Education
C r ic k 1 9 7 7 Education and Poiity In a u g u ra l
le c tu r e , B ir b e c k C o lle g e U n iv . O f L o n d o n E h m a n
1 9 B O " E h m a n 1 9 B O T h e A m e r ic a n S c h o o l in t h e
P o litic a l
S o c ia liz a t io n
P ro c e s s "
Revievv o f
Educationai Research Spring, 5 0 , 1, 9 9 - 1 1 9
G re e n s te in , 1 9 B 5
Chiidren and Poiitics
N e v v H a v e n . C .T y a le U n iv . P r e s s
H e a te r 1 9 B 9
The Teaching of Poiitics
M e t h u e n Inc.
M e r e lm a n 1 9 7 1 Political Socialization and
Educationai Climates Hail, R in e h a r t v e V V İn s to n
P a lo n s k y 1 9 B 7
"P o litica l S o c ia liz a t io n in
E le m e n t a r y S c h o o ls "Elem antary School Journal
B 7, 5. 4 9 3 -5 0 4
Z e v in 1 9 B 3 " F u t u r e C itiz e n s : C h iid re n a n d
P o iitic s "Teaching Political Science s p r in g 1 0 , 3 ,
1 1 9 -1 2 6 .
210
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
N e r m in H a n ım b ir a z d a h a ö r g ü n e ğ itim
b a ğ la m ın d a olayı ird e le m e y e ça lıştı. T a b ii d ö n ü p
d o la şıp işler e ğ itim p r o g r a m la r ın a v e d e r s k ita p ­
larının niteliklerine g e liy o r b ir d e y a ş a m a k , bilgiyi
s a lt a k t a r m a k değil d e, o n u y a p a r a k , y a ş a y a r a k
ö ğ re tm e k ,
v a t a n d a ş l ık
bilincinin
ö r n e k le r in i
g ö r m e s i lazım , s ın ıfta d e m o k r a t ik b ir o r t a m
y o k s a sınıf b a ş k a n ı d e m o k r a t ik yolla s e ç ilm iy o r s a ,
sınıf ö ğ r e t m e n i a t a m a y la s e ç iy o r s a h e r h a ld e o
s ın ıfta v a ta n d a ş lık bilinci v e d e m o k r a t ik k a v r a m ­
la r d a y e r e t m e y e c e k t ir . E s k id e n b izim z a m a n ı­
m ız d a v a r d ı d a ş im d i sınıf b a ş k a n la rı h e rh a ld e
s e ç im le g e lm iy o r, s e ç im s is t e m i kalktı, ü n iv e r s it e
r e k t ö r ü n ü s e ç e m e d iğ in e g ö r e , sın ıfla r d a b a ş k a nını s e ç m iy o r d e m e k t ir.
Y a y g ın e ğ itim e b a s ın , s ö z lü b a s ın , g ö r ü n t ü lü
b a s ın la ilgili h u s u s la r A b b a s B e y in k o n u s u y d u ,
k e n dilerine h e rh a ld e g e le m e d ile r, a m a biz ta b ii
a r k a d a ş la r ım ız la t a r t ış m a l a r ım ı z ı b u n o k t a y a
k a d a r g e tird ik , ş im d i sizle rle t a r t ış a c a ğ ız . A r t ı k
s ö z sizlerin.
K a tk ıla rın ız , s o ru la rın ız , e le ş tirile rin iz olabilir,
d ü ş ü n c e le rin iz olabilir, y a ln ız s a b a h le y in S a y ın
O ğ u z k a n H o c a m ın d a u y a rd ığ ı gibi, biz b u n la rı
k ita p haline g e t ir iy o r u z , k ita p haline g e tir irk e n ,
g ü ç lü k ç e k m e m e k için, s o r u y ö n e lt e n k a tk ı
g e t ir e n kişiler e ğ e r a d la rın ı s o y a d la rın ı g e r e k iy o r ­
s a k u ru m la rın ı s ö y le r le r s e , b izim için a d s o y a d
y e te r lid ir. Ç ü n k ü b u la m ıy o r u z yani, b u s ö z ü kim
s ö y le m iş y a d a o kısm ı o ld u ğ u gibi ç ı k a r t m a k
z o r u n d a k a lıy o ru z. İsim siz b ir s o r u b ize p e k c a z ip
211
g e lm iy o r, o n u n için b u n a d ik k a t e dilirse , s o r u
y ö n e ltm e d e n ö n c e adınız v e so ya d ın ızı lü tfe n b elir­
tir s e n iz m e m n u n o lu ru z .
S izle ri d in le m e k is t iy o r u z , s iz le r bizi dinlediniz,
şim d i s ır a b izd e , biz d e sizi d in le m e k is tiy o r u z .
B u y u r u n S a y ın O ğ u z k a n .
DR. FER HAN OĞUZKAN - E fe n d im , b e n
k a tk ıd a b u lu n m a k t a n z iy a d e S a y ın Y a v u z 'a v e
S a y ın Ç e le n 'e iki s o r u s o r m a k is t iy o r u m . Ş im d i
o n la rı ilgilendirir diye d ü ş ü n ü y o r u m , y o k s a d iğ e r
p a n e lis t a r k a d a ş la r ım ız d a c e v a p v e re b ilirle r.
Ş im d i, y u r t t a ş o lm a n ın ö lç ü le r in d e n b iri d e
to p lu m s a l h a y a t t a h e m m e s u t y a n u m u t lu g ü n ­
lerim izi h e m d e acılı g ü n le rim izi h e p b irlik te p a y ­
la ş m a k ; ya ni b u n u d e ğ e r le n d irm e k ç o k ö n e m li b ir
ş e y k a tılım m e s e le s i. Ş im d i d ik k a t e d iy o r u m ,
k ü ç ü k k a s a b a la r d a m e s e la C u m h u r iy e t b a y r a m ı,
2 3 N is a n , b u n a b e n z e r ya ni bizi y u r t t a ş lığ a yö n e l­
t e n b u f ır s a t la r d a halk b ir a z d a h a c o ş k u n lu k g ö s ­
t e r iy o r , f a k a t b ü y ü k y e rle r d e , k e n tle r d e özellikle
a y d ın la rım ız b u t ü r l ü t o p la n t ıla r a k a tılm ıy o r ,
o k u m a y a z m a b ilm e y e n le r k a tılıy o r d a, se çk in
in s a n la r b u t ü r lü t o p la n t ıla r a g itm e y i b ir nevi yü k
f a r z e d iy o r, b u n u a c a b a nasıl iza h e d e c e ğ iz, a ç ık lıya c a ğ ız?
İkincisini d e, S a y ın Ç e le n 'e t e v c ih e t m e k isti­
y o r u m , Ş ü p h e s iz y u r t t a ş lık e ğ itim i v e rilirk e n bil­
ginin ö n e m i v a r , d e m o k ra s in in o ld u ğ u n u , insan
ha klarının v e ö z g ü rlü k le rin n e le r o ld u ğ u n u k a v r a t ­
m a k ç o k ö n e m li b ir ş e y özellikle ü s t sın ıfla rd a ;
b izim okul o la ra k v e y a h u t ö ğ re tm e n liğ in i y a p ­
tığ ım ız d e r s o la ra k g e r ç e k t e n ç o c u k la rı iyi b ir e r
212
y u rtta ş
o la r a k y e t i ş t i r i p
y e t iş t i r m e d iğ in i z i n
ö lç ü s ü n e olabilir? Ç o c u ğ u n m e s e la bilgisel b a k ım ­
d a n d e ğ e rle n d irilm e s in i kolaylıkla ya p a b iliriz; a m a
yalnız bilgi a lm a k la iyi b ir y u r t t a ş o lu n m u y o r.
G ö r ü y o r u z , ö rn e k le ri v a r , e n y ü k s e k s e v iy e d e
okulları b it irm iş o la n la r v e r g i k a ç ır a b iliy o rla r,
ve rg ile rin i gizle ye b iliyo rla r. G a y r ı m e ş r u y o lla ra
d ü ş e b iliy o rla r, iyi b ir y u r t t a ş o lm a n ın t a m ıy la t e r ­
sine d a v r a n ış içinde b u lu n u y o rla r. Belki d e b u n la r
v a ta n d a ş lık bilgisi, y u r t t a ş lık bilgisi d e r s le rin d e n
1 0 n o t a lm ış la rd ır v e y a h u t g e ç m iş le r d ir o d ş r s leri b a ş a rıy la , d e m e k ki iyi b ir y u r t t a ş o lm a n ın
b a ş k a ko şulla rı v a r d a v r a n ış b a k ım ın d a n v e y a h u t
g e r e k d u y u ş g e r e k bigi b a k ım ın d a n . B u n u nasıl
ö lçe ce k , b ir okul b e n iyi y u r t t a ş y e t iş t i r iy o r u m
y a h u t y e t iş t ir e m iy o r u m d iye b ir s o n u c a nasıl
v a ra b ile c e k ? B e n b u s o r u n u n n e k a d a r z o r
o ld u ğ u n u b iliy o ru m a m a sizin d e b ir d ü ş ü n c e n izi
a lm a k is te d im .
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - B iz N e r m in H a n ım ın d ü ş ü n m e s i­
ni d e d ik k a te a la ra k ilk c e v a p hakkını Ü n s a l Y a v u z
B e y e v e re lim .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - E fe n d im ,
h e rh a ld e ş ö y le yaklaşılabilir, biz d e A n k a r a d ışın d a
k o n f e r a n s la r a halkla b irlik te p a n a lle re , t a r t ı ş ­
m a la r a g ittiğ im iz z a m a n s a b a h m e s le k t a ş ım la
k o n u ş u y o r d u m o r a d a ç o k c o ş k u lu b ir t o p lu m
g ö r ü y o r u z . D o ğ u K a r a d e n iz i d o la ş tık , g e ld ik
o r a d a n M a la t y a 'y a g ittik . A y d ın 'a g ittik , G ir e s u n 'a
g ittik , İs k e n d e ru n 'a g ittik , h a k ik a te n o r a d a in s a n ­
la rım ız d a g ö r d ü ğ ü m ü z ç o ş k u b ize d a h a b ir g ü ç
213
v e r iy o r , in s a n la r k o n u ş m a k , t a r t ı ş m a k is t iy o r la r,
belki o r a la r a ç o k g id ilm e m e s in in v e rd iğ i b ir açlık
olabilir. B u sizin d e v u rg u la d ığ ın ız gibi ulusal b a y ­
r a m l a r için d e g e ç e rli. O r a d a d e ğ iş m e y e n b ir­
t a k ım ş e y le r v a r , a m a k e n tte k i insanın s o r u n la r ­
la içiçe o lm a s ı, sık t o p la n t ıla r ya p ılm a s ın ın d a
v e rd iğ i b ir bıkkınlığı g ö r ü y o r u z , aynı ilgiyi b ü y ü k
k e n tle r d e g ö r e m iy o r u z , a m a b a ş k a ç e v r e le r , b u
s a lo n için s ö y le m iy o r u m , to p la n d ık la rı z a m a n
in s a n la r d ış a r ıy a t a ş a b iliy o r la r , h o p a r lö r le r le
d ış a rıy a v e re b iliy o rla r k o n u ş m a la rı, şim d i b u r a y a
Milli G ö r ü ş le r gelsin, b ir to p la n t ı y a p s ın la r h o ş
b u r a y a g e lm e z o n la r a m a , d ış a rıla ra h o p a r lö r le r ­
le u la ş m a k z o r u n d a kalırsınız. B iz im ç e v re le rd e ,
a y d ın la rım ız d a b ir ilgisizlik, b ir y o rg u n lu k m u d iye ­
lim
iş t e
onun
için
b ir a z
önce
söz
e t t ik
k o n u ş a n ım ız a z. H a lb u k i k o n u ş m a m ız ın ç o k o lm a sı
la zım .
N ü fu s u n
yü zd e
B O 'ın d a n
çoğunun
A t a t ü r k ç ü o ld u ğ u n a , A t a t ü r k ü iyi a n la d ığ ın a,
ta n ıd ığ ın a b e n im in a n c ım t a m . F a k a t k im s e çıkıp
k o n u ş m u y o r , b u n u ü n iv e r s it e ç e v re le rin d e de
g ö r ü y o r s u n u z , a y d ın la rd a d a g ö r ü y o r s u n u z , belki
aydın, a y m a z lığ ı d a b u r a la r d a n k a y n a k la n ıy o r,
t a m k o n u ş u lm a s ı g e re k e n , t a m ulusal g ü n le re
v e y a anı g ü n le rin e b ü y ü k b ir c o ş k u y la k a tılm a s ı
g e re k irk e n , in s a n la rd a b ir bezginlik v a r , a m a bu
k e n tle r d e v a r . K ırs a l k e s im le re g ittiğ im iz z a m a n
d a h a c o ş k u lu in s a n la rd a , o ulusal g ü n le re b izim
ge n çlik , ta le b ilik z a m a n la r ım ız d a g ö r d ü ğ ü m ü z
b ü y ü k ç o ş k u d a n h iç b ir şe yin eksilm ediğini g ö r ü ­
y o r u z . T a h m in e d e rim , d ü şü n e b ild iğ im , k e n ts e l
k e s im le rin y o ğ u n s o ru n la rın ın in s a n la rd a o r t a y a
214
çıkard ığ ı b ir so n uç gibi g c - j y o r u m , a m a ga liba
o n u d a a ş ıy o r u z gipi, b iz le r te h lik e k a p ıy a g e lm e ­
y in c e h a r e k e t e g e ç m e y e n b ir t o p lu m u z , u y a r ıla r
ç o k ya pılır h iç b ir z a m e n etkili o lm a z . B iz belki d o ğ u
to p lu m la rın ın b ir niteliği o ls a g e r e k , ille g ö z ü m ü z le
g ö re c e ğ iz , ya ni yeşil b a y r a k la rın A t a t ü r k B u lv a rın ı
işgal e ttiğ in i g ö r e c e ğ iz ki, o n d a n s o n r a " a a o lm a z "
b u a rtık ç o k o lm a y a b a ş la d ı diyelim , iş te , bakınız,
in s a n la r b ir a n d a ö yle b ü y ü k b ir k o o r d in a s y o n a
g e re k s in im d u y u lm a d a n o t o b ü s le rle k o n v o y la r
lalinde ge ld ile r g ü ze l b ir te p k iy i o r t a y a k o y d u la r;
<ma b u n u r d a s a d e c e A n k a r a 'd a değil, ülkenin
tü ı ı k e n tle rin d e v e d e sık sık d a o lm a s ı la zım . B u
oln 'adığı t a k d ir d e iş te o d ü ze n i d e ğ iş t ir m e y o lu n ­
d a ç a lış m a y a p a n la r a r a h a t b ir o r t a m d a h a z ır ­
la m ış o lu y o ru z , ya ni m e y d a n la r ı b o ş a lt m a m a k
lazım , in s a n la rım ız a ş u n u a n la t m a m ız la zım . S iz
ulusal b a y r a m d ed iğiniz için s ö y lü y o r u m a slın d a
ulusal b a y r a m l a r o lm a s a dini b a y r a m l a r d a
o lm a z . B u n u a n la t m a m ız la zım . E ğ e r o S e v r h a ri­
ta s ın ı o r t a d a n k a ld ıra c a k ulusal b a y r a m la r , o
s a v a ş o lm a s a y d ı b u g ü n B a t ı T r a k y a 'd a y a ş a y a n
in s a n la rım ız d a n farklı b ir k o n u m d a o lm a y a c a k tık .
Ö z g ü r lü k o lm a y a n ü lk e d e in a n ç ö z g ü r lü ğ ü d e y o k ­
t u r . O n u n için in s a n la rın ö n c e o ulusal g ü n le re
b ü y ü k b ir c o ş k u y la s a h ip ç ık a c a k şekilde y ö n ­
lendirilm esi g e re k tiğ i in a n c ın d a y ım b e n . B u n la rın
d a sık sık y a p ılm a s ı la zım . Ş im d i, d ö r t t a n e ulusal
b a y r a m ım ız v a r , biri g itti, b e k le y e c e k m iy iz t a
ö b ü r ü n e k a d a r , ö n ü m ü z d e k i ilk b a y r a m 2 3 N is a n ,
hadi o n d a n s o n r a 1 9 M a y ıs yakın, b u k o n u la rı sık
sık b u a r e n a l a r d a , p l a t f o r m l a r d a
iş le y e r e k
215
ha lkım ıza g ö t ü r m e m iz lazım , iş te bin y e r d e y u r t ­
ta ş lık bilincinin n e o ld u ğ u n a , nasıl s a h ip çıkılabilec e ğ in e , o in s a n la rı in a n d ır m a m ız , e ğ it m e m iz ,
ö ğ r e t m e n im iz lazım , b u s a d e c e o k u ld a o lm u y o r .
Ö ğ r e n c ile r için d e g e ç e rli, b ir d e oku lun dışı v a r .
B ir d e ö ğ re n c in in okul d ışın d a b ir y a ş a m ı v a r .
O r a d a d a ö ğ re n c in in peşinin b ıra k ılm a m a s ı lazım .
H a b e r le ri o k u y o ru z , b ir s ü r ü d eğ işik c e r e y a n la r
ö ğ re n c ile rin içinde s o k u lm a y a ç a lış ıyo r, v a r m ıydı
ş im d iy e k a d a r T ü r k iy e 'd e b ir e s r a r alışkanlığı,
ç o c u k la r d ış a r la r d a , ç o c u k la rın ya k a sın ı b ır a k m a ­
m a k sü re kli ta k ip e t m e k lazım . B e n kırsal v e
k e n ts e l k e s im le rd e k i c o ş k u farklılığını b u şekilde
d e ğ e rle n d ire b iliy o r. Y a n i h e y e c a n ı is tim d e t u t m a k
h e rh a ld e biz k e n tle rd e k i in s a n la rın g ö r e v i gibi
g e liy o r b a n a .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
Ş u a n d a d iğ e r p a n a lis tim iz A b b a s G ü ç lü B e y
geldi, h o ş g e ld in iz d iy o ru z , b e n ke n disine s ö z v e r ­
m eden
önce,
N e r m in
H a n ım d a n
O ğuzkan
H o c a m ız s o r u s u n u n c e v a b ın ı a lm a k is tiy o ru m .
D a h a s o n r a A b b a s B e y e s ö z v e r ip d ü şü n ce le rin i
alalım.
DOÇ.
DR.
NERMİN
ÇELEN
Tek
d ü ş ü n e b ild iğ im bilgi e m p o z e e d ilm e m e s i sınıflarda,
b ir k o n u işlen irk en g ü n c e l
ö r n e k le r g e tirilm e s i,
ö rn e ğ in , in s a n haklarını iş liy o rs a k e ğ e r, E t o p y a 'daki b ir ç o c u ğ u n f o to ğ r a f ın ı ge tire b iliriz. B a t ıc a
y e tiş m iş , b e y a z , t o m b u l b ir ç o c u ğ u n f o t o ğ r a f ın n
y a n ın a ko ya b iliriz v e t a r t ış m a y ı b a ş la ta b iliriz v e o
y a ş ta k i ç o c u k la r bile, ilkokul d ü ze yin d e k i ç o c u k la r
bile ç o k g ü ze l t a r t ı ş m a y a p a b iliy o rla r, y e t e r ki bu
216
t a r t ı ş m a o r ta m ın ı ç o c u k la r a v e re b ile lim . Y a d a
g ü n c e l b ir konu, b a s ın d a k i s a n s ü r e ilişkin b ir
k o n u y u o r t a y a g e tire b iliriz, ö z g ü rlü k le ilgili t a r t ı ş ­
m a y ı sınıfa a ça b iliriz v e ö ğ r e n c ile r b u k o n u d a
n e le r d ü ş ü n ü y o r la r , t a r t ış a b ilir le r a m a h iç b ir
ö ğ r e t m e n b u t ü r t a r t ı ş m a l a r a g ir m e k is t e m iy o r .
Y a n i h iç b ir ö ğ r e t m e n b ö yle b ir o r t a m y a r a t m a k
is t e m iy o r , o n la r s a d e c e d e r s a n la t m a y ı t e r c ih
e d iy o r la r . Belki o z a m a n t a r t ış m a y l a , sınıf içe ri­
sindeki ç o c u k la rın ö z g ü r c e k e n d ile rin e ifa de le riyle
iyi v a t a n d a ş y e t iş t i r m e ş a n s ı o r t a y a ç ık a ra b ilir
v e b u n u T ü r k iy e 'd e iki okul y a p ıy o r v e g ö r s e n iz
g ö z le rin iz y a ş a r ır , İz m ir'd e v e A n k a r a 'd a iki okul
v e t a r i h ö ğ r e t m e n le r i, v a t a n d a ş lık e ğ itim i d e rs i
v e re n
ö ğ r e t m e n l e r s ın ıf t a
bu ta r tış m a la r ı
ö z g ü r c e y a p a b iliy o rla r.
B AŞKAN - T e ş e k k ü r e d iy o ru z .
D ile rs e n iz s o r u la r a b ir a r a v e r ip S a y ın A b b a s
G ü ç lü B e y in s ö y le m e k iste d ik le rin i m e s a jla rın ı
alalım , d a h a s o n r a s o r u la r a g e ç e lim , h o ş g e ld in iz
d iy o r u m A b b a s B e y e v e k o n u m u z u d a h a ö n c e d e n
k e n d is in e ile tm iş tik Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i için ö n e rile r
n e le rd ir. S iz g e lm e d e n ö n c e S a y ın K o n u ş m a c ıla r
y u r t t a ş lık e ğ itim in d e y u r t t a ş lık bilincinin k a z a n d ı­
r ılm a s ın d a özellikle ulusal bilincin v e rilm e s i v e b u
b a ğ la m d a dil bilincinin v e t a r i h kimliği bilincinin v e ­
rilm e s in in u y g u n o la c a ğ ı, b u n u n için d e A t a t ü r k ç ü
d ü ş ü n c e v e ç izg id e b ir e ğ itim in y a p ılm a s ı g e re ğ i
ü z e r in d e d u r d u la r . C u m h u r iy e t d ö n e m in d e k ö y
e n s titü le r i yo lu yla v e h a lk e vle ri y o lu yla v e r m i ş
o ld u ğ u m u z b u bilincin yine ö n ü m ü z d e k i yılla rd a d a
d e v a m e t m e s i g e re ğ i v u rg u la n d ı, ö r g ü n e ğ itim
217
k u n u m la rın d a d a h a ç o k d e r s p r o g r a m la r ın ın , d e r s
k ita p la rın ın d ü z e n le n m e s i, ö ğ r e t m e b iç im le rim iz
d e bilginin ya n ı s ır a bilgiyi a k t a r m a d a farklı y ö n ­
t e m v e te k n ik le rin kullanılm ası g e re ğ i ü z e rin d e
d u ru ld u . T a b ii h e psin in b a ş ın d a d a ö ğ r e t m e n
e ğitim im izi, y u r t t a ş lık eğitim in i v e r e c e k y a d a
s o s y a l bilgiler e ğ itim i v e r e c e k ö ğ r e t m e n le r im iz in
e ğ itim in d e fa rk lık la r y a p m a m ız g e re k tiğ i ü z e rin d e
d u ru ld u . B iz b ü y ü k b ir o r a n d a ö r g ü n e ğ itim i t e m e l
aldık. Y a y g ın e ğ itim d e 6 5 m ily o n u n e ğ itim in d e
b asın , sö zlü , yazılı, g ö r ü n t ü lü b a sın ın v a ta n d a ş lık
bilincini k a z a n d ır m a d a k i g ö r e v i ne olabilir, s iz b ir
b a s ın m e n s u b u v e d e b ir y u r t t a ş o la ra k n e
ö n e re b ilirsin iz, b u k o n u d a d ü ş ü n c e n izi a lm a k isti­
y o ru m .
B u y u r u n S a y ın G ü ç lü .
AB BAS GÜÇLÜ - Ö ncelikle, g e ç g e ld iğ im
için ö z ü r d iliyo ru m .
V a t a n d a ş l ı k e ğ itim i a ç ıs ın d a n b a k t ığ ım ız
z a m a n , T ü r k iy e 'd e b e n b irk a ç s o m u t ö r n e k v e r ­
m e k is t iy o r u m , b ir d ö n e m A lm a n y a 'd a y d ım , dil
k u rs u için g it m iş t im , G o t h e E n s t it ü s ü n d e e n a z
kırk, elli ü lk e d e n in s a n la r v a rd ı, b u n la rın iç e ris in d e
ülkesini e n a z s e v e n le r bizim kilerdi, T ü r k iy e dendiği
z a m a n h e r k e s k ü fü rle b a ş la rd ı, ya n i p o litik a cıla ra
kızıp, s is t e m e kızıp, biz ü lk e m ize h e p k ü f ü r e d e r
hale g e lm iş tik , b ir A m e rik a lıs ı, b ir K ü b a lısı y a d a
□ o ğ u B lo ğ u ü lk e le rin d e n ge le n in s a n la r dahi ne
k a d a r p o litik a cıla rın a , s is t e m e , re jim e k ız s a la r bile
ü lk e le rin e t o z k o n d u r a m a z la r d ı. B iz d e , ş im d i
s o k a ğ a çıkılıp, b ir r ö p o r t a j ya p ılsa , m ik ro f o n u z a tıls a T ü r k iy e 'y i n e k a d a r s e v iy o r s u n u z d iye m a a le ­
218
s e f T ü rk iy e 'y i s e v e n le rin s a yısı ç o k o lm u y o r . Y a n i
b iz s is t e m e k ızıy o ru z, b a k k a la k ız ıy o ru z , m a n a v a
k ızıy o ru z, p o litik a cıya k ızıyo ru z., k im e k ız a r s a k
kızalım b u ülkede y a ş a n m a z , b u ülke a d a m o lm a z
d iye s ö z ü m ü z e b a ş lıy o ru z .
Y in e b ir b a ş k a o la y a b a k tığ ım ız z a m a n , b e n
M a r m a r a Ü n iv e r s it e s i iletişim d e d e r s le r e g iriy o ­
r u m , ü n iv e r s ite s o n sınıfına g e lm iş ö ğ r e n c ile r
k ü r s ü y e kalkıp iki ke lim e k o n u ş a m ıy o r la r . B e n h e r
s ın a v d a
ı s r a r la
şunu
s o ru y o ru m ,
d e r s in iz
h o c a s ın ın adı n e d ir, d ek an ın ınız adı n e d ir, Y Ö K
B a ş k a n ın ın adı n e d ir, r e k t ö r ü n ü z k im d ir d iy o r u m
v e y ü z d e 5 0 's i n d e n d o ğ r u c e v a p g e lm iy o r .
Ö ğ r e n c i ü n iv e r s ite y e g e liy o r, d e r s e g iriy o r, d e rs in
h o ca s ın ı b ilm iyo r. Ü n iv e r s it e y e g id iy o r r e k t ö r ü ­
n ü n , d ekanının adını b ilm iy o r, o n u n d a ö t e s in d e
Milli E ğ it im B a k a n ı k im d ir d iye ş u r a d a p a n a lis tle re
y a d a dinleyicilere s o r s a k ç o ğ u b ilm e z. Belki kendi­
leriyle ilgili olan b akan lıkları bilirler a m a b ir b a ş k a ­
sını b ilm e zle r. Y in e n o r m a l v a t a n d a ş ın bilinm esi
g e r e k e n k o n u la ra y ö n e ld iğ im iz z a m a n , d ış a rı çık­
tığ ım ız z a m a n , s o r d u ğ u m u z z a m a n hiç k im s e
b ilm iy o r, b u n d a k a b a h a tli k im d ir, s a d e c e e ğ itim
s is te m im iz . A n n e , b a b a la r d a k a b a h a tli, m e d y a
o la r a k b izim d e k a b a h a t im iz v a r , d e v le tin p e k ç o k
k a b a h a ti v a r . B iz ö yle b ir e ğ itim s is t e m i o lu ş t u r ­
m u ş u z ki, d a h a ilkokul birinci s ın ıfta n itib a r e n
ö ğ re n c ile ri a t y a rış ı gibi s ın a v la r a h a z ır la r hale
g e lm iş iz, ikinci, ü ç ü n c ü s ın ıfta ö ğ r e n c ile r m a a le s e f
t e s t l e r e d e r s h a n e le r e g id e r hale geld ile r. S ın a v ­
la r d a y u r t t a ş lık bilgisi n e d ir d iye y a d a v a t a n
s e v g is i n e d ir d iye y a d a A t a t ü r k ç ü l ü k n e d ir diye
219
h iç b ir s o r u g e lm e d iğ i için, ö ğ r e n c ile r b u t ü r
d e ğ e r le r e d e ö n e m v e r m iy o r la r , ö n e m v e r m e d ik ­
leri için d e ğ e r le r g id e re k yitiriliyo r. B e n b ir k a ç
d e fa d a h a y a z d ım , G ü n e y d o ğ u d a 3 b in d e n fa z la
okul, 1 5 yıla ya k ın kapalı. G ü n e y d o ğ u yatılı b ö lg e
okullarının t a m a m ın ı k a p a tm ış ız , o n d a n s o n r a d a
o r a d a y a ş a y a n in s a n la rın ç o c u k la rın a T ü r k iy e 'y i
ö ğ r e t m e m iş iz d iy o r u z v a t a n d a ş lık bilincini v e r ­
m e m iş iz , b u ülkeyi s e v d ir m e m iş iz o n d a n s o n r a d a ,
niye P K K 'y a k a tılıy o rla r d iy o r u z o n la ra k ızıy o ru z.
B iz im te m e l e ğ itim s is te m in d e k i o r t a l a m a e ğ itim
s ü re s i T ü r k iy e 'd e m a a le s e f 3 .B yıl. Y a n i biz T ü r k
t o p lu m u o la ra k , o k u m a ya ş ın d a k i in s a n la r o la ra k ,
d a h a ilkokuldan bile m e z u n o la m a m ış b ir t o p lu ­
m u z v e ha len 2 3 yıldır d a I S / ’S 't e k a r a r alın­
m a s ın a r a ğ m e n d e se k iz yıllık t e m e l e ğ itim i ç ık a r ­
ta m a d ık , iş te im a m h a tip le rin a m a n o r t a k ıs ım ­
la rın a d o k o n u lm a s ın d iye b a ş t a R e f a h P a r tis i
e ng elliyo r, d iğ e r s a ğ m u h a f a z a k a r p a r t ile r d e
o n la ra ç a n a k t u t t u k la r ı için, d e s te k le d ik le ri için de
se k iz yıllık z o ru n lu e ğ itim e ç ık a m ıy o ru z . H a z ir a n
a y ın d a Ş û r a d a ka b ul edildi o n a r a ğ m e n , aynı p a r ­
tinin b a k a n la rı o lm a s ın a r a ğ m e n biri k a r a r aldı,
ö b ü r ü r a f a kaldırıldı, s e k iz yıllık z o ru n lu e ğ itim e
g e ç m e d ik . S e k iz yıllık z o ru n lu e ğ itim b u g ü n 1 B G
B irle ş m iş M ille tle r ülkesi iç e ris in d e s a d e c e 5 - 6
ta n e s in d e a r t ık 5 yıl o la ra k ka lm ış, ö b ü rle rin d e
se k iz yıl, o n yıl, oniki yıl v e ü s t ü . A v r u p a d a okul
ö n c e s i e ğ itim d e o k u lla ş m a o ra n ı y ü z d e S O 'la r d a
h a t t a z o ru n lu hale geldi. B iz d e okul ö n c e s i e ğ itim
yo k, a r t ı t e m e l e ğ itim d e o k u lla ş m a o ra n ı 3 . 6 yıl
v e b u 3 . 6 yılın d a b ir kısm ı s ın a v y a rış la rın a , ş u n a
220
b u n a g id iyo r. Z a t e n y e t e r s i z ö ğ r e t m e n l e r v a r , o
z a m a n biz n o rm a l v a t a n d a ş ım ız ı nasıl y e t iş t i r e ­
c e ğ iz ? Y a n i b izim b ir k e r e t e m e l e ğ itim s ü re s in i
o n yıla, o n iki yıla ç ık a r m a m ız la zım . İn s a n la rı e n a z
b ir o n yıl ö y le y a d a b ö y le b ir e ğ it im d e n
g e ç ir m e m iz lazım . B u o n yılda s ın a v la r d a n a rın d ır ­
m a m ız lazım .
in s a n la rın k a fa s ın d a k i t e k şe yin
y a r ın h a y a t a a tıld ığ ı z a m a n k e n din i a y a k t a
tu ta b ile c e k o y v e rd iğ i z a m a n bilinçli şe kilde o y
v e re b ile c e k b ir d e v le t d a ire s in e g ittiğ i z a m a n
hakkını a ra y a b ile c e ğ i b ir e ğ itim o lm a s ı g e re k ir.
B u g ü n in s a n la ra biz h e r şe yi ö ğ r e t iy o r u z
o k u ld a a m a t e m e l v a t a n d a ş lık bilinçlerine yönelik
o la ra k h iç b ir ş e y ö ğ r e t m iy o r u z , o n d a n s o n r a d a
d iy o r u z ki, b u v a t a n d a ş l a r niye h e p b ö y le o lu y o r,
niye ülkesini d ü ş ü n m ü y o r , niye v a t a n d a ş lık g ö r e v ­
lerini y e rin e g e t ir e m iy o r la r d iy o ru z . B u g ü n , b ir a z
ö n c e ö b ü r t a r a f t a b ir to p la n t ı d a h a v a rd ı, ü n iv e r ­
s it e
g ir iş s i s t e m i t a r t ı ş ı l ı y o r d u , o r a d a
da
b u r a d a k in d e n d a h a a z in s a n v a r . Ş im d i a n n e
b a b a la r a s o r s a n ız g e n ç le r e s o r s a n ız T ü r k iy e 'd e k i
e n ö n e m li s o r u n la rın b a ş ın d a ü n iv e r s it e g iriş s is ­
t e m i gelir. Ç ü n k ü ü n iv e r s it e g iriş s is t e m in e g ö r e
in s a n la rın g e le ce ğ i ü ç s a a tlik b ir s ın a v a g ö r e b e lir­
le n iyo r; a m a b ö yle ö n em li b ir t o p la n t ıy a hiç k im s e
g e lm iy o r, niye g e lm iy o r, bilinçli değille r. Y a z ın , biz
h a tırlıy o ru z . Û S Y M ç o k b ü y ü k t e m e l yanlışlıklar
y a p tı, s ın a v d a yanılışlıklar y a p t ı h e r ş e yi sil b a ş t a n
ya n lış y a p tı, biz k a m p a n y a la r b a ş la t t ık , 3 0 0 - 5 0 0
t a n e t e lg r a f , te le f o n geldi, B a ş b a k a n , C u m h u r ­
b a ş k a n ı, Milli E ğ it im B a k a n ı, Y Û K . B a ş k a n ı h e p ­
sinin te le fo n la rın ı v e rd ik . Y a n i v a t a n d a ş lık bilincinizi
221
kullanın, hakkınızı kullanın, b akın elinizden s ın a v
hakkı a lın ıyor y a d a sizin hakkınız b a ş k a la rın a v e ­
riliyor, b u k a d a r ö n e m li b ir k o n u d a hiç o lm a z s a
d u ya rlı olun diye. M a a le s e f in s a n la r d u ya rlı o lm u ­
y o r . İş te o n a d a ç o k k o la y c a n e d e n b u lu y o rla r.
H e r o n yılda b ir d a r b e o lu r s a in s a n la r sö zle rin i
s ö y le y e m iy o rla r, b a s tır ılıy o r la r d e n iy o r. B u işin k o ­
laycı ya nı tabii.
B e n c e in s a n la r s ö z s ö y le m e haklarını y e t e ­
rin c e k u lla n m ıy o rla r, o y v e r m e haklarını y e t e r in c e
k u lla n m ıy o rla r, b e n t a m A ra lık s e ç im le rin d e n ö n ­
c e v a ta n d a ş lık e ğ itim i diye b ir ya zı y a z m ış t ım .
V a t a n d a ş kendi bilincinde o lm a y a n b ir v a t a n d a ş ,
o y u n u n hakkını v e r m e y e n b ir v a t a n d a ş s e ç im in e
g ir s e ne o lu r, g ir m e s e ne o lu r. S e ç m e n ya şı 1 8 'e
indirildi, 1 B y a ş ın a indirilm esi d e m e k 3 m ilyo n yeni
s e ç m e n d e m e k t ir , 3 m ily o n yeni s e ç m e n d e n
s a d e c e , 6 0 0 bin ta n e s i k ü tü k le re k a y ıt y a p tırd ı,
o y u n u kullandı. Y a n i g e n ç le rim iz e , ki e n aydın, en
d in a m ik A t a t ü r k 'ü n de, ülkeyi e m a n e t e ttiğ i g e n ç ­
le re o y hakkını v e r iy o r u z , gidin oylarınızı kullanın,
ülkeyi s iz le r a d ın a y ö n e t e c e k in sa n la rı s e çin di­
y o r u z . in s a n la r o n u dahi, o yla rın ı dahi k u lla n m ıy o r­
la r, o z a m a n b u r a d a yanlışlıklar v a r , te p e d e n
a ş a ğ ıy a ya nlışlıkla r v a r . Y a n i ya n lış k im d e d ir
o n d a d ır b u n d a d ır a ra y ış ı iç e ris in d e b e n c e yanlışı
o r t a d a n k a ld ır m a k için ö n c e t e s p i t e t m e k
g e re k ir, t e s p i t e t t ik t e n s o n r a d a te d a v is in in nasıl
o la ca ğ ı ü z e rin d e k a r a r v e r ip hiç y ılm a d a n on u n
ü z e rin e g it m e k lazım .
B e n im b u k o n u d a k i a s g a r i g ö r ü ş ü m , te m e l
e ğ itim in e n a z se kiz, o n yıla ç ık a rtılm a s ı g e re k ir
222
d o ğ r u ltu s u n d a d ır . B u s e k iz o n yıl iç e ris in d e hiç
s ın a v o lm a d a n in s a n la ra g e r ç e k t e n a y a k t a k a la ­
bilecekleri, v a ta n d a ş lık bilincine yö n elik bilgilerin
v e rilm e s i lazım . O n d a n s o n r a n e y a p a r s a y a p s ın ;
m e s le k s e ç im i o lm a m a s ı la zım . Ü n iv e r s it e y e
h a z ırla r v e y a b ir ü s t k u r u m a h a z ır la r hale g e lm e ­
m e s i lazım . T e m e l e ğ itim d e n s o n r a i s t e r b ir ü s t
ö ğ r e t im k u r u m u n a h a zırla n s ın , i s t e r m e s le ğ e
yö n e ls in n e y a p a r s a y a p s ın ; a m a a s g a r i se kiz, o n
yıllık b ir e ğ itim s ü re s i v e re lim . Ş im d i biz g ü m r ü k
birliğine, A v r u p a B irliğine y a d a iş te b ilm e m İsla m
Birliğine s o k m a k için p o litik a c ıla r b ir hayli ç a b a
s a r f e d iy o rla r, biz b u 3 , 6 yıllık e ğ itim s ü re s iy le ,
ilkokuldan m e z u n o lm a m ış b ir in s a n kitlesiyle
A v r u p a B irliğine g irs e k n ş o lu r, g ir m e s e k n e o lu r.
O n la r d a o r t a l a m a ö ğ r e t im s ü re s i o n d ö r t , o n b e ş
yıla k a d a r çık ıyo r, b izd e y ü k s e k ö ğ r e t im d e okul­
la ş m a o ra n ı y ü z d e 1 2 , A v r u p a o r t a la m a s ı y ü z d e
3 6 'l a r d a v e J a p o n y a gibi K a n a d a gibi, A m e r ik a
gibi ü lk e le rd e d e y ü k s e k ö ğ r e n im d e o k u lla ş m a
o ra n ı y ü z d e "7 5 'le rd e . B ıra k ın v a t a n d a ş lık e ğ itim i
iyi b ir v a t a n d a ş ım d iy e b ilm e m iz için y a d a v a t a n ­
d a ş o la ra k d ış a r d a se s im izi y ü k s e lte b ilm e m iz için
h e r ş e y d e n ö n c e iyi b ir e ğ itim a lty a p ım ız ın o lm a s ı
gerekli. B iz b u k a d a r e ğ itim s ü re s i ile çıkıp s e ­
sim izi y ü k s e lt m e y iz d iy o r u m .
Y in e ç o k y a n lış la r ya p ılıy o r. B u g ü n e k a d a r biz
in s a n la rı h e p ya nlış k u t u p la r a g ö n d e rd ik , te m e l
«
h a k v e h ü rr iy e t le rle v a t a n d a ş lık h a k la rıy la n o r m a l
in s a n h a k la rıy la b u g ü n e k a d a r y a n lış la r yapıldı. 1 2
E ylü l'd e o n d a n ö n c e s i r e jim d e A t a t ü r k 'ç ü l ü k diye
d iye in s a n la rı A t a t ü r k 't e n s o ğ u t u r hale geldiler.
223
Ş im d ik ile r d e İsla m d iye d iye insa n la rı d in d e n
s o ğ u t u r hale g e t ir iy o r la r . A r t ı k u ç la r d a n k a ç m a k
z a m a n ı geldi d e g e ç iy o r d iy o r u m . B iz in s a n a ö n c e
in s a n o la ra k n e le r ö ğ r e t iy o r u z d iye b a k m a k
g e re k ir. H a lb u k i in s a n a biz h e p ideolojik o la ra k
ya k la ş tık . K im y a k la ş tı? Bizi y ö n e t e n le r y a k la ş ­
tıla r. İdeolojik o la ra k y a k la ş tık la rı için d e insan ın
n e y e ihtiya cı v a r n e y e y o k d e m e d ile r. T a m a m e n
kendi ideolojiler y a d a kendi p a r t i fe lse fe le ri
d o ğ r u lt u s u n d a o n la r a b ir ş e y v e r m e y e ç a lış tıla r.
O n d a n s o n r a d a b u v a t a n d a ş niye ş u n u y a p a m ı­
y o r , b u v a t a n d a ş niye b u n u y a p a m ıy o r d iye kızı­
y o r u z . B iz e d e k ız ıy o rla r, sizin hiç m i g ö r e v im iz y o k
m e d y a o la ra k diye. T e le v iz y o n la r d a n ö r n e k v e r e ­
yim . K e m a l S U N A L filim lerinin 2 0 inci g ö s t e r im ­
le rin d e dahil 1 1 ,1 2 r e y t in g y a p a r k e n , O s k a rlı filim­
leri k o y u y o r s u n u z , ç o k kaliteli filimleri k o y u y o r ­
s u n u z. 3 , 4 r e y t in g y a p ıy o r , O n u n d ö r t t e biri
k a d a r r e y t in g a lm ıy o r. B u n la r d a e n in d e s o n u n d a
t ic a r i k u ru lu ş la rd ır. R e y t in g alan, bol r e k la m alan
filimleri k o y a c a k la rd ır . B u r a d a t o p lu m o la ra k hiç
m i k a b a h a t y o k ? Y a n i b e n c e m e d y a n ın t o p lu m u
y ö n le n d iriy o r, y o k s a t o p lu m m u m e d y a y ı y ö n ­
le n d iriyo r. B e n c e m e d y a y ı y ö n le n d ire n t o p lu m d u r .
E ğ e r t o p lu m K e m a l S U N A L film lerinin 2 0 nci
v e rs iy o n u n u o t u r u p s a a t le r c e b ir d a h a izle m e zs e ,
o t ü r filim ler k o n m a z . T o p lu m u b u y ö n d e y ö n ­
le n d ire c e k o la n k im d ir? S iy a s i p a r t ile r, e ğ e r o n la r
a d ın a çık ıy o r, p a r le m e n t o y a g iriliy o rs a , siya si p a r ­
tile rd ir. V e h e r ş e y d e n ö n c e d e v le t t ir . B iz özel
k a n a lla ra k ız ıy o ru z niye y a p m ıy o r s u n u z , e t m i y o r ­
224
s u n u z diye. A m a d e v le t, d e v le t o lm a n ın g e re ğ in i
y e rin e g e t ir ip elinde 5 t a n e T R T 'n i n kanalı o lm a s ı­
na r a ğ m e n , b u n u p r o f e s y o n e lc e kullanıp in s a n la ra
v a ta n d a ş lık haklarını ö ğ r e t e m i y o r , y a d a o n ları
izlenir hale g e t ir e m iy o r . B u r a d a d e v le t e ç o k d a h a
ciddi g ö r e v le r d ü ş ü y o r . D e v le tin d e d a r ka lıp lar
içe ris in d e n çıkıp izle rn ir hale g e tirile n p r o ğ r a m la r ,
anla tılır hale g e tirile n p r o ğ r a m l a r idolojik s a p la n ­
tıla r d a n u za k la şıp , d a h a in s a n la rı k a v ra y ıc ı, a y a k ­
larını y e r e b a s tır ıc ı bilgiler v e r m e s i g e r e k iy o r .
B u r a d a a n n e , b a b a la r a d a ç o k g ö r e v d ü ş ü ­
y o r d iy o r u m . B e n g e n ç le rle y a p t ığ ım s ö y le ş ile rd e ,
y a d a g e n ç le rin to p la n tıla rın a k a tıld ığ ım ız z a m a n ,
d e v le te hiç, g ü v e n m e y in d iy o r u m . D e v le t b u g ü n e
k a d a r sizi d ü ş ü n m e d i, d ü ş ü n m e y e b ilir. D ü ş ü n ­
m ü y o r d a . D ü ş ü n m ü y o r s a a r t ı p u a n k o y a r a k b ir
t a r a f ın ız a k o y u n . A r t ı a n n e , b a b a la rın ız a d a ç o k
g ü v e n m e y in d iy o r u m . Y in e d ü n İs ta n b u l'd a b ir
to p la n tıd a y d ık , a n n e b a b a la r a yönelikti. Ü n iv e r ­
s ite S ın a v S e ç im in d e ö ğ r e n c ile r e y a p a c a k la r ı
k a tk ı y ö n ü n d e y d i. 1 5 0 0 kişi ç a ğ rılm ış , 4 0 - 5 0 kişi
v a rd ı. Ç o c u k la r ı o n la r için e n ö n e m li va rlık , s ın a v ­
la r o n la r için e n ö n e m li ş e y , b ö yle b ir t o p la n t ı için
1 -2 s a a tin i a y ır m ıy o r . O n la r s a n ıy o rla rk i ç o c u ğ u n
k u r s p a ra s ın ı a y a rla d ığ ım ız z a m a n ç o c u k ü n iv e r ­
s it e y e g i r e r v e y a g i r e m e z . B ü t ü n ç o c u ğ u n
s o r u m lu lu ğ u n d a d ır d iy o rla r. D o la yıs ıy la a n n e , b a ­
b a la r d a g e n ç le r için ç o k ö n e m li b ir k a y n a k değil,
o n ları d ü ş ü n e n k a y n a k değil. S ö z d e ç o k d ü ş ü n ü ­
y o r l a r a m a , iş u y g u la m a y a , fiiliyata ge lince , ç o k
fa zla d ü ş ü n d ü k le rin i s a n m ıy o r u m .
225
G e n ç le r d e kendilerini d ü ş ü n m ü y o r la r , Ü n iv e r ­
s ite s o n sınıf ö ğ re n c is in e , 1 5 0 kişilik b ir s ın ıfta
b e n s o r u y o r u m . B a s ın Y a y ın ı b itiriy o rla r. M e z u n
o ld u k ta n s o n r a n e y a p a c a k s ın ız ? D iy o r u m . 3 , 4
kişi kendini h e rh a ld e y e te rli h is s e ttiğ i için g a z e t e ­
ci o la c a ğ ım d iy o r. Ü n iv e r s it e s o n sınıfa g e lm iş A
a y s o n r a m e z u n o la c a k a ş a m a y a g e lm iş b ir
ö ğ re n c i, b e n d a h a n e y a p a c a ğ ım ı d ü ş ü n m e d im
d iy o r. Y a n i b u a ş a m a d a , s a d e c e B a s ın Y a y ın d a
b ö yle değil, ü n iv e rs ite le rim iz in ç o ğ u n d a m a a le s e f
d u r u m b ö yle , v e ö ğ r e n c ile r ö yle b ir d u r u m a
g e lm iş le r ki. Z a t e n ya n lış b ir m e s le k s e ç iy o rla r ,
d a h a s o n r a d a ne y a p a c a k la rın ı bilm edikleri için
d ö r t yıllık fa k ü lte le ri, B ile B yıl a r a s ın d a b it ir iy o r larki, h iç b ir z a m a n ş u n u d ü ş ü n m ü y o r la r . V a t a n ­
d a ş o la ra k , d e v le t o la ra k z a t e n kıt k a y n a k la ra
sahibiz, b u kıt k a y n a k la r iç e ris in d e b a n a d e v le t
y e r a y ırm ış , ü n iv e r s it e a y ırm ış , b e n A yıl içinde b ir
a n ö n c e m e z u n o la y ım ki, k a p ıd a d a 1 ,5 m ilyo n
in s a n v a r , O n la r gelsin g irs in le r, d iye d ü ş ü n m ü ­
y o r la r . S e n b u n a h a y r e t e d iy o r u m .
R o m a n y a 'y a g it m iş t im b e n d a h a Ç a v u ş e s k u
d ö n e m in d e idi . D o ğ u blok ü lk ele rin de d e g ö r d ü m
s o k a k la r d a h e p te le fo n v a rd ı. T e le f o n la r ü c r e t s iz
idi. B izd e k i gibi je to n lu değil. H a y r e t e t t i m ü c r e t ­
siz te le fo n o lu r m u ? . İn s a n la r o t u r u p s a a t le r c e
k o n u ş m a z m ı? Y o k d e d ile r b u r d a in s a n la ra şu
bilinç ve rild i. G e r e k t iğ i k a d a r k o n u ş u r , e ğ e r
f a z la d a n k o n u ş u r s a , b ir b a ş k a s ın ın h a kkın ın
y e n e c e ğ in i a n la r d e d ile r. O r d a b ö y le s in e b ir
v a ta n d a ş lık bilinci y a r a t m ış la r d ı. E n a zın d a n te le ­
f o n k o n u s u n d a y a r a t m ış la r d ı. D iğ e r k o n u la rı hiç
826
k a r ış t ır m a d ım . B iz im d e b u r a d a
İn s a n la rım ız a
kendisinin haklarının, b a ş k a s ın ın h a k la rın ın ç iğ n e m e m s i g e re k tiğ in i a n la t m a m ız g e r e k ir . B iz d e
h e rk e s
d e m o k r a s in in
b ir
ta ra fın
s a r ılıy o r ,
d e m o k r a s i ö z g ü r lü k t ü r , h e rş e y i y a p m a k t ı r d iy o r ­
lar. K e n d is i için h e rş e y i y a p ıy o r a m a ö b ü r ü için
neleri z a t e n d e m o k r a s i k ü lt ü r ü m ü z d e y a n lış la r
v a r d iy o r u m . V a t a n d a ş lık k ü lt ü r ü m ü z d e yanlışlık­
la r v a r d iy o r u m . B ir dizi ya nlışlıkla r v a r . A m a ö n c e
d iy o r u m ki t e m e l e ğ itim e d e g e lm e d e n o k u lö n c e ­
si e ğ itim d e n b a şlıya lım d iy o r u m . O k u lö n c e s j eği­
t im d e n itib a r e n biz b u n la r a b u bilgiyi b u k a v r a m ­
ları ö ğ r e t m e z s e k , o n d a n s o n r a hiç ö ğ r e t e m e y iz .
B a k ın k u r a n k u rs la rı okul ö n c e s i e ğ itim e k a d a r
indi. İslam i k r e ş le r v e a n a o kulları g id e r e k yayılı­
y o r . İn s a n la r d a h a 3 - 5 y a ş ın d a n itib a r e n ç o c u k ­
la rın k a fa s ın a o n la rı s o k m a y a b a ş la d ık ta n s o n r a ,
siz o n d a n s o n r a , is te d iğ im iz k a d a r lisede, ü n iv e r ­
s ite d e y a d a v a t a n d a ş o la ra k s o k a ğ a ç ık tık ta n
s o n r a v a t a n d a ş lık bilincini a ş ıla m a y a çalışın, o
ü m m e t o lm u ş t u r . Ü m m e t i v a t a n d a ş y a p m a k
a r t ık ç o k d a h a z o r o la c a k tır. B e n c e n e y a p ıla c a k ­
s a e ğ itim s is te m i ç e r ç e v e s in d e y a p ılm a s ı g e re k ir.
B ir d e b u t ü r to p la n tıla rın , b ir a z k u r u o lm a k t a n
ç ık a r tıla r a k , d a h a a k tif d a h a k a tılım c ı b ir h a v a y a
s o k u lm a s ın d a y a r a r v a r d ı r d iy o r u m . B ir d e ne
s ö y le y e c e k s e k a rtık , h e rk e s in b ir ş e y le ri s ö y le m e ­
si g e r e k ir . K a r ş ı t a r a f t a h e r k e s isted iğini s ö y lü ­
y o r , a r t ı y a p ıy o r , i c r a a t a g e ç iy o r. A m a laik v e
d e m o k r a t ik g e ç in e n k e s im le r, h a la d ü ş ü n ü y o r la r .
A c a b a s ö y le s e k m i? S ö y le m e s e k m i? D iye . B e n c e
T ü r k iy e 'd e a r t ık h e r ş e y in k o n u ş u lm a s ı, s ö y le n ­
227
m e s i z a m a n ı geldi d e g e ç iy o r d iy o r u m .
T e ş e k k ü r e d iy o ru m .[A lk ış la r]
BAŞKAN - B iz d e ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
Ş im d i katılım cılık d ediniz. S a y ın d in le yicile rd e n
b iz d e
k a tılım
b e k liy o r u z .
B u y ru n
e f e n d im .
S o r u la r a z a t e n g e ç m iş tik . H o c a m b u y ru n . B e ş ir
H o c a m d a n s o n r a ,S a y ın A k ç a k a y a lıo ğ lu , B e ş ir
G ö ğ ü ş B e y e v e t.
BEŞİR GÖĞÜŞ - Y e t e r li v e y a değil, f a k a t
ilk, o r t a o k u lla rd a v a t a n d a ş lık e ğ itim i ve rile b iliyo r.
L is e le rd e b ü s b ü t ü n ke siliyo r bu. L is e le rd e y a p a ­
b ilm e k için b u e ğ itim i v e re b ilm e k için inkilap d e r s ­
leri nasıl o k u tu lm a lıd ır. İnkilap d e rs le ri C u m h u r i­
y e tin g e tird iğ i v a t a n d a ş lık fikrini v e re b iliy o r m u ,
v e r e m iy o r m u ? B u n u s a y ın Ü n s a l Y a v u z 'd a n ric a
e d iy o r u m .
N e r m in Ç e le n 'd e n d e lise le rd e b a zı te m e l
k a n u n la rı o k u t m a n ın fa y d a s ı v a r m ı? D iy e s o r u ­
y o r u m . M e s e la A n a y a s a , S e ç im K a n u n u v e b e n ­
ze ri, B a ş k a n e d ü ş ü n ü r s ü n ü z , lise le rd e b u e ğ itim i
v e r m e k için nasıl y o lla r d ü ş ü n ü r s ü n ü z ?
BAŞKAN - D iy o r s u n u z ki e ğ itim in b ir s ü r e k ­
liliği o lm a s ı g e re k ir. L is e le rd e d e d e v a m ın ın m ı ol­
m a s ı g e r e k ir ?
BEŞİR GÖĞÜŞ - L is e le rd e ç o c u k la r s o s y a l
k a n u n la ra d a h a ç o k ilgi , d u y u y o r , o y o ld a gelişi­
y o r v e z a r a rlı te lk in le rd e a çık b u lu n u y o r. B iz b u n ­
ları ö n lem e liyiz d iy o r u m .
BAŞKAN - B e n b u k e z is t e r s e n iz N e r m in
H a n ım 'd a n b a ş lıy a y ım . Ü n s a l B e y 'e b ir a z d in le n m e
s ü re s i v e re lim . B u y r u n s a y ın Ç E L E N .
DOÇ. DR. NERMİN ÇELEN - T a b i ki o r t a
228
ü ç t e b itiriy o ru z . L is e d e d e d e v a m la zım . H e r g ü n
yeni b ir ş e y le r k a z a n d ıra b iliriz ç o c u ğ a . S o s y o lo ji
d e rs le rin d e n de y a ra rla n a b iliriz . İnkilap T a r ih i d e r ­
sle rin in ya n ı s ıra . E ğ e r h a la p r o ğ r a m l a r ı n d a
v a r s a ö ğ re c ile rin .
BEŞİR GÖĞÜŞ - Ü ç ü n c ü s ın ıfta o k u tu lu y o r .
BA ŞKAN - S o s y o lo ji lise s o n d a .
DOÇ. DR. NERMİN ÇELEN - L is e s o n d a
o k u tu lu y o r e v e t.
Ş im d i tab iki lisede h e r s e n e y a d a h e r
s ö m e s t r ö ğ re n c iy e b u t ü r bilgiler v e r m e n in g ü ze l
o ld u ğ u b ir g e rç e k . A m a s a d e c e bilgi v e r m e k
y e te r li değil. S a d e c e bilgi d ü z e y in d e k a lm a m a s ın ı
is t iy o r u m . K e n d i d e n e y im im i s ö y le y e y im . B e n
ç o c u ğ u m la b irlik te A n c ü s ın ıfta S o s y a l Bilgiler
K ita b ın d a y e re l y ö n e tim in s e ç im le ri, y e re l y ö n e ­
tim in g ö re v in i y e n id e n ö ğ r e n d im . O g ü n e k a d a r
b a n a ö ğ r e te m e m iş le r . Ç ü n k ü s a d e c e b a n a
e z b e r le t m iş le r d i. Y a n i g ü n c e l o la y la rı, s ın ıfa
t a r t ı ş m a k belki s a d e c e b ir s ö m e s t r id e b ir k o n u
işlenebilir, a m a t a r t ı ş a r a k işlenebilir. E z b e rle n in c e
u n u tu lu y o r . □ k o n u ile ilgili b ir v a t a n d a ş d eğilseniz,
iyi d e y e tiş tirilm e d iğ in iz z a m a n u z a k la ş ıy o rs u n u z
v e t o p lu m a d a p e k b ir f a y d a s ı o lm u y o r .
BAŞKAN - E v e t t e ş e k k ü r e d e riz .
S a y ın Y a v u z .
PROF. DR. ÜNSAL V A V U Z - E f e n d im
ta b i inkilap d iy o r u z d a b e n D e v r i m d iy e y im g e n e
o n a . N e y a p a lım y a s a ism ini İnkilap k o y m u ş . B iz im
E n s it it ü m ü z ü n adı d a İnkilap T a r ih i E n s t it ü s ü ,
a n te n tli k a ğ ıtla rım ız ö yle a m a b u d a b ize t e r s
ge le n b ir s ö z c ü k , o n u n için biz d e v r i m d iy o r u z
229
k o n u ş m a la rd a . Ş im d i t a b i o r t a ö ğ r e t im d e b u
d e rs le rin y e t e r in c e , h a k k ın c a ö ğ r e n c iy e g ö t ü r e ­
bildiğini b e n s a n ıy o r u m . Belki k it a p la r y e te r li
z a m a n z a m a n b a k ıy o r u z in c e liy o ru z . F a k a t
h e r ş e y yine ö ğ r e t m e n d e b a ş la yıp , ö ğ r e t m e n d e
b it iy o r . M a a l e s e f b u m e m l e k e t t e ç o k h ız ­
la n d ırılm ış k u r s la r la ö ğ r e t m e n l e r y e t iş t ir ilip ,
t o p lu m a s u n u ld u o k u la ra gö n d e rild i. G e ç e n s e n e ­
le rd e h e p im iz a n ım s ıy o ru z . Ş im d i ta b i h e r ş e y
ö ğ r e t m e n d e b a ş la r ö ğ r e t m e n d e b it e r. K ita b ın
içindeki k o n u y u kendi s a p la n tıla rı şeklinde, kulla­
n a ra k , g ö t ü r ü y o r s a ki, g ö t ü r e n le r v a r . S a d e c e
o r t a ö ğ r e t im için değil, ü n iv e r s it e d e dahi r a s tlı­
y o r u z r a s la d ığ ım ız E g e
Ü n iv e r s it e s i n d e
b ir
C u m h u r iy e t T a r ih i K ita b ı v a r . S a n ıy o r u m 1 7 5
sa yfa lık b ir k ita p tı. 1 3 1 S - 1 9 3 B a ra s ı b e ş s a y f a ­
d a g e ç iy o r. Ü n iv e r s it e d e b u iş b ö yle y a p ılıy o rs a .
A n la t m a y a o la n a k yo k . O r t a ö ğ r e t im d e k i sıkın­
tıla rı biz Ü n iv e r s it e d e ç e k iy o ru z . Ö r n e ğ in b e n im
e n ç o k ü z e rin d e d u r d u ğ u m k o n u 1 0 . Y ü zyıld a k i
D ü y u n u -u
U m u m îy e
m e s e le s id ir. B u k u r u m u n
o r t a y a ç ık m a s ı v e b u k u r u m u o r t a y a ç ık a ra n
n e d e n le r. Ç ü n k ü t a r i h e ğ e r d e r s a lın m ası g e re k e n
b ir bilim dair ise ki ö y le d ir, o halde, ta rih i o la yla rı
n e d e n s o n u ç ilişkisi için d e in s a n la ra iyi g ö t ü r m e ­
m iz la zım . İyi a n la t m a m ız lazım . IS .y ü z y ılı b u
D ü y u n ü -u U m u m iy e id a re s in in D u y u n -u n k u ru l­
m a sın ı h a z ırla y a n s e b e p le rle , d e ğ e rle n d irild iğ im iz
v e b e r a b e r in d e g e tird iğ i s o n u ç la rı iyi ird ele d iğ im iz
z a m a n b u n u a n la ttığ ın ız z a m a n ö ğ re n c in in size ilk
söyled iği ş e y . B u g ü n e n e k a d a r d a b e n z iy o rm u ş
230
o lu y o rla r. B ir kısm ı ö yle d iy o r yalnız. D iğ e r k ısım ­
d a b u O s m a n lIla r hiç d o ğ r u b ir ş e y y a p m a m ış la r
m ı? H o c a m . B a ş t a n b e ri h e p O s m a n lı'y 1 e le ş tiri­
y o r s u n u z . Ç ü n k ü lised e n aldığı f o r m a s y o n , lised e n
liseye, ö ğ r e t m e n d e n , ö ğ r e t m e n e m a a le s e f ç o k
değişik. Milli E ğ it im B a k a n lığ ı m a d e m k i b ir ulusal
e ğ itim p r o ğ r a m ı ç e r ç e v e s in d e b u işi g ö t ü r m e k
a m a c ın d a d ır , o z a m a n b u n u n d a k o n t r o lü n ü iyi
y a p m a s ı la zım . B irin ci b o y u t bu.
İkinci b o y u t ü n iv e rs ite le rd e k i g e ç e n s e n e le re
k a d a r k a r ş ım ız a çık a n to b lo . A B B A S B e y d e
b u n u sö yled i. A t a t ü r k ç ü l ü k 't e n b ık tır m a . B a l yiye n
b a ld a n b ık a r. B O y ö n e tim le ri t u t t u l a r , ü n iv e rs i­
t e d e h e r sınıfa A t a t ü r k ilke v e inkilapları d e rs in i
k o y d u la r. H a k ik a t e n ö ğ r e n c i d e b u iş te n sık ılm a ya
b a ş la d ı. S ık ılm ış ö ğ r e n c i k a rş ıs ın d a ş e v k le d e r s
y a p m a n ız d a o la n a k s ız. Ö ğ r e t m e n d e b u iş te n
u z a k la ş m a y a başladı...
[B a n t d eğ işim i]
Belki d e işin te m e lin d e s u la n d ır m a k a m a c ı
y a t ıy o r idi. B u iyi b ir y ö n t e m d i. H e m A t a t ü r k ç ü
g ö r ü n e b ile c e k tin iz . H e m
d e b ö y le c e in s a n la rı
A t a t ü r k ç ü l ü k t e n s o ğ u t a c a k tın ız . B iz b u n u b ir s e ­
n e y e v e z o ru n lu d e r s o la ra k , h a f t a d a iki s a a t
o k u tu la n , d e v a m ı z o ru n lu d e r s e d ö n ü ş t ü r d ü k v e
ilgi a r t t ı ta b i. Ö ğ r e t m e n d e b u işi s e v e r e k ,
h is s e d e re k , z e v k a la r a k y a p ıy o r . F a k a t ş u d a
o r t a y a çıktı. B u b ir s e n e n in d e a z o ld u ğ u n u
d ü ş ü n ü y o r u m b e n . B u n u iki s e n e y e ç ık a r m a k
g e re k ir.
B ir d iğ e r b o y u t t a şu. B iz h e r z a m a n s a n d ık ki
231
e ğ e r M o n d ro s
M ü t a r e k e s i ile b e r a b e r i n d e
g e tird iğ i s o n u ç la rla y o la ç ık a r, ulusal b a ğ ım s ızlık
s a v a ş ım ız ın
b ü tü n
k o n g r e le r in i,
s a v a ş la r ın ı,
g ö z ü m ü z ü k a p a y ıp e z b e r e s ö y le s e k b u işi bilir
ö ğ r e n ir iz sa n d ık . B u r a d a yanıldık. B u r a d a b ü y ü k
b ir h a t a ya p ıld ı. A s lın d a y a p ılm a s ı g e r e k e n
A t a t ü r k ç ü fe lse fe n in b ık m a d a n u s a n m a d a n , ta b i
o b ir k ro n o jid ir ta rih i o la yla r, o lg u s u d u r dizinidir.
B u n la rın bilinm esi la zım . T a r ih i d ö n e m e ç le r d ir .
A m a b u n u n ya n ı s ır a n eyin n e d e n yapıldığını iyi ir­
d e le y e n , d ü ş ü n s e l p l a t f o r m d a d e ğ e r le n d ir e n
biçim in d e v r e y e s o k u lm a s ı lazım dı. T a h m in e d iy o ­
r u m , şim d i b u k o n u la rd a y e te rli k ita p la r v a r . Belki
b eğ e n ilm e ye b ilir, b e n Y ü k s e k ö ğ r e t im K u r u m u n u n ,
Y Ö K 'ü n A ta tü r k İlke ve İnkilapları S. diye b e ş
s a y g ıd e ğ e r m e s le k d a ş ım ız ın , h o c a m ız ın y a z d ğ ı
kitab ı fe v k a le d e felsefi v e d ü ş ü n s e l o la ra k is te ­
n eni v e r e n , hiç o l m a z s a m e r a k u y a n d ır a n ,
a r a ş t ı r m a y a , d ü ş ü n m e y e y ö n e t e n b ir b o y u t u
nedeni ile s e n e le rd ir 1 9 8 7 'd e n b e ri d e r s v e r m e y e
g it t iğ im b ü t ü n o k u lla rd a z o ru n lu d e r s kitab ı
o la ra k o k u t u y o r u m . E r g u n Ö z b u d u n , A h m e t
M u m c u , T u r a n F e y z io ğ lu r a h m e t li h o c a , A g a h
Ç u b u k ç u , Y ü k s e l Ü lk e n r a h m e t li h o c a m ız , t a r a f ın ­
d a n h a z ır la n m ış f e v k a la d e d e ğ e rli b ir k ita p .
D e ğ e rin i ş u r a d a n a n lıyo ru z. B a z ı ü n iv e r s ite le r
r e k t ö r le r i b u kitab ı o k u t m u y o r la r . Y Û K 'd e n g ö n ­
derildiği h a ld e d e p o la r d a t u t u y o r l a r b u k ita p la rı.
B e n o n u d a ile te yim . P o lis A k a d e m is in d e b u d e rs i
v e r iy o r u m . G e ç e n s e n e d e n b e ri b u kitab ı o r a d a
d a z o ru n lu d e r s kita b ı o la ra k A k a d e m i'y e a ld ır­
dım . B e n c e işin d ü ş ü n s e l p la t f o r m u n u b ir ş a p k a
232
d e v rim i, y a d a b ir ya zı v e y a dil d e v rim in i şekilci
o la ra k e zb e rle y ip , g e ç m e k t e n ö t e ; ö n c e s i v e
z o ru n lu kılan n e d e n le r v e g e tird iğ i s o n u ç la r ile
v e r e n b ir k ita p . B ir dil d e v rim in i, b ir t a r i h tezini,
b ir ulusal kimlik o lu ş t u r m a d a ye ni k u r u lm u ş ulus
d e v le tin t o p lu m u n u ulusal bilince u la ş t ır m a k t a k i
t e m e l işlevini g ö z a rd ı e d ip y ü z e y s e l b ir şekilde
ö ğ r e n c iy e g ö t ü r d ü ğ ü z a m a n ö ğ r e n c i o n u e z b e r ­
leyip g e ç e c e k t ir . K o n u y u b u r a d a n , b u a ç ıd a n , b u
p e s p e k t if d e n alıp t a r t ış m a lı d e r s le r , k e ş k e fa k ü l­
t e le r d e o k a d a r kalabalık a n file r o lm a s a d a
h e r k e s h a zırla y ıp ge lse , a k tif m e t o d la t a r t ı ş a r a k
g ö t ü r s e k d a h a d a işlevsel o lu r in a n c ın d a y ım . A m a
t a b i o z a m a n d a o r t a ö ğ r e t im d e n , lised e n ge le n
ö ğ re n c ile rin b ir a z birikimli o la ra k g e lm e s i lazım .
B iz im y a p t ığ ım ız m a a le s e f ilk ö n c e k a fa la rd a k i
ya n lışla rı k ırm a k . H e r k e s ilk d e r s t e s o r u y o r u z .
K im in e v in d e A t a t ü r k 'ü n S ö y le v i v a r . B ü t ü n eller
k a lk ıyo r. H e r k e s el k a ld ırıy o r. P eki ilk s a y f a y ı kim
a ç tı diyince. O k a d a r a z s a y ıd a el k a lk ıy o r ki. O
z a m a n g ö r ü y o r s u n u z . K it a p r a f t a d u r u y o r . B ir
d e k o r a s y o n m a lz e m e s i o la ra k d u r u y o r . B u n u d a
d e v r e y e s o k m a k la zım . B irin c i e ld e n k a y n a k
o la r a k o k u t m a k , o k u m a y ı ö z e n d ir m e k , ö rn e k le ri
d e h e p için d en ç e k e r e k o k ita b a ö ğ re n c iy i v e
v a ta n d a ş ı
y ö n e ltm e k
o la n a k lı
o la b i''r
d iy e
d ü ş ü n ü y o ru m .
T e ş e k k ü r e d e rim .
BAŞKAN - T e ş e k k ü r e d e riz .
S a y ın A k ç a k a y a lıo ğ lu , b u y ru n .
CİH AT AKÇAKAYALIOĞLU - T e ş e k k ü r
e d e rim . E f e n d im ç o k d e ğ e rli k o n u ş m a c ıla r ım ız ­
233
d a n , h o c a la rım ız d a n b ü y ü k y a r a r l a r g ö r d ü k . Ş im d i
b e n b u a r a d a S a y ın Y a v u z h o c a m la ilgili b ir k a tk ı­
d a b u lu n m a k is t iy o r u m . K o n u ş m a s ın a b ir k a tk ıd a .
B iz b irb irim izi ta n ıd ığ ım ız için b e n im b u k a tk ı
h e v e s im in ç o k o ld u ğ u n u bilir.
E fe n d im kendileri A t a t ü r k 'ü n ilim v e akıl fe ls e ­
fesini ifa d e e d e n n o k t a la r a d e ğ in d ile r. A y r ı c a
A t a t ü r k ç ü lü k t e r im in e d e d e ğ in d ile r. A t a t ü r k İnkilapları te rim in i d e kullandılar. B e n A t a t ü r k İnkilapları t e r im in d e n h a r e k e t e d e c e ğ im . V a k t i ile
h o c a m la biz b u n u k o n u ş tu k . A t a t ü r k inkilapları
y o k t u r e fe n d im . A t a t ü r k İnkilabı v a r d ır . O b ir inkila p tır. N u t u k t a A t a t ü r k İnkilabım ız d e m iş t ir. İnkila p la rım ız d e m e m iş t ir . Ş im d i A t a t ü r k ilkeleri
v a r d ır . İlkeler İn k ila p ta n e v v e ld ir. A t a t ü r k İnkilabı
v e inkilap h a r e k e t le r i v a r d ı r o n u n için de. H a r f
inkilabı t e r im i y a n lış tır. B e n b u n u b ir ç o k d e f a la r
b izim to p la n t ıla rım ız d a b elg ele ri ile a r z e t m i ş ­
le rd ir. A t a t ü r k İnkilabında h a r f d e ğ iş im i v e y a
h a re k e ti.
Ş im d i b u n u b ıra k a lım b ir t a r a f a . B e n h o c a m ın
d eğ in d iğ i A t a t ü r k 'ü n ş u r a d a k i g iriş y e rin d e k i
ifadesini A t a t ü r k 'c ü lü ğ ü n
te m e li o la ra k , sa yın
b a ş k a n ım ın d a lü tfe n ka b ul b u y u r m a s ı ş a rtıy la ,
o k u m a k is t iy o r u m . B e n m a n e v i m ir a s o la ra k
h içb ir n a s rık a tı b ır a k m a d ım . N a s r ı k a t d e ğ iş m e z
fikir v e k u r a m d e m e k t ir . H iç b ir d o ğ m a , h içb ir
d o n m u ş v e k a lıp la ş m ış d ü ş t ü r b ır a k m ıy o r u m .
B e n im m a n e v i m ir a s ım ilim v e akıldır. B e n d e n
s o n ra k ile r b izim a ş m a k z o r u n d a o ld u ğ u m u z ç e tin
v e köklü m ü ş k ü la t ö n ü n d e belki g a y e le r e t a m a ­
m e n e re m e d iğ im iz i, f a k a t a sla t a v iz v e rm e d iğ i­
234
m izi, akıl v e ilimi r e h b e r edindiğim izi t a s t ik e d e ­
c e k le rd ir.
Z a m a n s ü r a t le d ö n ü y o r . M illetle rin ,
c e m iy e tle rin , f e r t le r in s a a d e t v e b e d b a h lık te la k ­
kileri d e d e ğ iş iy o r. B ö y le b ir d ü n y a d a a s la d e ğ iş ­
m e y e c e k h ü k ü m le r g e tird iğ in i iddia e t m e k aklın v e
ilmin inkişafını in k a r e t m e k o lu r. B e n im T ü r k M illeti
için y a p m a k is te d ik le rim , b a ş a r m a y a ç a lış tık la rım
o r t a d a d ır . B e n d e n s o n r a beni b e n im s e m e k is te ­
y e n le r, b u te m e l m ih f e r ü z e rin d e akıl v e ilmin
re h b e rliğ in i kabul e d e r le r s e m a n e v i m ir a s ç ıla r ım
o lu rla r.
S a y ın dinleyen d e ğ e rli b ü y ü k le rim e v e a r k a ­
d a ş la r ım a a r z e d iy o r u m . B a k ın ız b u ifa d e le rd e n
s o n r a m a n e v i m ir a s ç ıla r ım o lu r la r d iy o r. O ha ld e
A t a t ü r k 'ü n t e s b it e ttiğ i A t a t ü r k 'c ü l ü k iş t e b u d u r .
M a n e v i m ira s ç ıla rı o lu rs a k , biz o z a m a n A t a t ü r k ' ­
ü n b u fe lse fe s in e u y g u n A t a t ü r k 'c ü o lm u ş olu­
y o r u z . B u ya zı b e n im kendi y a z ım d ır . A s lın d a
A t a t ü r k ç ü d ü ş ü n c e v e f e ls e f e k o n u s u n d a k i
A t a t ü r k Y ü k s e k K u r u m u d e rg is in d e y a y ın la n m ış ­
t ır .
B i r d e ş u n a d e ğ in m e k i s t iy o r u m . S a y ın
h o c a m b irk a ç d e fa d e ğ in d ile r. Laiklik k a v r a m ı.
B a k ın ız A t a t ü r k 'l e ilgili b e n im a r z e t t iğ im ş e y le rin
h e p si b e lg e s e ld ir. N e d iy o r A t a t ü r k . Ş im d i de, ç o k
g ü n c e l o ld u ğ u için ö lü m s ü z ö n d e r im iz laiklik
k a v r a m ı v e a n la m ı ü z e rin d e b ir fikir ç a lış m a s ı
s ır a s ın d a v e rd iğ i d ire k tifi s u n m a k ihtiya cını d u y ­
d u m . O d iy o r ki Laiklik y a ln ız din v e d ü n y a işlerinin
a y rılm a s ı d e m e k d eğ ild ir. A y n ı z a m a n d a b ü t ü n
y u r t t a ş l a r ı n v ic d a n , ib a d e t v e din h ü rriy e tin i
te k a f fü l e t m e s i d e m e k t ir . T e k e f fü l: ü s t le n m e k
235
a n la m ın d a d ır y ü k s e k m a lu m la rın ız , a r k a d a ş la r ım
d a b iliyo rlar. Laiklik k a v r a m ın ın dinsizlikle h iç b ir
ilgisi y o k t u r . B u g ü n T ü r k iy e B ü y ü k M ille t M e c lis in ­
d e Laiklik k a v r a m ı b a zıla rı t a r a f ın d a n dinsizlik
o la ra k M e c lis'in ç a tıs ı a ltın d a ifa de e d ilm iş tir.
T a r i h K u r u m u n d a v e r d iğ im b ir k o n f e r a n s t a
s ö y le d im a r k a d a ş la r ım . İs ta n b u l'd a b ir b e le d iye
b a ş k a n ı v a r . B u n u kişisellik m a n â d a kabul b u y u r ­
m a y ın . H o c a m d a sö yle d i b ö yle şe yle ri. Ş im d i laik­
lik ü z e rin d e g a z e te c ile rle , k o n u ş u r k e n d iyo rk i:
"Laiklik dinsizlik v e din d ü ş m a n lığ ı d e m e k t ir " A sıl
b e n im içim i h ırp a la y a n ş e y ş u oldu. " İs m e t P a ş a ,
A t a t ü r k 'e laikliği y u r t t u r m u ş t u r " dedi. E v e t te le ­
v iz y o n d a d a idnledim . G a z e t e c i a r k a d a ş ım d a
h e rh a ld e bilir v e t o p la n t ıd a ş ö y le s ö y le d im , ne
İs m e t P a ş a y u t t u r a c a k a d a m d ır , ne A t a t ü r k
y u t a c a k b ir a d a m d ır . Ş im d i ö z ü r d iliy o ru m ,
s ö z ü m ü k a p a t ır k e n , b a ş t a s iz o lm a k ü z e r e
b u g ü n e k a d a r lü tfe d ile n bilgiler için kendi a d ım a ,
B O y a ş ın d a k i b ir ih tiy a rın a d ın a ş ü k ra n la rın ı
s u n u y o ru m .
S a y g ıla rım la
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e rim . B iz d e
s a y g ıla r s u n a rız . B a ş k a k a tk ı g e t ir m e k is te y e n
v e y a s o r u s o r m a k is te y e n .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - E fe n d im ben
b ir n o k ta y ı a ç ık la m a k is t iy o r u m .
PROF. DR. ÜNSAL Y A V U Z - M a d e m k i
b a n t a k a y ıtta y ız . B u n la r y a y ın la n a c a k o z a m a n ,
o n u n için b ir d ü z e lt m e y a p m a y ı ge rekli g ö r ü y o ­
r u m . A s lın d a S a y ın A k ç a k a y a lıo ğ lu ile farklı
d ü ş ü n m ü y o r u z . K ita b ın ism ini v e rirk e n . K ita b ın
236
ism i A t a t ü r k İlke v e inkilapları ise ne d iye b ilird im
ki. B a ş k a b ir ş e y d iy e m e m . O n u n için İnkilaplar.
A t a t ü r k İlke v e İnkilapları k ita b ın ism i b u İnkilap,
İnkilabı o n la rla u ğ r a ş m ıy o r u z . B e n d e A t a t ü r k 'ü n
b ir d e v rim i o ld u ğ u n a in a n ıy o ru m . B u n u U t k a n
K o c a t ü r k h o c a m ız ile t a r t ış t ık . A s lın d a d e v r im in
ta n ım ı d a b u n u g e r e k t ir iy o r . D e v r im d e v a rıla n
a ş a m a d a t ü m k u r u m la r b ir ö n ce k i a ş a m a d a n
d a h a g e lişm iş v e ile rle m iş b o y u t a çekilebilm iş ise,
o
d e ğ iş im
g e r ç e k l e ş t i r e b il m i ş s e
d e v rim d ir.
D o la yisiyle e ğ e r A t a t ü r k y a p tığ ı r e f o r m l a r d iye ­
lim. T e k t e k aldığınız z a m a n ö rn e ğ in , s a d e c e ,
b ü t ü n ya p ıla n d e v r im s e l d e ğ iş im le ri g ö z a r d ı e d e ­
lim, s a d e c e ileri b o y u t a g it m e z ki v e y a ya zı
d e ğ iş sin . O d a b ir ş e y ifa d e e t m e z v e y a h e r ş e y
d u r s u n o ld u ğ u y e r d e ka d ın h a k la rı ge tirilsin . H iç b ir
ş e y d e ğ iş m e z . O h a ld e y ö n e t im d e n k ü ltü re l
k u r u m la r a , h u k u k a , e ğ itim e , t o p lu m s a l y a p ıy a ,
e k o n o m ik y a ş a m a k a d a r u z a n a n ç izg id e y e r alan
tü m
k u r u m la r ın t e k t e k d e ğ iş im in in o r t a y a
çık a rd ığ ı b ir yeni g ö r ü n ü m v a r ki, iş te o n a biz
A t a t ü r k d e v r im i d iy o ru z . A c a b a r e f o r m m u d u r ,
d e v r i m m id ir. U t k a n K o c a t ü r k h o c a y la h e rh a ld e
b u n la r r e f o r m o lsa , a lg ıla n sa d a h a y e rin d e o lu r,
d iye b ir t a r t ı ş m a m ı z o ld u a m a U t k a n h o c a n ın
fik rin e d e s a y g ı g ö s t e r iy o r u m . B ir y e r d e d o ğ r u
d a . Ç ü n k ü s a rığ ın ç ık a rtılm a s ı, ş a p k a n ın g e t ir ilm e ­
si bile 6 0 0 senelik alışkanlıkların g e le n e k s e lle ş m iş ,
k a f a la r d a t a ş la ş m ış olan alışkanlığın o r t a d a n kal­
d ırılm a s ı gibi d e v r im s e l b ir d e ğ iş im i ifa d e e t m e k ­
t i r in a n c ın d a y ım . Y a z ıy ı d e ğ iş t ir iy o r s u n u z , K u t s a l
k ita p yazısını k a ld ırıy o rs u n u z . A d a m ın d ü ş ü n c e s i
237
bu, S O O yıldır k a fa d a b u y e r e tm iş . Ü s t e lik te
g a v u r la r ın kullandığı L a tin h a rfle rin i g e t ir iy o r ­
s u n u z . Ş im d i b u n u r e f o r m o la ra k kabul e t m e k d e
h a k ik a te n b ir a z g ü ç gibi g e liy o r b a n a . O o r t a m d a ,
o b ir d e v r im s e l d e ğ iş im . T a b i biz g e n e d e v r im le r
d e m iy e lim .
B ü tü n
bu
d e v rim s e l
d e ğ iş im le r
A t a t ü r k d e v rim in i o r t a y a ç ık a r m ış t ır diyelim .
A s lın d a aynı şe yi d ü ş ü n ü y o r u z . B u a ç ık la m a y a
k a y ıt t a o ld u ğ u n u z için g e r e k g ö r d ü m . T e ş e k k ü r
e d e riz s a y ın b a ş k a n .
BAŞKAN - B iz d e t e ş e k k ü r e d iy o ru z .
S o n o la ra k a r k a d a ş ım ız d a n , s o r u m u , k a tk ı
m ı?
ŞÜKRÜ M U TA F - B ir a z ka tkı, b ir a z s o r u
gibi o la ca k . E ğ it im Bilim leri m e z u n u y u m , ha len
B a ş k e n t E le k trik A n o n im Ş irk e tin d e , E ğ it im biri­
m in d e ç a lış ıy o ru m . I B 'Z B 'd e n b e ri ö m r ü m ü n ikinci
y a rıs ın d a , d ü ş ü n e n ülkenin s o r u n la rın a d u y a rlı biri
o la ra k y a ş a d ım v e ha len d e o fikirlerim i s ü r d ü r u y o r m u . Y a ln ız ü z ü ld ü ğ ü m b ir ş e y v a r . S a y ın
A b b a s G ü ç lü B e y d e b e lirtti, in s a n la rım ızın edil­
genliği v e y a h u t t a b o ş v e rm iş liğ i. S o r u n la r ı y a ş ı­
y o r la r dile g e t ir iy o r la r a m a ç ö z ü m için b ö yle p la t ­
f o r m la r a ta n ık o lm u y o r la r v e y a z a m a n a y ır a m ı­
y o r l a r . B ü t ü n k a tılım c ıla rın b e lirtiğ i fik irle rle
bağlantılı o la ra k k a tk ım ı ifa d e e d e c e ğ im . B u r a d a
ta r t ış ıla n Y u r t t a ş l ı k v e E ğ it im k o n u s u n d a ö r g ü n
e ğ itim , ö ğ r e t m e n in nitelikleri, d e r s p r o g r a m la r ı
v e m e d y a n ın ö n e m i v e s t r a t e jik a ç ıd a n ne y a p a ­
bilir, y a d a yapılabilirliği o la n ne t ü r ç ö z ü m le r v a r ,
gibi y a k la ş ım la r se rg ile n d i. G e ç t iğ im iz h a f t a d a
B a ş k e n t Û ğ r e t m e n e v in d e U z a k t a n E ğ it im k o n u ­
238
lu s e m p o z y u m v e çeşitli e ğ itim etkinlikleri v a rd ı.
B e n d e s u n u la n bilgilerin d ış ın d a fa rk lı b ir y a k la ş ım
g e t ir m e k is t iy o r u m .
Û r g ü n e ğ itim in kendi y a p ıs ın d a n k a y n a k la n a n
sınırlılıkları v a rk e n , biz y a y g ın e ğ itim e ağırlık v e r e n
özellikle, y u r t t a ş lık v e e ğ itim h u s u s u n d a okul
ö n c e s in d e n b a ş la y a n t e m e l e ğ itim d e , h a t t a o r t a
ö ğ r e t i m d e d e ele a lın ab ilen b ilg ile n d irm e v e
karşılıklı e tk ile ş im o r t a m ı n y a r a t ılm a s ı g e r e k tiğ in e
in a n ıy o ru m . B u k a p s a m d a ö r g ü n e ğ itim in ö te s in ­
d e y a y g ın e ğ itim le b ir ç o k ş e y le r ya p ılab ilir diye
d ü ş ü n ü y o r u m . Ç ü n k ü ü n iv e r s it e s o r u n u n u d ü ş ü n ­
d ü ğ ü m ü z z a m a n , ve lile r o lsu n , ö ğ r e n c ile r olsun,
d e r s a n e y e g id e re k , o b ir m ily o n kişinin iç e ris in d e n
ilk 3 0 0 bine g ir m e k y a rış ın a g ir iy o r la r. B u b a n a
ç o k a n la m s ız v e m a n t ık s ız g e liy o r. H e m ülke
a ç ıs ın d a n , h e m b ir e y a ç ıs ın d a n b ir k a y ıb a yol a çı­
y o r . O y s a t o p lu m u m u z d a h e p etkili o lm a y a k ­
laşım ı y e rin e h e r y a p ıla n işin d e ğ e rli v e s a y g ın
o ld u ğ u fikri e g e m e n o ls a , b ir ç ö p ç ü n ü n , b ir a m e le
iş te ça lış a n in san ın d a ü r e ttiğ in in ç o k s a y g ıd e ğ e r
o ld u ğ u y a y g ın la ş m ış o ls a belki b u ü n iv e rs ite d e k i
yığ ılm a d a o r t a d a n ç ık a c a k .
BAŞKAN - S iz g e n e l e ğ itim , s o r u n la rın a m ı
ç ö z ü m g e t ir iy o r s u n u z ? V a t a n d a ş lık e ğ itim in e m i?
ŞÜKRÜ M U TA F - Y u r t t a ş l ı k e ğ itim i ile ilgili
y a k la ş ım la r iç e ris in d e s ö y lü y o r u m b u n la rı. Ç ü n k ü
in s a n la r belirli f o r m a s y o n alıp, İş te işe g irip p a r a
k a z a n m a t e m e l d ü ş ü n c e s i ile h a r e k e t e d e rk e n ,
h iç b ir e ğ itim a ş a m a s ın d a y u r t a ş o lm a bilincini
k a z a n a m ıy o r u z . B e n E ğ it im B ilim leri y a d a S o s y a l
B ilim le r o k u d u ğ u m için belki b e n im gibi a r k a d a ş -
239
lanım d a b ir a z d a h a d u y a rlı olabilirler. A m a t e m e l
e ğ itim a lm ış o la n h e r y u r t t a ş ı m ı z ı n s e ç m e
s e ç ilm e hakkı ile ilgili o lsu n , ü lk e m izin y e re l y ö n e ti­
mi, ge n el y ö n e tim i ile ilgili d u r u m la r d a o ls u n
k a tılım c ı o lm a s ın ı b e k le m e m iz g e r e k ir . B u n u
g ö r m e d iğ im iz z a m a n d e m e k k i y u r t t a ş lık e ğ itim i­
nin. b a ş la n g ıç t a v e rile m e d iğ i y a d a b a zı b a zı s o ­
ru n la rla k a rş ıla ş d ığ ım ız o r t a y a çık ıyo r.
B u r a d a t a r a f l a r d a n birisini okul yazılı v e
g ö r s e l b a s ın o la ra k ka b u l e tt iğ im iz z a m a n d iğ eri
d e aile d iy o ru z . B u g ü n ç a ğ d a ş aile tipini ince ­
lediğiniz z a m a n , a n n e n in , b a b a n ın b u k a d a r
z a m a n ı o lm a y a b iliy o r. O h a ld e e ğ itim v e b a s ın
y a y ın o rg a n la rın ın işlevleri d a h a ö n c e çıkıyo r.
B u n la r ü z e rin d e ç ö z ü m ö n e rile ri g e liş tirilm e s i belki
d a h a u y g u n o lu r. Ç ü n k ü v a t a n d a ş o lm a bilinci aynı
z a m a n d a ülkesini s e v m e k t e n ö t e s o ru m lu lu k
ü s tle n m e , y a ş a d ığ ı o r t a m d a d iğ e r in s a n la rın hak
v e ö d e vle rin i b ile re k o n la rı g a s p e t m e m e k , karşılıklı
s a y g ı, s e v g i v e g e le c e ğ e d ö n ü k ü lk e m e n e v e r e ­
bilirim d ü ş ü n c e le ri ile b ü tü n le ş ik b ir biliç d y e
y o r u m lu y o r u m .
BAŞKAN - P eki ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
ŞÜKRÜ M U TA F - B u k o n u d a beni d e din­
lediğiniz için b e n t e ş e k k ü r e d e rim . O r g a n iz a s y o n u
h a z ırla y a n T ü r k E ğ it im D e rn e ğ in e s a y g ıla r s u n a ­
rım .
BAŞKAN - Ç o k t e ş e k k ü r e d e riz .
E fe n d im , a r t ık h e r h a ld e s o n u n a geldik. İki
g ü n d ü r g e r ç e k t e n b ü y ü k s a b ırla dinlediniz. B ü y ü k
b ir s a b ır g ö s t e r d in iz . B u iki g ü n ü n s o n u c u n d a
h a n g i n o k t a y a u la ş t ık ? Ş ö y le b ir b a k tığ ım ız
240
z a m a n y u r t t a ş lık k a v ra m ın ı k o n u ş m a c ıla r dile
g e tird ile r. B e n s o n o la ra k ö n e r ile r d e m e t in d e
m a d d e m a d d e ne g e t ir e b ilir im
d iy e d ü ş ü n ­
d ü ğ ü m d e , belki y u r t t a ş lık k a v r a m ı ö t e s in d e b ir
d ü n y a v a ta n d a ş lığ ın ı ilerde t a r t ış a c a k m ı y ı z d iy o ­
r u m . T a r t ı ş s a k bile k ü r e s e lle ş m e s ü r e c in d e
d ü n y a v a ta n d a ş lığ ı g ü n d e m e g e ls e bile h e r u lu su n
yine kendi u lu su n a , ulus bilincini, y u r t t a ş lık bilincini
v e r m e s i g e re ğ i k o n u ş m a c ıla r t a r a f ın d a n v u r g u ­
la n m ıştı, T e k b ir d ü n y a d a y a ş a m ış o ls a k bile yine
d e T ü r k kimliği içe risin d e , T ü r k v a t a n d a ş ı o la ra k
kendi v a ta n d a ş lık bilincimizi v e s o r u m lu lu ğ u m u z u
k a z a n m a m ız g e re k ir. İlk n o k t a m ız bu. T a b i b u n u
k a z a n ırk e n de, A t a t ü r k v e A t a t ü r k 'ç ü l ü ğ ü ç o k iyi
b ilm e m iz g e re ğ i v u rg u la n d ı. Z a t e n b ir a r a b a k t ım
to p la n tı sa n k i v a t a n d a ş lık y u r t t a ş lık v e e ğ itim
değil de. A t a t ü r k 'ç ü lü k v e e ğ itim e k a y ıy o r gibi
g ö r ü n d ü , a m a S a y ın Y a v u z 'u n d a b e lirle m e si
d o ğ r u lt u s u n d a b ize y u r t t a ş lık bilincini k a z a n d ır a n
A ta tü rk
o ld u ğ u için A t a t ü r k ç ü l ü ğ ü ç o k iyi
b ilm e m iz v e b u n u yeni n esille re etkili b ir şekilde
a k t a r m a m ız ın g e r e ğ i kendini z a t e n g ö s t e r iy o r . O
b a k ım d a n b u t a r t ış m a la r ın d a ç o k y a r a r lı o lum lu ,
g e çtiğ in i sö yleye b iliriz.
İkinci b ir ö n e ri, S a y ın Ç e le n d e dile g e tird i.
S a y ın A k g ü n 'ü n d e k o n u ş m a la rı ile d e s te k le n e n ,
H a lk e v le rin in v e y a h u t t a K ö y E n s t ü t ü le r in in y e ­
rin e g e ç e b ile c e k belki y u r t t a ş lık e ğ itim m e r k e z ­
lerinin k u ru lm a s ı. Ç ü n k ü A m e r ik a v e d iğ e r A v r u p a
ülk e le rin d e y u r t t a ş lık e ğ itim m e rk e z le rin i g ö r ü ­
y o r s u n u z . A .B .D .le r in d e y u r t t a ş lık e ğ itim i için
u lu s a l s t a n d a r t l a r b e lirle n m iş . B ir A m e r ik a n
241
v a ta n d a ş ın ın bilm e si g e r e k e n h e d e fle r, n e le rd ir,
b u n la r o r t a y a k o n m u ş v e ö r g ü n e ğ itim yo lu ile
v e rile m e y e n k ısım la rın d a y u r t t a ş lık e ğ itim m e r ­
k e zle rin d e v e rilm e s i p la n la n m ış. B iz d e H a lk e v ­
lerinin belki y e rle rin i a lab ile ce k b u t ü r m e r k e z le r
yo lu ile o ç a ğ d a ş T ü r k v a t a n d a ş ı bilincini, y u r t ­
ta ş lık bilincini g e liş t ir m e d e b u t ü r e ğ itim m e r k e z ­
lerim izi belki y a y g ın e ğ itim yo lu ile v e y a Milli E ğ it im
Baka n lığı ile k o o rd in e li b ir şekilde g ü n d e m e g e t ir e ­
biliriz. B u n d a a r t ık ü n iv e rs ite le rin v e o r t a ö ğ r e t i m
k u ru m la rın ın d a b ü y ü k b ir ka tkısı o lu r. E n a z ın d a n
e ğ itim c i a ç ıs ın d a n , t a k v iy e v e r m e s i a ç ıs ın d a n .
Y in e Ç e le n b ize ö r g ü n e ğ itim k u r u m la r ın d a
y u r t t a ş lık bilincinin v e rilm e s in d e e ğ itim p r o g r a m ­
ları ile işe b a ş la m a m ız ın g e re ğ in i v u rg u la d ı. A m a
biz M is a k -i M a a r i f ile z a t e n b u işe b a ş la m ış ız,
□ a h a s o n r a Y u r t t a ş l ı k bilgisi d e rs le ri için k ita p la r
h a z ırla n m ış , 1 9 B Ü 'd a n s o n r a S o s y a l Bilgilerin
içinde k a y b o lm u ş g itm iş ; L is e d e b ir ş e y v e r ­
m e d iğ im iz d e v u rg u la n d ı. Ü n iv e r s it e d e v e r m i ş
o ld u ğ u m u z İn s a n H a k la r ı d e r s le r i ile y a d a
A t a t ü r k İlkeleri v e İnkilapları d e rs iy le b u bilinçi
nasıl g e liş tiriy o ru z , a y r ıc a b u n u n d a s o r g u la n m a s ı
g e re k e b ilir. A m a e ğ itim p ro g r a m la r ım ız ın , belki
a n a o k u lu n a d a ç e k e re k , a n a o k u lu n d a n ö n c e y e d e
ç e k e re k , d a h a etkili b ir şekilde g ö z d e n g e ç irilm e s i
v e b u n la r a u y g u n d e r s k ita p la rın ın h a z ırla n m a s ı,
g e re ğ i o r t a y a çıktı. D e r s k ita p la rı k o n u s u n d a ,
yine Y a v u z 'u n dile g e tird iğ i V a t a n d a ş İçin M e d e n i
B ilgiler K ita b ın ı t e m e l o la ra k , e s a s a la r a k ç a ğ d a ş
b ir y o r u m la y e n id e n g ö z d e n geçirilip y e n id e n yazıl­
m a s ı fikri Milli E ğ it im B aka n lığ ı T a lim T e r b iy e
242
K u ru lu 'n a önerilebilir. Ç ü n k ü etkili b ir e ğ itim i v e r e ­
b ilm e m iz için belki bilgi d ü z e y in d e k a lm a y a c a k
a m a k a v r a m a d e d iğ im iz, b u t ü r bilgileri k a v r a y a ­
bilen v e
b ir d a v r a n ı ş
h a lin d e
u y g u la m a y a
d ö n ü ş t ü r e n in san ları y e t iş t ir e b ilm e m iz için, y u r t ­
ta ş lık e ğ itim i ile ilgili d e r s k ita p la rın ın ç o k etkili b ir
şekilde ird e le n m e s i, g ö z d e n g e ç irilm e s in d e b ü y ü k
y a r a r g ö r ü y o r u m . S ç e ş it Y u r t t a ş l ı k Bilgisi
K ita b ın d a n b ah se dild i a m a b iz o k ita p la rı b u r a d a
t a r t ış m a d ık . O k ita p la rın iç e riğ in d e ne v a r d ı?
B iz im k a z a n d ır m a k is te d iğ im iz bilinç v e y a y u r t ­
ta ş lık e ğ itim i ile h e d e fle d iğ im iz d ü ş ü n c e le rle d e r s
k ita p la rı içeriği a ra s ın d a k i b a ğ la n tıy ı b u r a d a i r d e le y e m e d ik a m a inşallah b a ş k a b ir t o p la n t ıd a o
d e r s k ita p la rın d a v e rile n , bilgilerle b izim is te ­
d iğ im iz bilgileri k a r ş ıla ş t ır a b ilir iz . B e lk i o n la rı
t a r t ı ş m a m ı z d a g e re k e b ilir. T a b i b u a ç ıd a n k a y ­
n a k k ita p la r ç o k ö n em li. S a d e c e d e r s k ita p la rı
değil a m a d e r s k ita p la rın ı d e s t e k le y e c e k d iğ e r
k a y n a k k ita p la rın , b izim gibi d ü ş ü n ü r le r , e ğ itim c i­
le r t a r a f ın d a n y a z ılm a s ı g e r e k iy o r . S a d e c e d e r s
k ita p la rı ile y u r t t a ş lık bilincinin v e rilm e s i m ü m k ü n
değil, belki b a sın ın b e n m e d y a s ö z c ü ğ ü n ü kullan­
m a m a y a g a y r e t e d iy o r u m . B a s ın ın yazılı b asının,
g ö r s e l v e y a g ö r ü n t ü lü b a s ın ın d e s t e k v e r e r e k b u
bilinçin k a z a n d ırılm a s ı ç o k ö n e m li. Ö ğ r e t m e n e ğ iti­
m i k o n u s u n d a , ç o k ö n e m li ç ü n k ü b u n u v e r e c e k
ola n ö ğ r e t m e n le r in belki S o s y a l B ilg ile r ö ğ r e t ­
m e n le rin in b u k o n u d a d a h a iyi y e t iş tir ilm e s i y a d a
h iz m e t içi e ğ itim yo lu yla özellikle v a t a n d a ş lık
ko n u la rın ı iş le rk e n k a tılım cı y ö n t e m l e r d e d iğ im iz,
ya n i s a d e c e t a k r ir , a n la t m a y ö n t e m i ile değil,
243
ö ğ re n c ile ri k a t a r a k k a tılım cı y ö n t e m le r kulla­
n a ra k , d r a m a olabilir, b ir ro l y a p m a te k n iğ i o la ­
bilir, b ir s im u la s y o n d e d iğ im iz b e n z e t im te k n iğ i
kullanılabilir, d e ğ iş ik te k n ikle ri, ka tılım cı y ö n t e m le r i
k u lla n a ra k , d a h a bilinçli v a t a n d a ş y e t iş t ir m e n in
yollarını b ilm e le rin d e b ü y ü k y a r a r v a r . Ö ğ r e t m e n
e ğ itim i a ç ıs ın d a n b u d a t a b i ö n e m li o lu y o r. O k u l
ö n c e s in d e n ü n iv e r s it e y e k a d a r g e ç e n b u p e r s ­
p e k tif iç e ris in d e d a h a ç o k ö r g ü n e ğ itim in g ö r e v ­
le rind e n, y u r t t a ş lık e ğ itim in in etkili b ir şekilde v e ­
rilm e si a m a y a y g ın e ğ itim yo lu yla d a b u n la rın
d e s te k le n m e s i z a t e n e ğ itim in k ü re s e lle ş m e s in d e
y a yg ın , ö r g ü n e ğ itim b ir b ü t ü n o la ra k a lgılan ıyor.
B irb irin i t a m a m l a y a n n ite lik te o lm a s ı g e r e k ir
d e n iy o r. H e r h a ld e y u r t t a ş lık e ğ itim in d e b u birlik­
telik d a h a ç o k kendini g ö s te r e b ilir , iş te y a ş a m
b o y u e ğ itim k a v r a m ı iç e ris in d e o la y a b a k tığ ım ız
z a m a n b u d a g e re k tiğ i gibi g ö r ü lü y o r . T a b i se kiz
yıllık t e m e l e ğ itim in z o ru n lu lu ğ u t a r t ış ıla m a z ,
b e n d e o ş û r a d a y d ım . B ü y ü k b ir m ü c a d e le v e ­
r e r e k sa n ki z a f e r d e n ç ık m ış gibi z a f e r k a z a n m ış
e d a s ı ile çıktık, a m a d e d ile r ki, H a s a n H ü s e y in
C e y la n gibi kişiler d e v a rd ı. M a a le s e f h e p Refahlı
m illet vekilleri g itti. S a h ip ç ık m a d ıla r. K e s in tis iz B
yıllık t e m e l e ğ itim in ya p ılm a s ın ı s ö z k o n u s u y u r t ­
ta ş lık bilincinin v e rilm e s i a ç ıs ın d a n d a önem li
g ö r ü y o r u z . A m a iş yin e d ö n ü p d o la ş ıp ge liyo r,
v a ta n d a ş lık bilincinin k a z a n d ırılm a s ın d a aile v e
e ğ itim k u ru m la r ın a , iki t e m e l k u r u m o la ra k k a rş ı­
m ız a çık ıyo r.
B u işe h e rh a ld e ailede b a ş la m a m ız lazım .
E ğ it im k u r u m la r ın d a d a etkili b ir şekilde ve rilm e s i
244
lazım . M u h a k k a k b a s ın d e s te k le y e c e k , y a y g ın
e ğ itim d e bizi d e s te k le y e c e k a m a , ailenin e ğitim in i
b u k a p s a m içinde d ü ş ü n m e m iz , e ğ itim k u ru m la rın ı
d a b u k o n u d a d a h a etkili, d a h a bilinçli e ğ itim
v e r m e k o n u s u n d a o A t a t ü r k 'ç ü ç izg id e n d e u z a k ­
la ş m a d a n ye n id e n y a p ıla n m a c ı b ir y a k la ş ım la , b u
e ğ itim in v e rilm e s in d e b ü y ü k y a r a r g ö r ü y o r u z .
B e n d a h a fa zla s ö z ü u z a t m a k is t e m iy o r u m .
B ü t ü n b u s ö y le d ik le rim iz b ir k ita p halinde, b u r a y a
g e le m e y e n , g e lm e f ır s a tı b u la m a y a n a m a b iz d e n
s o n r a g e le c e k o lu n k u ş a k la r a , ya zılı ile tile r,
m e s a jla r şeklinde d u y r u la c a k t ır . U m u y o r u m o n ­
la r d a n a la c a k la rı b ir ç o k d e r s le r o la c a k t ır . Milli
E ğ it im B akanlığını d a k ita p la rım ız ı a lıyo r. O k u y u p
o k u m a d ık la r ın ı b ilm iy o r u m t a b i, s o r m u y o r u z ,
f a k a t b ü y ü k b ir b e ğ e n i ile a lıy o rla r. Y in e z a m a n ın
b ir Milli E ğ it im B a k a n ı, " T ü r k E ğ it im D e r n e ğ i B ilim
K u ru lu n u , b izim T a lim T e r b iy e K u r u lu n u n y a p a ­
m a d ık la rın ı y a p tığ ı için, h e r z a m a n t a k d i r e d iy o ­
r u m " d e m iş t ir . A m a o t a b i m a z id e kaldı. B iz
e s a s ın d a b u to p la n tıy ı T a lim T e r b i y e K u r u lu ile
o r t a k l a ş a y a p a c a k t ık , a m a s o n r a d a n T ü r k
E ğ it im
D e r n e ğ i o la r a k b a ğ ım s ız o la r a k y a p ­
m a m ız ın d a h a u y g u n o la cağ ın ı d ü ş ü n d ü k . Ü lke n in
g e rç e k le rin i y a n s ıt m a k a ç ıs ın d a n .
B e n b u t o p la n t ıy a b a ş ın d a n b e ri g e le n siz
d e ğ e rli dinleyicilere, sa b ırla rın ızı, k a tk ıla rın ız, s o r u ­
larınız v e e le ştirile rin iz için ç o k t e ş e k k ü r e t m e k
is t iy o r u m . A y r ıc a yine p a n e lim ize k a tıla n s a y ın
p a n a lis tle re , ka tıldıkları için t e ş e k k ü r e d iy o r u m .
B u a r a d a a r a m ız d a b u lu n a m a y a n d iğ e r bildiri
sunan
a r k a d a ş l a r ı m a , b ilim
a d a m la rın a
da
245
te ş e k k ü r e d iy o r u m . Ç ık a r t a c a ğ ım ız k ita b ın T ü r k
e ğ itim k a m u o y u n a v e y u r t t a ş lık bilincinin ge lişti­
rilm e s in d e a z d a o ls a b ir ka tkısı o la c a ğ ı u m u d u y ­
la o t u r u m u k a p a t ıy o r u m .
H e p in iz '-' iyi g ü n le r d iliy o r u m . H o ş c a k a lın
[A lkışlar]
246
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ
XX. EĞİTİM TOPLANTISI
PROGRAMI
247
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ
XX. EĞİTİM TOPLANTISI
«YU R TTAŞLIK ve EĞİTİM»
21 - 2 2 K a s ım 1 9 3 6
V E R : T Ü B İ T A K K o n f e r a n s S a lo n u , K ü ç ü k
S a lo n (Z e m in K a t ] A t a t ü r k B u lv a rı N o .
2 2 1 , K a v a k lıd e re / A N K A R A
249
"YURTTAŞLIK VE EĞİTİM"
21 KASIM 1SS6 PERŞEMBE
'10:00 - 10:30
AÇILIŞ
Prof. Dr. Özcan DEMİREL
[ T E D B ilim K u r u lu B a ş k a n ı]
İbrahim ORTAÇ
[ T E D G e n e l B a ş k a n ı]
10:30 - 11:00 BAŞKAN
BİRİNCİ o t u r u m
Doç. Dr. Meral ÇİLELİ
[ T E D Bilim K u r u lu Ü y e s i]
Prof. Dr. Ahmet: İNAM
[ O D T Ü F e n -E d e b iy a t F a k .
F e ls e fe B ö lü m ü B a ş k a n ı]
" Y u r t t a ş lık K a v r a m ın ın
T a r ih s e l G elişim i"
KONUŞM ACI
-
KONU
1 1 :0 0 - 11: 15
TA R TIŞ M A
1 1: 15 - 1 2 : 0 0
AR A - Ç A Y
15:00 - 12:30 BAŞKAN
İKİNCİ OTURUM
Prof. Dr. Ayşegül ATAM AN
[ T E D B ilim K u r u lu Ü y e s i]
Prof. Dr. Sina AKŞİN
[A .Ü . S iy a s a l B ilgiler F a k .
Ö ğ r e t i m Ü y e s i]
" U lu s la ş m a S ü r e c in d e D e v le t
ve Y u rtta ş "
KONUŞM ACI
KONU
251
12:30
-
13:00
1 3 :0 0 - 1 4 :0 0
-
TA R T IŞ M A
-
ÖĞLE TATİLİ
12:00 - 12:30-
ÜÇÜNCÜ OTURUM
[ P A N E L I]
BAŞKAN
Prof. Dr. Bozkurt GÜVENÇ
[ T E D B ilim K u ru lu Ü y e s i]
KONU
" U lu s la ş m a S ü r e c in d e D e v le t
ve Y u rtta ş "
P A N A L İS T L E R
-
Prof. D r. M ehm et G Ü R K A Y N A K
[ O D T Ü İktisad i v e İdari B ilim le r
F a k . O ğ r . Ü y e s i]
Prof. Dr. Ahmet İNAM
[ O D T Ü F e n -E d e b iy a t F a k .
F e ls e fe B ö lü m ü B a ş k a n ı]
Prof. Dr. Sina AKŞİN
[A .Ü . S iy a s a l B ilgiler Fa k ,
Ö ğ r e t i m Ü y e s i]
Prof. Dr. Esin KONANÇ
(A .Ü . E ğ it im Bilim leri F a k .
Ö ğ r e t i m Ü y e s i]
1 6 :3 0 - 1 7 :0 0
252
-
TA R TIŞ M A
-
22 KASIM 1996 C UM A
10:00 - 10:30-
DÖRDÜNCÜ OTURUM
BAŞKAN
Doç. Dr. Cemal TALUĞ
[ T E D B ilim K u r u lu Ü y e s i]
KONUŞM ACI
-
Prof. Dr. Ünsal Y A V U Z
[A .Ü . İnkilap T a r ih i E n s t it ü s ü
M ü d ü r Y a r d .]
KONU
" T ü r k iy e C u m h u r iy e t in d e
Y u r t t a ş l ı k K a v r a m ı: D o ğ u ş u
v e G elişim i"
1 0 :3 0 - 1 0 :4 5
-
TA R TIŞ M A
10:45-11:00
-
ARA - ÇAY
11:00 - 11:30 BAŞKAN
BEŞİNCİ OTURUM
Dr. Ferhan OĞUZKAN
[ T E D B ilim K u r u lu Ü y e s i]
KONUŞM ACI
-
Prof. Dr. Seçil AKGÜN
[ O D T Ü F e n -E d e b i y a t F a k .
T a r i h B ö lü m ü B a ş k a n ı]
KONU
" D e m o k r a t ik G e liş m e
S ü r e c in d e Y u r t t a ş l ı k E ğ itim i"
11:30-11:45
-
TA R TIŞ M A
11:45-14:00
-
ÖĞLE TATİLİ
253
1 2 :0 0 - 1 2 :3 0
ALTINCI OTURUM
[ P A N E L II]
\
BAŞKAN
Prof. Dr. Özcan DEMİREL
[ T E D B ilim K u r u lu B a ş k a n ı]
KONU
" Y U R T T A Ş L I K E Ğ İT İM İ İÇİN
P A N A L İS T L E R
Ö N E R İL E R "
Prof. Dr. Ünsal YAVUZ
[A .Ü . İnkilap T a r ih i E n s t it ü s ü
M ü d ü r Y a r d .]
Prof. Dr. Seçil AKGÜN
[ O D T Ü F e n -E d e b iy a t Fa k.
T a r i h B ö lü m ü B a ş k a n ı]
Doç. Dr. Nermin ÇELEN
[U lu d a ğ U n iv . E ğ it im Fa k.
E ğ it im Bilim leri Böl.]
Abbas GÜÇLÜ
[M illiyet G a z e t e s i E ğ it im
S e r v is i Şefi]
16:00 16:30
-
254
TA R TIŞ M A - GENEL
DEĞERLENDİRME
Download

Yurttaşlık ve Eğitim - Türk Eğitim Derneği