1
INS13204
GENEL JEOFİZİK VE
JEOLOJİ
Yrd.Doç.Dr. Orhan ARKOÇ
e-posta : [email protected]
Web
: http://personel.kirklareli.edu.tr/orhan-arkoc
2
BÖLÜM 6
Jeolojik Yapılar
3
• 1-TEKTONİK OLMAYAN YAPILAR
• A -SEDİMANTER BİRİNCİL (PRİMER) YAPILAR
-Tabaka
-Kuruma Çatlakları
• B-MAĞMATİK BİRİNCİL (PRİMER) YAPILAR
-Modal Mağmatik Tabakalanma
-Yastık Lavlar
-Sütunsal Soğuma Çatlakları
• 2-TEKTONİK YAPILAR
• A-KIVRIMLAR
• B-ÇATLAK & FAYLAR
• C-FOLİASYON
4
Tabaka nedir?
• TABAKA: Alt ve üstteki litolojilerden Tane büyüklüğü, Renk,
Doku ve Bileşim bakımından ayrılan düzlemsel yapılardır.
• Tabaka sedimanter kayaçlarda gözlenir.
• Tabaka kalınlığı, gelen malzemenin miktarına, çökelme ortamı
şartlarına ve iklime göre değişmektedir. Tabakaların kalınlıkları
birkaç metre ilâ birkaç cm arasında değişir ve genel olarak
ortalama 1 cm’den daha ince olan tabakalara lamina (lamina)
denir.
• İlk oluştuklarında yataydırlar, daha sonra yapısal kuvvetlerle
eğim kazanırlar.
5
• Mağmatik kayaçlarda ise yüzey kayaçlarının oluşturduğu
lâv akıntılarında, lâvların birbirleri üzerine akması ile
meydana gelen tabakaya benzer akma yapıları gelişebilir.
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
Tektonik Yapılar
yapısal kuvvetlerin etkisiyle;
• Sünek (ductile) kayaçlarda kıvrımlar gelişir
• Kırılgan (brittle) kayaçlarda kırıklar (çatlak veya fay)
oluşur.
16
Kıvrımlar
• Kıvrım (fold), plâstik ve yumuşak tabakalarda veya
herhangi bir düzlemsel yapıda deformasyon etkisi altında
kırılmaya uğramadan görülen bükülmedir. Tektonik
kuvvetlerin etkisiyle oluşan bu bükülme işi veya işlemine
de kıvrımlanma, bir kıvrımın her iki tarafına kanat (flank)
denir.
• Kıvrımlanma, basitçe yatay bir tabaka grubunun
kanatlarının aşağı veya yukarı doğru bükülmesi olarak
tanımlanabilir.
17
• Tektonik kuvvetler etkisiyle, tabakaların iki kanadının
aşağıya doğru bükülüp birbirlerinden zıt yönlere doğru
eğimli kıvrımlanarak oluşturdukları kubbe şeklinde olan
tümsek (semer şeklinde bükülme) kısımlara antiklinal
(anticline); bunun tersi olarak kanatların yukarıya doğru
bükülüp kıvrımlanarak oluşturdukları çanak şekilli olan
çukur kısımlara senklinal (syncline) denir
18
19
Çatlaklar
• Kayaç blokları arasında yer değiştirmenin görülmediği
kırıklara çatlak denir. Bunların çok ince olanlarına fisür
denilmektedir.
20
Faylar
Kırılma düzlemi boyunca bloklarda yer değiştirme ve
kaymanın gözlendiği kırıklara fay (fault) denir.
Fay düzleminin iki yanındaki parçalara blok denir.
21
Taban blok: Fay düzleminin altında bulunan blok
Tavan blok: Fay düzleminin üstünde bulunan blok
22
• Blokların hareket şekline göre;
1-Eğim atımlı faylar: Bloklar fay düzleminin EĞİMİ boyunca
hareket eder
•normal fay
•ters fay
2-Doğrultu atımlı: Bloklar fay düzleminin DOĞRULTUSU
boyunca hareket eder
3-Yan atımlı: Bloklar fay düzleminin HEM EĞİMİ HEMDE
DOĞRULTUSU boyunca hareket eder
23
24
Eğim Atımlı Normal Fay
• FAYTavan blok fay düzleminin eğim yönü boyunca aşağı
doğru hareket eder.Çekme kuvvetlerinin etkisiyle oluşur
25
Horst ve Graben
• GRABEN: Eğim atımlı iki normal fay arasındaki ÇÖKMÜŞ
kısımlar
• HORST: Eğim atımlı iki normal fay arasındaki
YÜKSELMİŞ kısımlar
26
27
Eğim Atımlı Ters Fay
• FAY Tavan blok fay düzlemi üzerinde yukarı doğru (eğim
yönü tersine) hareket eder.
• Sıkıştırma kuvvetlerinin etkisi sonucu oluşur.
28
Doğrultu Atımlı Faylar
Bloklar birbirlerine göre fay düzleminin doğrultusu boyunca
hareket eder.
Atım yönüne göre sağve sol yönlü olmak üzere iki türü
bulunur. Makaslama kuvvetlerinin etkisiyle oluşur
29
Yanal Atımlı Faylar
Bloklar fay düzleminin hem eğimi hem de doğrultusu
boyunca hareket eder.
30
INS13204
GENEL JEOFİZİK VE
JEOLOJİ
Yrd.Doç.Dr. Orhan ARKOÇ
e-posta : [email protected]
Web
: http://personel.kirklareli.edu.tr/orhan-arkoc
Download

Bölüm6