İSG 514
RADYASYON GÜVENLİĞİ
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
Ders koordinatörü: Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ
[email protected]
http://www.turgutozal.edu.tr/mgungormus/
Radyasyon Güvenliği
Radyasyondan Korunmada Temel Güvenlik Standartları
Tehlike – Acil – Olağanüstü Durumlar
Fazla miktarda radyoaktif maddenin dökülmesi – Radyoaktif Dekontaminasyon
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
2
Radyasyon Güvenliği
Radyasyondan Korunmada Temel Güvenlik Standartları
Tehlike – Acil – Olağanüstü Durumlar
Radyoaktif Dekontaminasyon
•
Kişilerin dekontaminasyonunda her zaman kıyafetler çıkarılmalı ve akan su ile
yıkanılmalı.
•
İhtiyaç halinde normal sabun ve deterjanlar kullanılabilir.
•
İrrite edici keskin kimyasal temizleyiciler kullanılmaz.
•
Mümkünse saçın kesilmesinden kaçınılmalı.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
3
Radyasyon Güvenliği
Radyasyondan Korunmada Temel Güvenlik Standartları
Tehlike – Acil – Olağanüstü Durumlar
Radyoaktif Dekontaminasyon
Sıcak
bölge
Soğuk bölge
Ilıman bölge
Sıcak bölge
Kaynak
Güvenlik kordonu
(100 μSv/saat)
Ilıman
bölge
Soğuk
bölge
Dekontaminasyon
koridoru ve
Kontrol noktası
Kaynak
Rüzgar, hava akımı
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
4
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
• TAEK Kanunu
• Radyasyon Güvenliği Tüzüğü
• Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
• Lisanslama Sistemi
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
5
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
TAEK Kanunu
Amacı;
• barışçıl amaçlarla Türkiye'de atom enerjisinin kalkınma planlarına uygun
olarak ülke yararına kullanılmasını sağlamak,
• temel ilke ve politikaları belirleyip önermek,
• bilimsel, teknik ve idari çalışmaları yapmak, düzenlemek, desteklemek,
koordine etmek ve denetlemek
üzere Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun kuruluşu, işleyişi, görev, yetki ve
sorumluluklarını saptamaktır.
• Bu Kanun, atom enerjisi ile ilgili faaliyette bulunan ve bunların ilgi sahasına
giren kamu kurumları ile gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
6
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Tüzüğü
• Radyasyon kaynakları ile yapılacak her türlü faaliyetin esaslarını belirleyen
Tüzük ve Yönetmelikleri hazırlama görevi Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği
Dairesine verilmiştir.
• 2690 sayılı TAEK kanununun nasıl uygulanacağını göstermek ve madde
hükümlerine açıklık getirmek üzere, Danıştay incelemesinden geçirildikten
sonra bakanlar kurulu tarafından çıkarılmış ve cumhurbaşkanı tarafından
onaylanarak 07/09/1985 tarihli 18861 sayılı resmi gazetede yayımlandıktan
sonra yürürlüğe girmiştir.
• İyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarını bulunduran, kullanan, imal, ithal ve
ihraç eden, alan, satan, taşıyan ve depolayan, resmi, özel kurum kuruluşlar
ve gerçek kişilerce uyulması gereken kurallar tüzükte verilmektedir.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
7
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Tüzüğü
• İlke, mevzuat, standart ve tedbirleri belirlemek ve bunların
uygulanmalarını sağlamak,
• Lisanslama, lisans iptali, lisansa aykırı durumlarda ilgili kuruluşlara
duyuruda bulunma.
• Radyasyon kaynaklarının ülkeye giriş, çıkış, transit geçiş ve taşınmalarına
izin vermek,
• Radyasyon alanlarını, radyasyon güvenliği bakımından sınıflandırmak ve
denetlemek,
• Çevrenin radyoaktif artıklarla ve radyoaktif yağışlarla kirlenmesini
engellemek amacıyla gerekli tedbirleri almak, alınmasını sağlamak,
• Radyasyon kazası halinde, alınması gerekli tedbirleri belirlemek ve
uygulanmasını sağlamak,
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
8
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Tüzüğü
Lisans türleri
• Radyasyon kaynaklarını bulunduran, kullanan, imal, ithal ve ihraç eden,
alan, satan, taşıyan ve depolayan kişilere verilen lisanslar
• Radyasyon kaynaklarına verilen lisanslar,
• Tıpta kullanılan radyasyon kaynaklarına verilen lisanslar,
• Sınai veya başka amaçlarla kullanılan radyasyon kaynaklarına verilen
lisanslar
• Radyasyon kaynaklarının kullanıldığı, depolandığı, imal edildiği, radyoaktif
artıkların zararsız hale getirildiği ve benzeri yerlere verilen lisanslar.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
9
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
• Lisans Sahibi: Lisans belgesinde ismi belirtilen ve radyasyon güvenliği mevzuatının
uygulanmasında Kuruma karşı sorumlu olan kişi
• Radyasyon Görevlisi: Radyasyon kaynağı ile yürütülen faaliyetlerden dolayı görevi
gereği, belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı olan
kişi.
• Radyasyondan Korunma Sorumlusu: Radyasyondan korunmada temel güvenlik
standartlarını yapılan işin niteliklerine göre uygulayacak, bu alandaki eğitim ve
deneyimi lisanslama aşamasında Kurum tarafından değerlendirilerek uygun
görülen kişi
• Radyasyondan Korunma Danışmanı: Mühendislik veya fen bilimleri alanında aldığı
temel eğitim üzerine radyasyondan korunma alanında eğitim almış ve uygulamaya
özgü olarak en az dört yıllık deneyime sahip kişi
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
10
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Lisans Sahibinin Sorumlulukları
• Radyasyondan korunma sorumlusu ile birlikte yerel talimatları hazırlamak,
• Çalışanları talimatlar konusunda bilgilendirmek, uygulanmasını sağlamak
• Tehlike Durum Planını hazırlamak, tatbikatları yapmak ve uygulanmasını sağlamak,
• İşe alınacak radyasyon görevlilerinin sağlık durumunun işe uygun olduğu hakkında
sağlık raporu alınmasını sağlamak ve çalıştıkları süre içinde tıbbi muayenelerini
yaptırmak,
• Işınlanmaya maruz kalacak radyasyon görevlisine, bu önlemler ile uygulamanın
olası tehlikeleri hakkında bilgi vermek.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
11
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Lisans Sahibinin Sorumlulukları
• Radyasyon görevlilerinin görevlerinden ayrılmaları halinde, radyasyon etkisi ile
ortaya çıkabilecek durumların takibi veya tedavisine devam edilmesini sağlamak,
• Referans seviyeleri veya doz seviyelerinin aşılması veya aşılmasından şüphe
duyulması halinde Kuruma haber vermek ve Kurum tarafından önerilen önlemleri
almak,
• Radyoaktif maddelerin çevreye verilmesinin söz konusu olduğu hallerde bilgi ve
belgeleri tamamlayarak izin almak ve Kuruma bilgi vermek,
• Kullanılan radyasyon kaynaklarının sayısı ve cinsine bağlı olarak, uygun nitelik ve
yeterli sayıda radyasyon görevlisi ile radyasyondan korunma sorumlusu ve
gerektiğinde radyasyondan korunma danışmanı çalıştırmak,
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
12
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Lisans Sahibinin Sorumlulukları
• Radyasyon görevlilerinin ilgili eğitimlerini yapılmasını ve/veya yaptırılmasını
sağlamak,
• Radyasyon kaynaklarının bakım, onarım ve kaynak değişim işlemlerinin lisanslı kişi
ve kuruluşlar tarafından yapılmasını sağlamak,
• Kayıtların tutulmasını ve saklanmasını sağlamak,
• Radyasyon güvenliğine ilişkin tüzük ve yönetmelikleri tesiste bulundurmak.
• Kalite kontrol ve kalite temini programlarının hazırlanmasını sağlamak ve yürütmek.
• Radyoaktif kaynak ihtiva eden cihazların kurulması, sökülmesi, kaynak değişimi ve
kaynağa müdahaleyi gerektiren her türlü faaliyet için Kuruma bildirimde bulunmak.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
13
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Radyasyondan Korunma Sorumlusunun Görevleri
• Radyasyon ölçümleri için uygun cihazların bulundurulmasını, kullanılmasını ve
mevcut cihazların gerekli kalibrasyonlarının yapılmasını sağlamak,
• Radyasyondan korunma ile ilgili ölçüm programlarını hazırlamak ve uygulamak,
• Lisans sahibi ile birlikte yerel talimatları hazırlamak, çalışanları bilgilendirmek,
uygulanmasını sağlamak,
• Tehlike Durum Planını hazırlamak, ilgili tatbikatları yapmak ve uygulanmasını
sağlamak
• Radyasyon alanlarına uygun ikaz etiketleri, çalışma talimatları ve kaza durumu
müdahale planını kolayca görülecek yerlere asmak,
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
14
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Radyasyondan Korunma Sorumlusunun Görevleri
• Yeni radyasyon kaynakları ve cihazların seçimi ile radyasyon alanlarının
planlanmasında güvenlik kriterlerinin uygulanmasını sağlamak,
• Radyasyon kaynaklarının emniyetini ve güvenliğini sağlamak, sızıntı testini,
depolanmasını ve takibini yapmak,
• Radyoaktif atıkların ve zorunlu nedenlerle tesis içinde geçici olarak depolanmak
durumunda kalan kapalı radyoaktif kaynakların emniyetini ve güvenliğini sağlamak.
• Radyasyon görevlilerinin radyasyondan korunma konusunda eğitiminde görev
almak,
• Kayıtları tutmak.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
15
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Radyasyondan Korunma Danışmanının Görevleri
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Tesislerin planlama ve zırhlama hesaplarını ve projelerini yapmak ve kontrol etmek,
Radyasyon seviyesini düzenli olarak izlemek,
Radyoaktif bulaşmayı önleyici tedbirleri almak, alınmasını sağlamak,
Radyoaktif atıkların yönetimi ile ilgili tedbirleri almak, alınmasını sağlamak,
Radyoaktif maddenin güvenli taşınmasını sağlamak için gerekli önlemleri almak,
alınmasını sağlamak,
Kayıtların tutulmasını sağlamak,
Radyasyon görevlilerinin kişisel doz ve risk değerlendirmelerini yapmak,
Olası radyasyon ve radyoaktif bulaşma tehlikelerini en az düzeye indirmek üzere
gerekli önlemleri almak, alınmasını sağlamak, tehlike durumunda yapılacak
faaliyetleri belirlemek,
Radyasyon kaynakları ile çalışan görevliler için radyasyondan korunma eğitim
programlarını hazırlamak ve eğitimde görev almak.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
16
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Lisans yükümlülüğü
RGT ve RGY kapsamına giren radyasyon kaynaklarının
•
İmal, ithal ve ihraç edilmesi, alınması, satılması, taşınması, depolanması,
•
Bakımı, onarımı, kurulması, sökülmesi, değiştirilmesi,
•
Radyasyon kaynaklarıyla çalışılabilmesi
bulundurulması ve kullanılması
•
Bu lisans, başvurusu yapılan kaynakların Kurum tarafından onaylanan
kişilerin sorumluluğu altında ve başvuruda belirtilen adresteki faaliyetini
kapsar.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
ve
her
türlü
amaçla
17
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Lisans yükümlülüğü
•
Radyasyon kaynaklarının; ithali, ihracı ve taşınması için lisans almış kişi ve
kuruluşlar, ayrıca her bir ithal, ihraç ve taşıma için de izin almakla
yükümlüdür.
•
Radyoaktif maddeleri diğer kişi ve kuruluşlara satış yapmak üzere ithal
lisansı almış olan firmalar, bu kaynakları yalnız lisans almış olan kişi ve
kuruluşlara dağıtmak zorundadır.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
18
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
TAEK Lisanslama prosedürü
Zırhlama projesinin
değerlendirilmesi
Başvuru
Lisans başvurusunun
değerlendirilmesi
Denetim
Lisanslama
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
İthalat izninin
değerlendirilmesi
Radyasyon
kontrolü
19
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Muafiyetler
• Radyoaktivite miktarları ve radyoaktivite konsantrasyoları yönetmelikte
belirtilen değerleri aşmayan radyoaktif maddeler
• Doz hızları aynı yönetmelikte verilen sınır değerleri aşmayan radyasyon
üreten cihazların
• İthali, ihracı, imali, depolanması, bulundurulması, kullanılması ve bu
kaynaklarla çalışılabilmesi,
• Kuruma bildirim yükümlülüğü ve Kurum tarafından toplam miktara sınır
koyma hakkı saklı kalmak kaydıyla; RGY hükümlerinden muaftır.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
20
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Muafiyetler
• Radyoaktif madde içeren gıda maddeleri, tıbbi malzemeler, ilaçlar ve
benzeri tüketici ürünleri, muafiyet sınırları içinde olsa bile Kurum
tarafından gerekli görülen hallerde izin yükümlülüğü aranır.
• Muafiyet sınırları içerisinde bulunsa bile, radyoaktif madde içeren gıda
maddeleri, oyuncaklar, kırtasiye malzemeleri, giysiler, kozmetikler, ev
eşyaları ve benzeri malzemelerin ithali, ihracı, imali, bulundurulması,
kullanılması ve depolanması yasaktır.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
21
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Denetim
•
Denetimde belirlenen eksiklik ve sakıncaların verilen süreden sonra
giderilmesi halinde lisansın geçici durdurulma kararı kaldırılır.
•
Raporun değerlendirilmesi sonucunda, radyasyon güvenliğinin
sağlanamadığının ve bu durumun toplumun ve çevrenin radyasyondan
korunmasını tehdit edebileceğinin değerlendirilmesi durumunda lisans
iptal edilir.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
22
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Kayıtlar
•
Yönetmelik kapsamına giren gerçek kişiler, resmi, özel kurum veya
kuruluşlar yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak kayıt tutmakla
yükümlüdürler.
•
Bu kayıtlar 30 yıl süre ile saklanır.
•
•
•
•
Personele İlişkin Kayıtlar
Radyasyon Kaynaklarına İlişkin Kayıtlar
Radyoaktif Atıklara İlişkin Kayıtlar
Kazaya İlişkin Kayıtlar
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
23
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Kayıtlar
Personele İlişkin Kayıtlar:
•
Radyasyon görevlilerinin isimleri ile işe giriş ve işten ayrılış tarihleri,
•
Radyasyon görevlilerinin kişisel dozimetri raporları,
•
Radyasyon görevlilerinin ilk defa işe başlamadan önce yapılan tüm tıbbi
muayene sonuçları,
•
Radyasyon görevlilerinin yaptırılan periyodik tıbbi muayeneleri ile Kurum
tarafından gerekli görülen durumlarda yaptırılan tıbbi muayenelerin
sonuçları ve varsa diğer tıbbi ışınlanma sonuçları.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
24
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Kayıtlar
Radyasyon Kaynaklarına İlişkin Kayıtlar:
•
Verilen lisans belgelerinin tarih, sayı ve kullanım amaçları ile lisans belgesi
üzerinde belirtilen radyasyon kaynaklarının cinsi ve radyoaktiviteleri;
•
Radyasyon kaynağının yurda girişi, satın alınması, kurulması ve
kalibrasyonuna ilişkin tarih ve işlemler ile konu ile ilgili kişilerin isimleri,
•
Radyasyon kaynağının bakımı, onarımı, sızıntı testi, tüp ve kaynak değişimi
gibi işlemlerinin tarihleri, yapılan işlerin içeriği ve konu ile ilgili kişilerin
isimleri.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
25
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Aykırı Davranışlar
5237 TCK - Madde 172: Radyasyon yayma
•
Başkasının sağlığını bozmak amacıyla radyasyona tabi tutma: 3-15 yıl hapis
•
Belirsiz sayıda kişilerin sağlığını bozmak amacıyla radyasyona tabi tutma:
en az 5 yıl hapis.
•
Bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar
vermeye elverişli olacak biçimde radyasyon yaymak veya atom
çekirdeklerinin parçalanması sürecine etkide bulunmak: 2-5 yıl hapis.
•
Gerekli dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak neden olarak bir
başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye
elverişli olacak şekilde radyasyon yaymak: 6 ay -3 yıl hapis.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
26
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Aykırı Davranışlar
5237 TCK - Madde 174: Tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması
veya el değiştirmesi
•
İzinsiz radyoaktif (ve diğer tehlikeli) madde ithal veya ihraç etmek, ülke
içinde nakletmek, saklamak, satmak, satın almak, işlemek veya bu
eylemleri gerçekleştirmek için gereken malzeme ve teçhizatı tedarik
etmek: 3 yıl 8 ay hapis, 5000 gün adli para cezası.
•
Bu eylemleri bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlemek: Ceza yarı
oranında artırılır.
•
Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı maddeyi satın almak, kabul etmek,
bulundurmak: kullanılış amacı gözetilerek, 1 yıla kadar hapis.
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
27
Radyasyon Güvenliği
Radyasyon Güvenliği Mevzuatı ve Radyasyon Kontrolü
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği
Aykırı Davranışlar
•
Lisans sürecinde kamu görevlisine yalan beyanda bulunmak: 3 ay – 2 yıl
hapis, adli para cezası.
•
Başkalarını aldatacak şekilde sahte lisans düzenlemek veya sahte
olduğunu bilerek lisansı kabul etmek: 1 – 3 yıl hapis.
•
Lisans belgesinde değişiklik yapmak: 1 – 3 yıl hapis
İSG 514- RADYASYON GÜVENLİĞİ
28
Download

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ